HİCAB

: 2203 ()

   
      ÜQӘDDİMӘ 

HİCABGәnc nәslin dini çtışmmzlıqlrı vә әlqi pzğunluqlrının mәnşәyini nlrın әqidә vә tәffәkür tәrzlәrindә trmq lzımdır. Bu nәslin dini tәffәkür sәviyyәsinә lzımınc әhәmiyyәt vrilmәdiyindәn qyd lunn mәsәlә sn dәrәcә vcib vә htiyc duyuln mәsәlәlәr sırsınddır.

 

Bu nәslә düzgün yl göstәrilmәsindә yrnn prblmlәrin әksәriyyәti cvnlrın mәntiq vә tәbii tәlәbtlrını bş düşmәmәkdәn, hәmçinin nlrl qrşılşn şәslәrin öz lmi vә әlqi çtışmmzlıqlrındn irәli gәlir. Hәqiqәt budur ki, bu nәsil ilk bışd nәzәrә gәlәnlәrin әksinә lrq hç dә indkr dyil, әksinә dini hәqiqәtlәri qvryıb nlmq üçün dh rtıq hzırlığ mlikdirlәr.

 

Müәllifin, hblә müsәlmn hәkimlәr birliyinin, dindr ziylılrın Örpәk dlı kitbın yzılmsındn әss sәbәbi, bu mәsәlә ilә әlqәdr yrnn çlu әmәli zğınlıqlrdn әlvә, qdın vә iffәtlә әlqәdr ln sir mәsәlәlәrin bir qurp npk vә muzdur sifәt şәslәrin, müqәddәs İslmın әlyhinә tәbliğt prnlrın әlindә bir vsitәyә çvrilmәsidir. ydındır ki, cvn nәslә dini vә tiqdi bımdn kifyәt qәdәr yl göstәrilmәdiyi mövcud şәritdә bu tәbliğtlr öz mәnfi tәsirini burcqdır.

 

llh şükür dirәm ki, bu mübrizә mydnınd ç d gnişmiqyslı lmyn fәliyyәtlәrim istәr ju l vә qәztlәrdә, istәrsә dә bu kitb vsitәsi ilә, nәzәrә çrpcq dәrәcәdә müsbәt tәsirlәr burmışdır. Hәtt bizә çtn mәlumtlr görә, bu kitbın nәşr lunmsı gәnc nәslin tәffәkür vә tiqdının islh lunmsınd sn dәrәcә tәsirli lmuş, bәzi müsir qdınlr d ciddi fikir dәyişikliyi yrtmışdır.

 

Şübhә ydur ki, çılpqlıq vә çıq-sçıqlıq mәsәlәsi әsrimizin mәnәvi әstәliyinә çvrilmişdir. Gc-tz bu hdisә ümumdüny sәviyyәsindә böyük bir prblm kimi qәbul dilәcәkdir. Hәtt әgәr biz kr-krnә şәkildә qәrblilәri tәqlid tsәk dә blә, qәrbin mütәrәqqi şәsiyyәtlәri bu ictimi bәlnın mhiyyәtini vә nәticәsini ln dәcәklәr. Lkin әgәr nlrın bu nәticәni ln tmәlәrini gözlәsәk, bir ç şylәri, cümlәdәn әsrlәr byu t-bblrımızdn bizә gәlib çtn mәnәvi dәyәrlәri itirmiş lcğıq. Әgәr qәrbdә çılpqlıq mәdәniyyәtinin hnsı sәviyyәyә çtdığını vә kimlәrin bu mәsәlә ilә әlqәdr tirz sәslәrini ucltdıqlrını bilmәk istәsәk, dünynın mәşhur incәsәnәt dimlәrindәn birinin yzdığı mәktub diqqәt ytirmәk yrinә düşәrdi. Öz tirflrın görә, nun qızı qır il müddәtindә tmşçılr qrşısınd insnlrı güldürmüşdür. Bu mәktub l rsınd işlәnәn mәşhur bir tlr sözünü tırldır: Ncә böyük bir mtәmdir ki, n ölünü yuyn d ğlyır (yәni müsibәtin ğırlığındn, pşәsi dim ölü yumq ln şәslәr dә tәsirlәnib ğlyır-rd).

 

şәs öz qızın ylnız incәsәnәt işlәri ilә әlqәdr lrq çılpq hld sәhnәyә gәlmәsinә iczә vrmiş, snr tәkid tmişdi ki, bu çılpqlıq ylnız bu pşәnin tәlәb tdiyi zәrurәt qәdәrindә vә tәkcә sәhnәdә lmlıdır. snr yzır:

 

Çılpqlıq әsrimizin әstәliyidir. Mәn qc bir kişiyәm, bәlkә dә sözlәrim gülünc görünәcәk. mm mәnim nәzәrimә görә, sәnin çılpq bәdәnin şәsә mәsus l bilәr ki, nun ruhunu çılpq hld görmәk istәyirsәn. Әgәr sәnin tәfәkkürün 10 il bundn qbqkı zmnd, z-ç örpәk vә hәy lduğu bir vtd lsydı, ncә dә yşı lrdı. Qrm, bu n il sәni hç dә qcltmycqdır. Ümidvrm ki, sәn çılpqlr dsının sn vәtәndşı lcqsn!

 

Bu mәktubu yzn şәs bәzi li-insni nәzәriyyәlәri ilә mәşhurdur. lә bu sözlәr dә nun insni tәffәkürә mlik lmsının bir sübutudur.

 

Kitbın birinci çpının müqәddimәsindә әziz uculrın nәzәrinә çtdırıldığı kimi, nun ilkin möhtәv vә mәzmunu bir sır bәhs vә dәrslәrdәn ibrәtdir ki, müsәlmn hәkimlәr birliyinin tәdbirlәrindә bәyn dilәrәk mqintfn lntlәrinә yzılmış, dh snr kğız üzәrinә köçrülәrәk tәnzim dilmiş, müәyyәn cümlәlәri islh dilәrәk düzәlişlәr vrilmiş vә bәzi mәtlәblәr әlvә lunmql kitb hlın slınmışdır.

 

İkinci çpd birinci çp nisbәtәn bәzi dәyişikliklәr dilmişdir. nun müqәddimәsindә qyd tdiyimiz kimi, bu әlvәlәrdә hç bir mәtlәb itisr slınmmış, әksinә, nlr bәzi şylәr dә әlvә lunmuşdur. Әlvә mәtlәblәr әksәr hllrd birinci çpd ln mәtnin tәkmillәşdiricisidir. Bun görә dә nlr bәzi fәsillәrin dilindә yrlәşdirilmiş, ylnız kitbın ırınd qdının cәmiyyәtdә rlu dlı bir fәsil әlvә dilmişdir. Әlbәttә birinci çpd mücthidlәrin bu brәdә itisrl vrilmiş fәtvlrı ikinci çpd tәkmllәşdirilmiş vә yrıc bir fәsil kimi gәtirilmişdir.

 

İkinci çpd bәzi mәtlәblәrin yri dәyişdirilmiş, cüzi islhtlr prılmışdır. Hәdis vә rәvyәtlәrin mәnbәlәri vәrәqltı hşiyәlәrdә göstәrilmişdir. Bu bımdn ikinci çp birinci çp nisbәtәn dh kmil vә әhtәlidir. (Bu әlvәlәr birinci çpın tәqribәn üçdә birini tәşkil dir.)

 

Mürtәz Mütәhhәri

  
ÖN SÖZ 

Qdının yd kişilәr qrşısınd öz bәdәn üzvlәrini örtmәsinin lüzumu İslmın mühüm vә zәruri mәsәlәlәrindәn biridir. Qurni-kәrimin özündә bu mәtlәb şkr şәkildә qyd dilmişdir. Dmәli, hәmin mәsәlә islmi bımdn şkr vә inkrlunmz qnunlrdn biridir.

 

Qdının özünü yd kişilәrdәn örtmәsi bir-birinә yd ln kişilәrlә qdınlr rsınd müәyyәn lunmuş hәddin tәzhürlәrindәndir. lәcә dә nmәhrәm kişi vә qdının әlvәt yrdә tәk qlmlrın iczә vrilmәmәsi hәmin högmün digәr bir nümunәsidir.

 

Biz bu mәsәlәni şğıdkı bş hissәdә bәyn tmişik:

 

1-Görәsәn qdının özünü örtmәsi İslm s ln bir hökmdür vә İslmın zühurundn snr müsәlmnlrdn qyri-müsәlmnlr kçmişdir, ys hç dә nlr mәsus lmyıb İslmdn әvvәlki mütәlif qәbilәlәr rsınd d mövcud lmuşdur?

 

2-Örpәyin sәbәbi nәdir?

 

Bildiyimiz kimi, hyvnlr lәmindә rkәklә dişi cins rsınd hç bir hәdd-hüdud ydur. nlr tm zd şәkildә bir-biri ilә әlqәdә lurlr. İlkin tәbii qyd d tәlәb dir ki, insnlr d blә lsunlr. nd hnsı bir şy qdınl kişi rsınd müәyyәn sәrhәd qyul-msın, qdının öz bәdәn üzvlәrini örtmәsinә vә bu kimi digәr işlәrin yrnmsın sәbәb lmuşdur? Qdının özünü yd kişilәrdәn örtmәsi örpәklә bitmir; ümumiyyәtlә cinsi әlqlrd d blә bir sul qrşıy çıır. Hәy vә iffәt brәsindә dә hәmin sәrhәdlәr mövcuddur. Hyvn-lr cinsi mәsәlәlәrdә hәy tmir, lkin insn, üsusilә qdınlr dh rtıq hәylı lurlr.

 

3-İslmi nöqtyi-nәzәrdәn örpәyin fәlsәfәsi;

 

4-İrdlr vә sullr;

 

5-İslmi örpәyin hәddi-hüdudu nә qәdәrdir?

 

Görәsәn İslm qdının pәrdә rsınd lmsının tәrәfdrıdırmı vә bu mәn hicb sözündәn düşünülürmü? Ys, İslm qdının yd kişinin hüzurund öz bәdәnini örtmәsinin vә ictimiyyәtdә v dustğı lub skt hәyt tәrzi kçirmәyә mәcbur lmdn bu işi görmәsinin tәrәfdrıdır? İkinci hld hicbın hәddi-hüdudu nә qәdәrdir? Görәsәn qdının üzü vә әllәri dә bәdәni kimi tmmilә örtülmәlidir, ys üzündәn vә әllәrindәn bşq bәdәnin sir yrlәri örtülmәlidir, üzü vә әllәri bilәyә qәdәr örtmәk lzım dyildir? Ümumiyyәtlә bu mәsәlәni rşdırmq lzımdır ki, görәsәn İslmd iffәtin hәddi-hüdudu dlı bir mәsәlә mövcuddurmu? Yәni İslmd nә tm pәrdә rsınd vә hәbs şәritindә lmq vә nә qdınl kişinin tm bir-birinә qrışmsı kimi lmyn üçüncü bir hl vrdır, ys y? Bşq sözlә dsәk, İslm qdınl kişilәrin bir-birindәn yrı lmsının tәrәfdrıdır, ys y?

 

Qyd lunn sullr hәmin kitbd cvb vrәcәyik.

  
BİRİNCİ HİSSӘ  
HİCB VӘ ÖRPӘYİN TRİÇӘSİ 

* İslmdn qbqkı lq vә millәtlәr rsınd d örpәk lmuşdurmu?

 

* Chiliyyәt dövründә әrәblәr r-sınd hicbın vәziyyәti;

 

* Yәhudilәr rsınd örpәk;

 

* Qәdim İrnd örpәk;

 

* Hindistnd örpәk.

  
HİCB VӘ ÖRPӘYİN TRİÇӘSİ 

Mәnim bu mәsәlә brәsindә trii rşdırm vә mәlumtlrım kmil dyildir. Trii mәlumtlrımız vt kmillәşәr ki, İslmdn qbq yşmış bütün millәtlәr brәsindә dәqiq mәlumt әldә tmiş lq. Lkin İslmdn qbq bәzi millәtlәr rsınd hicbın mövcud lmsını hç kәs inkr tmir.

 

Bu mәsәlә ilә әlqәdr prdığım tәdqi-qtlrd qәdim İrn, yәhudi lqı vә ç gümn ki, Hindistnd d hicbın mövcud lmsı ilә rstlşmışm. Qyd dәk ki, nlrd mövcud ln hicb qnunu İslm qnunlrındn dh sәrt vә şiddәtli lmuşdur. mm әrәb-chiliyyәt dövrünә gәldikdә isә, nlr rsınd hicb lmmış vә bu qnun İslm dini vsitәsi ilә mydn gәlmişdir.

 

Mәşhur triçi lim Vill Drnt Trii tәmәddün (Sivilizsiylr trii) kitbının 12-ci cildinin 30-cu sәhifәsindә (frsc tәrcümәsindә) yәhudi qövmü vә Tәlmud qnunu brәsindә blә yzır:

 

...Әgәr hәr hnsı bir yәhudi qdın bu qnunu pzmq fikrinә düşsәydi, mәsәlәn, bşın bir şy örtmәdәn cmtın rsın gtsәydi, ictimi yrlәrdә yun әyirsәydi, kişilәrlә söhbәt dib ucdn dnışsydı vә nun sәsini qnşulr şitsәydi, nd qdını mhriyyә vrmәdәn bşyrdılr.

 

Göründüyü kimi, yәhudilәr rsınd mövcud ln hicb qnunu, snrlr şәrh dәcәyimiz kimi, islmi örtükdәn dh şiddәtli vә sәrt idi. Trii-tәmәddün kitbının 1-ci cildinin 552-ci sәhifәsindә qәdim irnlılr brәsindә dyilir:

 

Zәrdüştlәr rsınd qdınlrın böyük hörmәti vә yüksәk mәqmı vr idi. nlr tm zd şәritdә vә üzü çıq hld cmt rsınd gt-gәl dirdilәr...

 

Snr blә yzır:

 

Dryuşdn snr qdının mәqmı, üsusilә vrlılr rsınd nisbәtәn tәnәzzülә uğrdı. Ksıb qdınlr iş görmәk üçün ictimi yrlәrdә gt-gәl tmәyә mәcbur lduğundn, öz zdlıqlrını qruyub slmışdılr, lkin bşq qdınlr gәldikdә isә, nlrın hyz (ybşı) dövrlәrindә vdә turmlrı vcib idi. Bu vcib hökm tәdricәn nlrın bütün ictimi hәytını әhtә tdi. Bu işin özü dә müsәlmnlr rsınd hicb vә örpәyin yrnmsının әss sәbәbi hsb lunur. Cәmiyyәtin yüksәk tәqәbәlәrinә mәnsub ln qdınlrın mәsus kәcvә vә örtülü rblrdn bşq bir şylә vdәn çımğ cürәti y idi. nlr hç vt iczә vrilmirdi ki, şkr surәtdә kişilәrlә qynyıb-qrışsınlr. Әrli qdınlrın hç bir kişini, hәtt t vә qrdşını blә görmәyә hqqı y idi. Qәdim İrnın dş kitbәlәrindә hәkk lunmuş şәkillәrdә bir nәfәr dә lsun, üzü çıq qdın görünmür vә nlrın dı çәkilmir...

 

Göründüyü kimi, qәdim İrnd ç şiddәtli vә sәrt hicb hökmlәri hkim lub. Hәtt әrli qdınlrın t vә qrdşlrı d n nmәhrәm hsb lunurmuş. Vill Drntın әqidәsinә görә qәdim zәrdüşt dini dәt-әnәnәlәrinә uyğun lrq hyzli qdınlr (bu brәdә mövcud ln qyd-qnunlr әssәn) müәyyәn bir tqd hәbs dilir, bu müddәt әrzindә hmı ndn uzq gәzir vә nunl ünsiyyәtdә lmqdn çәkinir-dilәr. Mәhz bu dәt qәdim İrnd hicbın yrnmsının әss mili lmuşdur. Yәhudilәrin rsınd d hyz (ybşı) ln qdınlrın brәsindә blә kәskin qnunlr icr lunurdu.

 

mm görәsәn, nun ddiyi bu işin özü dә müsәlmnlr rsınd hicbın әss sәbәbi hsb lunur sözlәrindәn mәqsәd nәdir? Mәqsәd, hicbın müsәlmnlr rsınd yrnmsını hyzli qdınlr brәsindә icr lunn sәrt qnunlrl әlqәlәndirmәk lmuşdurmu?!

 

Bildiyimiz kimi, İslmd blә bir qyd-qnun hç vt mövcud lmmış vә hl-hzırd d ydur. İslm dinindә hyzli qdın üçün ylnız ruc vә nmz kimi bәzi vcibi ibdәtlәrdә güzәştә gdilir. Hәmçinin blә qdınlrl bu müddәt әrzindә cinsi yınlıq tmәk ciz dyildir. Lkin bşq işlәrdә insnlrl di ünsiyyәtinә hç bir mәhdudiyyәt qyulmur vә nlrı vin bir guşәsindә turmğ mәcbur dәn hç bir qnun ydur. Әgәr , müsәlmnlr rsınd mövcud ln hicbı irnlılrın İslmı qәbul tdikdәn snr, nun digәr lqlr d kçәn bir dәt lduğunu dyirsә, bu fikir ynә dә düzgün dyildir. Çünki irnlılr İslmı qәbul tmәzdәn ç-ç qbq hicbın vcibliyini göstәrәn yәlәr nzil lmuşdur. Vill Drnt öz sözlәrindә qyd lunn hәr iki mәtlәbi iddi dir. Yәni bir tәrәfdәn hicbın irnlılr müsәlmn lduqdn snr digәr lqlr rsınd yyılmsını iddi dir, digәr tәrәfdәn dә hyzli qdınl cinsi yınlığın tәrk dilmәsinin müsәlmn qdınlrın örpәyә kçmәsindә vә nlrın bir guşәyә çәkilmәsindә tәsirli lduğunu vurğulyır. Hәmin kitbın 11-ci cildinin 112-ci sәhifәsindә dyilir: Әrәblәrin irnlılrl rbitә yrtmsı hәm hicbın, hәm dә livtın (kişilәrә mәsus cinsi pzğunluq) İslm ölkәlәri hüdudlrınd yyılmsın sәbәb ldu. Әrәblәr qdın mәftun lmqdn qrduqlrı, lkin hәmişә bu dәrdә düçr lduqlrındn nun tәbii nüfuzunun qrşısını lmq üçün qdın iffәti vә fәzilәti brәsindә şәkk-şübhә yrdırdılr. Ömәr öz qövmünә dyirdi: Qәrr qәbul tmәk istәdikdә, qdınlrınızl mәşvәrәt dib nlrın rәyinin әksinә әmәl din. Hicrәtin birinci әsrindә müsәlmnlr qdını hicb bürümәmişdilәr. Qdınlr vә kişilәr bir-biri ilә görüşür, küçәlәrdә bir-birinin ynınd yl gdir, mәsciddә bir yrdә nmz qılırdılr. Hicb vә cә slmq İkinci Vәlidin dövründә (126-127-ci hicri illәrindә) qnun hlın düşdü. Qdınlrın bir guşәyә çәkilmәsi dә nlrın hyzli vә nifslı günlәrdә kişilәrә hrm lmsındn yrndı.

 

111-ci sәhifәdә isә dyir:

 

Pyğәmbәr gn pltr gyilmәsini qdğn tmişdi. Lkin әrblәrdәn bәzilәri bu göstәrişә әhәmiyyәt vrmәdilәr. Hәr bir tәbәqәnin özünәmәsus zinәtli bәzәk әşylrı vr idi. Qdınlr özlәrini prlyn qızıl kәmәrlәrlә, gn vә rәng-rәng pltrlrl bәzәyir, sçlrını sәliqәli şәkildә dryrq nu çiyinlәrinә tökür vә yud hörüklәr şәklindә kürәyinә tırdılr. Bәzi vtlr isә qr ipәyi sçlrın qtrq nu dh d zinәtlәndirirdilәr. Әksәr hllrd özlәrini lәl-cәvhirtl, güllәrlә bәzәyirdilәr. Hicrәtin 97-ci ilindәn snr gözlәrinin ltındn rübәnd sırdılr. Snrlr d hәmin iş dәtә çvrildi.

 

Vill Drnt Trii-tәmәddün kitbının 10-cu cildinin 233-cü sәhifәsindә qәdim irnlılr brәsindә blә yzır:

 

... Müvәqqәti vlәnmә di hl syılırdı vә bu qdınlr zd yunn mәşuqәlәri kimi idi: cmt rsınd zhir lub, kişilәrin ziyfәt mәclislәrindә iştirk dirdilәr. mm qnuni qdınlr gәldikdә isә, nlr dәtәn v şәritindә slnırdılr. Bu qәdim İrn dәti İslm kçdi.

 

Vill Drntın fikrincә snki Pyğәmbәrin dövründә hicb brәsindә hç bir hökm mövcud lmmış, Pyğәmbәr ylnız gn pltr gymәyi qdğn tmiş, müsәlmn qdınlr birinci hicri әsrinin ırlrınd vә ikinci hicri әsirinin әvvәllәrindә tm çıq-sçıqlıql gәzәrlәrmiş.

 

Bu, çıq-şkr trii iftir vә uydurmdır. Trii hәqiqәtlәr bunun tm әksini çtdırır. Şübhәsiz, chiliyyәt dövrünün qdınlrı Vill Drntın vәsf tdiyi kimi lmuşdur, lkin İslm bu shәdә dәrin dәyişiklik yrtmış vә gözәl qnunlr gәtirmişdir. yişә hәmişә әnsr qdınlrını tәriflәyib blә dyәrdi:

 

Yşsın әnsr qdınlrı! Nur surәsinin hicbın vcibliyini göstәrәn yәlәri nzil ln kimi nlrın hç birinin әvvәldәki kimi vlәrindәn çıdığını görmәdilәr. nlr hәmişә bşlrını qr örpәklә bğlyırdılr, snki bşlrın qr qrğ qnmuşdu.

 

Әbu Dvudun Sünәn kitbının 2-ci cildinin 382-ci sәhifәsindә dә hәmin mәtlәb Ümmü Sәlәmәdәn nәql lunur. Lkin nun sözlәri bir qәdәr fәrqli şәkildә gәtiril-mişdir:

 

Әhzb surәsinin bu yәsi nzil lduqdn snr әnsr qdınlrı blә tdilәr...

 

Knt Qbinu İrnd üç il dlı kitbınd yzır ki, ssnilәr dövrünün sәrt hicb rjimi İslmı qәbul dәn irnlılr rsınd ynә dә dvm tdi. innır ki, İrnın ssnilәr dövründә ln hökmlәri tәkcә qdının örpәk örtmәsi ilә bitmir, hәtt qdının tq şәritindә gizli slnmsı d vcib idi. iddi dir ki, şhzdә vә kübr övldlrının zdlıqlrı qәdәr hәddini şmışdı ki, hәtt әgәr bir kәsin vindә gözәl bir qdını lsydı, hç kәsin ndn әbәr tutmsın yl vrmir vә bcrdığı qәdәr nu gizli slyırdı. Çünki әgәr nun blә gözәl rvdı lmsı vә vdә slnmsı mәlum lsydı, rtıq hәmin rvd, hәtt bәzi hllrd kişinin özü dә yd kişilәrin ndn cinsi mәqsәdlәr üçün istifdә tmәsinin qrşısını l bilmәyәcәkdi.

 

Cәvhir Lәl Nhru (Hindistnın kçmiş bş nziri) innır ki, hicb Rm vә İrn kimi qyri-müsәlmn millәtlәrindәn İslm dünysın nüfuz tmişdir. , Düny triinә bir bış dlı kitbının birinci cildinin 328-ci sәhifәsindә İslm mәdәniyyәtini tәriflәyәrәk (öz әqidәsinә görә) snrlr nd yrnn bәzi dәyişikliklәrdәn söz çır vә dyir:

 

Tәdricәn hәddindәn rtıq tәәssüf yrdn bir dәyişiklik dә bş vrdi. d qdınlrın vәziyyәti idi. Әrәb qdınlrının rsınd hicb vә örpәk mәsәlәsi ümumiyyәtlә y idi. Әrәb qdınlrı hç dә kişilәrdәn yrı vә gizli şәkildә yşmır, әksinә ümumi vә ictimi yrlәrә, mәscidlәrә, mizә vә itbә mәclislәrinә gdir, hәtt özlәri dә mizә vә itbә söylәyirdilәr. mm әrәblәr dә qzndıqlrı niliyyәtlәr nәticәsindә tәdricәn qnşu Rm vә İrn imprtrluqlrındn bәzi dәt-әnәnәlәri әz tdilәr. Әrәblәr hәm Rm impriysını, hәm dә İrn imprtrluğunu suqut uğrdıb mәğlub tdilәr. mm özlәri bu iki imprtrluqd mövcud ln bәzi yrmz dәt-әnәnәlәrә düçr ldulr. Trii mәnbәlәrdә nәql lunn mәlumtlr әssәn, üsusilә Bizns vә İrn impriysının nüfuz tmәsi nәticәsindә qdınlrın kişilәrdәn yrılığı vә nlrın v dustğı lmsı әrәblәr rsınd d rәvc tpdı. Tәdricәn hәrәmn sistmi yrndı vә kişilәr qdınlrdn yrıldılr.

 

Bu sözlәr ümumiyyәtlә düzgün dyildir. Ylnız qәbul tmәliyik ki, snrlr әrәblәrin tәzә müsәlmn ln qyri-әrәb lqlrı ilә qynyıb-qrışmsı nәticәsindә hicb vә örpәk mәsәlәsi Pyğәmbәri-Әkrәmin (s) dövrü ilә müqyisәdә dh d şiddәtlәndi. mm İslm ümumiyyәtlә qdının hicbın diqqәt ytirmәmişdir sözlәri düzgün dyildir

 

Cәvhir Lәl Nhrunun sözlәrindәn mәlum lur ki, rmlılr d (bәlkә dә yәhudilәrdәn tәsirlәnәrәk) hicb riyәt dirdilәr. Hәmçinin İrn vә Rmdkı hәrәmn dәt-әnәnәsi İslm әlifәlәrinin srylrın d gdib çımışdır. Bunu bşqlrı d tәkid tmişlәr.

 

Qәdim Hindistnd hicb rjimi dh ğır vә şiddәtli tәrzdә hökmrnlıq dirdi, lkin örtük mәsәlәsinin İslmın Hindistn nüfuz tmәsindәn qbq vә y ndn snr rәvc tpmsı dәqiq şәkildә mәlum dyildir. lәcә dә Hindistndkı qyri-müsәlmnlrın d İslm lqlrının, üsusilә irnlı müsәlmnlrın tәsiri ltın düşmәklә vә y bşq sәbәblәrdәn hicbı qәbul tmәlәrindәn qәti şәkildә dnış bilmәrik. Ylnız bircә şy mәlumdur ki, Hindistndkı hicb qnunu d qәdim İrnd lduğu kimi dh sәrt vә şiddәtli idi. Vill Drntın Sivilizsiylr trii kitbının ikinci cildindәn blә mәlum lur ki, Hindistndkı mövcud hicb qnunlrı müsәlmn irnlılrın vsitәsilә rd yyılmışdır.

 

Cәvhir Lәl Nhru nәql tdiymiz sözlәrdәn snr dyir: Ç tәәssüflә bu bәyәnilmәyәn dәt-әnәnә tәdricәn islmi cәmiyyәtlәrin üsusiyyәtinә çvrildi, müsәlmnlr bury gәldikdәn snr hәmin dәt Hindistn әhlisi rsınd d yyıldı.

 

nun nәzәrinә görә Hindistnd mövcud ln hicb ry müsәlmnlrın vsitәsi ilә prılmışdır.

 

Lkin әgәr nәfsni pklıq üçün mövcud ln ruhi mәşğәlәlәr (riyzәt vә tәrki-dünylıq) mylini hicbın yrnm sәbәblә-rindәn biri hsb tsәk, nd qәbul tmәliyik ki, Hindistnd lp qәdim dövrlәrdәn hicb mövcud lmuşdur. Çünki Hindistn, riyzәt vә tәrki-dünylığı gözәl, mddi lәzzәtlәri isә yrmz, mәnfur bir şy hsb dәnlәrin mәrkәzi lmuşdur.

 

Rssl vlәmә vә ilә kitbının 135-ci sәhifәsindә yzır:

 

Sivilizsiylı cәmiyyәtlәrdә göründüyü kimi, cinsi әlqın mәnşәyi iki şydәn ibrәtdir: biri tlıq hislәrinә myl, digәri isә şqin çirkin lmsı brәsindә mürtzlrın (yqlrın) tiqdı. Cinsi әlq mәsihiyyәtdәn әvvәlki әsrlәrdәn müsir dövrә qәdәr uzq şәrq ölkәlәrindә ylnız qyd lunn birinci sәbәbdәn irәli gәlir. ndn Hindistn vә İrn istisn lunur ki, zhirәn riyzәtçilik vә tәrki-dünylıq mәhz rd mydn gәlmiş vә bütün dünyy yyılmışdır.

 

Ümumiyyәtlә, qәbul tmәliyik ki, İslmdn qbq dünynın mütәlif yrlәrindә hicb vә örpәk mövcud lmuş vә hç dә nu ilkin lrq İslm dini itir tmәmişdir. mm islmi örtüyün qәdim millәtlәr rsınd mövcud ln hicbl yni lmmsın, hәmçinin İslm nәzәrindәn örpәyi yrdn sәbәblәrin dünynın bşq yrlәrindә hicbın yrnmsın gәtirib çırn sәbәblәrlә yni lub-lmmsı mәsәlәsinә gәldikdә isә, bu sullr gәlәcәk bәhslәrdә gniş şәkildә izh luncqdır.

  
İKİNCİ HİSSӘ  
HİCBIN YRNM SӘBӘBLӘRİ 

* Fәlsәfi sәbәblәr;

 

* İctimi sәbәblәr;

 

* İqtisdi sәbәblәr;

 

* Әqi sәbәblәr;

 

* Psilji sәbәblәr;

 

* Qdının әsrrәngiz instinktul tәdbirlәri.

  
HİCBIN YRNM SӘBӘBLӘRİ 

Hicbın yrnm sәbәblәri nәdir? Ncә ldu ki, bütün millәtlәrin, yud bәzi qәdim lqlrın rsınd hicb yrndı? Bildiyimiz kimi, İslmın bütün göstәrişlәri müәyyәn fәlsәfә (hikmәt) vә mәqsәdlәr әssınddır. Mәhz bun görә dә blә bir sul qrşıy çıır ki, görәsәn hicb vә örpәk hnsı sәbәb vә mәslәhәt әssınd qәbul dilmiş vә y mydn gәlmişdir?

 

Hicbl mülif lnlr çlışırlr ki, hicbın yrnm sәbәbini qyri-insni vә vәhşi dәt-әnәnәlәrlә әlqәlәndirsinlәr. Bu bımdn nlr islmi vә qyri-islmi hicb rsınd hç bir fәrq qymur vә cәhd dirlәr ki, islmi hicbı d hәmin trii vә ictimi sәbәblәrlә bğlı hsb tsinlәr.

 

Hicbın yrnm sәbәblәri brәsindә mütәlif nәzәriyyәlәr irәli sürülmüşdür. Әksәr hllrd bu sәbәblәri chillik, ndnlıq vә yud qdınlr qrşı sn dәrәcә rәhmsizlik kimi izh dirlәr. Әlbәttә, biz çlışcğıq ki, nlrın hmısını gәlәcәk bәhslәrdә gniş şәkildә izh dәk.

 

Qyd dәk ki, rşdırdığımız nәzәriyyәlәrin bәzilәri fәlsәfi, bәzilәri ictimi, bәzilәri әlqi vә bәzilәri isә iqtisdi vә y psilji sәbәblәrdir. cümlәdәn:

 

1-Riyzәt vә tәrki-dünylığ myl (fәlsәfi sәbәb);

 

2-Әmin-mnlıq vә ictimi әdlәtin lmmsı (ictimi sәbәb);

 

3-tnın ilәdә hökmrnlığı, kişinin qdın mütlәq hkim kәsilmәsi, kişinin öz rvdını iqtisdi mәnflәri üçün istismr tmәsi (iqtisdi sәbәblәr);

 

4-Kişinin hәsәd hislәri vә özünü istәmәsi (әlqi sәbәblәr);

 

5-Qdının ybşı lmsı vә nun yrdılışd kişi ilә müqyisәdә nöqsnlı yrdıldığının gümn dilmәsi; bundn әlvә, qdının çirkin bir vrlıq lmsı vә nunl ünsiyyәt yrtmqdn çәkinmәk, ybşı dövründә nlr qrşı qyuln sәrt qyd-qnunlr (psilji sәbәb).

 

Qyd lunn sәbәblәrin hç biri dünynın hç bir yrindә hicbın yrnmsınd tәsirli lmmışdır vә nlrı әbәs yrә hicbın yrnm sәbәbi kimi qyd tmişlәr. Әgәr bunlrdn bәzilәri, hәtt qyri-islmi sistmlәrdә hicbın yrnmsınd müәyyәn qәdәr tәsirli lmuşs d, islmi hicbd hç bir tәsirә mlik lmmışdır. Yәni bunlr İslmd hicbın qnuni hl slınmsının hikmәt vә fәlsәfәsi dyildir.

 

Mәlum lduğu kimi, hicb vә örpәklә mülif lnlr bәzәn nu mddi vә dünyәvi lәzzәtlәr brәsindә müәyyәn bir tәfәkkür tәrzinin mәhsulu hsb dir, bәzәn nun üçün siysi-ictimi sәbәblәr gәtirir, bәzәn nu iqtisdi sәbәblәrin nәticәsi kimi qiymәtlәndirir, bәzәn dә nu üsusi әlqi vә psilji sәbәblәrlә әlqәli hsb dirlәr.

 

Biz bu sәbәblәrin hәr birini lduğu kimi izh tdikdәn snr tәnqid dәcәk, snr sübut dәcәyik ki, İslm özünün ictimi qnunlrınd bunlrın hç birinә әss sәbәb kimi nәzәr slmmış, nlrın hç birini İslmın qәbul dilmiş prinsiplәri ilә uyğun snmmışdır. Hәmçinin ırd bir әss sәbәbdәn söhbәt çcğıq ki, d bizim nәzәrimizcә hicb üçün әn düzgün mil hsb lunur.

  
RİYZӘT VӘ TӘRKİ-DÜNYLIQ 

Hicb mәsәlәsini riyzәt vә tәrk-dünylıq fәlsәfәsi ilә әlqәlәndirәnlәrin nәzәrincә, qdın bәşәriyyәt rsınd kişlәrin әn böyük yş-işrәt vә lәzzәt sәbәbi lduğundn, kişilәrlә bir yrdә lduqd, istәr-istәmәz lәzzәtlәrin rdınc düşәcәklәr. Bu fәlsәfәnin rdıcıllrı cәmiyyәti tm şәkildә zhidlik vә riyzәt ilә uyğunlşdırmq üçün hicbı qdınl kişi rsınd bir növ mnә kimi yrtmış vә ümumiyyәtlә insn hissini tәhrik dәn hәr bir şyә qrşı mübrizә prmışlr. Bu nәzәriyyәyә әssәn hicb, vlәnmәyin çirkin, subylığın isә müqәddәs lmsını iddi dәn tәfәkkür tәrzinin tәbii nәticәsidir.

 

Riyzәt vә tәrki-dünylıq idlgiysı ml-dövlәt vә sәrvәt mәsәlәsindә fәqirliyin yyılmsı vә bütün mddi vsitәlәrin rәdd lun-msı fәlsәfәsini yrtdığı kimi, qdınlr brәsindә dә subylıq vә gözәlliklә mülifәt fәlsәfәsini yrtmışdır. Mütәlif lqlrın, cümlәdәn hindulrın vә bәzi tәriqәt şy-lәrinin rsınd ümumi qyd ln sçlrın uzun slnmsı d gözәlliklә mülifәt, şәhvәtlә mübrizәnin tәzhürlәrindәn, mddi lәzzәtlәrdәn uzq lmq vә riyzәtә myl fәlsәfәsinin nәticәlәrindәndir.

 

nlrın iddisın görә, sçın qısldıl-msı şәhvәt hisslәrinin güclәnmәsinә, uzdıl-msı isә zәiflәmәsinә sәbәb lr.

 

Burd ç yşı lr ki, bu mövzu ilә әlqәdr lrq Brtrnd Rsslin sözlәrini qyd dәk. , özünün ilә quruluşu vә әlq dlı kitbının 30-cu sәhifәsindә yzır:

 

... üsusilә mәsihiyyәtin ilk çğlrınd Snpl (Müqәddәs Pls) tәrzi-tәfәkkürü kilsә tәrәfindәn yüksәk sürәtlә yyılmğ bşldı, subylıq özünә müqәddәs mәfhum ldı vә insnlrın çu şytnı zәlil tmәk üçün sәhrlr üz tutdulr. Şytn nlrın byinlәrini şәhvәt tәәyyülü ilә dldurduğun görә nu zәlil tmәk istәyirdilәr. Kilsә yni zmnd hmm gtmәklә, bәdәni tәmiz slmql ciddi şәkildә mübrizә prırdı. Çünki kilsә hkimlәrinin nәzәrincә, bәdәnin bәdii çöhrәsi insnı günh tәrәf sövq dir. Bunun müqbilindә isә bәdәnin çirkli slnmsını vr gücü ilә tәriflәyir, bәdәnin üfunәtli iyini müqәddәs iy kimi qәlәmә vrirdi. Snplun nәzәrinә görә bәdәnin tәmiz, pk- pkizә slnıb bәzәdilmәsi ruhun pklığı ilә ziddiyyәt tәşkil dir. nun nәzәrinә görә bәdәndәki bit-birә llhın mirvrilә-ridir.

 

Burd blә bir sul yrnır: Ümumiyyәtlә, bәşәrin riyzәt vә tәrki-dünylığ myl tmәsinin sәbәbi nәdir? ı insn tәbiәt vә fitrәt tibrı ilә lәzzәtsvәn lmlıdır. Lәzzәtlәrdәn qçmğın vә özünü nlrdn mәhrum tmәyin müәyyәn bir dәlili lmlıdır.

 

Bildiyimiz kimi, tәrki-dünylıq vә mddi lәzzәtlәrә qrşı әks mövq sçmәk dünynın mütәlif mәntәqәlәrindә mövcud ln cәrәynlrdn biridir. nun şәrq ölkәlәrindәki mәrkәzi Hindistn, qәrb ölkәlәrindәki mәrkәzi isә Yunnıstn lmuşdur. Fәlsәfi cәrәyn-lrdn biri kimi Yunnıstnd rәvc tpn Kәlbi idlgiysının rdıcıllrı fәqirliyin tәrәfdrı vә mddi lәzzәtlәrin mülifi idilәr.

 

Blә bir tәfәkkür tәrzi vә әqidә üsulunun mydn gәlmә sәbәblәrindәn biri dә bәşә-riyyәtin hәqiqәtә çtmq myli lmuşdur ki, bu myllәr bәzi fәrdlәrdә ifrt dәrәcәsinә çtmışdır. Digәr tәrәfdәn nlr innırdılr ki, hәqiqәtlәrin kәşf lunmsı ruh üçün ylnız vt müyәssәr lcqdır ki, bәdәn vә n id ln cismni myllәrin qrşısı lınsın. Bunu d yurıdkı tiqdlr әlvә tdikdә, tәbiidir ki, , riyzәt vә tәrki-dünylıql nәti-cәlәnәcәkdir. Bşq sözlә dsәk, hqq nil lmğın yluq, fәn vә nәfsni istәklәrlә mülifәtdәn bşq yll mümkün lmdığını göstәrәn bu tәfәkkür tәrzi riyzәt vә tәrki-dünylığın әss mәnşәyidir.

 

Riyzәt vә tәrki-dünylıq mәsәlәsinin bşq bir sәbәbi dә mddi lәzzәtlәrin bir sır mәnәvi әzb-әziyyәtlәrlә qrışmsıdır. İnsn övldı görürdü ki, mddi lәzzәtlәrlә ynşı dim bir sır ruhi әzb-әziyyәtlәr dә mövcuddur. Mәsәlәn, çlu ml-dövlәt vә sәrvәtә mlik lmq bir sır firvnlıq vә yş-işrәtlә ynşı lmsın bmyrq, rdınc minlәrlә nrhtlıq, iztirb gәtirir, nun qrunub slnmsı vә әldә lunmsı müәyyәn çәtinliklәrә dözmәyi tәlәb dir. İnsn görürdü ki, öz zdlıq, zәnginlik vә tәbiәtinin ülviliyini bu mddi vsitәlәrlә әldәn vrir. Bun görә dә bütün bu lәzzәtlәrin hmısını rәdd dәrәk suby qlmğı vә hç kәsdәn sılı lmmğı çıış ylu sçirdi.

 

Bәlkә dә Hindistnd hkim ln riyzәt vә tәrki-dünylıqd birinci mil, yunnlrın Kәlbi ysulluq myllәrindә isә ikinci mil dh ç tәsirli lmuşdur.

 

Riyzәtә vә düny lәzzәtlәrindәn qçmğ sәbәb ln bşq bir mil: mddi müvәffә-qiyyәtlәrdә mәğlubiyyәt vә mәhrumiyyәt, üsusilә şqdәki nkmlıq riyzәtә üz tutulmsın sәbәb lmuşdur. Bәşәrin ruhu bu kimi mәğlubiy-yәtlәrdәn snr öz intiqmını mddi lәzzәt-lәrdәn nlrı çirkin symql lmış vә nun mәnfur bir şy lmsını isbt tmәk üçün bir fәlsәfә dә düzәltmişdir.

 

yş-işrәtdә vә lәzzәt lmqd sn dәrәcә ifrt vrmq riyzәtin bşq bir sәbәbidir. İnsnın cismi (mddi vә bәdәn) tutumu lәzzәtlәr üçün mәhduddur. Cismni vә mddi lәzzәtlәrdә ifrt vrmq vә insnın cisminin tutumundn rtıq miqdrd qәbul tmәk nun ruhiyyәsindә kәskin әks-tәsirә sәbәb lmuş, üsusilә qclıq yşlrınd, әstәlik vә sir kimi hllrd dh qbrıq şәkildә zhir lmuşdur.

 

Bu iki milin tәsirini hç vt inkr tmәk lmz, lkin bunlr hç dә hәr şy dmәk dyildir. Bu iki mil insnd mәğlubiyyәtә uğrdığı, müvәffәqiyyәt qznmdığı, yud әstәliklәr, yrğunluqlr vә s. hlınd hәqiqәtә çtmq ruhiyyәsini dirçәldir. Mddi şylәrә qurşnmq vә dünyәvi fikirlәrdә qәrq lmğın özü insnın әbәdi hәqiqәt brәsindә fikir-lәşmәyinә bir mnәdir vә bu sәbәbdәn dә nun özünün hrdn gәlmәsi, hrd lmsı vә hry gdәcәyi brәdә fikirlәşmәsinә imkn vrmir. mm müәyyәn mәğlubiyyәt, yud yrğunluq sәbәbi ilә insnın ruhund mddiyyt nifrәt dib ndn qçmq hissi yrnrs, snsuz әbәdiyyәt brәsindә fikirlәşmәyi sn lur vә bu fikirlәr dirçәlmәyә bşlyır. Bu iki mil hәmişә birinci milin kömәyi ilә riyzәtә üz tutmğ sәbәb lur. Әlbәttә, riyzәtә çәkilәn bәzi şәslәr bu millәrin hmısının dyil, nlrdn ylnız ikisinin tәsiri ltın düşür.

  
İZH 

Bәs görәsәn İslmın dünyy tәqdim tdiyi tәfәkkür tәrzi nәdәn ibrәtdir? Görәsәn , hicb brәsindә mövcud ln blә yzumlrı düzgün snırmı?

 

şbәtlikdәn İslm dini ydın vә ümumi bir dünygörüşünә, fәlsәfәyә mlikdir. nun insn, düny vә lәzzәtlәr brәsindәki nәzәriyyәsi tmmilә ydındır. Yurıd qyd lunn blә fikirlәrin İslm dünygörüşündә lub-lmmsını ç snlıql bş düşmәk lr.

 

Biz hç dә rhiblik vә tәrki-dünylığın dünynın mütәlif yrlәrindә mövcud lmsını inkr tmirik. Bәlkә dә qdının hicb riyәt tmәsini blә fikir tәrzinin hkim lduğu ölkәlәrdә nun sәmәrәsi hsb tmәk lr, lkin İslm dini hicbı tәyin tdikdә hç bir yrdә blә sәbәblәrә istind tmәmişdir, üstәlik blә fәlsәfәlәr İslmın ruhu vә nun sir göstәrişlәri ilә uyğun dyildir.

 

Ümumiyyәtlә, İslm dini tәrki-dünylıql ciddi şәkildә mübrizә prmışdır. Bu mәtlәbi hәtt vrplı şәrqşünslr d qәbul dirlәr. İslm bütün insnlrı tәmizliyә, pklığ rәğbәtlәndirmiş, bit-birәni llhın mirvrilәri hsb tmәmiş, әksinә, әn-nәzfәtu minәl-imnyәni pklıq vә tәmizlik imnın әlmәtlәrindәndir-dyә buyurmuşdur.

 

Pyğәmbәri-Әkrәm (s) bir şәsi tüklәri uznmış, pltrı çirkli, bәdәnindәn üfunәtli iy gәldiyi hld görüb buyurdu: Minәd-dini әt-tәmәttuuyәni llhın nmәtlәrindәn istifdә dib bәhrәlәnmәk dinin bir hissәsidir.

 

hәzrәt ynә dә buyurur: Bsәl-әbdu әl qzurәtuyәni әn pis bәndә çirkli vә ntәmiz ln şәsdir.

 

Әmirәl-möminin Әli (ә) buyurur: İnnәllhә cәmilun vә yuhibbul-cәmlәllh gözәldir vә gözәlliyi dә svir.

 

İmm Sdiq (ә) buyurur: llh gözәldir vә istәyir ki, Öz bәndәsini bәzәyib gözәllәşdirsin. Bunun әksinә lrq, fәqirliyi vә özünü fәqir göstәrmәyi svmir. Әgәr llh sizә bir nmәt inyәt tsә, gәrәk nmәtin әlmәtlәri sizin hәytınızd şkr vә zhir lsun. hәzrәtә ddilәr: llh nmәtinin әlmәti ncә zhir lur? Hәzrәt buyurdu: Blә zhir lur ki, şәsin pl-pltrı tәmiz, pk-pkizә lsun, әtirlәnsin, öz vini gәc ilә ğrtsın, vin çöl tәrәfinin tz-trpğını tәmizlәsin, hәtt gün btmzdn әvvәl çırqlrını yndırsın. Çünki, bu işlәr ruzini rtırr.

 

Bizim әlimizdә mövcud ln әn qәdim vә mötәbәr dini kitblrdn biri dә min il bundn öncә yzılmış Kfi kitbıdır. Bu kitbın Bbuz-zәyyi vәt-tәcәmmül dlı bir bölmәsindә sçlrın sәliqәyә slınıb qısl-dılmsı, drnmsı, gözәl әtirlәrdәn istifdә dilmәsi, bş yğ sürtülmәsi ç tәkidlә sifriş dilmişdir.

 

Rәsuli-Әkrәm (s)-in sәhbәlәrindәn bir nçәsi dh rtıq ibdәt dib ruhi-mәnәvi lәzzәtlәrdәn bәhrәlәnmәk üçün әhli-әylını, ilәsini tәrk tdilәr. nlr gündüzlәr ruc tutur, gcәlәri ibdәtlә mәşğul lurdulr. Pyğәmbәr bu hdisәdәn әbәrdr ln kimi dәrhl nlrı bu işdәn çәkindirib buyurdu: Mәn sizin rәhbәrinizәm vә blә işlәr görmürәm. Mәn bәzi günlәr ruc tutur, gcәnin bir qismini ibdәt dir vә digәr bir qismini isә öz ilәmlә bir yrdә lurm.

 

Hәmin şәslәr cinsi htirslrının kökünü kәsmәk mәqsәdi ilә özlәrini tltmq üçün Pyğәmbәrdәn iczә lmq istәyirdilәr. Rәsuli-Әkrәm (s) iczә vrmәyib buyurdu ki, İslmd bu kimi işlәr hrmdır.

 

Bir gün üç qdın Pyğәmbәrin hüzurun gәlib öz әrlәrindәn şikyәt tdilәr. nlrdn birincisi әrinin әt ymәmәsindәn, ikincisi әtirdәn istifdә tmәmәsindәn, üçüncüsü isә qdınlrdn uzq gәzmәsindәn şikyәt tdi. Rәsuli-Әkrәm (s) dәrhl qәzәb әlmәti lrq әbsı yrlә süründüyü hld vdәn mәscidә gdib minbәrә çıdı vә uc sәslә buyurdu: Bu nәdir?! Mәnim sәhbәlәrimdәn bәzilәri әti, bәzilәri әtiri, bәzilәri isә qdını tәrk dirlәr?! Mәnim özüm әt dә yyirәm, әtirdәn dә istifdә dirәm, hәmçinin qdınlrımdn bәhrәlәnirәm. Hәr kәs mәnim üsulumdn vә sünnәmdәn üz döndәrsә mәndәn dyildir.

 

Pltrlrın qısldılmsı hqqınd vrilәn göstәriş pkizәlik üçündür. mm әrәblәr öz pltrlrını qәdәr uzdırdılr ki, yrlә sürünür vә tz-trpq yığırdı. Bu d Rәsuli-Әkrәmә nzil ln ilk yәlәrdә bәyn lundu: Vә siybәkә fәtәhhir (öz pltrını tәr-tәmiz sl).

 

Hәmçinin ğ pltr gyilmәsinin müstәhәb vә bәyәnilәn işlәr sırsınd lmsı bir tәrәfdәn gözәllik, digәr tәrәfdәn isә pk-pkizәlik vә tәmizlik üçündür. Çünki ğ pltr çirki dh yşı vә tz göstәrir. Bu brәdә çlu rәvyәtlәr nәql lunmuşdur: İlbәsul-bәyzә fә innәhu әtyәbu vә әthәrğ pltr gyin, hәqiqәtәn , pk vә pkizәdir.

 

Rәsuli-Әkrәm (s) öz sәhbәlәrinin ynın gtmәk istәyәndә güzgüdә özünә br, sçlrını sәliqәli şәkildә dryıb buyurrdı ki, llh-tl dstlrının hüzurun gdәndә özünü sәliqәyә slıb bәzәyәn bәndәsini svir. (Yәni ğ pltr gysin ki, dh gözәl vә pkizә lsun.)

 

Qurni-kәrim gözәllik vsitәlәrinin yr-dılmsını llhın Öz bәndәlәrinә qrşı lütf vә mәrhәmәti kimi qyd dir, bir kәsin düny nmәtlәrinin vә zinәtlәrinin özünә hrm tmәsini şiddәtlә tәnqid tәşinә tutur vә buyurur: Qul mәn hәrrәmә zinәtәllhil-lәti әrәcә li ibdihi vәt-tәyyibti minәr-rizq D, kim llhın Öz bәndәlәri üçün yrtdığı zinәtlәri vә pk ruzilәri hrm tmişdir?

 

İslm triindә qyd lunur ki, bizim pk vә mәsum immlrımız sufiliklә ciddi mübrizә prır, hәmin yәyә әssәn nlrın mәrmlrını btil vә әsssız hsb dirdilәr.

 

İslm dini әrlә rvdın bir-birindәn qrşılıqlı lәzzәt lmsını әsl qәbhәt hsb tmәmiş, üstәlik hll yll ln bu işlәr üçün svb d nәzәrdә tumuşdur. Bәlkә dә qәrb ölkәlәrindә yşynlr üçün İslmın bu cür qyd-qnunlrı ç hyrәtli görünә bilәr. Blә ki, İslm әrlә rvdın bir-biri ilә әylәnib zrft tmәsini, qdının öz әri üçün, әrin dә öz rvdı üçün bәzәnmәsini, pklnmsını bәyәnilәn bir iş hsb tmişdir. Qәdim zmnlrd kilsәyә hkim ln qyd-qnunlr әssәn bütün şәhvәt yrdn lәzzәtlәr qәbhәtli hsb lunur vә İslmın bu mütәrәqqi göstәrişlәri mәsәrә dilirdi.

 

İslm dini qnuni izdivc hüdudlrındn kәnrd ln cinsi lәzzәtlәri kәskin şәkildә qdğn tmişdir. nun özünün üsusi fәlsәfәsi dә vrdır ki, snrlr izh dilәcәk. Lkin qnun çәrçivәsindә ln cinsi lәzzәti tәriflәmiş, hәtt buyurmuşdur ki, qdını svmәk pyğәmbәrlәrin üsusiyyәtlәrindәndir: Min әlqil-әnbiyi hubbun-nisi.

 

İslmd öz әri üçün bәzәnmәyәn qdınlr, lәcә dә öz qdınını rzı slmqd sәhlәn-krlıq göstәrәn әrlәr mәzәmmәt dilmişdir.

 

Hәsәn ibni Cәhim dyir:

 

Hәzrәti Mus ibni Cәfәr (ә)-ın hüzurun gtdikdә hәzrәtin hәn qyduğunu gördüm. Ddim: Mәgәr siz dә rәng işlәdirsiniz? Buyurdu: Bәli, kişilәrin hәn qyub bәzәnmәsi nlrın hәyt yldşlrının pklıq vә iffәtinin rtmsın sәbәb lr. Bәzi qdınlr, әrlәri nlr üçün bәzәnmәdiyinә görә iffәtlәrini әldәn vrmişlәr.

 

Bşq bir hәdisdә Pyğәmbәrdәn nәql lunur: Tәnәzzәhu vә l tәşәbbәhu bil-yәhud (pk-pkizә lun vә özünüzü yәhudilәrә ştmyın!)

 

Snr hәzrәt buyurur ki, yәhudi qdınlr n görә zinkr lmuşdulr ki, nlrın әrlәri çirkin hld gәzir vә hәyt yldşlrı tәrәfindәn rәğbәtlә qrşılnmırdılr. Siz özünüzü pk-pkizә din ki, qdınlrınız d sizә qrşı rәğbәtli lsunlr.

 

smn ibni Mәzun Pyğәmbәri-Әkrәmin (s) yın sәhbәlәrindәn biri idi. , tәrki-dünylıq tmәk mәqsәdi ilә rvdını vә ilәsini tәrk dәrәk bütün lәzәztlәri özünә hrm tdi. nun hәyt yldşı Pyğәmbәrin (s) ynın gәlib әrz tdi: Y Rәsulәllh! smn gündüzlәri ruc tutur, gcәlәr nmz qılır.

 

Pyğәmbәri-Әkrәm (s) qәzәblәnib qldı vә nun vinә gәldi. smn hәmin vt nmz qılırdı. Pyğәmbәr gözlәdi, nmzı qılıb qurtrdıqdn snr buyurdu: y smn! llh-tl mәnә tәrki-dünylığı göstәriş vrmә-mişdir. Mәnim dinim hәqiqәtlәr әssınddır vә yni hld sdә vә sndır: Lәm yursilniyәllhu tәl bir-ruhbniyyәti, vә lkin bәәsәni bil-hәnifiyyәtis-sәhlәtis-sәmhәti. Yәni llh-tl mәni tәrki-dünylığ, riyzәtә sçmәmişdir. Әksinә, mәni fitrәtlә uyğun, sn vә qrşılıqlı güzәşt ln dinә, şәriәtә mәbus tmişdir. Mәn nmz qılır, ruc tutur, öz hәyt yldşlrıml yşı rәftr dirәm. Hәr kәs mәnim fitrәtlә uyğun ln dinimi svirsә gәrәk mәnә tb lsun. İzdivc dib ilә qurmq d mәnim sünnәmdәndir.

  
TӘHLÜKӘSİZLİYİN LMMSI 

Hicbın yrnmsı üçün qyd lunn sәbәblәrdәn biri dә әmin-mnlığın, tәhlükәsizliyin lmmsıdır. Qәdim zmnlrd hqsızlıq, әdlәtsizlik vә hәrc-mәrclik ç lurdu. Quldur vә tәcvüzkr şәslәr hç nәdәn çәkinmәdәn cmtın ml-dövlәtinә, nmusun әl uzdırdılr. lq әlindә ln pulu, ml-dövlәti mәcburiyyәt qrşısınd qlıb dәfinә şәklindә yrә bsdırırdı. әzinәlәrin mәfi qlmsının sәbәbi sәrvәt shiblәrinin nu hәtt öz övldlrın blә hrd gizlәtmәsini dmәyә cürәt tmәmәsi idi. nlr qrurdulr ki, bu sirr övldlrının vsitәsi ilә fş lub quldurlrın tәcvüzlәrinә mәruz qlr. Bununl d nlr bәzәn qәfil ölüm ilә dünydn gdir vә öz sirrlәrini övldlrın dyә bilmirdilәr. Tәbiidir ki, nun vr-dövlәti dә yrin ltınd dәfn lunmuş hld qlırdı. Әrәb dilindә mövcud ln üstür zәhәbәkә vә zәhbәkә vә mәzhәbәkә yәni öz pulunu, sәfәrini vә әqidәni şkr tmә tlr mәsәli dә hәmin zmnlrdn ydigr qlmışdır.

 

Ml-dövlәt vә sәrvәt brәsindә әmin-mnlıq lmdığı kimi, qdınlr brәsindә dә vәziyyәt yni cür idi. Hәr kәsin gözәl rvdı lsydı, mәcbur qlıb nu zrkılrın nәzәrindәn gizli slyırdı. Çünki әgәr nlr әbәrdr lsydılr, rtıq öz rvdını qluzrlulrın fitnәsindәn qruy bilmәyәcәkdi.

 

Ssnilәr dövründә İrnd bş vrәn ğır cinyәtlәrin hmısı mәhz bu mәsәlә ilә әlqәdr idi. Şhzdәlәr, kübr ilәlәrdәn lnlr, kәndud vә әrbblr hәr hnsı bir vdә gözәl bir qdının lduğundn әbәr tutsydılr, hәmin vә hücum dәrәk qdını әrinin vindәn zrl çırdırdılr. dövrlәrdә hicbdn hç bir әsәr-әlmәt y idi. Mәsәlә ylnız digәrlәrinin әbәr tutmmsı üçün qdının gizlәdilmәsi idi. Vill Drnt Trii-tәmәddün kitbınd bu dövrdә qәdim irnlılr rsınd mövcud ln üzdәnirq hdisәlәri nәql dir. Knt Qubin İrnd üç il dlı kitbınd yzır: Hl-hzırd İrnd mövcud ln hicb İslm dininә id dilmәzdәn dh rtıq ndn qbqkı İrn dәt-әnәnәlәrinә istind dilә bilәr. yzır ki, qәdim İrn cәmiyyәtindә qdınlrın hç bir әmin-mnlığı y idi.

 

Bәzilәrinin sәhv lrq dil pdşh dlndırdığı Әnuşirәvn brәsindә dyilir: nun rdusund idmәt dәn zbitlәrdәn birinin rvdı ç gözәl idi. Әnuşirәvn qdınl әylәnmәk mәqsәdi ilә әrinin vdә lmdığı vt nun ynın gtdi. Qdın bu hdisәni әrinә әbәr vrdi. Nmusu tpdlnmış bәdbәt kişi nәinki rvdının, hәtt öz cnının blә tәhlükәdә lduğunu nldı. dur ki, dәrhl rvdını bşdı. Әnuşirәvn bu mәsәlәdәn әbәrdr lduqd n ddi: şitmişәm ki, ç gözәl bir bstnın vrmış, sn zmnlr nu әlindәn vrmisәn. Bunun sәbәbi nәdir?

 

Zbit cvb vrdi: bstnd bir pәlәngin pәncә izlәrini gördüm, qrdum ki, mәni prçly.

 

Әnuşirәvn gülәrәk ddi: rtıq hç vt şir sәnin bstnın gәlmәyәcәkdir.

 

Әmin-mnlığın lmdığı bu cür şәrit tәkcә İrn, lәcә dә qәdim zmnlr id dyildir. Mәn Dstni-rstn kitbınd qyd tdiyim Gcә yrısı zn sәsi hkyәsindә göstәrmişdim ki, blә hdisәlәr Mvәrun-nәhr (Msptmiy) әhlisinin Bğdd ilfәtini әlә kçirdiklәri zmnd d bş vrmiş, Bğddd bir ç ğır cinyәtlәr törәtmişlәr. Lp yın zmnlrd İsfhnd şhzdәlәrdәn birinin blә cinyәtlәr törәtmәsir hmıy mәlumdur vә İsfhn әhlisi nun hökumәti dövründә bş vrәn hdisәlәrdәn ç dnışırlr.

  
MÜLHİZӘLӘR 

Biz kçmiş zmnlrd hqsızlığın, әdlәtsizliyin, әmin-mnlığın lmmsını vә nәticәdә qdının mәfi slnmsını hç vt inkr tmirik. Şübhәsiz, qdının örtülmәsi brәsindә ifrtçı hicblr vә әqidә tәrzlәri hәmin trii hdisәlәrdәn dğmuşdur. Lkin görәsәn qdınlr üçün İslmd müәyyәn lunn hicb vә örpәyin fәlsәfәsi vә sәbәbi dә bundn ibrәt lmuşdurmu?

 

Әvvәl, müsir dövrdә qdınlr brәsindә әmin-mnlığın tm şәkildә bәrqәrr lmsını iddi tmәk hç dә düzgün dyildir. lm vә tnlgiynın inkişf tdiyi bu günkü dövrdә, hәtt ynlış lrq mütәrәqqi ölkәlәr syıln vrp vә mrikd yüksәk sttistik rәqәmlәrlә göstәrilәn zrlm hllrı dmı dәhşәtә gәtirir. mm insnlrın yrım inkişf tdiyi vә y tm vәhşi hlınd yşdığı dövrlәrә gәldikdә isә, nd bş vrmiş tәcvüzlәrin nә hәddә lmsı rtıq mәlumdur. Nә qәdәr ki, dünyy insnlrın şәhvәt vә htirslrı hökmrnlıq dir, hç vt nmus vә qyrәt әmin-mnlığındn söhbәt gdә bilmәz. Müsir dövr kçmiş zmnl işin mhiyyәtinә görә dyil, ylnız zhiri üsusiyyәtlәri bımındn fәrqlәnir. Bir zmnlr filn şh filn qulduru vә y silhlı dövlәt mәmurunu bir şәsin vindәn rvdını zrl çırıb prmq üçün göndәrirdisә, indiki zmnd mütәlif yllrl lqın nmus-qyrәtini, qız-gәlinini brlr, kzinlr, disk-tyklr vә әyyşlıq mәqsәdi ilә tәşkil lunn gcә mәclisinә çәkib gәtirәrәk bәdbәt dirlәr. Hl-hzırd bu kimi hdisәlәr, lәcә dә qız-gәlinlәrin lddılrq ğurlnmsı di hl çvrilmişdir. İttilt (әbәrlәr) qәztinin 6÷9÷1347-ci il trili nömrәsindә mriklı qdınlr cinsi tәcvüzlәr qrşısınd dlı mәqlәdә yzılır:

 

...Üç mriklı tәdqiqtçı hәkim mrik dövlәti üçün hzırldıqlrı rprtd bildirmişlәr ki, BŞ şәhәrlәri rsınd әlqsız qdınlrın syı bımındn Ls ncls birinci yri tutur. Vşinqtn isә 13-cü yrdәdir. Әlbәttә, bu dmәk dyildir ki, Vşinqtndkı qdınlr vә qızlr cinsi tәcvüzlәrdәn mnddırlr. Әksinә, bunu çtdırır ki, bu şәhәrdә qdınlrın tәhlükәsiz-liyi mriknın sir böyük şәhәrlәrinә nisbәtәn dh rtıq tәmin lunur. Ls nclsdә hәr yüz min nәfәrdәn 52 qdın qrşı zrlm hdisәsi bş vrir. Hlbuki, Vşinqtnd bu rәqәm 17,7 %-ә çtır. Nyu-Yrk şәhәrindә 6 y әrzindә nmus tәcvüzü ilә әlqәdr lrq plis idrәsinә üç min şikyәt әrizәsi vrilmişdir. Bu şikyәtçilәrin rsınd 14 yşlılr әksәriyyәt tәşkil dir.

 

Dmәli müsir dövrdә insnlrın nmus әmin-mnlığı tm şәkildә tәmin lunmuşdur vә nmus shiblәri bu cәhәtdәn tm tircәm lmlıdırlr dyilmәsi sn dәrәcә әsssız bir iddidır.

 

İkincisi, hәtt әgәr dünyd nmusun әmin-mnlığı tmmilә tәmin lunmuşdur, nmus tәcvüz ümumiyyәtlә mövcud dyil vә müәyyәn hllr irәli gәlirsә dә ylnız hәr iki tәrәfin rzılığı әssınddır-dyә fәrz tsәk blә, nd blә sul yrnır ki, görәsәn İslmın hicb brәsindәki nәzәriyyәsinin köklәri nәdәn ibrәtdir? Görәsәn İslmın d nәzәri әmin-mnlığın lmmsıdır ki, nәticәdә bu prblm hәll lunduqdn snr rtıq hicbın vrlığın bir sәbәb qlmsın?

 

Şübhәsiz, İslmd hicb vә örpәk göstәrişinin sәbәbi әmin-mnlığın lmmsı dyil. Әn zı budur ki, bu sәbәb tm mәnd tәhlükәsizliyin lmmsı ilә әlqәlәndirilә bilmәz. Çünki bu mәsәlә nә islmi mәnbәlәrdә hicbın sәbәbi kimi bәyn dilir vә nә dә blә bir mәsәlә trii hәqiqәtlәrlә uyğun gәlmir. Әrәblәrin yşdığı chiliyyәt dövründә hicb lmmışdır, lkin yni zmnd üsusi qәbilә hәytı ilә әlqәdr lrq fәrdi әmin-mnlıq vә tәhlükәsizlik mövcud idi. Yәni qәdim İrnd fәrdi bımdn hәrc-mәrclik, qdınlrın cinsi tәcvüzlәrә mәruz qlmsı mövcud idisә dә, Әrәbistnd qәbilә fәrdlәri rsınd hicb lmdığı şәritdә blә bu cür tәcvüzlәr ümumiyyәtlә mövcud dyildi.

 

Qәbilә hәytın rktrik ln әmin-mnlıq bir növ ictimi tәhlükәsizlik idi. Blә bir ictimi tәhlükәnin qrşısını isә hicb l bilmәz. Yәni bir qәbilә bşq bir qәbilәyә gcә vtı qәfildәn hücum tdikdә hәmin qәbilәnin hәr bir şyi qrәt lunur, kişilәri vә qdınlrı әsir düşürdü. Blә bir şәritdә qdının hicbı nlr әmin-mnlıq gәtirә bilmәzdi.

 

Chiliyyәt әrәblәrinin hәytı ilә tnl-giynın inkişf tdiyi müsir dövr rsınd çıq-şkr vә böyük fәrqlәr mövcuddurs d, cinsi mәsәlәlәr bımındn bu iki cәmiyyәt rsınd bir qәdәr dә fәrq nәzәrә çrpmır, yәni dövrdә fhişәlik vә zin hәtt әrli qdınlr rsınd blә ç yyılmışdı. Sdәcә lrq bir növ dmkrtiynın mövcudluğu vә sәrt rjimlәrin lmmsı sәbәbi ilә bir kәs bşqsının qdının zrl tәcvüz dib nu vindәn çölә çır bilmәzdi. Nәzәrә çrpcq ygnә fәrq budur ki, bu günkü dövrdә fәrdi әmin-mnlığın lmmsı dövrdә y idi (Yәni dövrdә qәbilә ictimi şәkildә yrı-yrı fәrdlәri mütәlif cәhәtlәrdәn qruyurdus, müsir cәmiyyәtlәrdә bu növ tәhlükәsizlik mövcud dyildir.)

 

Hicb şәslәrә tәcvüz lunmsının qrşısını l bilәr ki, nlr bir yrdә yşmış lsunlr. dәt-әnәnәlәrә uyğun lrq qәbilә üzvlәri rsınd bu cür tәcvüzlәr mövcud lmmışdır. Bun görә dә dyә bilmәrik ki, İslm ylnız әmin-mnlığın bәrqәrr lunmsı üçün hicbı vcib tmişdir.

 

İslm dini nöqtyi-nәzәrindәn hicbın әss fәlsәfәsi tmmilә bşq şydir vә bu qrşıdkı bәhslәrdә izh dilәcәk. yni zmnd hç dә dmәk istәmirik ki, hicbın vcib dilmәsi әmin-mnlığın bәrqәrr lunmsı vә tәcvüzün qrşısının lınmsı mәqsәdi dşımır. Biz cilbb kәlmәsini izh dәrkәn görәcәyik ki, Qurni kәrim bu mәsәlәyә tm diqqәt ytirmişdir. lәcә dә bunu d iddi tmirik ki, bizim әsrimizdә bu fәlsәfә vә sәbәb yrsizdir vә qdın üçün kişilәrin tәcvüzü müqbilindә tm әmin-mnlıq bәrqәrr lunmuşdur. Sәny vә tnlgiy bımındn inkişf tmiş qәrb ölkәlәrindә qdınlrın cinsi tәcvüzlәrә mәruz qlmlrı düny mәtbutınd tz-tz işıqlndırıln mәsәlә-lәrdәndir.

  
QDININ İSTİSMR LUNMSI 

Bәzilәri qdının hicb vә örpәyini iqtisdi sәbәblәrlә әlqәlәndirәrәk nun kökünü kişilәrin qdınlr üzәrindәki mlikiyyәt vә hkimliyi izh dirlәr. Blә ki, kişilәr qdınlrı istismr dәrәk nlrı bir qul kimi öz vlәrindә slyırdılr. nlr qdınlrın vdәn byır çımlrının qrşısını lmq mәqsәdilә öz rvdlrının çölә-byır çımlrını çirkin bir iş kimi qәlәmә vrәrәk hicb vә guşәnşinlik fikrini icd tmişlәr.

 

Bu nәzәriyyәnin tәrәfdrlrı nәfәqә (dlnışıq әrclәri), mhriyә vә bu kimi digәr mәsәlәlәri dә kişinin qdın üzәrindәki mlikiyyәti ilә әlqәlәndirmәyә çlışırlr.

 

İrnın Әss Qnununun tәnqidi dlı kitbın 27-ci sәhifәsindә blә yzılıb:

 

İrnd mәdәni qnun yzıln zmn hәlә dünynın bәzi ölkәlәrindә qul lvri vә nun tәsirlәri qlırdı. İrnd d zhirdә bu işin lәğv dilmәsinә bmyrq, ynә dә qnun yznlrın bynindә qul lvrinin tәsirlәri, hblә bir şәsin öz әli ltınd lnlr әzb-әziyyәt vrmәsi fikri qlmqd idi. dövrdә qdınlrı icrәyә vrilәn bir şy, әmmәtә hsb dirdilәr. Qdının kişilәrlә birlikdә turub-durmğ, cәmiyyәtin ictimi mәsәlәlәrindә iştirk tmәyә, dövlәt mәqm-lrın yiyәlәnmәyә hqqı y idi. Әgәr bir qdının sәsini nmәhrәm kişi şitsәydi, qdın öz әrinә hrm syılırdı. Bir sözlә, dövrdә kişilәr qdınlrı sdәcә әmәk lәti hsb dir, nun işi ylnız vin dili işlәrinә vә övld tәrbiyәsinә hәsr lunurdu. vdәn çımq istәyәndә nu bşdn-yğ qr çdry bürüyr vә küçә-bzr göndәrirdilәr.

 

Bu sәtirlәri yzn şәsin iftirçılıq, qәrәzçilik vә ruhi әstәlik әlmәtlәri tmmilә ydındır. Nә vt vә hrd blә bir qnun mövcud lmuşdur ki, әgәr qdının sәsini nmәhrәm şәs şitsә öz әrinә hrm lsun?! Görәsәn din tәbliğtçılrı vә ntiqlәri dim mәnbәrlәrin üzәrindә Hәzrәti Zәhr (ә)-ın Mәdinә mәscidindә söylәdiyi ütbәni, Hәzrәti Zynәbi Kübrnın Kufәdә, Şmd söylәdiyi ütbәni cmtın qulğın çtdırdığı bir cәmiyyәtdә l bilәrmi ki, cmt rsınd blә bir fikir yyılmış lsun?! Nә zmn vә hnsı müsәlmn cәmiyyәtindә qdın kişinin qulu lmuşdur? Hmı bilir ki, müsәlmn ilәlәrindә qdının kişiyә tdiyi idmәt, nun kişilәrә idmәtindәn qt-qt rtıq lmlı vә kişi öz islmi vәzifәsinә uyğun lrq nlrın syiş vә rifhını tm mәnd tәmin tmәlidir. Qdın ylnız lә ilәlәrdә tәhqir vә zülmә mәruz qlır ki, rd islmi tәrbiyә vә mәişәt üsullrın riyәt lunmur vә y bu mәsәlәlәrә sәhlәnkrlıql ynşılır.

 

Bunlrın sözü ncә dә qәribәdir: qdının hüququ y idi ki, kişilәrlә birlikdә turub dursun. Mәn isә dyirәm: Әksinә, pk vә islmi mühitlәrdә kişinin hqqı y idi ki, yd qdınlrl turub dursun, nlrdn öz minfur mәqsәdlәri üçün istifdә tsin. Kişilәr dәtәn qdınlr qrşı mәnfi niyyәtdә lmuş vә sn dәrәcә şrgözlüklә nlrı öz trun slmğ çlışmışlr. nlr hç vt öz tәbii htirslrının tәlәbinә uyğun lrq özü ilә qdınlrın rsınd pәrdә lmsını istәmәmişdir. Bu pәrdә rdn qln zmn udn kişi, uduzn isә qdın lmuşdur. İndiki zmnd kişilәr bәrbәrlik, zdlıq vә müsvt kimi lddıcı dlrdn istifdә dәrәk bu pәrdәni rdn qdırmğ çlışmış, qdınlrı özlәrinin әn çirkin vә iyrәnc mәqsәdlәrinә qurbn vrmişlәr. Müsir dövrdә qdınlrın md  qul şәklinә slınrq istismr lunmsın diqqәt ytirin: nlr vitrinlәr rsınd, rstrnlrd, ticrәt mllrının rklm lunmsınd kişilәrin mddi mәnfә-әtini tәmin tmәk üçün özlәrini min bir rәngә slrq müştәrilәri cәlb tmәyә çlışır, müqәvv insnlr surәtinә düşәrәk gyim vә bәzәk әşylrını nümyiş tdirmәk üçün öz qdınlıq şәrәfini ç ucuz qiymәtә stmq mәcburiyyәtindә qlırlr.

 

Blә qәlәm shiblәrinin rzu tdiklәri kimi, qdınl kişinin bir yrdә lmsının kişinin fydlnmsı, qdının isә istismr lunmsındn bşq hç bir mәfhumu ydur. Mәlum lduğu kimi, pk mühitlәrdә, kişinin qdındn sui-istifdә tmәsi mümkün lmyn yrlәrdә qdınl kişinin birlikdә qynyıb qrışmsı İslm cәmiyyәtindә hç vt qdğn dilmәmişdir.

 

Hәmin kitbın müәllifi ssilji bımdn qdınl kişinin rbitәlәrini dörd dövrә bölmüşdür:

 

1-ci dövr: Tәbii mәrhәlә vә ibtidi icm quruluşu; bu dövrdә qdınl kişi hç bir qyd vә şәrt lmdn bir-biri ilә qrışıq vәziyyәtdә lmuşdur. Müәllifin әqidәsinә görә, hәmin dövrdә ilә münsibәtlәri ümumiyyәtlә mövcud lmmışdır.

 

2-ci dövr: Kişinin qdın hkim kәsildiyi dövr; bu dövrdә kişi qdın qәlәbә çlrq özünü nun mliki hsb tmiş vә qdını bir vәsit kimi öz itiyrın kçirmişdir. Hicb d mәhz bu dövrün ydigrıdır.

 

3-cü dövr: Qdının tirz vә qiym mәrhәlәsi; Bu mәrhәlәdә qdınlr kişilәrin kbud, mnsız vә sәrt rәftrlrındn cn dymuş, nlrın zülmlәri qrşısınd әvvәlcә müqvimәt göstәrmiş, lkin snrdn nlrın kbud tәbiәtlәrinin sn şәkildә nlrın hüququn riyәt tmәsinә iczә vrmәdiyini görüb öz hqlrını әldә tmәk üçün tәdriclә tüğyn tmiş, mütәlif cәmiyyәtlәr yrtmış, mәtbut, knfrns vә sir kimi vsitәlәrlә kişilәrә qrşı mübrizәyә qlmışlr. yni zmnd kişinin sәrt vә zrkı әhvl-ruhiyyәsinin nun uşqlıq dövrünә id ln qyri-sğlm tәrbiyәsindәn, üsusilә ğlnlrl qızlrın rsındkı yrı-sçkilikdәn irәli gәldiyini bş düşәrәk ümumi hld tәlim-tәrbiyә mәsәlәlәrindә mövcud ln nöqsnlrı rdn qldırmğ çlışmışlr.

 

4-cü dövr: Qdın-kişi hüquqlrının bәrbәrlәşdiyi dövr; 19-cu әsrin ırlrındn bşlyn vә hәlә dә dünynın bir ç yrlәrindә tәtbiq dilmәyәn bu dövr tmmilә birinci dövrә şrdır.

 

Bu mәntiq nәzәrindәn qdının hicbı nun kişilәr vsitәsi ilә bir növ mәhbәs vә dustqd slnmsındn ibrәtdir. Kişinin öz rvdını bu cür әsrәt ltın lmsının әss sәbәbi ylnız ndn mümkün qәdәr rtıq iqtisdi bәhrәlәr lmq mәqsәdi lmuşdur.

  
MÜLHİZӘLӘR 

Ssilji bımdn qdınl kişi rsınd ln rbitәnin yurıd qyd lunn dörd mәrhәlәyә bölünmәsi bir ç çtışmyn cәhәtlәrә mlik ln kr-krnә tәqliddәn ibrәtdir. nlr kmmunist idlqlrının nәzәrinә әssәn bütün ictmi münsibәtlәrin bünövrәsini iqtisdi millәrlә әlqәlәndirmiş, nlrın bәşәr hәytını bir nçә dövrә böldüklәrini görüb bu nәzәriyyәni tәqlid tmişlәr. Kmmunizm idlgiysı rdıcıllrı dyirlәr ki, bәşәr trii şğdkı mәrhәlәlәrdәn ibrәtdir: İbtidi icm quruluşu; quldrlıq vә fdlizm quruluşu; kpitlizm quruluşu; kmmunizim quruluşu. Kmmunizm ibtidi icm qurluşun tm şyn ikinci dәrәcәli ictimi quruluşdur.

 

Yurıd dı çәkilәn kitbd qdın hәytının dövrlәri brәsindә qyd lunnlr ynilә kmmunistlәrin nәzәriyyәlәrinә tәqlid tmәkdir vә bu d hç bir myrl düz gәlmir. Bizim әqidәmizә әssәn, ictimiyyәt triindә bu cür dövrlәr hç vt mövcud lmmışdır. rd qyd lunn vә ibtidi icm quruluşu dlnn birinci dövr ssilgiy nәzәrindәn hç bir әssl tәsdiq lunmur. Bu lm nöqtyi-nәzәrindәn indiyә qәdәr hç bir trii әss vә şhid tpılmmışdır ki, bәşәr triindә ilә münsibәtlәrinin mövcud lsun. Triçilәr ylnız nnın ilәdә şh rlu yndığı bir dövrün mövcud lduğunu isbt tmәyә çlışmış, lkin cinsi kmmunizm dövrünün mövcud lmsını iddi blә tmәmişlәr. Biz bu dövrlәr brәsindә gniş şәkildә söhbәt çmq istәmirik. nlrın hicb kişinin qdın üzәrindә ln mlikiyyәtinin nәticәsidir-dyә iddi tdiklәrini rşdırırıq.

 

Biz qәdim dövrlәrdә kişilәrin qdınlr ylnız bir әmәk lәti kimi bıb ndn iqtisdi mәnfәәt güddüklәrini hç dә kçmiş cәmiyyәtlәrin hmısın hkim ln ümumi bir qnun kimi qәbul tmirik. Әr-rvd rsınd ln ilә münsibәtlәri vә mәhәbbәt hç vt bun iczә vrmirdi ki, kişilәr qdınlr nisbәtәn üstün bir tәbәqә, qdınlr isә nlrın әlinin ltınd istismr lunn lçq bir vәsit lsunlr. Hәmçinin bu nәzәr dә ğıl sığn dyildir ki, kçmiş dövrlәrdә t-nlr üsusi bir tәbәqә kimi frmlşıb övldlrdn tәşkil lunn bşq bir tәbәqәyә hökmrnlıq dәrәk nlrı istismr tsinlәr. Vlidyn-övld münsibәtlәri hәmişә blә bir işin qrşısınd mnә lmuşdur. Әr-rvdın bir-birinә qrşı ln münsibәtlәri, hәtt kçmiş cәmiyyәtlәrdә dә әss tibri ilә şq, mhr-mәhәbbәt rktri dşımış, qdın özünün gözәlliyi vә czibә qüvvәsi ilә kişilәrin qәlbinә hkim lmuş, nu özünә idmәtçi tmişdir. Kişi dә ylnız öz myl vә rәğbәti ilә qdının mddi vә iqtisdi htiyclrını tәmin tmәyә rzı lmuşdur ki, tm rhtlıq vә tircәmliklә özünü bәzәsin, kişinin qәlbini skitlәşdirsin, nun şqdәn nәşәt tpn tifәlәrini, ülvü duyğulrını tәmin tsin. lәcә dә öz myl vә rәğbәti әssınd qdını r cәbhәyә prmış, öz әsgәrlik vә fәdkrlıq vәzifәsini yrinә ytirәrәk övldlrını vә rvdını müdfiә tmәyә bşlmışdır.

 

Bununl ynşı bunu d inkr tmirik ki, kçmişdә kişi hәm qdın, hәm dә övldlrın zülm dәrәk nlrın hәr ikisini istismr tmişdir. , lәcә dә cәhlәt vә yrsiz tәәssüblәr sәbәbi ilә (hç dә istismr mәqsәdi lmdn) hәm özünә, hәm dә ilә-uşğın zülm tmişdir. Kçmişdә dә kişilәr müsir dövrdә lduğu kimi, iqtisdi cәhәtdәn hәm qdınlrın idmәtçisi lmuş, hәm dә ndn iqtisdi cәhәtdәn bәhrәlәnmişdir. Kişilәr öz tifi vә ülvi duyğulrını әldәn vrdikdә kbudluğ dğru çәkilmiş, vücudundkı şq, mhr-mәhәbbәt, sәf-sәmimiyyәt hislәri zldıqd qdındn bir növ iqtisdi vәsit kimi istifdә tmişdir. mm bu mәsәlәni 19-cu әsrdәn qbq yşmış bütün cәmiyyәtlәrә hkim ln ümumi bir qnun kimi qәbul tmәk lmz.

 

Qdının hәqiqi hüquqlrın tәcvüz dilmәsi, nun istismr lunmsı vә n qrşı kbud rәftrın rәv görülmәsi hç dә 19-cu әsrdәn әvvәlki dövrlәrә hәsr lunmur. Hәtt 19-cu vә 20-ci әsrin özündә dә, qdının hәqiqi hüquqlrı hç dә әvvәlki dövrlәrlә müqyisәdә z tpdlnmmışdır. Lkin bildiyimiz kimi, müsir dövrün istismrçılıq üsusiyyәtlәri bir ç lddıcı mәfhumlrl gizlәdilir, zdlıq, dmkrtiy, insn hüquqlrı vә y hüquq bәrbәrliyi kimi nlyışlrl cәmiyyәtә qәbul tdirilir.

 

Bizim sözümüz İslmın örpәk vә hicb brәsindә ln nәzәri hqqınd idi: görәsәn İslm öz göstәrişlәrindә qdın hicbı vcib tmәkdә vә qdınl kişi rsınd müәyyәn hәdd-hüdud qymqd nә mәqsәd güdür? Görәsәn bu müqәddәs din qdını iqtisdi cәhәtdәn kişinin itiyrınd qymq istәmişdirmi?!

 

Şübhәsiz, İslmd hicb bu mәqsәdlә qnun hlın slınmmışdır vә , hç vt istәmәmişdir ki, kişilәr qdınlrı istismr tsin, üstәlik bu işlә ciddi şәkildә mübrizә dә prmışdır. İslm dinindә qәti şәkildә ln dilmişdir ki, kişilәr qdınlrı hç bir şәkildә istismr tmәmәlidir. Qdının iqtisdi cәhәtdәn müstәqilliyi İslm dininin qәti vә dnılmz hökmlәrindәn biridir vә bu din nöqtyi-nәzәrindәn nlr ylnız öz itiyrlrı ilә işlәyә bilәrlәr. , könüllü lrq vdә n tpşırıln işlәri pulsuz yrinә ytirә bilәr, lkin әks tәqdirdә nlrı bu işlәrә mәcbur tmәk lmz. Hәtt qdının özü öz uşğın süd vrmәkdә hmıdn dh münsib lmsın bmyrq, , bu işdә dә zәhmәt hqqı lmq hüququndn mәhrum dyildir. Yәni misl üçün, әgәr qdın öz övldın yd müәyyәn mәblәğdә pul lıb süd vrmәk istәsә, bşq bir yd qdın d hәmin mәblәğlә n süd vrmәyә rzı ls, uşğın tsı öz rvdının üstünlük hqqın riyәt tmәlidir. mm әgәr uşğın nsı bşq qdınlr nisbәtәn süd vrmә müqbilindә dh rtıq pul istәyәrsә, ylnız bu hld kişinin hqqı vrdır ki, uşğı z muzd ln dyәyә vrsin. Qdın bütün işlәrdә ilә münsibәtlәrini pzmdn bu hüquqlr tunmmq şәrti ilә özünә hәr hnsı bir iş sçә bilәr vә bunun d gәliri ylnız özünә iddir.

 

Әgәr İslm dini hicb mәsәlәsindә qdının iqtisdi istismrını nәzәrdә tutmuş lsydı, nd qdının kişi üçün pulsuz qulluqçu lmsın iczә vrәrdi. ğl sığn bir iş dyildir ki, bir tәrәfdәn qdın iqtisdi müstәqillik vrsin, digәr tәrәfdәn dә hicbı nun istismr lunub v dustğı dilmәsi üçün bir vsitә kimi sçsin.

 

Dmәli, İslmın hç vt blә bir mәqsәdi lmmışdır.

  
HӘSӘD 

Hicbın yrnmsı hqd iddi lunn sәbәblәrdәn biri dә әlqi millәrdir. Burd d әvvәlki nәzәriyyәdә qyd lunduğu kimi, hicbın yrnm sәbәbi kişinin qdın hkim kәsilib nu әsrәt ltın lmsı qyd lunur. Bunlrın rsınd mövcud ln fәrq ylnız birincidә iqtisdi, ikincidә isә әlqi sәbәblәrin gәtirilmәsidir. nlrın iddisın görә, kişilәrin qdınlrı әsrәtdә sl-msının әss sәbәbi nlrd ln udpәsәndlik vә yd dmlr qrşı hәsәd hissidir. dәtәn kişilәr öz rvdının yd kişilәr tәrәfindәn hәtt bmql vә y dnışmql ls d blә, ünsiyyәt slmsın hәsәd hissi ilә ynşırlr.

 

Bu әqidә rdıcıllrın görә, dini qnunlr bütün hllrd özünü istәmәk vә udpәsәndliklә mübrizә prmsın bmyrq, bu mәsәlәyә gәldikdә, öz mәslәkinin tm әksinә әmәl dir, kişilәrin özünü istәmәk hislәrini tәsdiq dir vә nlrın bu münsibәtini müsbәt qiymәtlәndirir.

 

Brtrnd Rssl dyir: İnsnlr ml-dövlәt brәsindә pıllıq vә özünü istәmәk hisslәrinә müәyyәn qәdәr qәlәbә çl bilmişdir, lkin qdın brәsindә ln bu hislәr qrşısınd ciz qlmışdır.

 

Rsslin nәzәrinә görә qyrәt bәyәnilәn sifәt dyil, nun kökü dә bir növ pıllıq vә hәsәd hislәrindәn ibrәtdir.

 

Rsslin sözünün mәfhumu bundn ibrәtdir ki, әgәr ml-dövlәtdәn hәdiyyә vә bәşiş tmәk yşıdırs, nd bu mәsәlә qdın vә nmus brәsindә dә yni rktr dşımlıdır, çünki mddi şylәrin digәrlәrinә ş mәrml tәqdim lunmmsı pıllıq vә hәsәd kimi mәzәmmәt lunurs, nd nә üçün qdınlrın ümumi istifdәyә vrilmәsi tәriflәnmәmә-lidir? Nә üçün çörәk vә ml-dövlәt shibi öz mlını bşqlrın hsn dәndә iqtisdi әlq nәzәrindәn bәyәlinir, mm bşqlrın cinsi lәzzәt vrmәk, cinsi әlq brәsindә bşqlrını km ytirmәk mәzәmmәt lunur?

 

Rssl kimilәrin әqidәsinә әssәn, bu iki mәsәlә rsınd fәrq qyulmsı әqlә sığn bir iş dyildir. Әlq nrmlrı cinsi işlәr brәsindә bәşәrin özünü istәmәk vә istilçılıq hislәrinә qәlәbә çl bilmәmiş, әksinә şәsiyyәtә pәrәstiş kimi myllәrin qurbnı lmuş, bu rәzil sifәt kişilәrdә qyrәt, qdınlrd isә iffәt vә örpәk dı ltınd gözәl әlq prinsiplәri sırsın dil dilmişlәr.

  
MÜLHİZӘLӘR 

Bizim nәzәrimizә görә, tәbii lrq hәr bir kişidә öz rvdının pk vә iffәtli lmsı myli vrdır. Yәni kişi üsusi rәğbәtlә çlışır ki, öz rvdı hәmişә pk vә yd bışlrdn uzq lsun. lәcә dә qdının özündә dә iffәtli vә pk lmğ üsusi myl vrdır. Әlbәttә, qdınlrd әlvә lrq öz әrinin bşq qdınlrl әlqә yrtmsını istәmәmәk kimi bir istәk dә vrdır. Lkin bizim nәzәrimizә görә bu myllәr bşq köklәrә mlikdir vә kişilәrdә ln myllәrlә tmmilә fәrqlәnir. Kişilәrdә mövcud ln bu hiss qyrәt vә y hәsәd ilә qrışmış qyrәtdir, lkin qdınd mövcud ln bu hiss sırf şәkildә hәsәddәn ibrәtdir.

 

Biz hl-hzırd kişilәrin iffәtli lmsının zәrurәti, hblә nun hәm özü, hәm dә qdın nәzәrindәn dәyәri brәsindә bәhs tmirik. Hl-hzırd söhbәtimizin mövzusu kişilәrdә ln qyrәt dlı hiss brәsindәdir. Әvvәl, qyd tmәliyik ki, görәsәn qyrәt vә hәsәd mütәlif sözlәrlә ifdә lunn yni hislәrdir, ys bşq bir şydir? İkincisi, islmi hicbın әss köklәri kişinin qyrәt hissinә htirm qyulmsıdır, ys burd bşq mәsәlә nәzәrdә tutulmuşdur?

 

Birinci mәsәlәyә gәldikdә, biz innırıq ki, hәsәd ilә qyrәt bir-birindәn tmmilә fәrqlәnәn әlqi sәciyyәlәr, sifәtlәrdir vә hәr birinin yrı-yrılıqd müәyyәn köklәri vrdır. Hәsәdin köklәri bir növ özünü istәmәk lub şәsin özünün dili qәrizә vә hislәrindәn qynqlnır. Lkin qyrәt ictimi vә növ dili bir hisdir ki, bunun hәdәf vә fydlrı digәr fәrdlәrlә münsibәtdәn bş düşülür.

 

Qyrәt bir növ nәsillәrin sçilmәsi vә bir-birinә qrışmmsı üçün yrdılış qnun-lrının bәşәrin ztınd qyduğu nәzrәtçilik hislәrindәn ibrәtdir. Kişinin öz rvdının bşq kişilәrlә ünsiyyәtdә lmsın qrşı ç mәnfi münsibәt göstәrmәsinin sirri dә bundn ibrәtdir. Yәni ilqәt qnunlrı n blә әmr tmişdir ki, öz әsil-nәsәbini gәlәcәk nәsillәrdә qruyub slsın. Bu duyğu ynilә övld ln mәhәbbәt hislәri kimidir. Mәlum mәsәlәdir ki, övldlr vlidynlәrә ğır bir yükdür, nlr lmzın әzb-әziyyәtini vrir. Әgәr bәşәrin övld qrşı yüksәk mәhәbbәti lmsydı, hç kәs nәsil rtırmq vә öz nәslini qruyub slmq istәmәzdi. Әgәr kişilәrdә ln qyrәt hissi lmsydı vә öz nәslinin kşiyindә dynmsydı nәsillәrin bir-biri ilә ln әlqәlәri tmmilә kәsilәrdi, hç bir t öz övldını tnımz, hç bir övld d tsının kim lduğunu bilmәzdi. Bu rbitәlәrin qırılmsı şübhәsiz, bәşәrin ictimi dyqlrını dğıdrdı.

 

Bәzilәri blә bir tәklif irәli sürürlәr ki, özünü istәmәk hislәri ilә mübrizә prmq üçün qyrәt kәnr qyulmlıdır. Bu tәklif bir şәsin övld ln mәhәbbәt qәrizәsinin vә y ümumiyyәtlә bütün insni duyğu vә tәrәhhüm hislәrinin nәfsni myl lduğunu bәhnә dәrәk kәnr qyulmsı tәklifi qәdәr gülünc bir mәsәlәdir. Hlbuki, bu nәfsni myl hç dә hyvni hiss dyil, sn dәrәcә li vә bәşәri bir hisdir.

 

Qdınd d nәslin qrunub slnmsın üsusi bir myl vrdır, lkin nun öz nәslinin qrunmsınd hç bir nәzrәtçilik milinә htiyc duyulmur. Çünki övld bütün hllrd ny mәnsubdur vә bu mәsәlә dә, yәni uşğın nsının kimliyindә hç vt sәhvә yl vrilmir. Burdn bş düşmәk lr ki qdının öz әrinin bşq qdınlrl tәmsd lmsın qrşı ciddi rksiy göstәrmәsi kişinin bu mәsәlәyә ln münsibәtindәn tmmilә fәrqlidir. Qdının bu hisslәrinin özünü svmәk vә inhisrçılıq üsusiyyәtlәrindәn irәli gәldiyini dmәk lr, lkin qyd tdiyimiz kimi, kişinin bu hislәri bir növ ictimi münsibәtlәrdәn yrnır. Biz, kişilәrdә ln hәsәd vә inhisrçılıq üsusiyyәtlәrini hç vt inkr tmirik. Lkin müddәmız budur ki, әgәr kişi öz әlqi qüvvәsi ilә hәsәdi rdn qldırs, ynә dә nun vücudund ictimi bir hissin mövcud lmsı şkr çıcq vә bu hiss n öz rvdının bşq kişilәrlә tәmsd lmsın hç vt iczә vrmәyәcәk. Qyd tdiyimiz kimi, kişinin bir növ fәrdi-әlqi çtışmmzlıq ln hәsәd hissinin sәbәbinin qyd lunnlrd ülsәlәnmәsi düzgün nlyış dyildir.

 

Bәzi rәvyәtlәrdә bu mәsәlәyә işrә dilmiş vә buyurulmuşdur ki, kişilәrdә ln bu hiss qyrәt, qdınlrd ln hiss isә hәsәddәn ibrәtdir.

 

Bu mәtlәbi izh tmәk üçün bir mәsәlәni dә әlvә tmәk lr. d bundn ibrәtdir ki, qdın hәmişә öz әrinin mәşuqәsi, svimlisi lmq istәyir. Qdının d bütün nz-qәmzәlәri, özünü göstәrmәsi, bәzәnmәsi dә mәhz kişinin nәzәr-diqqәtini cәlb tmәk üçündür. Qdınlrd kişilәri özünә şiq tmәk hissi, cinsi lәzzәt vә km ytişmәkdәn qt-qt rtıqdır. nlrın öz әrinin bşq qdınlrl tәmsd lmsını istәmәmәsinin sәbәbi budur ki, , әri tәrәfindәn svilmәsini vә mәşuqә lmsını ylnız özünә mәsus tmәk istәyir.

 

Lkin kişilәrdә blә bir hiss, yud nun ztınd vә ilqәtindә bu cür inhisrçılıq üsusiyyәti qyulmmışdır. dur ki, nlrd öz rvdlrının bşq kişilәrlә tәmsd lmsın mn lmq hissi öz nәslinin qrunub slnmsı ilә әlqәdrdır.

 

Qdını ml-dövlәtlә, sәrvәtlә müqyisә tmәk lmz. Sәrvәt mәsrәf dilmәklә rdn gtdiyindәn, nun üstündә insnlr rsınd mütәlif çәkişmәlәr mövcuddur. Bәşәrin bu brәdәki inhisrçılıq hislәri bşqlrının sәrvәtdәn istifdә tmәsinin qrşısını lır. Lkin bir nәfәrin cinsi lәzzәt lmsı hissi bşqlrının d istifdә tmәsinә mn lmz. Burd hç vt nәyinsә nbr yığılıb slnmsı mәsәlәsi irәli çәkilmir.

 

İnsnd blә bir ruhiyyә vrdır: nә qәdәr şәsi şәhvәtlәrindә çulğlşrs, iffәtini, tәqvsını, әlqi irdәsini әldәn vrәrsә, nun vücudund qyrәt hissi bir qәdәr zәiflәyәcәkdir. Әyyş, qdın düşkünlәri vә şәhvәtpәrәst dmlr öz rvdlrının bşqlrının istifdәsinә vrilmәsindәn hç vt vicdn әzbı çәkmir, әksinә bu cür işlәri tәriflәyib müdfiә dirlәr. mm özünü istәmәklә, şәhvәtpәrәstliklә mübrizә prn, öz vücudlrınd vә qәlblәrindә tmhkrlığın, hәrisliyin köklәrini kәsәnlәr vә sözün tm mәnsınd insn vә insnsvәr ln şәslәr, hәmçinin öz ömrünü insnlr idmәt tmәyә sәrf dәnlәr, vücudlrınd bәşәrә idmәt tmәk hissi ydnlr dh qyrәtli vә öz rvdlrın qrşı dh diqqәtli lur, hәtt bşqlrının nmuslrı qrşısınd d lqyd lmur, vicdnlrı nlr hç vt iczә vrmir ki, lqın nmusu tәcvüzә mәruz qlsın. nlr lqın nmusunu öz nmuslrı hsb dirlәr.

 

Әli (әlyhissәlm)-ın gözәl bir kәlmı vrdır: M zәn ğәyurun qәttu-yәni şәrfәtli vә qyrәtli insn hç vt zin tmәz. Hәzrәt hç dә buyurmur ki, hәsәd dәn insn zin tmәz; әksinә, buyurur ki, qyrәtli vә şәrfәtli insn zin tmәz. Nә üçün? Çünki qyrәt üsusi bir insni şәrfәt, insni üsusiyyәtdir ki, cәmiyyәtin pk vә iffәtli lmsın sәbәb lur. Qyrәtli insn özünün nmusun tәcvüz lunmsın rzı lmdığı kimi, lqın nmusun dilәn tәcvüzlәrә dә dözә bilmir. Bun görә dә dyilmәlidir ki, qyrәt hissi hәsәddәn tmmilә fәrqlidir. Hәsәd şәsi vә fәrdi bir üsusiyyәt lub bir sır ruhi tәzdlrdn irәli gәlir, mm qyrәt bәşәr növünә mәsus ln incә vә ülvi duyğu, sn dәrәcә zәrif bir işdir.

 

Bunun özü göstәrir ki, qyrәt hç vt özünә pәrәstişdәn vә özünü istәmәkdәn nәşәt tpmır. Bu üsusi bir hiss vә duyğudur ki, ilqәt qnunlrı nu tәbii hәyt ln ilә münsibәtlәrinin (hç dә tibri vә şәrti lmyn münsibәtlәrin) möhkәmlәnmәsi üçün tәyin tmişdir.

 

Burd blә bir sul yrnır ki, İslmın hicb brәsindәki nәzәri kişilәrin qyrәt hisslәrinә htirm qymq rktri dşıyır, ys bşq bir şylә әlqәdrdır? Cvbımız budur ki, İslm dininin qyrәt üçün, yәni nәsil pklığının qrunmsı vә insn әsil-nәsәblәrinin bir-birinә qrışmmsı üçün yrtdığı bu fәlsәfә hç dә islmi hicbın tm vә bütün sәbәbi dyildir. Snrkı fәsildә (İslmd hicb vә hicbın fәlsәfәsi dlı bşlıqd) bu mәsәlәni gniş şәkildә izh dәcәyik.

  
QDINLIQ DӘTİ (YBŞI)  

Bәzilәrin nәzәrinә görә qdının vdә turub hicb riyәt tmәsinin ruhi vә psilji köklәri vrdır. Blә ki, qdın, ilqәtin әvvәlindәn özünü kişilәr qrşısınd hәqrәtli görmüşdür. Bu d iki sәbәbdәn irәli gәlir: biri kişilәrlә müqyisәdә nlrd müәyyәn üzvlәrin lmmsı, digәri isә ylıq dәti (ybşı), dğuş zmnı vә bkirәlik pәrdәsinin rdn gtdiyi zmn qn msı.

 

Qdınlrd ybşının bir növ nöqsn vә murdr iş lduğunu dyәn bu nәzәriyyә qәdim zmnlrdn insnlr rsınd mövcud lmuşdur. Bu nәzәriyyәyә görә qdınlr ylıq dәti dövründә murdr vә iyrәnc vrlıq kimi vin bir guşәsindә hәbs lunur vә bu müddәt әrzindә hmı ndn uzq gәzirdi.

 

Bәlkә dә nlrın Pyğәmbәrdәn (s) bu mәsәlә brәsindә sul tmәlәrinin sәbәbi hәmin nәzәr lmuşdur. sulın cvbınd nzil ln yә hç dә hyzi murdr vә iyrәnc bir şy, hyzli qdını isә murdr bir vrlıq kimi tәqdim tmәmiş vә bu dövrdә qdınl ünsiyyәtdә lmğın qrşısını lmmışdır. Ylnız bunu qyd tmişdir ki, hyz qdının bәdәnindә ln bir növ әstәlikdir vә bu müddәt әrzindә nlrl cinsi yınlıq dilmәmәlidir, sir münsibәtlәr isә lduğu kimi qrunub slnılmlıdır.

 

Vә yәsәlunәkә әnil-mәhiz, qul huvә әzәn fәtәzilun-nisә fil-mәhiz.

 

Sәndәn hyz brәsindә sruşurlr. D: bir növ әstәlikdir. Bu әstәlik zmnı qdınlrı-nızl yınlıq tmәyin.

 

Qurni kәrim bu hlı sdәcә lrq sir әstәliklәr kimi bir növ fiziki zәiflik hsb dir vә burd hç bir insni çtışmmzlıq vә mәnәvi nöqsndn söhbәt gtmir.

 

Әbu Dvudun Sünәn kitbının 1-ci cildinin 499-cu sәhifәsindә bu yәnin nzil lm sәbәbindә Әnәs ibni Mlikdәn blә nәql lunur: Yәhudilәrin dәt-әnәnәsinә görә nlrdn hәr hnsı bir qdın hyz lurdus, dәrhl nu vdәn çırırdılr. nunl birlikdә süfrә bşınd turmur, nun ydiyi qbd örәk ymir, nunl bir tqd yşmırdılr. Bun görә dә Rәsuli-Әkrәm (s)-dәn bu brәdә sul lunduqd hәmin yә nzil ldu. Hәzrәt bu dövrdә nlrdn uzq gәzil-mәsini qdğn tdi vә buyurdu ki, yınlıq tmәkdәn bşq sir münsibәtlәrin hç birinin mnәsi ydur.

 

İslm şәriәt istilhın görә hyzli qdın möhdis syılır, yәni dәstәmzsız, qusulsuz ln bir insn kimidir vә hәmin hld nmz qılıb, ruc tut bilmәz.

 

Hәdәsә sәbәb ln hәr şy bir növ çirkinlikdir ki, tәhrәtlә (yәni dәstәmz vә y qusul ilә) rdn qldırılır. Bu mәny әssәn hyzi dә cәnbәt, yuu, bvl vә bu kimi sir kimi işlәrdәn hsb tmәk lr. Lkin bu növ çirkinliklәr әvvәl tәkcә qdınlr mәsus dyil, ikincisi isә dәstәmz vә y qusul ilә rdn qldırılır.

 

Yәhudilәrin vә zәrdüştlәrin rsınd hyzli qdın mәnfur bir vrlıq kimi bılırdı. Bu sәbәbdәn dә hәm qdınlrd, hәm dә kişilәrdә blә bir fikir yrnmışdı ki, qdın ç lçq, iyrәnc vә mәnfur bir vrlıqdır, üsusilә qdın hәmin hld lrkәn әclәt hissi kçirib, özündә nöqsn görür vә lqdn gizlәnmәyә çlışırdı.

 

Әvvәldә Vill Drntdn nәql tdiyimiz sözü bir dh tәkrrlyırıq:

 

Dryuşdn snr qdının mәqmı, üsusilә vrlılr rsınd nisbәtәn tәnәzzülә uğrdı. Ksıb qdınlr iş görmәk üçün ictimi yrlәrdә gt-gәl tmәyә mәcbur lduğundn, öz zdlıqlrını qruyub slmışdılr, lkin bşq qdınlr gәldikdә isә, nlrın hyz (ybşı) dövrlәrindә vdә turmlrı vcib idi. Bu vcib hökm tәdricәn nlrın bütün ictimi hәytını әhtә tdi....

 

Snr dyir:

 

...Qdın ilk dәfә, hyzli ln zmn әrinin nunl yınlıq tmәsinin qdğn lunduğunu bildikdә әclәt hissi kçirdi.

 

Qdının ilk әvvәl özündә nöqsn hiss tdiyini vә bununl hәm kişi, hәm dә qdın tәrәfindәn mәnfur bir vrlıq hsb dilmәsini dyәnlәr ç әbәs vә puç sözlәr dnışırlr. sözlәrin düzgün lub-lmmsını bir tәrәfә qysq, bu bış İslmın qdın vә nun hicbı brәsindәki fәlsәfәsi ilә hç dә uyğun gәlmir vә bunlrın rsınd hç bir rbitә ydur. İslm dini qdınlrın hyzli hld lmsını nlr üçün hәqrәt vә lçqlıq symır vә yni zmnd hicb vә örpәyi dә nlrd ln bu fiziki prssә görә vcib tmәmişdir. Әksinә, İslmın bu brәdә bşq mәqsәdlәri vrdır vә nlr gәlәcәk bәhslәrdә bәyn luncq.

  
DӘYӘRİN YÜKSӘLDİLMӘSİ 

Әvvәldә qyd tdiyimiz sәbәblәr hicbın müliflәri tәrәfindәn mütәlif münsibәtlәrlә әlqәdr lrq irәli sürülmüşdür. Bizim әqidәmizcә bunun әss bir kökü vrdır vә bu, nlrın nәzәrindәn gizli qlmışdır. Bizim nәzәrimizә görә qdınl kişi rsınd sәrhәddin yrnmsının ictimi köklәrini riyzәtdә, kişinin qdını istismr tmәsi mylindә, kişinin hәsәd hislәrindә, ictimi әmin-mnlığın lmmsınd vә y qdının ybşı lmsınd trmq lzım dyildir. tırldq ki, qyd lunn sәbәblәr hicb vә örpәyin yrnmsınd hç bir rl mlik dyildir vә y bu mәsәlә ilә ç z әlqәlidir. Bu mәsәlәnin әss kökünü qdının öz mәhrәtli tәdbiri ln fitri qәrizәsindә trmq lzımdır.

 

Ümumiyyәtlә, qdının cinsi әlqlrının kökü, cümlәdәn hәy, iffәt, özünü kişilәrin nәzәrindәn slmq üçün hicb myllәr vә sir brәsindә çlu nәzәriyyәlәr irәli sürülmüşdür.

 

nlrın әn dәqiqi bundn ibrәtdir ki, qdınd ln hәy, iffәt, özünü kişilәrdәn qrumq hissi bir tәdbir növüdür ki, qdın bir növ ilhm vsitәsi ilә özünün dәyәrini yüksәltmәk vә kişilәr qrşısındkı öz mövqyini qruyub slmq üçün ndn istifdә dir. Qdın özünün mәsus fitri zәksı vә hissi ilә bş düşmüşdür ki, fiziki cәhәtdәn kişilәrlә rәqbәt pr bilmәz. Әgәr hәyt sәhnәsindә kişi ilә rәqbәt prmq istәsә, nun qüvvәtli qllrının öhdәsindәn gәlә bilmәz. Digәr tәrәfdәn dә nlr kişilәrin zәif nöqtәlәrini duymuş, nlrın ilqәtindә ln qdın htiyc hissinin lduğunu dәrk tmişlәr, yәni ilqәt qnunlrı nu şq vә svmәk, qdını isә mәşuq vә svilmәk mәzhәri qәrr vrmişdir. Tәbiәtdә rkәk cinslәr lıcılıq vә nәyinsә dlınc gtmәk hissi әssınd yrdılmışdır. Vill Drnt bu brәdә blә dyir:

 

Cütlәşmәnin qydsı blәdir: kişilәrdә tәsәrrüf tmәk vә öz itiyrın kçirmәk mәqsәdi ilә hücum tmәk, qdınlrd isә kişinin qәlbini әlә lmq vә lddıcılıq üçün gri çәkilmәk... Kişi tәbiәtcә cәngvәr vә şikrçı rlunu ynyır, әmәli hәmişә müsbәt vә hücum rktri dşıyır. Qdın d kişi üçün mütlәq әldә lunmlı bir mükft bәnzәyir.

 

Әgәr qdın kişilәrin müqbilindә öz mәqm vә mövqyini bş düşsә, hәm dә kişinin nun müqbilindәki zәif nöqtәlәrini bilsә, nd kişinin qәlbini özünә mәftun tmәk üçün bәr-bәzәklәrdәn istifdә dib bәzәndiyi kimi, özünü kişinin n әl tpmsındn d uzqd slmğ çlışır. bilir ki, özünü sdә prmmlı vә ucuz stmmlıdır, әksinә kişinin şq tәşini dh d hәyәcnln-dırmlı, nәticәdә öz mәqm vә mövqyini dh d yüksәltmәlidir.

 

Vill Drnt ynә dyir: Qdınlrd ln hәy hç dә qәrizә tipli (instinkt) bir iş lmyıb, snrdn qznılır. Qdınlr qәlblәri ilә ynmğın mütәlif tәhqir vә tәnәlәrә sәbәb lmsını bş düşdülәr vә bunu d öz qızlrın öyrәtdilәr.

 

bşq yrdә dyir:

 

Qdınlrın çıq-sçıqlıqdn imtin tmәsi, hsn vә bәşişә tinsız ynşmlrı kişilәrin qәlbini vlmq üçün әn yşı silhdır. Әgәr insnın dili rqnındn hәr hnsı bir üzvü müyinә üçün cәrrhiyyә әmәli ilә kәsib çırtslr, diqqәtimiz n cәlb lunr, lkin әvvәldә nu görmәk üçün bәslәdiyimiz rәğbәt hissi rtıq rdn gdәcәk vә n qrşı ilk mrğımız mövcud lmycqdır. Cvn kişilәr hәmişә gözlәrindәn bır-hәy szilәn qdınlrı ryıb-trır vә özü dә bilmәdәn görür ki, qdının imtin dib n rzılıq vrmәmәsi nun qәlbindә ln bir li incәlik vә lütfdәn әbәr vrir.

 

Böyük rif şir Mövlәvi qdın ilә kişilәrin rsınd ln hәdd-hüdudun vә hicbın nun mәhbubiyyәt vә mәnәvi qüdrәtinin rtmsınd, mәqmının yüksәlmәsindә vә kişini şq tәşindә yndırmsındkı tәsirlәri brәsindә incә bir misl gәtirib qdınl kişini su ilә d bәnzәdib dyir: Kişinin mәsәli suyun, qdının mәsәli isә dun mәsәli kimidir. Әgәr su ilә d rsınd pәrdә lms, su d qәlәbә çlıb nu söndürәr. mm nlrın rsınd müәyyәn hicb vә pәrdә lrs, mәsәlәn, suyu bir qzn töküb nun ltınd d yndırslr, bu zmn d suyu öz tәsiri ltın slıb yvş-yvş qızdırır, snr qyndır. Nәhyәt nun vücudunun hәr yrini bur döndәrir.

 

Kişi әvvәldә tәsәvvür tdiyinin әksinә lrq öz ruhunun dәrinliklәrindә qdının çıq-sçıq lmsın vә tz tәslim lm üsusiyyәtinә nifrәt dir. Kişi hәmişә qdının n qrşı izzәtli lmsını vә tinsızlığını tәriflәmişdir.

 

Ümumiyyәtlә hicrn vә vüsl çtmmql şq ynğısı rsınd, hәmçinin şq dund ynmql hünәr vә gözәllik rsınd bir әlqә vrdır, yәni şq fәrq vә hicrnd çiçәklәnir, şq ln yrdә hünәr vә gözәllik dә inkişf dir.

 

Brtrnd Rssl dyir:

 

İncәsәnәt bımındn tәәssüflü hldır ki, qdınlrı ç snlıql әlә gәtirmәk lur. Dh yşı lrdı ki, qdınlrın vüslı ç çәtin lsun, mm qyri-mümkün lmsın.

 

bşq yrdә dyir: Әlqi mәsәlәlәrin tmmilә zd lduğu bir yrdә şirnә vә rmntik şqә mlik l bilәcәk bir insn, әmәldә rdıcıl müffәqiyyәtlәr nәticәsindә vә öz şәsi czibәlәri vsitәsi ilә ç ndir hllrd özünün әn li tәәyyüllәrinә mlik lcqdır.

 

Vill Drnt Fәlsәfәnin lәzzәti brәsindә dyir:

 

snlıql trıb tp bilmәdiyimiz şylәr bizim nәzәrimizdә ç әziz vә dәyәrlidir. Gözәllik mylin qüdrәtinә bğlıdır vә myl qn lmql zәiflәyir, lkin qrşısı lındıqd dh güclәnir.

 

Bunlrın hmısındn dh mrqlı qdın ju llrının birindә lfrd Hiçkkın ddiyi sözlәrdir. Hәmin ju lın yzdığın görә , qdınlr brәsindә kin ssnrisi yzmq itissı üzrә yüksәk tәcrübәlәrә mlikdir. dyir: Mәn innırm ki, qdın d ç hәyәcnlı bir kin kimi lmlıdır. Yәni öz mhiyyәtini ç z büruzә vrmәli, öz mhiyyәtinin kәşf lunmsı üçün kişilәri dh rtıq tәәyyül vә tәsәvvürә vdr tmәlidir. Qdınlr hәmişә bu әssd rәftr tmәli, yәni öz mhiyyәtlәrini z büruzә vrmәlidir ki, kişilәr nun mhiyyәtini kәşf tmәk üçün özlәrini dh ç zәhmәtә slsınlr.

 

Qyd lunn ju lın bşq bir nömrәsindә hәmin şәsdәn blә nәql lunur: Şәrq qdınlrı, bir nçә il bundn öncәyә qәdәr istifdә tdiklәri hicb vә niqb sәbәbi ilә kişilәri istәr-istәmәz özlәrinә cәzb dirdilәr. Bu d nlr güclü cәzzbiyyәt bğışlyırdı. mm bu ölkәlәrin qdınlrı qәrb qdınlrını ymsılmğ bşldığı vtdn, tәdricәn nlrın bşınd ln hicb rdn gdib, bununl yni zmnd nlrın cinsi-mәnәvi czibәsi dә zlmğ bşlyıb.

 

Dyirlәr: Şövqlü lmq hicrnd qlmğ sәbәb lur. Bu sözdә müәyyәn qәdәr hәqiqәt vrdır, lkin nun әksi dh düzgündür: Hicrnd lmq şövqlü lmğın sәbәbidir.

 

Bu gün mrik vә vrp ölkәlәrindә yrnn әn böyük prblmlәrdәn biri dә şq vә mәnәviyyәt bşluğudur. Qәrb limlәri bu mәsәlәyә dh ç diqqәt göstәrirlәr. nlrın nәzәrinә görә, bu günkü kişi vә qdınlrın rsınd ln hәdsiz zdlıqlrın vә çıq-sçıqlıqlrın әn böyük qurbnı şq, sn dәrәcә şiddәtli vә li ln insni duyğulr vә tifәlәrdir. Bu günkü dünyd şәrq ölkәlәrindә mövcud ln Lyli-Mәcnun kimi şqlәr hç vt inkişf tmir. Biz Lyli vә Mәcnun vә y srv vә Şirinin hdisәlәri ilә әlqәdr trii rşdırmq istәmirik. Lkin qyd tmәk istәyirik ki, bu dstn vә şqnmәlәr şәrq lәmindә mövcud ln hәqiqәtlәrdәn әbәr vrir.

 

Bu dstnlr, qdının özünü kişilәrdәn uzqd, әlçtmz yrdә slmsı nlrın dәyәr vә qiymәtinin yüksәlmәsindәn, hәmçinin kişilәrin nlr ln htiycının nçә qt rtmsındn söz çır. Tәbiidir ki, qdınlrın bu hәqiqәti dәrk tmәsi nlrd özlәrini kişilәrin nәzәrindәn gizli slmq vә hicb riyәt tmәk tәmyüllәrinin yrnmsınd sirli bir tәsirә mlik lmuşdur.

  
ÜÇÜNCÜ HİSSӘ  
İSLMD HİCBIN FӘLSӘFӘSİ 

* Hicb kәlmәsinin mәnsı

 

* Hicb mәsәlәsinin hәqiqi mhiyyәti

 

* Psilji bımdn tm çıq-sçıqlıq

 

* Ptik vә rmntik hiss brәsindә bir bәhs

 

* ilә münsibәtlәri bımındn çıq-sçıqlıq

 

* İctimi hәyt bımındn çıq-sçıqlıq

  
İSLMD HİCBIN FӘLSӘFӘSİ 

Örpәk üçün әvvәldә qyd lunn sәbәblәrin әksәriyyәti bu iffәtli işlә mülif lnlrın qndrdığı yzumlrdır. nlr hәtt hicbın islmi frmsını d blә, ğıl sığmyn, qyri-mәntiqi bir iş kimi qәlәmә vrmәk istәmişlәr. ydındır ki, әgәr insn hәr hnsı bir mәsәlәni ilk bışdn urft hsb tsә nun üçün gәtirdiklәri yzumlr d hәmin urftl mütәnsib lcqdır. Әgәr bu brәdә tәdqiq dәnlәr mәsәlәyә bitәrәf ynşsydılr, islmi hicbın sәbәb vә fәlsәfәsi nlrın bışlrınd hç dә puç vә әsssız şy kimi görünmәzdi.

 

Biz islmi hicb üçün әqli nәzәriyyәlәrin tәsdiq tdiyi üsusi bir fәlsәfә vә sәbәbin lduğun innırıq ki, tәhlil nәzәrindәn nu islmi örpәyin bir növ bünövrәsi hsb tmәk lr.

  
HİCB KӘLMӘSİNİN MӘNSI 

Bu brәdә öz nәzәrimizi bәyn tmәzdәn qbq bir mәsәlәni tırltmğı lzım görürük. d bundn ibrәtdir ki, görәsәn müsir dövrdә qdın örpәyi ünvnı ilә işlәdilәn hicb kәlmәsinin әsl mәnsı nәdir? Hicb kәlmәsi hәm örtmәk (mәsdәr), hәm dә örtük vә hicb mәnsın işlәdilir ki, әksәr hllrd pәrdә mәnsını d ifdә dir. Bu kәlmә n görә örtük mәfhumunu çtdırır ki, pәrdә örtük vsitәsidir. Lüğәt bımındn hәr örtük hicb dyildir. örtüklәr hicb dlndırılır ki, pәrdә rsınd qlmq mәnsını çtdırsın. Qurni-kәrimdә Sülymn pyğәmbәrin hdisәsi ilә әlqәdr lrq günәşin qürub nmәsi blә vәsf dilir: Hәtt tәvrәt bil-hicbi -yәni vt ki, günәş pәrdә rsınd mәfi ldu.

 

Ürәk ilә qrın bşluğu rsınd ln pәrdә dә әrәb dilindә hicb dlndırılır.

 

Әmirәl-möminin Әli (ә)-ın Mlik Әştәrә yzdığı göstәrişdә buyurulur: Fәl tutәvvilәnnә hticbәkә әn rәiyyәtikә Cmtın rsınd l, nlrın gözlәrindәn uzqd lm; Hicb sәni cmtdn yırmsın, әksinә özünü cmtın görüşlәri vә tәmsı üçün göstәr ki, zәiflәr vә biçrәlәr öz htiyclrını vә şikyәtlәrini sәnә çtdır bilsinlәr, sәn dә işlәrin gdiştındn әbәrdr lsn.

 

İbni әldun öz müqәddimәsindә Fәslun fil-hicbi kәyfә yәqәu fid-düvәli vә әnnәhu yәzumu indәl-hәrәmi bşlıqlı fәsildә bәyn dir ki, hökumәtlәr tәşkil lunn ilk zmnlrd hkimlәrlә cmt rsınd hç bir fsilә y idi. Lkin tәdriclә nlrl cmt rsınd pәrdә әmәlә gәlib qlınlşmğ bşldı, nәhyәt şgәlmәz nәticәlәr vrdi. İbni әldun hicb kәlmәsini örtük y, ylnız pәrdә mәnsınd işlәtmişdir.

 

Hicb kәlmәsinin qdının örpәyi brәsindә işlәdilmәsi nisbәtәn yni bir istilhdır. Qәdimdә, üsusilә fәqihlәrin istilhınd örpәk mәnsınd ln sәtr sözündәn istifdә lunurdu. Fәqihlәr istәr nmz, istәrsә dә nikh mәsәlәlәrindә bun işrә dәrәk hicb kәlmәsindәn dyil, sәtr kәlmәsindәn istifdә dirdilәr.

 

Yşı lrdı ki, bu kәlmә hç vt dәyişdirilmәyәydi vә biz örtük kәlmәsindәn istifdә dәydik. Çünki, qyd tdiyimiz kimi, hicbın әn mәşhur mәnsı pәrdәdir. Әgәr örtük brәsindә işlәdilirsә, nd qdının pәrdә rsınd qlmsın görәdir. Bu iş dә çlrının bәdgümn lmsın sәbәb lmuş, İslmın qdını hәmişә pәrdә rsınd hәbs dib rici mühitdәn tәcrid lmsını düşünmәsinә gәtirib çırmışdır.

 

Qdınlr üçün nәzәrdә tutuln örpәk vәzifәsinin mәnsı dmәk dyildir ki, nlr vdәn çölә çımsınlr. Qdının vdә dustq dilmәsi kimi bir üzdәnirq mәsәlә İslmd ümumiyyәtlә mövcud dyildir. İrn vә Hindistn kimi bәzi qәdim ölkәlәrdә blә şylәr mövcud lmuşdur, lkin bunu hç bir yll İslm id tmәk lmz.

 

İslmd qdın örpәyinin mәnsı bundn ibrәtdir ki, , kişilәrin ynınd öz bәdәnini örtsün, öz bәdәn üzvlәrini çıb bşqlrın göstәrmәsin. Qurn yәlәri dә mәhz bu mәnnı çtdırır, fәqihlәrin fәtvlrı d bu mәtlәbi qüvvәtlәndirir. Biz Qurndn vә Pyğәmbәr (s) sünnәsindәn istifdә dәrәk bu örtüyün bәdәni hnsı miqdrd әhtә tmәsinin vcibliyini tәyin dәcәyik. Bu mәsәlә ilә әlqәdr lrq istәr mübrәk Nur surәsinin, istәrsә dә Әhzb surәsinin bәzi yәlәrindә qdın örtüyünün, hblә nun kişilәrlә ünsiyyәtdә lmsının hәddi-hüdudu bәyn lunmuş vә bu mәnnın çtdırılmsınd hç dә hicb kәlmәsindәn istifdә dilmәmişdir. Qurnd hicb kәlmәsinin işlәndiyi yә ylnız Pğәmbәr (s)-in qdınlrın id ln yәdir.

 

Bildiyimiz kimi, Qurni-kәrim Pyğәmbәrin qdınlrı brәsindә üsusi göstәrişlәr vrmişdir. İlk yә nlr itb dәrәk buyurur: Y nisәn-Nәbiyyi, lәstunnә kәәhәdin minәn- nisi -Yәni: y Pyğmbәrin qdınlrı, sizinlә sir qdınlr rsınd fәrq vrdır. İslm bu mәsәlәyә üsusi diqqәt ytirmiş vә buyurmuşdur ki, Pyğәmbәrin zövcәlәri istәr nun hәytı dövründә, istәrsә dә vәftındn snr öz vlәrindә qlsınlr.

 

Bu mәsәlә әss tibrı ilә nlrın ictimi vә siysi mәsәlәlәr qrşısındkı mövqyini müәyyәn tmişdir. Qurni-kәrim şkr şәkildә Pyğәmbәrin qdınlrın buyurur: Vәqә ә fi buyutikunnә -yәni öz vlәrinizdә qlın. Burd sn dәrәcә dәqiq vә zәrif bir mәsәlә bәyn lunur: İslm dini müsәlmnlr rsınd böyük hörmәtә mlik ln Ümmül-mömininlәri öz yüksәk htirmlrındn sui-istifdә tmәmәyә, bәzi siysi vә ictimi mәsәlәlәrdә tәribtçılrın, fürsәttәlәblәrin әlindә vsitәyә çvrilmәmәyә çğırmışdır.

 

Bildiyimiz kimi, möminlәrin nlrındn biri ln yişә llhın bu әmrini pzrq İslm lәmindә ç şgәlmәz vә cıncqlı hdisәlәr törәtdi. nun özü snrlr ç tәәssüflә dyәrdi ki, kş mәnim Pyğәmbәrdәn çlu övldlrım lub ölәydi, lkin blә bir hdisәyә әl tmyydım.

 

Pyğәmbәr zövcәlәrinin hәzrәtin vәftındn snr ynidәn әrә gtmәlәrinin qdğn lunmsının sәbәbi dә, mәnim nәzәrimә görә, mәhz bu mәsәlәdir. Çünki, Pyğәmbәrin zövcәlәri snrdn әrә gdәcәklәri tәqdirdә, bu prblm qrşıy çır vә nlrın tәzә әrlәri htirm vә şöhrәtlәrindәn sui-istifdә dib müәyyәn hdisәlәr törәdә bilәrdi.

 

Hicb kәlmәsi Әhzb surәsinin 54-cü yәsindә gәtirilmişdir. rd buyurulur: Vә iz sәәltumuhunnә mәtәn fәsәluhunnә min vәri-hicbin -Yәni әgәr sizlәrdәn biri Pyğәmbәrin zövcәlәrindәn müәyyәn bir şy istәsәniz, pәrdә rsındn istәyin. Tridә vә islmi hәdis mәnbәlәrindә hicb yәsi kәlmәsi ilә rstlşırıqs, mәsәlәn, hicb yәsinin nzil lmsındn әvvәl vә y hicb yәsi nzil lndn snr vә sir kimi sözlәr dyilirsә, Pyğәmbәrin zövcәlәri ilә әlqәdr ln bu yә nәzәrdә tutulur. (Sәhihi-Müslüm, 4-cü cild, 148-151-ci sәhifәlәrә b bilәrsiniz.) Bu kimi yrlәrdә mәqsәd hç dә Nur surәsinin örpәk hqqınd söhbәt çıldığı yәlәri lmmışdır. Blә ki, hәmin surәdә buyrulur: Qul lil-mumininә yәğuzzu min әbsrihim, qul lil-muminti yәğzuznә min әbsrihinnә

 

Yud Әhzb surәsinin şğıdkı yәlәri: Yudniynә әlәyhinnә min cәlbiybihinnә.

 

mm sn dövrlәrdә fәqihlәrin istilhınd sәtr vә örtüyün hicb vә pәrdә rsınd lmq kәlmәsi ilә dәyişdirmәsinin sәbәbi mәnim üçün nmәlumdur. Bәlkә dә nlr islmi örtüyün sir millәtlәrdә mövcud ln hicblrl sәhv düşmәmәsi üçün blә tmişlәr. Biz bu brәdә snrdn söhbәt dәcәyik.

  
HİCB MӘSӘLӘSİNİN HӘQİQİ SİMSI 

Sn dövrlәrdә mübhisә mövzusun çvrilәn mәsәlә qdının cәmiyyәt rsınd yrımçılpq vә y örpәklә zhir lmsınd dyil, kişilәrin nlrdn hnsı şәkildә lәzzәt lmlrının qnuni lub-lmmsınddır. Kişinin hqqı vrdırmı ki, hәr bir yrdә hәr bir qdındn-zin istisn lmql-bcrdığı qәdәr lәzzәt lsın? Bu mәsәlәnin әsil mәğzinә vә ruhun nәzәr ytirәn İslm dini bu sullrın cvbınd qәtiyyәtlә dynır. Şәriәt bımındn kişilәr ylnız ilә mühitindә, izdivc çәrçivәsindә vә bir sır ğır iltizmlrl qdındn qnuni hәyt yldşı kimi lәzzәt l bilәr. mm ictimi mühitdә yd qdınlr hәr hnsı bir cinsi vә intim mәqsәdlәrlә ynşmq qәti qdğndır. Qdınlrın d ilә mühitindәn kәnrd kişilәrә bu mәqsәdlә ynşmsın hç bir şәkildә iczә vrilmir.

 

Bәli, burd blә bir sul qrşıy çıır ki, qdınlr nә tmәlidir? nlr örtüklә çölә çımlıdır, ys yrımçılpq vәziyyәtdә? Yәni diqqәt mәrkәzindә ln mәsәlә qdınlrın özüdür. Bәzi hllrd bu mәsәlәyә ç ürәk ynnlıql ynşılır vә qdınlrın hüquq vә zdlığı rty tılır. nlr nә tmәlidir, zd şәkildә çıq-sçıq vәziyyәtdә gәzib-dlnmlı, ys hicb vә örpәk ltınd әsir slnılmlıdır?

 

Qyd dәk ki, mәsәlәnin әss mәğzi vә mәtlәbin btini tm bşq bir şydir. d bundn ibrәtdir ki, görәsәn kişilәr qdınlrdn cinsi bәhrәlәnmәdә-zin istisn lmql-cinsi vә intim lәzzәtlәrdә mütlәq zdlığ mlikdirlәr, ys y? Yәni burd fydlnn kişilәrdir, ys qdınlr? Cvbınd dmәliyik ki, bu mәsәlәdә kişilәr qdınlrdn dh ç istifdә dirlәr. Vill Drntın ddiyi kimi: Qdın pltrlrının qıs lmsı dәrzilәrdәn bşq hmı üçün bir nmәtdir.

 

Dmәli, әss mәsәlә cinsi lәzzәtlәrin ilә mühiti, qnuni hәyt yldşlrı vә әr-rvd münsibәtlәri ilә mәhdudlşmsı vә y bu lәzzәtlәrin ictimi mәrkәzlәrә dә çәkilmәsi ilә әlqәdrdır. İslm birinci fәrziyyәnin tәrәfdrıdır.

 

İslm nöqtyi-nәzәrindәn cinsi lәzzәtlәrin ilә mühitindә vә qnuni hәyt yldşı ilә mәhdudlşmsı ruhi tәsir bımındn cәmiyyәtin psilji sğlmlığın kömәk dir, mәişәt münsibәtlәri bımındn ilә üzvlәri rsınd rbitәlәri möhkәmlәndirir, әr-rvd rsınd isә tm sәf-sәmimiyyәt bәrqәrr dir. İctimi cәhәtdәn rşdırdıqd d görürük ki, bu mәsәlә cәmiyyәtdәki fәl vә işgüzr qüvvәlәrin qrunub slnmsın, nlrdn lzımınc sәmәrәli istifdә lunmsın sәbәb lur, qdınlrın öz әrlәri qrşısındkı vәziyyәtinә gәldikdә isә, nun mәnәvi dәyәrinin yüksәlmәsi ilә nәticәlәnir.

 

Bizim nәzәrimizә görә, İslmd örpәyin sәbәb vә fәlsәfәsi bir nçә şydәn ibrәtdir:

 

-Psilji vә ruhi sәbәblәr;

 

-ilә-mәişәt münsibәtlәri;

 

-İctimi sәbәblәr;

 

-Qdın hüququnun qrunmsı vә nun mәnәvi dәyәrinin yüksәldilmәsi.

 

Örpәk hqqınd sdlnn yurıdkı sәbәblәri izh tmәzdәn qbq qyd tmәliyik ki, İslmd hicbın mәnşәyi bir sır ümumi vә әsslı mәsәlәlәrdәn ibrәtdir. Blә ki, İslm nәzәrindәn cinsi lәzzәtlәrin bütün növlәri-istәr bmq, istәr lәms tmәk, istәrsә dә sir növlәri-ilә mühitinә mәsus lmlı, әr-rvdlıq münsibәtlәri çәrçivәsindә vә qnuni şәkildә qlmlı, ictimiyyәt isә tmmilә fәliyyәt vә әmәk mydnın çvrilmәlidir. Müsir dövrdә işi vә fәliyyәtlәri cinsi lәzzәtlәrlә bir-birinә qrışdırn qәrb cәmiyyәtlәrinә hkim ln sistmlәrin әksinә lrq İslm istәyir ki, bu iki mühit bir-birindәn tmmilә yrı lsun.

 

İndi yurıd qyd lunn dörd qismin şәrhinә bşlyırıq:

  
1-PSİLJİ VӘ RUHİ RMLIQ 

Qdınl kişi rsınd müәyyәn bir sәrhәddin lmmsı, qydsiz-şәrtsiz, ifrt zdlıqlr vә çıq-sçıqlılıq cinsi htirs-lrı rtırrq nu bir ruhi ynğı vә hç vt tәmin lunmyn istәk şәklinә slır. Cinsi htirslr ç güclü bir qәrizәdir vә snki qrunc bir dәryy bәnzәyir: n nә qәdәr itәt luns, bir qәdәr ç indkrlşır, tüğyn dir vә ipә-sp ytmır. (Blә ki, dun üzәrinә nә qәdәr bnzin töksәlәr, nun şölәlәri dh d güclәnәr.) Bu mәsәlәni dәrk tmәk üçün iki şyә diqqәt ytirmәk lzımdır:

 

1-Tridә ml-dövlәt vә sәrvәt şiqlәrindәn söhbәt çılır vә qyd dilir ki, insnlr vrlnmq üçün sn dәrәcә hәrisliklә nә qәdәr sәrvәt tplmışlrs, bir qәdәr dә hәrislәşmişlәr. Cinsi mәsәlәlәr hәrisliyi dә ynilә bun şyır: bu hislәrdә göz hç vt vә hç bir şәritdә dymq bilmir. Hәrәmn shiblәri vә ümumiyyәtlә qdındn istifdә qüdrәtinә mlik ln bütün şәslәr blә lmuşlr.

 

Kristn Sn İrn Ssnilәr dövründә dlı kitbının 9-cu fәslindә blә yzır:

 

Trii mәnbәlәri rşdırrkәn srv Pәrvizin öz hәrәmnsınd sldığı üç min qdındn ylnız bir nçәsindәn km ldığını görürük. Bu bәdbәt qdın düşkünü hç vt bu myldәn dymurdu. Cvn qızlrı, dul qdınlrı, hәtt uşqlı qdınlrı blә hәr yrdә göstәrsәydilәr öz hәrәminә gәtirәrdi. Hәr vt hәrәmnnı tәzәlәmәk fikrinә düşsәydi, әtrfd ln sәrkәrdәlәrinә mәktub göndәrirdi, hnsı üsusiyyәtdә qdını istәyirdisә, mәmurlr d hәmin üsusiyyәtdә ln qdını tpıb şhın hüzurun prırdılr.

 

Qәdim tridә bu cür hdisәlәr lduqc ç bş vrmişdir. Hl-hzırkı dövrdә isә bu hdisәlәr hәrәmn şәklindә dyil, mütәlif frmlrd hәyt kçirilir. Müsir dövrdә bir kәsin srv Pәrviz vә y Hrun әr-Rәşid qәdәr imkn mlik lmsının hç bir lüzumu ydur. Qәrbin çılpqlıq mәdәniyyәtinin nәticәsindә srv Pәrviz vә y Hrun әr-Rәşidin mlik lduğu qüdrәtin yüz mindә birinә mlik l bilәn bir şәs nlr qәdәr qdınlrdn bәhrәlәnә bilәr.

 

2-Hç fikirlәşmisinizmi ki, bәşәr triindә qәzәlçilik hisslәri nәdәn ibrәtdir? Düny әdәbiyytının böyük bir hissәsini şiqnә şrlәr vә qәzәlçilik tәşkil dir. Әdәbiyytın bu bölmәsindә kişi öz mәşuqun sityiş dir, htiyclrını nun hüzurun tәqdim dir, nu böyük, özünü isә kiçik cilvәlәndirir, özünü nun әn kiçik lütf nәzәrlәrinә htiyclı bilir vә iddi dir ki, nun mәhbubu yüz cn mülkünü bir bışl l bilәr, blә isә nә üçün bu müşirәtdә tәqsirә, nöqsn yl vrsin? Blәliklә nun hicrnındn ürәk ynğısı ilә nlә dir.

 

Bu nәdir? Nә üçün bәşәr özünün sir htiyclrı brәsindә bu qәdәr yzmmış vә hü-nlә tmәmişdir? Görәsәn indiyә qәdәr görünmüşdürmü ki, bir pulgir dm vr-dövlәt üçün, yud bir mәqmpәrәst dm yüksәk vәzifә üçün qәzәl qşmuş lsun?! İndiyә qәdәr bir kәs çörәk üçün qәzәl qşubdurmu? Nә üçün hmının bşqsının qşduğu şr vә qәzәllәrdәn şu gәlir? Nә üçün hmının Hfizin divnındn bu qәdәr lәzzәt ldığını görürük? Sәbәb ylnız budur ki, uculr bu qәzәllәri dinlәdikcә nu, öz vücudunu bşdn-yğ qәdәr bürümüş bir qәrizә ilә uyğun görür. Bәşәri fәliyyәtlәrin әss milini iqtisdi sәbәblәrdә trnlr ncә dә ynılırlr!

 

İnsnlr mddi htiyclrı üçün hç bir musiqi bәstәlәmәdiklәri hld, hәm öz cinsi şqlәri üçün, hәm dә öz mәnәviyytlrını tәrәnnüm dәn musiqilәr itir tmişlәr.

 

Mәn hç dә iddi tmәk istәmirәm ki, bütün şqlәr cinsi rktr dşıyır, Hfiz, Sәdi vә sir qәzәl yzn şirlәr ylnız cinsi qәrizәnin dili ilә söz dmişlәr. Bu tmmilә bşq bir mәsәlәdir ki, nun brәsindә yrılıqd söhbәt tmәk lzımdır.

 

mm tirf tmәliyik ki, pziymızın әksәr hissәsini kişinin qdın üçün qşduğu şq vә qәzәllәr tәşkil dir. Qyd tmәliyik ki, kişinin qdın vurğunluğu hç dә nun suy vә çörәyә diqqәt ytirmәsi kimi dyildir ki, dyduqdn snr ndn әl çәkә. Әksinә, bu hislәr y hәrislik vә yni çşidli növlәr tәlәb tmәk üsusiyyәtinә, yud d şq vә qәzәl surәtinә düşür. Biz snrlr bu brәdә söhbәt çıb hnsı şәrtlәr dilindә cinsi hәrislik hisslәrinin dh d güclәndiyini vә nun hnsı şәrtlәr dilindә özünә şq vә qәzәl simsı lıb mәnәvi frmy düşәcәyini dyәcәyik.

 

Ümumiyyәtlә, İslm dini ç dәqiq tәrzdә bu ynğılı qәrizәyә diqqәt ytirmişdir. Nmәhrәmә htirslı bışın, qdınl әlvәtdә lmğın, nlrın bir-biri ilә qvuşmsın sәbәb ln bu qәrizәnin nә qәdәr tәhlükәli lmsı brәsindә çlu rәvyәtlәr nәql lunmuşdur.

 

İslm bu qәrizәnin nrml hl slınıb tәmin dilmәsi üçün müәyyәn tәdbirlәr irәli sürmüş, bu brәdә hәm qdınlr, hәm dә kişilәr üçün bir ç vәzifәlәr tәyin tmişdir. Qdınl kişinin müştәrәk vәzifәlәrindәn biri dә bışl әlqәdr ln göstәrişdir: Qul lil-mumininә yәğuzzu min әbsrihim vә yәhfәzu furucәhum..., Qul lil-muminti yәğzuznә min әbsri-hinnә vә yәhfәznә furucәhunnә.

 

Bu göstәrişin ülsәsi bundn ibrәtdir ki, qdınl kişi bir-birinә htirslı bışlrl nәzәr slmmlı, şrgözlük tmәmәlidirlәr; pis niyyәtlә, lçq bışlrl, lәzzәt lmq mәqsәdi ilә bir-birinә nәzәr slmmlıdırlr. Qdınlr üçün dә yrıc, ususi bir vәzifә tәyin tmişdir. d bundn ibrәtdir ki, öz bәdәnlәrini yd kişilәrdәn örtsünlәr, cәmiyyәt rsınd yd bışlrı özlәrinә cәlb tmәkdәn çәkinsinlәr, özlәrini nz-qәmzә vә hәr hnsı bir vәch ilә yd kişilәrә göstәrib nlrın htirslrının tәhrik lunmsın sәbәb ln işlәr görmәsinlәr.

 

İnsn ruhu sn dәrәcә snlıql tәsirә mәruz qlır. Әgәr nun ruhunun ylnız müәyyәn bir hәddә qәdәr tәhrik lunmsını vә hәmin hәddәn snr skitlәşdiyini gümn tsәk, ç sәhv bir fikir lr.

 

Qdın vә y kişi lmsındn sılı lmyrq bәşәr övldı ml-dövlәtin, rütbә vә mәqmın әlә gәtirilmәsindәn dymdığı kimi, cinsi hislәr bımındn d hç vt qn lmq bilmir. lә bir kişi tpmq lmz ki, gözәl qdınlrı әlә kçirmәkdәn vә lә bir qdın tpmq lmz ki, kişilәrin diqqәtini özünә cәlb dib nlrın qәlbini әlә kçirmәkdәn vә bu kimi hәvәslәrdәn dymuş lsun.

 

Digәr tәrәfdәn dә qyri-mәhdud istәklәr nsuz d yrinә ytirilә bilmәdiyindәn, hәmişә bir növ nkmlıq vә mәhrumiyyәt hissi ilә ynşıdır. rzulrın hәyt kçmәmәsi öz növbәsindә ruhi-pisilji әstәliklәr vә nrhtlıqlrl nәticәlәnir.

 

Görәsәn, nә üçün qәrb dünysınd ruhi әstәliklәr vә dili iztirblr bu qәdәr rtmışdır? Bunun sәbәbi cinsi әlqın tm zdlığı vә htirslrın tәhrik lunmsındn ibrәtdir ki, bunlrın d hmısı mütәlif ju l vә qәztlәrdә, film vә ttrlrd, rәsmi vә y qyri-rәsmi kf mәclislәrindә, hәtt küçә vә iybnlrd bş vrir.

 

mm İslmın örpәk mәsәlәsinin qdınlr id dilmәsinә gәldikdә isә, nun sәbәbi nlrın özünü göstәrmәk vә özünü bәzәmәyә ln myllәri ilә әlqәdrdır. Qәlblәrin әlә kçirilmәsi bımındn kişi v, qdın isә vçu, bәdәnin әlә kçirilmәsi nәzәrindәn isә qdın v, kişi vçu syılır. Qdının özünü bәzәmәk vә özünü göstәrmәk myllәri nun bu növ şikrçılıq hisslәrindәn irәli gәlir. Dünynın hç bir yrindә görünmәmişdir ki, kişilәr bәdәnlәrini göstәrәn pltrdn, hәmçinin htirslrı tәhrik dәn bәr-bәzәklәrdәn istifdә tsinlәr. Özünün üsusi tәbiәtinin hökmü ilә dilbәrlik dәrәk kişilәri özünә mәftun dәn, nlrı öz mәhәbbәt kәmәndinә slıb әsir dәn mәhz qdınlrdır, bun görә dә çılpqlıq prblmi qdınlr mәsus ln ictimi bәldır. Bun görә dә örpәk hökmü ylnız nlr vcib dilmişdir.

 

Biz cinsi qәrizәnin tüğynçılığı, lәcә dә Rssl kimilәrin iddilrının әksinә lrq, intim mәsәlәlәrin ifrt dәrәcәdә zd burılrq, htirslrı tәhrik dәn vsitәlәrin tәmin lunmsı ilә hç vt dymdığını, hәmçinin kişilәrdә şrgözlülük, qdınlrd isә çılpqlıq prblmi brәsindә söhbәt dәcәyik.

  
2-İLӘDӘ ӘR-RVD MÜNSİBӘTLӘRİNİN MÖHKӘMLӘNMӘSİ 

Şübhә ydur ki, ilә münsibәtlәrinin möhkәmlәnmәsinә, әr-rvd rsınd sәf-sәmimiyyәtin yrnmsın sәbәb ln hәr bir şy ilә cğı üçün ç fydlıdır vә blә vsitәlәrin yrdılmsınd sn dәrәcә sәy tmәk lzımdır. Әksinә, әr-rvd rsınd rbitәlәrin süstlәşmәsinә, nlrın bir-birindәn uzqlşmsın sәbәb ln hәr bir şy ilә münsibәtlәrinin ziynındır vә nunl ciddi şәkildә mübrizә prmq lzımdır.

 

Cinsi lәzzәtlәrin ilә mühitindә vә ilә-mәişәt qnunlrı çәrçivәsindә mәhdudlşmsı әr-rvd rsınd ln rbitәni dh d möhkәmlәndirir, nlrın dh d mhribn lmsın sәbәb lur.

 

ilә-mәişәt qnunlrı nәzәrindәn örpәyin zәrurәti vә qnunsuz hәyt yldşındn cinsi lәzzәt lmğın qdğn lunmsının sәbәbi qnuni hәyt yldşının ruhi vә psilji cәhәtdәn şbәtlik mili syılmsınddır. Hlbuki, cinsi htirslrın zd burıldığı sistmlәrdә qnuni hәyt yldşı psilji bımdn bir növ rәqib, mnә törәdәn vә zindn gözәtçisi rlunu ynyır, nәticәdә ilә hәytınd düşmәnçilik vә nifrәt hökm sürür.

 

Müsir cvnlrın vtınd vlәnmәkdәn byun qçırmlrının, hblә, nlr vlәnmәyi tәklif tdikdә hәlә tzdir, biz hәlә uşğıq vә sir kimi sözlәrlә bu müqәddәs işdәn imtin tmәlәrinin sәbәbi dә mәhz yurıd qyd lunn millәrdir. Hlbuki qәdimdә cvnlrın әn şirin rzulrındn biri vlәnib ilә qurmq idi. Cvnlr qәrb dünysının bәrәkәtindәn, qdının әmtәә şәklinә slınıb, bu qәdәr ucuz stılmsındn öncә, ty gcәsini pdşhlıq ttındn hç dә z hsb tmirdilәr.

 

Qәdim dövrlәrdә vlәnmә bir sır rzu lunn hәsrәtli intizr dövrünü kçdikdәn snr bş vrirdi. Bun görә dә әr-rvd bir-birini özünün şbәtliyi vә sәdәti hsb dirdilәr. Lkin bu gün vlәnmәnin qnuni çәrçivәsindәn kәnrd bş vrәn cinsi lәzzәtlәr özünün sn hәddinә çtmış, cvnlrd qәdim zmnlrdkı kimi vlәnmәyә şövq göstәrmәk üçün hç bir dәlil qlmmışdır. Qızlrl ğlnlr rsınd ln rbitәlәrin sn dәrәcә çıq-sçıq vә zd lmsı vlәnmәyi icbri bir vәzifә vә mәhdudiyyәt şәklinә slmışdır ki, nu әlqi tövsiyәlәrlә, bәzәn isә bәzi qәztlәrin tәklif tdiyinә görә zrl cvnlr qәbul tdirmәk lzımdır.

 

Cinsi rbitәlәri ilә mühitindә, qnuni vlәnmә çәrçivәsindә mәhdudlşdırn cәmiyyәt-lәrlә hәmin münsibәtlәri tm zd vә çıq-sçıq şәkildә qyn cәmiyyәtlәrin fәrqi bundn ibrәtdir ki, birinci cәmiyyәtdә ty gcәsi intizr vә mәhrumiyyәtlәrin snu, ikincidә isә mәhrumiyyәt vә mәhdudiyyәtlәrin bşlnğıcıdır. Cinsi zdlıqlrın rәvc tpdığı sistmlәrdә izdivc әhd-pymnı qızl ğlnın zdlıq dövrünә sn qyur vә mәcbur dir ki, nlr icbri lrq bir-birinә qrşı vәflı qlsınlr.

 

zd rbitәlәr sistmi, әvvәl, ğlnlrın mümkün ln qәdәr vlәnib ilә qurmqdn imtin tmәsinә, ylnız cvnlıq nrjisinin, ruh yüksәkliyinin zlıb zәiflәmәyә dğru üz qyduğu bir zmnd tәk qlmmq, idmәtçi tutmq vә nәsil rtırmq mәqsәdi ilә izdivc tmәyә mәcbur dir. İkincisi, bu cür pyvәnd mövcud mәişәt münsibәtlәrini süstlәşdirir, ilәnin lis sәdqәt, sf şq-mәhәbbәt әssınd qurulmsın, әr-rvdın bir-birini özünün sәdәt vә şbәtlik mili bilmәsi yrinә, özlәrini tәrәf-müqbilin rәqib vә zdlığının lınmsı vә mәhdudiyyәt sәbәbi kimi bır, bir-birinә dustq gözәtçisi kimi ynşırlr.

 

ğln vә y qız izdivc tdim-dmәk istәyәndә dyirlәr ki, özüm üçün dustq gözәtçisi lmışm. Bu cür tәbirlәrin mәnsı nәdir? Çünki , vlәnmәmişdәn qbq tm zd idi, hç bir mnә lmdn, istәdiyi yrә gdә bilir, istәdiyi şәslә rәqs dә bilir vә hç bir yrdә n gözün üstә qşın vr-dyәn y idi. Lkin vlәndikdәn snr bu zdlıqlr mәhdudlşır. vә gc gәldikdә hәyt yldşı tәrәfindәn dnlğ mәruz qlır, indiyә qәdәr hrd idin?-dyә n tәnә vurulur. Әgәr müәyyәn bir mәclisdә yd bir qızl rәqs tsә hәyt yldşı n tirz dәr. Blә sistmlәrdә mövcud ln ilә münsibәtlәrinin nә qәdәr süst lmsı vә nlrd qrşılıqlı tircәmliyin lmmsı ydındır.

 

Brtrnd Rssl bşd lmql, bir çlrı gümn tmişlәr ki, qdınl kişi rsınd tm zd rbitәlәrin qrşısının lınmsının sәbәbi sdәcә kişinin öz nәslini qrumq vә dünyy gәlәn övldın özününkü lmsın tircәm lmsı üçündür. Bu prblmin hәll dilmәsi üçün hmilәliyә qrşı mütәlif vsitәlәrdәn istifdә lunmsını tәklif dirlәr. (Yәni nlrın nәzәrinә görә, qdınlr hmilәliyin qrşısını l bilәcәk dv-dәrmnlrdn vә bşq üsullrdn istifdә tmәklә yd kişilәrlә cinsi әlqәdә l bilәrlәr. Blә bir hld kişi rtıq dünyy gәlәcәk uşğın yd dmlrdn dyil, mәhz özündәn lmsın tircәm l bilәr-rd.)

 

Hlbuki mәsәlә tәkcә nәslin pklığı ilә bitmir, әss mәsәlә әr-rvdın rsınd әn pk vә sәmimi münsibәtlәrin bәrqәrr lunmsı vә ilә mühitindә lzımi sәmimiyyәtә nil lmqdır. Bu mәqsәd vt hәyt kçә bilәr ki, әr-rvdın hәr biri öz hәyt yldşındn qyrisi ilә intim münsibәt fikrinә düşmәsin, kişinin bşq qdınd gözü lmsın, qdın d bşq kişilәrin diqqәtini özünә cәlb tmәk fikrindә lmsın. ilә çәrçivәsindәn, әr-rvd münsibәtlәrindәn kәnrd cinsi lәzzәtlәrin qdğn lunmsın, hәtt vlәnmәkdәn әvvәl blә riyәt lunmlıdır.

 

Bundn әlvә Rssl kimilәrin fikirini tәqlid dәn, hblә, yni cinsi әlq idlgiysın tb ln qdın özünün qnuni hәyt yldşı l-l öz şqini bşq yrdә trır, özünün istәdiyi vә mәhәbbәt bәslәdiyi bşq kişi ilә rbitәdә lur. Blә ln hld kim zәmnәt vrә bilәr ki, ç d mәhәbbәt bәslәmәdiyi öz hәyt yldşı ilә cinsi әlqәdә ln zmn hmilәlik әlyhinә dәrmnlrdn istifdә tmәsin, nәticәdә öz istәdiyi kişidәn hmilә lsun?! Tәbiidir ki, blә bir qdın hәmişә istәyәcәk ki, ylnız ilә qnunlrının hökmü ilә qnuni әri hsb lunn vә qnunun hökmü ilә ndn qyrisindәn hmilә lmycğı şәsdәn dyil, özünün nәzәrdә tutduğu kişidәn övld dünyy gәtirsin. Hәmçinin blә bir kişi dә tәbii lrq istәyir ki, qnun gücünә nunl rbitә qurduğu qdındn y, özünün svdiyi, mәhәbbәt bәslәdiyi qdındn övld shibi lsun. vrp cәmiyyәtlәri tәcrübәdә sübut tmişlәr ki, hmilәlik әlyhinә ln dәrmnlrın mövcudluğu bu prblmi rdn qldırmır vә yni zmnd qnunsuz övldlr sttistiksınd göstәrilәn fktlr vә rәqәmlәr insnı dәhşәtә gәtirir.

  
3-İCTİMİ SӘBӘBLӘR  
(CӘMİYYӘTİN MÖHKӘMLӘNMӘSİ)  

Cinsi lәzzәtlәrin ilә mühitindәn cәmiyyәtә, iş vә fәliyyәt sәhnәsinә dğru gnişlәndirilmәsi ictimiyyәti zәiflәdir. Bunun әksinә lrq, örpәk müliflәrinin ird dәrәk hicb cәmiyyәt qüvvәlәrinin yrısının iflic vәziyyәtinә düşmәsinә sәbәb lur-sözlәrinin әksinә lrq, çıq-sçıqlıq vә cinsi zdlığın yyılmsı ictimi qüvvәlәrin ümumi şәkildә iflic vәziyyәtinә düşmәsinә sәbәb lur.

 

Qdın nrjisinin iflic vәziyyәtә düşmәsinә vә nun istddlrının sönmәsinә sәbәb ln hicb-qdının zindn slınıb nun hәr bir mәdәni, ictimi, iqtisdi vә sir kimi fәliyyәtlәrdәn mәhrum dilmәsinә sәbәb ln hicbdır. İslmd isә blә bir şy mövcud dyildir. İslm hç vt dmir ki, qdın vdәn çımsın, lm öyrәnib tәhsil әldә tmәsin. Әksinә, bu din lm vә biliyi qdınl kişi rsınd vcib vә müştәrәk bir vәzifә kimi bәyn dir.

 

Hәmçinin İslm dini qdınlrın fiziki üsusiyyәtlәrinә münsib ln hç bir iqtisdi fәliyyәt növünü nlr qdğn tmir. Bu din hç vt istәmir ki, qdın vdә işsiz vәziyyәtdә qlıb mәnsız hәyt tәrzi kçirsin. Üz vә әllәrindәn bşq bәdәnin sir yrlәrinin örtülmәsi hç vt nun mәdәni, ictimi vә y iqtisdi fәliyyәtlәrinә mn lmur. Cәmiyyәt qüvvәlәrinin iflic vәziyyәtә slınmsın sәbәb ln şy, mәhz iş mühitinin şәhvәt vә lәzzәtlәrlә ludә lmsıdır.

 

Mәgәr ğln vә qız yrı-yrı mühitlәrdә tәhsillә mәşğul lduqd, hәtt әgәr bir yrdә lduqd qızlr әdәbli vә iffәtli gyinәrәk, bәzәk әşylrındn istifdә tmәsәlәr yşı dәrs uyub fikirlәşә vә müәllimin sözünә qulq s bilәrlәr, ys hәr ğlnın ynınd bәzәnmiş, qıs pltrlı bir qız turs vә pltrlrı d dizindәn bir qrış yurı ls yşı lr?! Әgәr bir kişi küçәdә, bzrd, idrәdә vә sir yrlәrdә bәzәnmiş, cәlbdici, htirslrı tәhrik dәn qdınlrl üzbәüz ls dh yşı işgüzr lub fәliyyәt göstәrә bilәr, ys blә mәnzәrәlәrlә qrşılşmdığı hld? Әgәr bun innmırsınızs blә mühitlәrdә işlәyәnlәrdәn sruş bilәrsiniz. Öz işlәrinin ç gözәl surәtdә dvm tmәsini istәyәn hәr hnsı bir müәssisә, şirkәt vә y idrә qdınl kişinin bu tәrzdә, qrışıq işlәmәsinin qbğını lır. Әgәr innmır-sınızs, bu brәdә tәhqiq dә bilәrsiniz.

 

Hәqiqәt bundn ibrәtdir ki, bizim rmızd mövcud ln vә vrp-mriknı d ötüb kçmәk istәdiyimiz bu rüsvyçı çılpqlıq vәziyyәt qәrbin iyrәnc kpitlizm cәmiyyәtlәri-nin sәciyyәvi üsusiyyәtlәrindәn, pulgirlәrin, şәhvәtpәrәstlәrin vә qәrb sәrmyәdrlığının ybәcәr nәticәlәrindәn biridir. Bu, insn cәmiyyәtlәrini mnqurt vә dnuq vәziyyәtdә slmq, nlrı sdәcә isthlkçı şәklinә slmq üçün öz әmtәәlәri müqbilindә ndn istifdә tdiklәri bir vsitәdir .

 

1968-ci ilin İttilt qәztindә yyinti mәhsullrı, içki vә ksmtik mddәlәri brәsindә vrilәn rprtd dyilir:

 

Ylnız bir il әrzindә iki yüz n min kil ksmtik mddәlәr, cümlәdәn, krm, pdr, rәng vә sir kimi bәzәk әşylrı qdınlrın istifdәsi üçün ricdәn gәtirilmişdir. Bunun 181 min kilqrmı әss tibrı ilә krmdәn ibrәt lmuşdur. Bu müddәt әrzindә min ltı yüz әlli qutu, tuz min әdәd üz pdrsı, dörd min ltı yüz dörd әdәd rjlb, iki min iki yüz sәksәn әdәd rıqlmq sbunu, iki min iki yüz sәksәn әdәd bәzәnmәk üçün mpullr ölkәyә dil dilmişdir. Әlbәttә, üç min yüz әdәd göz kölkәsi vә iki min dörd yüz göz әtti dә n әlvә dilmәlidir.

 

Bәli, müsәlmn qdını ynilik vә inkişf, zmnın tәlәbi dlrı ilә hәr gün, hәr st kpitlizm dünysınd hzırlnn vsitәlәrlә özünü bәzәyib bşqlrın göstәrmәlidir ki, qәrb snysi üçün lyiqli isthlkçıy çvrilә bilsin. Әgәr müsәlmn qdın özünü ylnız qnuni hәyt yldşı üçün, yud tәkcә qdınlr mәsus ln mәclislәrdә bәzәmәk istәsә, nә qәrb kpitlistlәrinin lyiqli mәsrәfçisi lr, nә dә nun sir vәzifә vә tpşırıqlrını, bşq sözlә, cvnlrın әlqsızlığ düşmәsinә, irdәlәrinin zәif-lәmәsinә, ictimi fәliyyәtin sönüklәşmәsinә sәbәb ln işlәr bş vrәr vә nәticәdә qәrb istismrçılrın mәkrli plnlrı hәyt kçmәz.

 

Kpitlist lmyn bir ç cәmiyyәtlәr dinlә zidd lmlrın bmyrq, ç z hllrd ölkәlәrin istismrçı siysәtlәrinin qurbnı lur vә qdın zdlığı dı ltınd prıln blә rüsvyçı siysәtlәrә byun әyir.

  
4-QDIN HÜQUQUNUN QRUNMSI VӘ NUN MӘNӘVİ DӘYӘRİNİN YÜKSӘLDİLMӘSİ 

Әvvәldә qyd tdik ki, kişilәr tәbii lrq fiziki cәhәtdәn qdınlrdn üstündür. nlrın tәfәkkür vә әqli bımdn d qdınlrdn üstünlüyünә hç bir şәkk-şübhә ydur. Qdın bu iki shәdә kişinin qrşısınd müqvimәt göstәrmәk qüdrәtinә mlik dyildir. Lkin nlr tifә vә qәlbi duyğulr bımındn hәmişә özlәrinin kişilәrdәn üstün lmsını isbt tmişlәr. Qdınl kişi rsınd sәrhәddin qrunub slnmsı ç incә bir mәsәlәdir ki, nlr kişilәrin qrşısınd öz mәqm vә mövqlәrini slmq üçün ndn istifdә tmişdir.

 

Bu müqәddәs din qdını blә vsitәlәrdәn istifdә tmәyә tәşviq tmişdir. İslm dini üsusilә tәkid tmişdir ki, qdın nә qәdәr mәtin, vüqrlı vә iffәtli hәrәkәt tsә, özünü kişilәrin gözü önündә ucuz tmşy qyms, nun htirmı bir qәdәr dә rtcqdır.

 

Snrkı bәhslәrdә Әhzb surәsinin yәlәrinin tәfsirindә görәcәyik ki, Qurn qdınlr, özlәrini örtmәyi tövsiyә tdikdәn snr: Zlikә әdn әn yurәfnә fәl yuzәynә yәni bu iş sizin iffәtli tnınmğınız, hәmçinin özünüzü kişilәrin itiyrın qymdığınızı bildirmәk üçün dh yşıdır dyә buyurur vә nәticәdә nlrın kişilәrdәn uzq lmsı әlqsız şәslәrin nlrdn sui-istifdә tmәsinin qrşısını lır.

 

  
DÖRDÜNCÜ HİSSӘ  
İRDLR VӘ SULLR  

* Mәntiqsiz iş

 

* zdlığın lınmsı

 

* Fәliyyәtsizlik

 

* htirslrın rtmsı

  
İRDLR  
HİCB VӘ MӘNTİQ 

Qdın örpәyinә tutuln ilk irdlrdn biri bu mәsәlәnin hç bir ğıl vә mәntiqlә uyğun lmmsıdır. ğıl vә mәntiqlә uyğun gәlmәyәn bir şyi isә müdfiә tmәk lmz. İrd tutnlr hicbın sәbәbini qrәtçilik vә y әmin-mnlığın lmmsı ilә izh dәrәk hl-hzırd hәmin prblmlәrin rdn qldırılmsı ilә rtıq bu işi lzımsız hsb dirlәr. Digәr bir ird d hicb üçün yrı bir sәbәb syıln rhiblik vә tәrki-dünylıq ilә әlqәdrdır ki, bu mәsәlә dә öz növbәsindә puç vә düzgün lmyn bir fikirdir. Hicbın yrnmsınd iddi lunn sәbәblәrdәn biri dә kişilәrin qdınlrı öz itәtlәri ltınd slyrq istismr tmәlәri vә nlr üzәrindә qtı hökmrnlıq üsusiyyәti lmuşdur ki, bu d rәzil sifәtlәrdәn biridir vә nunl mübrizә prılmlıdır. Hyz vә ybşı günlәrindә qdının mәnfur vә çirkin bir vrlıq lduğun tiqd bәslәmәkdәn dğn digәr bir sәbәbә gәldikdә isә, bunun urft vә mövhumtdn bşq bir şy lmmsı hmıy ydın bir mәsәlәdir.

 

Bu irdlrın cvbı kçәn hissәdә prıln bәhslәrdәn mәlum ldu. Blә ki, hәmin bәhslәrdәn ydın ldu ki, hicbın özünün islmi mәnsınd mütәlif yönlәrdәn, cümlәdәn psilji, ilә-mәişәt münsibәtlәri, hәtt qdının dәyәrinin yüksәldilmәsi bımındn d ğılsığn bir mәntiqi vrdır. Hәmin hissәdә bu mәsәlә gniş şәkildә rşdırdıldığındn bir dh nu tәkrr tmәk istәmirik.

  
ZDLIĞIN LINMSI 

İslmi örpәyә tutuln irdlrdn biri dә hicb vsitәsi ilә qdınlrın bәşәri vә tәbii hüquqlrındn biri ln zdlıq hqqındn mәhrum lmsıdır. Bu d bir növ nun lçldılmsı vә insni hysiyyәtinin tәhqir lunmsı hsb lunur.

 

nlr dyirlәr ki, insnın şәrәf vә hysiyyәtinә htirm qyulmsı insn hüquqlrı bәynnmәsinin bir bәndidir. Kişi-qdın, ğ-qr lmsındn, hblә hnsı ölkәdә yşmsındn sılı lmyrq hәr bir insn şәrfәtli vә zddır. Qdını hicb vdr tmәk nun zdlığın tinsız ynşmq, insni hysiyyәtinә tәhqir gözü ilә bmqdır. Bşq sözlә, bu, qdın brәsindә dilәn şkr bir zülmdür. nlrın izzәti, insnlıq kәrmәti vә zdlıq hüquqlrı nәzәrә lınmql, әql vә şәriәt qnunlrının hökmünә әssәn hç kәsin müәyyәn bir sәbәb lmdn bşqsını öz әsrәti ltın lmsı qnuni bir iş dyildir. Hәmçinin zülm hәr hnsı frmd vә hәr hnsı bir bәhnә ilә lurs lsun rdn qldırılmlı vә hicb dlı mәnәvi mәhbәs rdn götrülmәlidir.

 

Cvb: Bir dh tırldırıq ki, bu iki mәsәlә rsınd, yәni qdının vdә hәbs dilmәsi ilә nun yd kişilәrlә üzlәşәn zmn özünü örtmәyә vәzifәli lmsı rsınd ç fәrq vrdır. İslmd qdının vdә hәbs dilib әsrәt ltın lınmsın әsl iczә vrilmir. İslmd örpәk qdınlrın öhdәsinә qyuln ümumi bir vәzifәdir vә , nmәhrәm kişi ilә qrşılşrkәn özünü üsusi gyim frmsınd lmlıdır. Bu vәzifә nә kişilәr tәrәfindәn n zrl qәbul tdirilmiş vә nә dә qdının hysiyyәt vә kәrmәti ilә ziddiyyәtli dyildir. Bu mәsәlә nun llh tәrәfindәn müәyyәn dilәn tәbii hüquqlrın tәcvüz dә syılmır.

 

Әgәr ictimiyyәtin ümumi mәnfyinә riyәt lunmsı mәqsәdi ilә qdın vә y kişi öz rәftr vә dvrnışlrınd müәyyәn hәddi-hüdudu gözlәmәyә vәzifәli lurs, misl üçün, nlr lә yl gdin ki, bşqlrını nrht tmәyin, nlrın әlqını nrml hldn çırtmyındyilsә, nd tәyin lunn bu nrmlrı nlrın zindn slınmsı, qul hsb dilmәsi dlndırmq lmz. Qyd tdiyimiz kimi, bu mәsәlә yrı-yrı fәrdlәrin insni hysiyyәtinә hç bir әlәl gәtirmir vә nlrın zdlıq hüquqlrını d әlindәn lmır.

 

Hl-hzırd dünynın inkişf tmiş bir ç ölkәlәrindә kişilәr üçün blә mәhdudiyyәtlәr mövcuddur. Әgәr hәr hnsı bir kişi çılpq hld, yud ytq pltrınd küçәyә çırs, plis n mn lr vә ictimi syişi ppzduğun görә nu mәsuliyyәtә cәlb dәr. Әgәr ictimi vә әlqi mәslәhәtlәr fәrdlәrin öz rәftrlrınd müәyyәn üsusi nrmlr riyәt tmәyi (mәsәlәn, tm gyim frmsınd ictimi yrlәrә çımsını) lzım görürsә, bu kimi işlәr nә qul lmq, nә mәnәvi mәhbәsdә qlmq, nә hüquqlrın tpdnmsı vә nә dә insn hysiyyәtinin tәhqir lunmsı syılır.

 

Әksinә lrq, qdının özünü İslmın tәyin tdiyi miqdrd örtmәsi nun kәrmәt vә htirmının dh d rtmsın sәbәb lur. Çünki hicb lçq tәbiәtli, әlqsız şәslәrin n qrşı yönәlmiş mәnfur bışlrının vә tәcvüz tmәsinin qrşısını lır.

 

Qdının yüksәk şәrfәti tәlәb dir ki, nlr vdәn çırkәn mәtnәtli, ğır vә vüqrlı lsun, öz rәftr vә dvrnışlrınd, gyimindә qәsdәn kişilәrin htirslrını cşdurn vә tәhrik dәn işlәri görmәsin, әmәli lrq yrım çılpq vәziyyәtdә gәzmәklә kişilәri özünә tәrәf cәlb tmәsin, nz-qәmzә ilә yl gdib işvәli sәslәrlә dnışmsınlr. Çünki bәzәn nlrın rәftrı, yl gtmәyi, dnışıq tәrzi vә s. hәrәkәtlәri rici mühitlә qnunsuz әlqәlәr yrnmsının müqәddimәsi hsb lunur.

 

Әvvәlcә özümün mәnsub lduğum ruhni tәbәqәsindәn misl vurum. Әgәr bir ruhni ümumi qnunlrın әksinә lrq özü üçün yd ln bir qiyfә düzәltsә, mәsәlәn, әmmmәsini ykәldib, sqqlını uztmql, әlinә әs lıb, çiyninә әb tmql üsusi bir tәrzdә yl gtsә, bu qiyfәnin özü bir növ dnışır vә әtrfdkılr mәnә htirm göstәrin, mәnim üçün yl çın, mәnim qrşımd әdәbli lun vә әlimi öpün sözlәrini dyir.

 

Hәmçinin yüksәk rütbәli zbit öz yqlrını yrә möhkәm çırpır vә әtrf nәzәr slmdn ötkәm yriyir, dnışrkәn sәsini qlınlşdırır. nun d әmәllәri snki dil çıb dnışır vә bir növ mәndәn qrun, ürәklәrinizdә mәnim fumu slyın-dyir.

 

lәcә dә qdınlrın üsusi frmlı pltr gymәsi, yl yrimәsi, rәftrı vә әmәli bir düny söz çtdır bilәr, fәryd dib dyәr ki, mәnim rdımc gәlin, mәnimlә mzqlşın, mәnim önümdә diz çökün, şq izhr dib mәnә pәrәstiş din.

 

Görәsәn qdının hysiyyәti dh ç blә işlәrlә uyğun gәlir, ys әdәbli gyinib iffәtli lmql? Görәsәn nlrın sdә vә rm gәlib-gtmәlәri mәqsәdә uyğundur, ys min cür nz-qәmzә vә işvә ilә insnlrın diqqәtini, kişilәrin şәhvәt dlu bışlrını özlәrinә cәlb tmәlәri? Bunlrın hnsı biri qdın vә y kişinin hysiyyәtinin әksinә, yud d cәmiyyәtin, zdlığın vә ümumi mәnfyin әlyhinәdir?

 

Bәli, әgәr kimsә qdını vdә hәbs dib qpıy qıfıl vurmq vә nun vdәn çölә çımsın iczә vrmәk istәmirsә, nd bu iş insnın tәbii zdlığı, insnlıq hysiyyәti vә llhın qdın vrdiyi hüquqlrl ziddiyyәt tәşkil dәr. Bu kimi işlәr qyri-islmi cәmiyyәtlәrdә mövcud ln hicbdır, lkin İslmd blә bir şy ylvrilmәzdir.

 

Әgәr siz mücthidlәrdәn qdının vdәn çımsının hrm lub-lmmsını sruşsnız, nlr ykdilliklә cvb vrәrlәr ki, bu iş şәriәt qnunlrın uyğun dyildir. Әgәr qdının, hәtt stıcı kişi lduğu hld l-vr tmәsinin hrm lub-lmmsını sruşsnız d, sdәcә bu әmәlin özünün hrm lmdığını dyәcәklәr. Qdının ümumi yrlәrdә vә müәyyәn mәclislәrdә iştirk tmәsinin qdğn lub-lmmsını sruşduqd, ynә dә cvb mәnfi lcqdır.

 

İslm hökmlәrinә әssәn qdınlr mәscidlәrdә, mizә mәclislәrindә iştirk dә bilәrlәr. Hç kәs dmәmişdir ki, qdınlrın kişilәrlә birlikdә iştirk tdiyi bu mәclislәr hrmdır. Qdının tәhsil lmsı, müәyyәn fәnlәri öyrәnmәsi, incәsәnәt shәlәrindә çlışmsı vә bir sözlә, llhın nun vücudund qyduğu istddlrı çiçәklәn-dirmәsinin hrm lub-lmmsı sruşuls, cvb ynә dә mәnfidir: bu kimi işlәrin hç bir mnçiliyi ydur.

 

Bu brәdә ylnız iki mәsәlәyә diqqәt ytirmәk lzımdır: nlrdn biri budur ki, qdınlr blә yrlәrdә islmi gyim qydlrın riyәt tmәli, lәcә dә vdәn çırkәn özünü yd dmlr göstәrmәk vә bşqlrının htirslrını tәhrik tmәk mәqsәdi dşımm-lıdırlr. İkincisi budur ki, ilә münsi-bәtlәrinin mәslәhәti tәlәb dir ki, qdının vdәn çımsı әrinin rzılığı әssınd vә nun mәslәhәtinә uyğun lsun. Әlbәttә, kişi ylnız ilә mәslәhәtlәri hüdudund öz nәzәrini vrmәli, bundn rtıq hç nә dmәmәlidir. Bәzәn mümkündür ki, qdının öz qhum-әqrәblrının vinә gtmәsi mәslәhәt lmsın. Fәrz dәk ki, qdın öz bcısının vinә gtmәk istәyir vә nun bcısı d fitnә-fәsd törәdәndir. Blә ln hld, bcısı nu ilә münsibәtlәrinin pzulmsın tәhrik dә bilәr. Tәcrübәlәr sübut tmişdir ki, bu cür hdisәlәr hç dә z dyildir. Bәzәn lә lur ki, qdının hәtt öz nsı vinә gtmәsi mәslәhәt lmur. nsının nәfәsi n dәymәklә, bir hәftә vdә nrhtlıqlr, qn qrçılıqlr, bәhnә vә sir kimi işlәr ilә hәytını cı vә dözülmәz dir. Bu kimi hllrd әrin hqqı vrdır ki, rvdının blә rәftrının vә bu cür yrlәrә gtmәsinin qrşısını lsın, çünki nun ziynlrı tәkcә kişiyә dyil, hәm dә qdının özünә vә övldlrın çtır. Lkin ilә mәslәhәtinә id lmyn şylәrdә kişi dәlәt tmәmәlidir.

  
FӘLİYYӘTSİZLİK 

İslmi hicb tutuln üçüncü irdd dyilir: hicb qdınlrın yrdılışınd bir istdd kimi qyuln fәliyyәtlәrin qüvvәdәn düşmәsinә, bir növ әmәk qbiliyyәtlәrinin itirilmәsinә sәbәb lur. Qdın d kişi kimi zövq, fikir, düşüncә, zәk vә iş görmә qbiliyyәtinә mlikdir. llh tlnın nlr bәş tdiyi bu istddlr әbәs yrә yrdılmyıb vә nlr hökmәn öz bcrıq vә qüdrәtlәrini nümyiş tdirmәlidirlәr.

 

Әss tibrı ilә hәr bir tәbii istdd müәyyәn bir tәbii hüququn lmsını göstәrir. Әgәr yrdılışd hәr hnsı bir vrlığ müәyyәn bir iş görmәk qbiliyyәti vrilirsә, bu özü göstәrir ki, nlrın öz istddlrını çiçәklәndirmәyә hqqı vrdır vә nun qrşısının lınmsı bir növ zülmdür.

 

Biz nә üçün dyirik ki, bütün bәşәr övldının-istәr qdın, istәrsә dә kişi-lm öyrәnmәyә hqqı vrdır? Bәs nә üçün bu hqqı hyvnlr üçün nәzәrdә tutmuruq? Çünki lm öyrәnmәk istddı bәşәrdә mövcuddur, hyvnlrd isә bu qbiliyyәt ydur. Hyvnlrd ylnız yyib-içmәk, nәsil rtırmq qbiliyyәti vrdır vә nlrın d bu iki işdәn mәhrum dilmәsi әdlәtin әksinәdir.

 

Qdın yrdılışının n imkn vrdiyi fәliyyәt növlәrindәn mәhrum dilmәsi tәkcә n qrşı ln zülm dyil, hәm dә cәmiyyәtә qrşı ln böyük bir әynәtdir. llhın insn bәş tdiyi tәbii qüvvәlәrdәn istifdә lunmsının qrşısını ln hәr bir şy cәmiyyәtin ziynındır. İnsn cәmiyyәtin әn böyük sәrmyәsidir. Qdın d insndır vә cәmiyyәt bu milin fәliyyәtlәrindәn, nun isthsl qüvvәlәrindәn bәhrәlәnmәlidir. Bu milin iflic vәziyyәtә slınmsı vә qüvvәlәrin krlnmsı, bşq sözlә, bir cәmiyyәtin tәn yrısının qüvvәlәrinin sırdn çırılmsı hәm qdınlrın, hәm dә cәmiyyәtin tәbii hüquqlrının әksinәdir vә bu mәsәlә hәmişәlik lrq nlrın kişilәr üzәrindә ğır bir yük kimi qlmsın sәbәb lur.

 

Bu irdın cvbı budur ki, islmi hicb qdın nrjisinin hәdәrә gtmәsinә, nun fitri istddlrının çiçәklәnmәsinin qrşısının lınmsın sәbәb lmur. Qyd lunn ird hindulrın, qәdim irnlılrın vә yәhudilәrin rsınd mövcud ln hicb ilә tmmilә uyğundur. Lkin İslm gyim qnunlrı hç vt qdınlrın vdә hәbs lmlrın vә nlrın istddlrının çiçәklәnmәsinin qrşısının lınmsın sәbәb lmur. Qyd tdiyimiz kimi, İslmd hicbın bünövrәsi cinsi lәzzәtlәrin ilә mühitindә vә qnuni hәyt yldşınd mәhdudlşmsı әssınddır. İctimi mühit isә iş vә fәliyyәt üçün nәzәrdә tutulmlıdır. Bun görә dә qdın hç vt iczә vrilmir ki, vdәn çıdığı zmn kişilәrin htirslrını tәhrik dәn vsitәlәrdәn istifdә tsin. lәcә dә kişilәrә iczә vrilmir ki, qdınlrın rsınc bsınlr, gözlәri nd-bund lsun. Blә hicb nәinki qdın qüvvәsini iflic vәziyyәtә slmır, üstәlik cәmiyyәtin iş qüvvәsinin rtmsın d sәbәb lur.

 

Әgәr kişi öz cinsi lәzzәtlәrinin özünün qnuni hәyt yldşın hәsr dirsә vә öz hәyt yldşındn yrılıb küçәyә, cәmiyyәtә qәdәm qyduğu ndn tibrәn bu mәsәlәlәr brәsindә fikirlәşmәmәyi qәrr lırs, bütün diqqәtini bu qdın, qız, bu bәdәn quruluşun, işvәgәrliyә vә sir kimi yrlәrә yönәltmirsә, hәmişә hnsıs qdınl ncә tnış lmq fikirindә lmurs, tәbiidir ki, blә ln hld dh yşı fәliyyәt göstәrә bilәr.

 

Görәsәn qdın öz sdә vә ğır hәrәkәtlәri ilә işinin rdınc gtsә cәmiyyәt üçün dh fydlı lr, ys bir dәfә çölә çımq üçün bir nçә st güzgünün qbğınd dynıb öz vtını tәlәf tmәklә?! Özü dә çölә çın zmn bütün sәyi kişilәrin nәzәrini özünә cәlb tmәk lduqd vә cәmiyyәtin әss fәl qüvvәlәri, fәliyyәt vә irdәsinin göstәricilәri ln cvnlrı hәvәsbz, şrgöz vә irdәsiz vrlıqlr çvirmәk istәdikdә?!

 

Ç qәribәdir!... Hicbın cәmiyyәt fәrdlәrinin yrısını iflic vәziyyәtә slmsını bәhnә dәrәk, sn dәrәcә çıq-sçıqlıql qdın vә kişiliyindәn sılı lmyrq cәmiyyәtin hmısının nurğ sümüyünü sındırırlr! Blә cәmiyyәtlәrdә qdının әss işi çölә çımq üçün öz vtını güzgünün qbğınd bәzәnmәyә sәrf tmәk, kişilәrin işi isә gözlәrini qdınlrdn çәkmәyәrәk nlrı ncә tr slmq brәdә fikirlәşmәk lur.

 

Burd müsir qdınlrın cıncqlı vәziyyәtini göstәrәn mrqlı bir süjti nәzәrinizә çtdırmq yrinә düşәrdi. Qdın ju llrının birindә bir nәfәr öz rvdındn şikyәtlәnәrәk yzır: rvdım ytmq istәyәrkәn dğrudn d bir tәlәyә çvrilir. Ytrkәn öz sçlrının pzulub rb mmsı üçün bşın böyük tr ppq qyur vә ytq pltrlrını gyir. Bundn snr güzgünün qbğınd turub üzündәki ksmtik mddәlәri kimyәvi mddә ilә tәmizlәyir. n brkәn mәnә lә gәlir ki, mәnim әvvәlki rvdım dyildir. Çünki indiki çöhrәsinin әvvәlki sifәti ilә hç bir uyğunluğu ydur. Qşlrını qırmış, yrinә qәlәm çәkmişdir. Qәlәmin rәngini tәmizlәdikdә tmmilә qşsız lur. Üzündәn ç ş gәlmәz iy gәlir. Çünki üzündәki lәkәlәri örtmәk üçün çәkdiyi krm kfur iyi vrir vә mәnә qәbiristnlığı tırldır. Kş iş lә burdc tmm-lnydı. Lkin bütün bunlr snrkı işlәrin müqәddimәsidir. Bir nçә dәqiqә tqd vr-gәl dib özünü qydy slır. Snr vin idmәtçisini çğırıb dyir ki, trblrı gәtir. idmәtçi әlindә dörd trb nun ynın gdir. nım ttın üstünә uznır, idmәtçi isә trblrı nun әllәrinә vә yqlrın kçirib bğlyır. Çünki nun әl vә yq dı qlrı mnikürlüdür, özü dә ç uzundur. Yrğn ilişmәsin vә bәzi hllrd sınmsın dyә, nu trby qyub bğlyır vә blәliklә yuuy gdir.

 

Bәli, iffәtsizlik nәticәsindә zd ln vә üzdәnirq bir fәl iqtisdi, ictimi vә mәdәni qüvvәyә çvrilәn qdının vәziyyәti, b, budur! İslmın istәmәdiyi ygnә şy qdının blә lzımsız vrlıq şәklinә düşmәsi, nun iş-gücünün ylnız sәrvәt dğıtmsı, cәmiyyәtin әlqını krlmsı, ictimi münsibәtlәrin vә ilә tllәrinin qırılmsıdır. İslm hәqiqi mәnd ln ictimi, iqtisdi, mәdәni fәliyyәtlәr ilә hç vt mülif lmmışdır. İslm әdәbiyytı vә trii bu mәtlәbә dh bir sübutdur. Hl-hzırd mövcud ln mәntiqsiz şәrit vә üzdәnirq ynilikçilik sәbәbi ilә bәzi ucqr yrlәrdә ln ilәlәrdәn, hblә bütün vrlıqlrı ilә islmi qyd-qnunlr riyәt dәn dindr ilәlәrdәn bşq hç bir qdın tpmq lmz ki, nun qüvvәlәri hәqiqәtdә fydlı ictimi, mәdәni vә iqtisdi shәlәrdә sәrf lunsun.

 

Bәli, ylnız bir növ iqtisdi fәliyyәtә rәvc vrilir ki, nu hicbsızlığın bir sәmәrәsi hsb tmәk lr. d bundn ibrәtdir ki, shibkr, müştәrilәr üçün dh yşı vә kfiyyәtli ml hzırlmq әvәzinә nu bәzәnmiş bir müqәvv stıcı kimi gәtirib qdınlıq qüvvәsini vә sәrmyәsini, iffәt vә ismәtini ç pul qznmq ylund, cmtın ciblәrinin bşldılmsın sәrf dir. Stıcılr mlı di hld vә lduğu kimi müştәriyә göstәrmәlidirlәr. Lkin bir gözәl stıcı qız cürbәcür hqqbzlıqlrl, öz cinsi czibәlәrini nümyiş tdirmәklә müştәrilәrin nәzәrini özünә cәlb dir. Ümumiyyәtlә әksәr hllrd müştәri lmyn şәslәr blә, bir nçә dәqiqә nunl dnışmğı bәhnә dәrәk nәyisә bir şy lmlı lurlr.

 

Görәsәn bu hqqbzlıqlr ictimi fәliyyәtdirmi? Görәsәn bu ticrәtdir, ys insnlrı lddıb rәzil sifәtlәrә düçr lmq? Dyirlәr ki, qdını qr prçy, qr kisәyә bükmәyin! Biz hç vt dmirik ki, qdın özünü qr kisәyә bürüsün. Lkin görәsәn qdın lә pltr gymәli vә ümumi yrlәrdә lә zhir lmlıdırmı ki, hәtt döşlәrini blә әyyşlıq vә şәhvәt btqlığınd btn kişilәrә, dh yşı vә dh czibәli şәkildә göstәrsin? Hәm qәlblәri vlmq, hәm dә yd kişilәri özünә mәftun tmәk üçün pltrın ltındn süni şylәrdәn istifdә dir ki, köklüyünü vә gözәlliyini rtırır! Bu mdlr vә htirslrı tәhrik dәn pltrlr nә üçün icd dilmişdir? Görәsәn nlr qdınlrın öz pltrlrını hәyt yldşlrı üçün gyinmә-lәrinә görәdirmi?! Bu dikdbn yqqbılr nә üçündür? Ylnız bun görәdir ki, bldır әzәlәlәrini bşqlrın dh yşı göstәrsin! Görәsәn bәdәn çııntılrını göstәrәn pltrlr kişilәrin htirslrını tәhrik dib cşdurmqdn vә şikrçılıqdn bşq bir mәqsәd güdürmü? Әmәli lrq bu cür yqqbı-lrdn, pltrlrdn vә bәzәklәrdәn istifdә dәn qdınlrın nәzәrә lmdıqlrı ygnә şy öz әrlәridir.

 

nlr bşq qdınlrın, hәmçinin n mәhrәm ln kişilәrin rsınd hәr növ pltrdn, bәzәk әyşylrındn istifdә dә bilәr. mm ç tәәssüflә, qdınlrın qәrbsyğı tәqlidlәri tmmilә bşq mәqsәd vә hәdәflәr üçün nәzәrdә tutulmuşdur.

 

Qdınd ln özünü bşqlrı üçün bәzәmәk hissi vә şikrçılıq qәrizәsi lduqc ç qәribә bir myldir. Vy lsun günә ki, kişilәr dә bu işә qşulsunlr, md düzәldәnlәr nlrın işlәrindәki nöqsnlrı rdn qldırsınlr vә ictimi islhtçılr d bu işә tәşviq tsinlәr!!

 

Qızlr ümumi vә ictimi yrlәrdә sdә pltr vә yqqbı gyib, tm örpәk vә әdәbli dvrnışlrl mәktәbә vә y institutlr gtsәlәr yşı dәrs uy bilәrlәr, ys hl-hzırd müşhdә lunn vәziyyәtdә? Ümumiyyәtlә әgәr cinsi lәzzәt lmq vә şәhvәt mәqsәdlәri ydurs, nd qdının bu şәkildә çölә çımsın nә üçün bu qәdәr isrr dirlәr?! Nә üçün rt mәktәblәrdә qızlrl ğlnlrın qrışıq hld umlrın çlışırlr?!

 

Mәn şitmişәm ki, Pkistnd ln qydlr görә (indi dә nun qlıb qlmdığındn әbәrim ydur) univrsitt uditriylrınd ğlnlrl qızlrın rsınd bir pәrdә çәkirlәr. Ylnız tribunnın rsınd dynn müәllim hәr iki dәstәni görür. Blә vәziyyәtdә dәrs umğın nә kimi ybi vrdır?

  
İZTİRBLRIN RTMSI VӘ HTİRSLRIN GÜCLӘNMӘSİ 

İslmi hicb tutuln irdlrdn biri dә qdınl kişi rsınd sәrhәd qyulmql nlrın bir-birinә qrşı hәrisliklәrinin rtmsıdır. Әl-insnu hәrisun әl m muniә minhu (Yәni insn qdğn lunn şyә hәris lur) qydsın uyğun lrq hicb qdın vә y kişidә cinsi myllәrә qrşı hәrisliklәri dh rtırır. Bundn әlvә, qәrizәlәrin bğulmsı vә nlrın vtşırı cilvlnmsı insnd çlu ruhi hәyәcnlr vә әstәliklәrin yrnmsın sәbәb lur.

 

Müsir psilgiy lmindә, üsusilә Frydin psilgiy mәktәbindә mәhrumiyyәt vә qdğnlr ç dh ç diqqәt ytirilmişdir. dyir: Mәhrumiyyәtlәr vә qdğnlr ictimi qyd-qnunlrın nәticәsidir. , tәklif dir ki, dili iztirb vә nrhtçılıqlr yrnmsın dyә, htirslrı mümkün qәdәr şkr vә zd qymq lzımdır.

 

Brtrnd Rssl Mәnim yşdığım düny dlı kitbının 69-70-ci sәhifәlәrindә dyir: Bu zdlıqlrın qrşısının lınmsının ilkin nәticәsi insnlrd hәmin şylәrә qrşı myllәrin tәhrik lunmsıdır. Bu tәsir dә p qrfiy vә digәr şәkillәrdә büruz dir... İndi bu qdğn lunmnın mәnfi nәticәlәri üçün bir mәsәl çәkirәm: Yunn filsfu mpid Kl ğr ğcının yrpqlrını çynәmәyi ç rüsvyçı vә çirkin bir әmәl hsb dirdi. , hәmişә h-nlә dib dyirdi ki, hәmin ğcın yrpğını çynәdiyinә görә , min il rici zülmәtdә (yәni cәhәnnәm-dә) qlmlıdır. Mәnә hç vt ğr yrpğını çynәmәyi qdğn tmәmişlәr, mәn dә indiyә qәdәr blә bir ğcın yrpğını çynәmәmişәm. Lkin mpid Kl bu iş qdğn lunduğu üçün n rәğbәt bәslәmiş vә hәmin ğcın yrpqlrını çynәmişdi.

 

Snr , Siz innırsınızmı ki, iffәtlә zidd ln mәsәlәlәrin yyılmsı cmtın nlr dh ç hәvәs göstәrmәsinә sәbәb lur? sulının cvbınd blә dyir: yr. Bu iş insnlrın nlr qrşı htirslrını zldcqdır. Fәrz din ki, iffәtlә ziddiyyәt tәşkil dәn qәzt, ju l vә digәr şylәrin çp lunub yyılmsı zd lrs, bu vәrәqәlәr bir-iki il müddәtindә nlr tәrәfindәn rәğbәtlә qrşılncq, dh snr isә ndn yrulcqlr vә rtıq hç kәs nlr bmq istәmәyәcәk.

 

Bu irdın cvbınd tirf tmәliyik ki, mәhrumiyyәtlәr, üsusilә cinsi qdğnlr şgәlmәz vә dәhşәtli hllrın yrnmsın sәbәb lur vә tәbii htiyclr dilindә qәrizәlәrin tәlәbi ilә mübrizә prmq sәhv bir fikirdir, lkin ictimi nrmlrın vә sәrhәdlәrin götürülmәsi bu prblmi hç dә hәll tmir, üstәlik nu rtırır d.

 

Cinsi htirslrd vә bir ç qәrizәlәrdә qyd-qnunlrın vә müәyyәn әlq nrmlrının götürülmәsi nun hәqiqi mәfhumun ln şqi öldürür, lkin insn tәbiәtini sn dәrәcә lçq vә hәysız dir. Bu işә nә qәdәr gniş mydn vrilsә, yni növlәrә ln myl vә hәvәslәr dә bir qәdәr rtcqdır.

 

Rsslin ddiyi әgәr iffәtә zidd ln şәkillәrin pylnmsın iczә vrilsә, bir müddәtdәn snr insnlr yrulcq vә bir dh nlr bmycq-sözünә gәldikdә isә, bu, iffәtsizlik dğurn üsusi şәritdә müәyyәn şәkil brәsindә dğrudur, lkin bu hlı ümumi bir qnun kimi mütlәq şәkildә dmәk düzgün dyildir. Yәni, nlr sdәcә lrq bir növ iffәtsizlikdәn yrulcqlr, lkin bunun mәnsı bu dmәk dyildir ki, hәmin hislәri iffәtli lmq myllәri әvәz dәcәkdir. Blәliklә, ruhi tşnәlik vә ynğı nun vücudund zәbnә çәkәrәk yni-yni növlәri tәlәb dәcәk vә bu istәklәr hç vt tmm lmycq.

 

Rsslin özü vlәnmә vә әlq dlı kitbınd tirf dib dyir ki, cinsi mәsәlәlәrdәki ruhi ynğı cismi hәrrәtdәn tmmilә fәrqlәnir. Tәmin lunmql skitlәşib tәskinlik tpn ruhi ynğı y, mәhz cismi hәrrәtdir.

 

Bu mәsәlәyә diqqәt ytirmәk lzımdır ki, cinsi myllәrin zd burılmsı şәhvәt hislәrinin sn dәrәcә hәrislәşib şölәlәn-mәsinә, dh d qızışmsın sәbәb lcqdır. Bu d ynilә qәdim İrn, Rm vә bir ç әrәb ölkәlәrindә mövcud ln hәrәmn shib-lәrinin hәrisliyindәn hç dә gri qlmz. Lkin bu qәrizә brәsindә müәyyәn mәhdudiyyәt-lәrin qyulmsı nlrd şq, rmntik vә tәәyyül hislәrini li, lәtif, ülvi vә insni qüvvә şәklinә slıb inkişf tdirir. Ylnız blә hllr incәsәnәtin mütәlif shәlәrinin, bәdii әsәrlәrin vә fәlsәfәlәrin itir lunmsın sәbәb l bilәr.

 

İbni Sinnın sözü ilә dsәk, iffәtli dlndırıln şq ilә nәfsni istәklәr, hәrislik vә qdın düşkünlüyü şәklinә düşәn mәczi şq rsınd (hәr ikisinin ruhi yönә mlik lub vә snsuz lduğun bmyrq) çlu fәrq vrdır: Hәqiqi şq dh dәrin, insnın qüvvәlәrini tәmәrküzlәşdirәn vә ygnә-pәrәstdir. mm mәczi şq ç sәthi, insnın qüvvәlәrini pәrkәndә vәziyyәtә sln, nu hәvәsbzlığ vә hәysızlığ sürüklәyәndir.

 

İnsnd ln tәbii istәklәr iki qismdir: nlrdn biri mәhdud vә sәthidir. Mәsәlәn, ymәk, içmәk, ytmq kimi. Bu növ istәklәr insnd mövcud ln qәrizәlәr tәmin lunduqd cismni htiyclr rdn qlır vә bu zmn insnın rәğbәti vә myli rdn gdir. Hәtt l bilsin ki, bәzi hllrd hәmin şyә qrşı nifrәt hissi dә ynsın. Lkin tәbii htiyclrın digәr bir növü isә dh dәrin vә tükәnmәzdirpulgirlik, şöhrәtpәrәstlik kimi.

 

Cinsi qәrizә dә iki yönә mlikdir. Cismi hәrrәt bımındn birinci növdәndir, lkin iki cinsin bir-birinә ruhi tәmyüllәri bımındn blә dyildir. Mәsәlәnin dh d ydınlşmsı üçün müqyisәli bir misl gәtiririk:

 

Hәr bir cәmiyyәtin yyinti mәhsullrı bımındn müәyyәn miqdrd qidy htiycı vrdır. Әgәr, misl üçün, müәyyәn bir ölkәnin iyirmi milyn әhlisi ls, nlrın әrzq mәhsullrı d öz htiyclrındn z lmmlıdır. Ç d ls nu istifdә dib qurtr bilmәzlәr. Fәrz din ki, әgәr buğd cәmiyyәtin htiycındn rtıq ls, bәzәn nu dәryy tökürlәr. nlrdn yyinti mәhsul-lrın illik tәlәbtınız nә qәdәrdir?-dyә sruşsq, cvbınd müәyyәn vә knkrt miqdrı bәyn dәcәklәr. mm hәr hnsı bir cәmiyyәtin pul vә ml-dövlәtә ln rzu vә istәklәri nә qәdәrdir?dyә sruşsq, yәqin ki, knkrt cvb lmğımız mümkün lmycqdır. Çünki insnlrın vrlnmğ, çlu ml-dövlәt tplmğ qrşı ln myllәri snsuzdur.

 

Yüksәk lm әldә tmәk vә svdlnmq hislәri dә bu qәbildәndir. Pyğәmbәri-Әkrәm (s)-dәn nәql lunn bir hәdisdә dyilir:

 

Mәnhumni l yәşbәni: Tlibu lmin vә tlibu mlin yәni iki cür insnlr vrdır ki, hç vt dymzlr: lm trnlr vә ml-dövlәt tplmq istәyәnlәr. nlr istәdiklәri şy lm vә ml-dövlәt nә qәdәr vrilsә, ynә dә dymycqdır, nlrın myllәri vә rәğbәtlәri dh d rtcqdır.

 

İnsnlrd ln şöhrәtpәrәstlik hissi dә hәmin qәbildәndir. Ümumiyyәtlә, bu hislәr vә myllәr hç bir vt dymur vә müәyyәn bir nöqtәdә dynmır. Cәmiyyәtdә hәr bir şәs hәr hnsı bir ictimi vәzifә vә y mәqm çts, ndn dh yüksәklәrini rzulycqdır. Әss tibrı ilә mülkiyyәt vә mükәllәfiyyәt hissi ln yrlәrdә bu hislәrin sn çtmsını tәsәvvür tmәk mümkün dyildir.

 

Cinsi qәrizә iki yönә mlikdir: cismni vә ruhi yönlәr. Cismi bımdn bu qәrizә (instinkt) mәhduddur. Bu nәzәrdәn bir vә y iki qdın, kişinin cinsi htiyclrının tәmin lunmsı üçün kifyәtdir. Lkin bu nhiyәdә yrn bilәn ruhi ynğı üçün htiyclrın tm tәmin lunmsı mümkün dyildir.

 

Әvvәldә qyd tdik ki, bu mәsәlә ilә әlqәdr ln ruhi vәziyyәtin iki növü vrdır. nlrdn biri şq dlnır. Bu, filsflr, üsusilә ilhiyytçılr rsınd dim mrq dğurn mәsәlәlәrdәndir. nlrı hәqiqi şqin hәdәf vә kökünün cismi vә cinsi lmsı vә y psilji vә bşq şylәrdәn ibrәt lub-lmmsı mrqlndırır. Yud d üçüncü növә mlik lrq mәnşә tibrı ilә cinsi lmsı, snrlr isә özünә mәnәvi şәkil lrq qyri-cinsi hәdәflәrә dğru yönәlmәsi htimlıdır.

 

Bu ruhi ynğı hl-hzırd bizim bәhsimizin mövzusu dyildir. Bu növ ynğılr hәmişә fәrdi vә şәsi yönә mlik lub, üsusi bir mövzu ilә әlqәdrdır vә nun bşqlrı ilә ln rbitәsini kәsir. Ynğının bu növü mәhdudiyyәt vә mәhrumiyyәtlәrlә әlqәdr lrq yrnır.

 

Ruhi ynğının digәr növü isә hәrislik frmsın düşәn bir istәkdir Bu d öz növbәsindә mülkiyyәtçilik hislәrinin bir bölmәsi, yud d iki snsuz qәrizәnin cinsi şәhvәt vә mülkiyyәtçilik hissinin qrışm-sındn ibrәtdir. Bu qәdimdә hәrәmn shiblәrindә, hl-hzırd isә shibkrlrd vә qyrilәrindә mövcud ln şydir. Ynğının bu növü müntәzәm lrq yni-yni şylәr tәlәb dir, birindәn dyub digәrinin rdınc gdir. İtiyrınd n nәfәr ls blә, ynidәn bşq n nәfәrin dlınc düşür. Qydsiz-şәrtsiz әlqәlәri vә üzdәnirq zdlığı mәhz ynğının bu növü yrtmışdır. n bşq bir ifdә ilә hәvәs dә dyilir.

 

Әvvәldә qyd tdiyimiz kimi, hәqiqi şq dh dәrindir, insnın qüvvәlәrini tәmәrküzlәş-dirir, nun tәәyyül qüvvәsini qüvvәtlәndirir vә ygnәpәrәstdir. mm hәvәs ç sәthi lub, insnın qüvvәlәrini pәrkәndә hl slır, yni-yni növlәrә myl dir vә hç bir әlq nrmsın sığmır. Bu ynğı növü hç vt tm tәmin lun bilmәz. Әgәr hәr hnsı kişi bu yl düşsә, hәtt Hrun әr-Rәşid vә srv Pәrviz kimi hәrәmnlr tәşkil dib nu hәtt hәr birinә ildә bir dәfә növbә çtn gözәllәrlә dldurs blә, ynә dә hәr hnsı ucqr yrdә gözәl bir qdın lduğunu şitsә, dәrhl nu d öz itiyrın kçirmәk istәyәcәk, hç vt dh bәsdir, dydum!-dmәyәcәkdir. Bu, snki cәhәnәmmә bәnzәyir. n yncq tökdükcә, ynә ndn rtığını istәyir. Qurnd buyurulub: Yvmә nәqulu licәhәnnәmә hәlimtәlәti fә tәqulu hәl min mәzid? yәni: Qiymәt günü Biz cәhәnnәmә dyәrik: y, dydunmu? dyәr: Ynә vr?

 

Göz hç vt gözәllәri görmәkdәn dymur, qәlb dә hәmişә gözün rınc gdir. Blә hllrd bu qәrizәni mütәlif yllrl tәmin tmәk mümkün dyildir. Әgәr hәr hnsı bir şәs bu yll özünü tәmin tmәk istәsә, ynilә du söndürmәk üçün üstünә bnzin tökәn şәslәrә bәnzәyәr.

 

Ümumiyyәtlә insnın tәbiәtindә ruhi istәklәr bımındn hç bir mәhdudiyyәt ydur. İnsn ruhәn snsuzluğu istәmәk әssınd yrdılmışdır. Әgәr nun ruhi istәklәri mddi rlrd qәrr tuts, hç bir hәddә dynmz, hәr bir mәrhәlәyә çtdıqd növbәti mәrhәlәyә ytişmәk myli yrnr.

 

Әmmrә nәfsinin vә şәhvәt hislәrinin tüğyn tmәsinin sәbәbini ylnız kin-küdurәt vә mәhrumiyyәt hsb dәnlәr ç sәhv ylddırlr. Mәhrumiyyәtlәr şәhvәt hissinin dh d şölәlәnmәsinә, tüğyn tmәsinә sәbәb lduğu kimi, mütlәq şәkildә nun istәklәrinә tb lmq d nun şölәlәnmәsinә sәbәb lur. Fryd kimilәr ylnız sikkәnin bir tәrәfini görmüş, digәr tәrәfindәn isә qfil lmuşlr.

 

Bizim böyük lim vә riflәrimiz bu mәsәlәyә diqqәtlә ynşmışlr. Ümumiyyәtlә şәrq әdәbiyytınd bu mәslә brәsindә ç dnışılmışdır.

 

Busiri Misri özünün İslm әdәbiyytının şh әsәri ln Bәrdә dlı qәsidәsindә Pyğәmbәri-Әkrәmi mәdh tmişdir. Bu qәsidәdә bәzi nәsihәtlәr dә gәtirilmişdir:

 

Әnnәfsu kәt-tifli in tuhmilhu şәbbә әl,

 

Hubbir-rizi vә in tәftimhu yәnfәtimu.

 

Yәni insnın nәfsi nsının döşünә rәğbәtli ln uşğ bәnzәyir. Әgәr nu öz hlın bursn, hәmin myl әssınd qlr vә bu hiss günbәgün dh d çlr. Әgәr nu süddәn yırsn, n döşünә rәğbәti zlr.

 

Bşq bir şir dyir:

 

Әn-nәfsu rğibәtun iz rәğğәbtәh

 

Vә iz turәddu il qәlilin tәqnәu

 

Yәni nәfsni istәklәri nә qәdәr ç tәmin tsәn, bir qәdәr dә rtcqdır. Lkin nu z şyә dәt vrdirsәn, qәnәtә vәrdiş dәcәkdir.

 

Fryd vә nun kimilәrin әn böyük sәhvi, nlrın qәrizәlәrin mötәdillәşmәsinin ygnә ylunu mütlәq vә qydsiz-şәrtsiz tәmin dilmәsini gümn tmәkdir. nlr ylnız mәhdudiyyәtlәrә, qdğnlr vә nlrın yrtdığı ğır vә cıncqlı nәticәlәrә diqqәt ytirmiş vә iddi tmişlәr ki, bu brәdә ln hәr bir mәhdudiyyәt vә qdğnlr qәrizәni dh d tüğynçı, zğın, indkr vә hәyәcnlı dir. nlr bu brәdә tәklif irәli sürüb dyirlәr ki, bu qәrizәni rm tmәk üçün n mütlәq şәkildә zdlıq vrmәk lzımdır. Yәni hәm qdın iczә vrilmәlidir ki, özünü istәdiyi qәdәr kişilәrә göstәrsin, hәm dә kişiyә iczә vrilmәlidir ki, istәdiyi qdınl ünsiyyәt yrtsın.

 

Bu kimi insnlr hdisәni ylnız bir tәrәfli müşhidә tmiş vә n hәqiqi yöndәn qiymәt vrә bilmәmişlәr. Çünki, mәhdudiyyәt vә mәhrumiyyәtlәr qәrizәlәri mәhv dәrәk dili iztirblr yrtdığı kimi, nun qrşısınd tm tәslim lmq, tәhriklәrә vә hәyәcnlnlr mәruz qymq d nu dәli-divnә dir. Hç vt mümkün dyildir ki, insnlrın bütün istәklәri tәmin lunsun. Hәtt bir şәsin blә, istәk vә rzulrının tmmilә tәmin lunmsı mümkün dyildir. Bun görә dә htirslr bğulduqc dili iztirblr çlır.

 

Bizim nәzәrimizә görә, qәrizәni skitlәş-dirmәk üçün iki şy lzımdır: Birincisi, qәrizәlәrin, ruhi htiyclrın tәbii istәklәr miqdrınd tәmin dilmәsi, digәri isә tәhrik dilәrәk nun cşmsının qrşısını lmq.

 

İnsn tәbii htiyclr bımındn mütәlif qzlr yığıln vә öz növbәsindә prtlyış htimlını yrdn nft quyusun bәnzәyir. Blә ln hld qzlrı ricә çırrq snrdn tәdricәn yndırmq lzımdır, hmısın bir yrdә d vurmq dәhşәtli prtlyış yrd bilәr.

 

İctimiyyәtdә mütәlif yllrl qәrizәlәrin cşdurulmsı vsitәlәrini tәmin dib snrdn bu dәli-divnә ln, ipә-sp ytmyn qәrizәni skitlәşdirmәk istәsәlәr, bu, hç vt mümkün l bilmәz. Hç vt blә yllrl qәrizәlәri dydurmq vә nlrı rzı slmq lmz. Әksinә, bununl qәrizәlәrin tәltümü, iztirbı vә nrzılığı rtıb güclәnәcәk, minlәrlә ruhi әstәliyә vә ndn yrnn cinyәtlәrә sәbәb lcqdır.

 

Cinsi qәrizәnin hәddindәn rtıq hәyәcnlndırılıb tәhrik dilmәsinin ç ğır nәticәlәri, cümlәdәn rkәn hәddi-büluğ çtmq, tz qclmq vә sir kimi tәsirlәri vrdır.

 

Burdn mәlum lur ki, bizim böyük limlәrimiz dğrudn d dәqiq hsblmlr üzәrindәn dmişlәr: Hәr kәsin istәyini tәmin tsәn, sәnә müti lr. mm nәfsin istәyini tәmin tsәn, ynә dә sәnә fәrmn vrәcәk.

 

Әlq limlәri özlәrinin btini irfn nurlrı ilә lә incә nöqtәlәri dәrk tmişlәr ki, yurıd dlrı qyd lunn cәnblr vә psilqlr, bizim әsrimizdә dlrı dillәrdә dlşn şәslәr nu dәrk dә bilmәmişlәr.

 

mm әl-insnu hәrisun әl m muniә minhu mәsәlәsinә gәldikdә isә, bu düzgün bir mәtlәbdir, lkin gәrәk bir qәdәr izh lunsun. İnsn şylәrә hәris lur ki, hәm ndn çәkindirilsin, hәm dә n dğru tәhrik dilsin. Bşq sözlә, bir tәrәfdәn bir şyi tәmәnn tmәk hissini insnd ydır, digәr tәrәfdәn isә nu qdğn dirlәr. mm әgәr müәyyәn bir mәsәlә ümumiyyәtlә tәbliğ lunms, yud z yyıls, n qrşı hәrislik dә z lcqdır.

 

Cinsi qәrizәlәrә, instinktlәrә zdlıq vrilmәsinin ciddi tәrәfdrlrındn biri ln Frydin özü nlmışdır ki, düzgün yl gtmәmişdir. Bun görә dә blә tәklif irәli sürür ki, bu htiyclrı üsusi yllrl bşq istiqmәtlәrә, cümlәdәn lmә, müәyyәn sәnәt vә pşәlәrә, rәssmlıq vә sir kimi işlәrә yönәltmәk lzımdır. , ictimi prblmlәrin hәll dilmәsindә tәrәqqi vә tәsidin tәrәfdrı lmuşdur. Çünki tәcrübә vә fktlr göstәrmişdir ki, ictimiyyәtdә cinsi bımdn bütün qyd-qnunlrın rdn götürülmәsi ilә cinsi qәrizәdәn yrnn ruhi vә psii әstәliklәr dh d rtmışdır. Mәn bilmirәm ki, bu әqidә tәrәfdrı ln cәnb Fryd bu tәklifi hnsı yll irәli sürmüşdür. Görәsәn bu mәsәlә, istәklәrin mәhdudlşdırılmsı dyildirmi?!

 

Kçmişdә bәzi chil şәslәr özlәrindәn dә şğı sәviyyәli ln tәlәbәlәrә dyirdilәr ki, cinsi әlqsızlıq vә pzğunluq (hmskslgiy) ylnız şәrq lqlrı rsınd yyılmışdır. Sәbәbi dә ciddi qdğnlr vә gyim frmsı ilә әlqәdr lrq istәdiklәri qdınlrl ünsiyyәt yrd bilmәmәlәridir. mm ç kçmәdәn mәlum ldu ki, bu çirkin әmәl vrplılrın rsınd şәrq ölkәlәrindә lduğundn qt-qt rtıq yyılmışdır.

 

Biz inkr tmirik ki, vtınd vlәnmәmәk insnın cinsi pzğunluğ düşmәsinә sәbәb lur vә qnuni izdivc şәrtlәrini mümkün qәdәr snlşdırmq lzımdır. Lkin şübhә ydur ki, qdının cәmiyyәtdә tm sәrbәst vә zd şәkildә özünü göstәrmәsindәn yrnn cinsi inhirflr mәhrumiyyәtlәrdәn yrnn cinsi pzğunluqlrdn qt-qt rtıqdır. Әgәr şәrq ölkәlәrindә mövcud ln bu pzğunluqlr mәhrumiyyәt vә qdğlrdn irәli gәlmişdirsә, vrpd isә bunun әksinә lrq hәddindәn rtıq çıq-sçıqlıq vә vәhşi zdlıqlrın nәticәsindә mydn gәlmişdir. Hәtt qәztlәrin әbәr vrdiyi kimi, bәzi ölkәlәrdә bu әmәl (hmskslgiy) rәsmi vә qnuni şәkil lmışdır. İngiltәrә lqı әmәldә bu işi qәbul tdiyinә görә prlmnt dә nu qnun şәklindә qәbul tmәli idi. Yәni rtıq bu brәdә snki bir rfrndum kçirilmiş vә bu mәsәlә lq kütlәsi tәrәfindәn qәbul dilmişdir. Bundn d әlvә, bәzi vrp ölkәlәrindә rәsmi lrq ğlnl ğlnın vlәnmәsinә dә iczә vrilmişdir.

 

Şәrq ölkәlәrindә mәhrumiyyәtlәr nәticә-sindә yrnn cinsi pzğunluqlr kütlәvi rktr dşımmış vә hәrәmn shiblәri dәtәn hәddindәn rtıq vrlnıb hrınlş-mış insnlr, lqı әsrәtә ln şhlr vә sultnlr lmuşlr.

  
BŞİNCİ HİSSӘ  
İSLMİ HİCB 

* Nur surәsinin yәlәri

 

* İzn istәmәk

 

* Kişinin bışı vә qdının örpәyi

 

* Övrәtin örtülmәsi vә tb әlqı

 

* Örpәk yәsindә istisnlr

 

* Nur surәsinin yәlәri

 

* Әhzb surәsinin yәlәri

 

* Mülhizәlәr

 

* Üz vә әllәr bilәyә qәdәr

 

* Müvfiq dәlillәr

 

* Mülif dәlillәr

 

* Qdının cәmiyyәtdә iştirkı

 

* Bu brәdә fәtvlr

 

* Gizlәtmәk, ys şkr tmәk?

 

* Bşq iki mәsәlә

  
İSLMİ HİCB 

Burd söhbәtimizi Qurn yәlәri ilә bşlyırıq. Bu mәsәlә ilә әlqәdr ln yәlәr iki yrdә Nur vә Әhzb surәlәrindә gәlmişdir. Biz bu yәlәrin tәfsirini bәyn dib nlr id ln fiqhi mәsәlәlәri, rәvyәtlәri, fәqihlәrin fәtvlrını nәql dәcәyik. Nur surәsindә bizim mövzu ilә әlqәdr ln yә birinci yәdir. ndn әvvәlki yәlәrdә isә vә dil lrkәn iczә lmq vәzifәsini bәyn dir ki, bu d hәmin hökmә bir növ müqәddimәdir. yәlәrin tәfsirini burdn bşlyırıq:

 

Y әyyuhәllәzinә mәnu l tәdulu buyutәn ğәyrә buyutikum hәtt tәstәnisu vә tusәllimu әl әhlih zlikum әyrun lәkum lәәllәkum tәzәkkәrun. (27)

 

Fәin lәm tәcidu fih әhәdәn fәl tәduluh hәtt yuzәnә lәkum vә in qilә lәkumurciu fәrciu huvә әzk lәkum. Vәllhu bim tәmәlunә әlim. (28)

 

Lәysә әlәykum cunhun әn tәdulu buyutәn ğәyrә mәskunәtin fih mәtun lәkum. Vәllhu yәlәmu m tubdunә vә m tәktumun. (29)

 

Qul lil-mumininә yәğuzzu min әbsrihim vә yәhfәzu furucәhum zlikә әzk lәhum. İnnәllhә әbirun bim yәsnәun. (30)

 

Vә qul lil-muminti yәğzuznә min әbsrihinnә vә yәhfәznә furucәhunnә vәl yubdiynә ziynәtәhunnә ill m zәhәrә minh vәl-yәzribnә biumurihinnә әl cuyubihinnә vәl yubdiynә ziynәtәhunnә ill li buulәtihinnә v bihinnә v bi buulәtihinnә v әbnihinnә v әbni buulәtihinnә v ivnihinnә v bәni ivnihinnә v bәni әvtihinnә v nisihinnә v m mәlәkәt әymnuhunnә vit-tbiinә ğәyri ulil-әrbәti minәr-ricli vit-tiflil-lilәzinә lәm yәzhәru әl vrtin-nisi vә l yәzribnә biәrculihinnә liyulәmә m yufiynә min ziynәtihinnә vә tubu ilәllhi cәmiәn әyyuhәl-muminunә lәәllәkum tuflihun. (31)

 

y imn gәtirәnlәr! Bşqlrının vinә, nlr әvvәlcәdәn әbәr vrmәdәn dil lmyın, (dil lduqd isә) v әhlinә slm vrin. Bu, sizin üçün dh yşıdır, bәlkә öyüd-nәsihәt lsınız.

 

Әgәr vdә bir kәsi tpmsnız, sizә iczә vrilmәyincә r dil lmyın. Әgәr gri qyıdın-dyilsә, siz dә gri qyıdın. Bu, sizin üçün dh pk-pkizәdir. llh sizin gördüyünüz işlәri bilәndir.

 

Yşyış üçün lmyn vlәrdә müәyyәn bir fydnız ls (iczәsiz lrq) dil lm-ğınızın hç bir günhı ydur. llh sizin şkr tdiyiniz vә gizlәtdiyiniz şylәrdәn ghdır.

 

Mömin kişilәrә d, bışlrını zlt-sınlr vә özlәrini (cinsiyyәt üzvlәrini qnunsuz htirslrdn) pk slsınlr. Bu sizin üçün dh pk-pkizәdir. llh sizin işlәrinizdәn ghdır.

 

Mömin qdınlr d, öz gözlәrini örtsünlәr vә öz iffәtlәrini hifz tsinlәr, öz zinәtlәrini ylnız görünәn qәdәr şkr tsinlәr. Byunlrın qәdәr örpәk örtsünlәr, öz zinәtlәrini ylnız әrlәri, tlrı, qyıntlrı, ğlnlrı, әrinin (bşq rvddn ln) ğlnlrı, qrdşlrı, qrdşı ğlnlrı, bcısı ğlnlrı, qdınlr, öz mülkiyyәtindә ln şәslәr, qdın htiycı lmyn ruhi әstә kişilәr, qdınlrın sirlәrindәn әbәrdr lmyn (vә yud qdınlrdn lәzzәt lmğ qdir lmyn) uşqlrdn bşqlrın şkr tmәsinlәr. yqlrını yrә bәrk vurmsınlr ki, gizlindә ln zinәtlәri mәlum l. y möminlәr, hmılıql llh dәrghın dğru tövbә din, bәlkә düz yld lub nict tpsınız.

 

Birinci vә ikinci yәdә möminlәrin iczәsiz bir kәsin vinә dil lmmlrı hqqınd söhbәt çılır. Üçüncü yә yşyış üçün lmyn ümumi mәknlrı bu hökmdәn istisn dir. Snrkı iki yә qdınl kişinin bir-biri ilә әlqәdr ln vәzifәlәrinә iddir. d bir nçә şydәn ibrәtdir:

 

1-Hәr bir müsәlmnistәr qdın, istәrsә dә kişi, yd şәslәrә htirslı nәzәr slmqdn uzq lmlıdır;

 

2-Müsәlmnlristәr qdın, istәrsә dә kişi lsun, iffәtli lmlı, öz cinsiyyәt üzvlәrini bşqlrındn gizlәtmәlidirlәr;

 

3-Qdınlr hicb örtmәli, öz zinәtlәrini, bәzәklәrini bşqlrın göstәrmәmәlidirlәr, yd kişilәrin diqqәtini cәlb tmәk vә nlrın htirslrını tәhrik tmәk niyyәtindә lmmlıdırlr;

 

4-Qdının hicb örtmәsinin zәruri lmsındn iki şy istisn lunur: nlrdn biri vә l yubdiynә ziynәtәhunnә ill m zәhәrә minh cümlәsindә bәyn lunmuşdur vә ümumiyyәtlә bütün kişilәrә iddir, digәri isә vә l yubdiynә ziynәtәhunnә ill libuulәtihinnә... cümlәsidir ki, üsusi şәrtlәr dilindә qdının hicb örtmәmәsinә iczә vrilmişdir. Biz bu yәlәr brәsindә rdıcıllıql bәhs dirik.

  
İCZӘ İSTӘMӘK 

İslm dini nötyi-nәzәrindәn hç kәsin hqqı ydur ki, iczә lmdn vә әbәr vrmәdәn bşqsının vinә dil lsun.

 

Әrәblәrin rsınd Qurn nzil ln dövrdә blә bir qyd y idi ki, bir kәs bşqsının vinә girәrkәn iczә lsın. vlәrin qpılrı gcә-gündüz çıq lurdu (bәzi kәndlәrdә lduğu kimi). Çünki qpının örtülmәsi ğrudn qrunmq üçündür vә hәmin yrlәrdә dә ğurluq htimlı vrilmirdi. İlk dәfә Mәkkәnin vlәri üçün iki tğlı qpı düzәldilmәsini göstәriş vrәn Müviyә idi. d göstәriş vrmişdi ki, qpılrı bğlsınlr.

 

Ümumiyyәtlә, әrәblәrdә vlәrin qpısı hәmişә çıq lrdı, iczә lmq d nlrın dәti dyildi. Hәtt iczә lınmsını özlәrinә qrşı bir növ tәhqir hsb dirdilәr, dur ki, әbәr vrmәdәn bir-birlәrinin vlәrinә dil lurdulr.

 

İslm bu ynlış qydnı lәğv dәrәk göstәriş vrmişdir ki, bşqlrının yşdıqlrı vlәrә әvvәlcәdәn әbәr vrmәdәn dil lmyın. ydındır ki, bu hökmün yrnm sәbәbi iki şydir:

 

Birincisi, nmus mәsәlәsi, yәni qdının bәdәninin örtülmәsi ilә әlqәdrdır. lә bun görә dә bu göstәriş hicb yәlәri ilә bir yrdә zikr dilmişdir. Digәri isә bundn ibrәtdir ki, hәr kәsin öz yşdığı yrdә müәyyәn sirlәri vrdır vә nlrın bşq şәsә şkr lmsın rzı dyildir. Hәtt iki nәfәr sәmimi dst blә bu mәsәlәyә riyәt tmәlidir. l bilsin ki, bir-birinә nә qәdәr mhribn lslr blә, hәr birinin şәsi mәişәtindә üsusi sirlәri lsun ki, bşqsının nu bilmәsinә rzı lmsın.

 

Dmәli, blә fikirlәşmәk lmz ki, vә dil lrkәn iczә istәnilmәsi ylnız vlәrә iddir ki, nlrd qdın yşyır; bu, ümumi bir vәzifәdir. Hәtt bir-birinә mәhrәm ln kişi vә qdınlr d öz vlәrindә lә bir vәziyyәtdә l bilәrlәr ki, bşqlrının hәmin hld nu görmәsinә rzı lmsınlr. Bir sözlә, bu, hicbdn dh gniş mövzunu әhtә dәn bir hökmdür. nun qnun kimi qyulmsının sәbәbi dә hicb fәlsәfәsindәn dh ümumi vә gnişdir.

 

Hәtt yәstәnisu cümlәsinin mәnsı budur ki, әvvәlcәdәn әbәr vrmәyincә vә dil lmyın. Bu d әbәr vrilmәdәn bşqsının vinә dil lmq kimi ybli bir mәsәlәdәn söhbәt çır. Bu kәlmә üns kökündәn lınmışdır ki, d vәhşәt sözünün ntnimidir. Bu kәlmә göstәrir ki, sizin bşqlrının yşdığı vlәrә dil lmğınız әvvәlcәdәn nlr ln dib rzılıqlrını qznmql lmlıdır vә әbәrsiz, qәfildәn dil lmyın ki, bu iş insnlrın nrht lub vәhşәt hissi kçirmәsinә sәbәb lr.

 

Rәvyәtlәrdә qyd lunur ki, Pyğәmbәri-Әkrәm (s) blә buyurdu: vә dil lmğı әbәr vrmәk üçün llhın dını zikr tmәk kifyәtdir. Mәsәlәn, Sübhәnllh, yud llhu Әkbәr vә sir.

 

Bizim rmızd dyilәn y llh d hәmin göstәrişdәn ilhm lmışdır. Rәsuli-Әkrәm (s)-dәn sruşuldu ki, vә dil lrkәn iczә istәmәk qhum-әqrәby d iddirmi? nmızın, qızımızın d vinә dil lrkәn iczә lmlıyıqmı? Hәzrәt cvbınd buyurdu: Әgәr siz nnız yşyn tğ dil lsnız, d münsib gyimdә lms, nd sәnin әbәr vrmәdәn dil lmğın yşı bir iş lrmı? Әrz tdilәr: yr. Pyğәmbәr (s) buyurdu: Dmәli, burd d iczә lmlısınız.

 

Rәsuli-Әkrәm (s) şәsәn bu göstәrişә riyәt dir vә nu öz sәhbәlәrinә dә tövsәyә dirdi. Şiә vә sünnü limlәrindәn nәql lunmuşdur ki, Pyğәmbәr dәti üzrә hәr hnsı bir vә gtmәk istәyәndә qpının rsınd durub dyәrdi: Әssәlmu әlәykum y әhlәl-byt. Әgәr iczә vrilsәydi, dil lrdı. Әgәr cvb şitmәsәydi, ikinci dәfә slmı tәkrrlyrdı. Çünki bәzәn l bisin ki, bir şәs vdә lsun vә birinci vә ikinci dәfә çğırnın sәsini şitmәsin. Lkin әgәr üçüncü dәfә dә cvb şitmәsәydi, qyıdr vә buyurrdı ki, y vdә ydurlr, y d mәnim vә dil lmğımı istәmirlәr. Bu göstәrişә hәtt öz öz qızı Ftimyi Zәhr (ә.s) brәsindә dә riyәt dirdi.

 

Bu yәnin tәfsirindә qyd lunmlı mәsәlәlәrdәn biri dә budur ki, ndkı buyut kәlmәsi tq mәnsın ln byt sözünün cәm frmsıdır. Әrәb dilindә bu günkü v mәnsın ln söz dr kәlmәsidir. Әlbәttә, İrnın rsn kimi bәzi yrlәrindә v kәlmәsini tğ id dirlәr. Buyut sözü tqlr mәnsınd lduğundn, mәlum lur ki, iczә lınmsı vlәrin hәyәtinә dil lrkәn y, şәslәrin tğın dil lrkәn lzımdır. Diqqәt ytirmәk lzımdır ki, әrәblәrin vlәrinin qpısı hәmişә çıq lduğun görә tәbiidir ki, hәyәtin özünә mәsus hökmü y idi vә әgәr bir kәs syunmq istәsәydi, tğın dilinә gdәrdi. mm yrlәrdә ki, hәyәt dә tq hökmündәdir (hl-hzırd bizim vәziyyәtimiz cәmiyyәtdә lduğu kimi; çünki qpı bğlıdır, divrlr d ucdır) bmyrq ki, tq kimi tmmilә әlvәt vә pәnhgh syılmır, lkin üsusi bir yönә mlikdir. Blә yrlәrdә hәyәtә dә dil lmq üçün iczә lmq lzımdır.

 

yәnin ırınd buyurulur: Zlikum әyrun lәkum lәәllәkum tәzәkkәrun -bu, sizin üçün dh yşıdır. Yәni sizә vrilәn göstәriş dәlilsiz dyildir, nun müәyyәn sәbәbi vә fәlsәfәsi vrdır, sizin mәslәhәtiniz nddır, bәlkә diqqәt ytirib nun mәslәhәtini dәrk dәsiniz.

 

Snr ikinci yәdә buyurulur: Әgәr gәlişinizi ln tdikdәn snr vdә bir kәsin lmdığını bilsәniz, vә dil lmyın. mm әgәr sizә iczә vrilsә, (mәsәlәn, vin shibi vin çrlrını sizә vrmiş ls, yud özü rd lub iczә vrsә) nd ybi ydur.

 

Snr buyurur: Әgәr vin shibi sizә qyıdın, sizi qәbul dә bilmәrәm-dyәrsә, siz dә nrht lmdn qyıdın.

 

Yurıd qyd tdik ki, әrәblәr bşqsının vinә dil lmq üçün iczә istәmәyi bir növ tәhqir hsb dirdilәr, bu d nlrın ndnlığındn irәli gәlirdi. lәcә dә hl-hzırd bizim cәmiyyәtimizdә iczә istәyәn dm müsbәt cvb vrilmәdikә, hәtt müәyyәn üzrlü sәbәb ls blә, n qrşı tәhqir vә hörmәtsizlik hsb lunur. Bu d bizim ndnlığımızdn irәli gәlir. Әgәr bir şәs bşqsının qpısın gtsә vә v shibi mәnim sizi qәbul tmәyә vtım ydur-dsә, nun şәsiyyәtinә tunr, ç hllrd küsәr vә hәr yrә çts dyәr ki, mәn filnkәsin vinә gtdim, mm mәni vinә burmdı. Bu d bir növ ndnlıq vә cәhlәtdir.

 

Biz hәmişә Qurnın bu brәdә ln göstәrişlәrinә әmәl tmәliyik. Bu göstәrişlәrә әmәl dilmәsi çlu çәtinlik vә nrhtlıqlrı dәf dәr. Hblә, bizim rmızd ç yyıln ylnlr vә hәqiqәtin әksinә söylәnilәnlәr dә bu cür düzgün lmyn rәftrlrdn, yrsiz tәvәqqölәrdәn irәli gәlir.

 

Bir şәs vt tәyin tmәdәn bşqsının qpısını döyür. v shibi dә nu qәbul tmәk istәmir. l bilsin ki, ç zәruri işlәri vrdır vә bu şәsin gәlmәsi n mnçilik törәtsin. vdә dyir ki, dyin, filnkәs vdә ydur. Gәlәn şәs dә әksәr hllrd bunun yln lduğunu bş düşür. Gәlәn şәslәr әvvәlcәdәn vt tәyin tmәdiklәri üçün müqәssir syılır, v shibi dә nlr üzr istәyirәm, hl-hzırd sәni qәbul tmәyә vtım ydur sözlәrini dmәyә cürәti lmdığındn düzgün mövqdә dyildir. Qyd dәk ki, әksәr cәmiyyәtlәrdә yrı-yrı fәrdlәrin sdәcә üzrü qәbul tmәyә vә v shibindәn incimәyib mülyimliklә qyıtmğ tutumu ydur. Blә şәslәr, dәtәn, ömrünün ırın qәdәr gily-güzr dәrәk dyir ki, filnkәsin vinә gtdim, mәni vinә burmdı.

 

Bun görә dә blә hllrd hәm yln dyilir, hәm dә nrhtçılıq yrnır. Lkin әgәr Qurnın göstәrişinә әmәl luns, nә yln dyilәr, nә dә nrhtçılıq hissi yrnr. Qurn buyurur: Zlikum әzk lәkum yәni sizә öyrәtdiyimiz bu göstәriş sizin üçün dh pk-pkizәdir. Vәllhu bim tәmәlunә әlim , llh sizin tdiklәrinizә ghdır.

 

Burd mәrhum yәtullh Burucrdi ilә әlqәdr ln bir hdisәni tırltmq yrinә düşәrdi.

 

Mәn Qumd ln dövrdә İrnın mәşhur әtiblәrindәn biri bu şәhәrә gәlmişdi. nunl görüş mәnim hücrәmdә kçirilir, nu görmәk istәyәnlәr dә bizim hücrәyә gәlirdi. Qumd lduğu vtd bir nәfәr nu münsib lmyn vtd yәtullh Burucrdinin vinә prmışdı. Hәmin vt d yәtullh Burucrdinin ric dәrsinin bşlnmsın bir st qlmış tәsdüf dir vә böyük şәsiyyәt dә, dәti üzrә, hәmin vtd tәdris dәcәyi dәrsin mütliәsi ilә mәşğul lduğundn hç kәsi qәbul tmirdi. Qpını döyüb idmәtçiyә dyirlәr ki, ğy d ki, filnkәs sizin görüşünüzә gәlmişdir. idmәtçi bu sözü yәtullh Burucrdiyә çtdırır. , dyir ki, qpıy gәlәn şәsә dyin ki, mәnim hl-hzırd mütliә vtımdır, bşq vtd gәlsinlәr. hörmәtli şәs dә qyıdır vә tәsdüfәn hәmin gün dә öz şәhәrinә gtmәli lur.

 

Hәmin gün yәtullh Burucrdi dәrsә gәlәrkәn mәni hәyәtdә görüb buyurdu: Dәrsdәn snr filnkәsi görmәk üçün sәnin hücrәnә gәlәcәyәm. Mәn ddim ki, rtıq gtmişdir. buyurdu: nu görsәn, d ki, sәn mәnim görüşümә gәldiyin zmn mәnim şәritim, ynilә sәnin çıış tmәk üçün hzırlşdığın vtdkı vәziyyәtin kimi idi. Mәnim ürәyim istәyirdi ki, lә bir vtd görüşәk ki, mәnim bütün fikirlәrim zd lsun vә birlikdә yşı söhbәt dәk. zmn mәnim mütliә vtım idi, mәn tәdris üçün hzırlşırdım.

 

Bir müddәtdәn snr hәmin şәsi gördüm vә yәtullh Burucrdinin üzr istәmәsini n çtdırdım. şitmişdim ki, bәzilәri n, yәtullh Burucrdinin bu işi qәsdәn tmәsini, n hörmәtsizlik tmәk mәqsәdi ilә qpıdn qytrmsını dmişdilәr. Mәn şәsә ddim: yәtullh Burucrdi sizin görüşünüzә gәlmәk istәyirdi, ncq sizin gtdiyinizdәn әbәrdr lduqd üzr istәdi.

 

zmn nun ddiyi sözlәr hç vt mәnim ydımdn çımz. ddi: Mәn zәrrә qәdәr incimәdim, әksinә ç svindim dә. Çünki biz vrplılrı tәriflәyib dyirik ki, nlr hәr şyi üzә dyir vә yrsiz tәkliflәr tmirlәr. Mәn әvvәlcә ndn vt lmğı unudub münsib lmyn şәritdә nun qpısın gtdim. Bu kişinin ç çıq-şkr dnışmsındn şum gәldi: ddi ki, mәnim hl-hzırd işim vr, vtım ydur. Mәnim vtsız gәlişimdәn nrhtçılıq hissi kçirib mütliә üçün yırdığı vtd n mnçilik törәtmәyim yşı lrdı, ys sdәcә üzrhlıq şidib gri qyıtmğım?! Mәn ç svindim ki, , çıq-şkr, hç bir şydәn çәkinmәdәn mәni qәbul tmәdi. Kş müsәlmnlrın böyük ruhnilәri vә yüksәk din dimlәri dә bu cür dәqiq vә sәmimiyyәtli lydılr!

 

***

 

İndi isә yәlәrin tәfsirinә bşlyq. Snrkı yәdә buyurulur:

 

Lәysә әlәykum cunhun әn tәdulu buyutәn ğәyrә mәskunәtin fih mәtun lәkum.

 

Bu yәdә bir istisn bәyn lunmuşdur. yәnin mәnsı bundn ibrәtdir ki, vә dil lmq üçün iczә istәmәk göstәrişi insnlrın yşdığı şәsi vlәrә mәsusdur. Yәni yrlәrә mәsusdur ki, üsusi şәslәrin yşyış yridir vә rd insnlr bir növ özlәrini tm müstәqil hiss dirlәr. mm blә lmyn vә gdiş-gәlişin zd lduğu yrlәr bu hökmә id dyil, hәtt bşqlrının yri dә ls blә.

 

Mәsәlәn, әgәr sizin bir şirkәtdә, mğzd işiniz vrs, qpının ğzınd dynıb iczә istәmәyin lüzümu ydur. Hәmçinin qpısı çıq ln ümumi hmm vә digәr mәişәt byktlәri dә yni qyd ilәdir. yә buyurulur ki, sizin üçün hç bir qrusu ydur ki, skini lmyn (ümumi) vlәrdә müәyyәn işiniz lrs iczә lmdn dil lsınız.

 

yәdәki fih mәtun lәkum qydinin gәtirilmәsindәn bş düşülür ki, insn bu cür yrlәrә müәyyәn bir işi lduqd dil l bilәr. Әks hld, yrin shiblәri üçün dә mnçilik törәtmәk lmz.

 

Vәllhu yәlәmu m tubdunә vә m tәktumun

 

Yәni llh tl sizin şkrd vә gizlindә tdiklәrinizdәn ghdır. , sizin niyyәt vә mәqsәdlәrinizdәn әbәrdrdır vә bilir ki, hnsı mәqsәdlә vә vә y bir şәsin iş yrinә dil lursunuz.

 

Snrkı yәdә buyurulur:

 

Qul lil-mumininә yәğuzzu min әbsrihim vә yәhfәzu furucәhum

 

Yәni mömin kişilәrә d ki, öz gözlәrini (nmәhrәmlәrә bmqdn) slsınlr vә öz vrәtlәrini hifz tsinlәr.

  
YN VӘ BӘSӘR  

Bu yәdә bәsәr kәlmәsinin cәm frmsı ln әbsr sözü işlәdilmişdir. Bәsәr kәlmәsi ilә yn kәlmәsi rsınd müәyyәn fәrq vrdır. Frs dilindә dә didә kәlmәsi ilә çşm kәlmәsi rsınd fәrq vrdır. Frscsı çşm ln yn insnın müәyyәn rqnının dıdır vә bu söz işlәndikdә nun hnsı funksiynı yrinә ytirdiyi nәzәrdә tutulmur. Lkin frsc didә ln bәsәr kәlmәsi isә n görә gözә dyilir ki, insnd ln üsusi görmәk işi ndn bş vrir. Bun görә dә bu iki kәlmәnin bir üzvün dı lmsın bmyrq, işlәdilmә yrlәri bir-birindәn tmmilә fәrqlәnir.

 

Şir öz mәşuqunun gözәlliyini vә bәdәnin mütәnsibliyini vәsf tmәk istәdikdә nun gözünün yrinә ytirdiyi әmәlә nәzәr ytirmir. Bu hld çşm sözündәn istifdә dir. Blә yrlәrdә didә kәlmәsindәn istifdә tmәk düzgün dyildir. Çünki burd ylnız gözün özünә diqqәt ytirilir, nun böyüklüyü, kiçikliyi, qrlığı vә y bşq rәngdә lmsı, hblә umr lmsı nәzәrdә tutulur. Blә ki, şir dyir:

 

D çşmi mәsti t ş miknәd nz әz hәm,

 

Nә miknәnd d bәd mәst htirz әz hәm.

 

Lkin әgәr mәqsәd gözün yrinә ytirdiyi funksiy lrs, hld didә kәlmәsi işlәnir, ncә ki, şir dyir:

 

Did r fyidi nәst ki, dilbәr binәd,

 

Nәmiknәd d bәd mәst htirz әz hәm

 

Bәhs lunn yәdә dә gözün yrinә ytirdiyi funksiyy diqqәt ytirildiyindәn uyun kәlmәsi dyil, әbsr kәlmәsi işlәdilmişdir.

  
ĞӘZZ VӘ ĞӘMZ  

Bu yәdә işlәdilәn bşq bir kәlmә dә yәğuzzu flidir ki, ğәzz kökündәn lınmışdır. Ğәzz vә ğәmz kәlmәlәrinin hәr ikisi göz brәsindә işlәdilir. Bәzi vtlrd bu mәnlr qrışdırıldığındn, nlrın hәr birinin mәnsını rşdırıb bәyn tmәliyik. Ğәmz gözün qpqlrını gözün üstünә qymq dmәkdir. Әrәbcә mәczi mәnd dyilәn ğәmzul-yn filn işdәn vә y filn fikirdәn dönmәk mәnsını dşıyır.

 

Göründüyü kimi, bu kәlmә bәsәr kәlmәsi ilә dyil, yn kәlmәsi ilә birlikdә işlәnir. mm ğәzz kәlmәsi brәsindә isә dyirlәr ki, ğәzzi-bәsәr, ğәzzi-nәzәr, ğәzzi-tәrәf. Ğәzz bışı zltmq mәnsındır. Ğәzzi-bәsәr, yәni gözün bışlrını zltmq. Qurni-kәrimdә Lğmn surәsinin 19-cu yәsindә Lğmnın öz övldın vrdiyi nәsihәtlәrdә dyilir: Vәğzuz min svtikә yәni öz sәsini zlt, mülyim t, hç vt qışqırm. Hücürt surәsinin 10-cu yәsindә isә dyilir:

 

kәslәr ki, Rәsuli-Әkrәmin hüzurund (dnışn zmn) öz sәslәrini mülyim dirlәr vә qışqırmırlr, nlr hәmin kәslәrdir ki, llh nlrın qәlblәrini tәqv üçün imthn tmişdir.

 

Hind ibni Әbi Hlә Pyğәmbәri-Әkrәmin (s) zhiri üsusiyyәtlәrini bәyn dәrkәn blә dyir: Vә iz fәrihә ğәzzә tәrfәhuyәni Pyğәmbәr şhl lnd gözlәri yrıyumulmuş vәziyyәtә düşürdü. ydındır ki, mәqsәd bu dyildir ki, gözlәrini tmmilә yumur vә qrşı tәrәfә bmırdı.

 

Mәrhum Әllmә Mәclisi Bihrul-әnvr kitbınd bu cümlәni blә tәfsir dir:

 

Göz qpqlrını yrıyumulmuş vәziyyәtә slıb bşını şğı slırdı, gözlәrini tm çmırdı. blә dirdi ki, tmmilә şdlıq vәziyyәtindәn uzq lsun. Ümumiyyәtlә, öz htirs vә hisslәri qrşısınd mәğlub ln şәslәr şdlıq hissi kçirәndә itiyrsız lrq gözlәrini bütöv çır, qәh-qәhә ilә gülür vә hәyәcn, vәcdә gәlirlәr. mm ğır vә vüqrlı şәslәr blә dyildir.

 

Әli (ә) Cәmәl mühribәsindә byrğı öz ğlu Mәhәmmәd ibni Hәnәfiyyәyә vrәrkәn mәşhur tövsiyәlәrindә buyurur: Dğlr yrindәn qps d sәn öz yrindә dyn, dişlәrini bir-birinә möhkәm sı (ki, qәzәb hislәrin tәhrik lunsun), bşını llh әmnәt vr vә yqlrını yrdә möhkәm sl! ırd әlvә dib buyurur:

 

Düşmәnin sn nöqtәsini nәzәrindә sl vә gözlәrini qıy.

 

ydındır ki, mәqsәd gözlәrinin bğlmsı, bmmsı dyildir, әksinә mәqsәd budur ki, müәyyәn bir nöqtәyә, üsusilә düşmәnin tәchiztın hyrn lm.

 

Hәmçinin hәzrәtin mühribәlәrdә öz sәhbәlәrinә vrdiyi ümumi göstәrişlәrdә dyilir:

 

Düşmәnin tәchiztın tәrәf bışlrı-nızı zldın, çünki bu yll qәlblәriniz möhkәm vә dh rm lr. Fәrydlrınızı zldın, n görә ki, bu yll süstlüyü özünüzdәn dh yşı uzqlşdır bilәrsiniz.

 

Bütün bu misllrdn mәlum lur ki, ğәzzi-bәsәr bışlrı zltmq mәnsın lub, hyrn lmmq, diqqәtlә tmş tmәmәk vә qrşı tәrәfә müstәqil nәzәr slmmqdır.

 

Mәcmәul-bәynd Nur surәsinin bu yәlәrinin tәfsirindә dyilir: Әslul-ğәzzi әn-nöqsnuyәni ğәzzin mәnsının kökü zltmqdır.

 

Yuqlu: ğәzzә min svtihi vә min bәsәrihi, y nәqәsәyәni әgәr bu kökdәn lınn fl sәsә vә gözlәrә id dilәrsә, mәnsı bu lr ki, nu zlt. Hücürt surәsinin qyd lunn yәsinin tәfsirindә dyilir:

 

Ğәzzә bәsәrәhu iz zәәfәhu әn hiddәtin-nәzәrYәni ğәzzә bәsәrәhu kәlmәsinin mәnsı budur ki, diqqәtli bışlrı zlt.

 

Rğib İsfhni özünün nәfis Müfrәdtil-Qurn dlı kitbınd bu kәlmәni dә ynilә bu cür izh tmişdir.

 

Dmәli, bәhs tdiyimiz yәdә yәğuzzu min әbsrihim cümlәsinin mәnsı budur ki, bışlrınızı zldın, yәni hyrn lub bmyın. Üsul limlәrinin ddiyi kimi, n müstәqil nәzәrlәrlә dyil, sdәcә bir vsitә nәzәri ilә bın.

 

Bәzәn insn bir şәsә bır, mәqsәdi dә hәmin şәsin özünә diqqәt ytirmәkdir. Mәsәlәn, n görә bır ki, nun ncә gyindiyini, qlstukunu ncә bğldığını, sçlrını ncә dryıb sәliqәyә sldığını görsün. mm bәzi vtlrd isә insnl üzbәüz ln şәsә bış bun görәdir ki, nunl dnışır. Üzbәüz dynıb qrşı tәrәflә dnışmq qrşıdkı insn bmğı tәlәb dir. Bu cür bışlr dnışıq üçün bir növ müqәddimә vә vsitә syılır. Lkin birinci nәzәr isә tm müstәqil nәzәrdir. Dmәli, cümlәnin mәnsı bu lur: Möminlәrә d ki, qdınlr hyrn lmsınlr, gözlәrini nlr dikmәsinlәr vә şrgözlük tmәsinlәr.

 

Bunu d әlvә tmәk lzımdır ki, tәfsir-çilәrdәn bәzilәri ğәzz kәlmәsini nәzәri tmmilә tәrk tmәk mәnsın götürüb iddi tmişlәr ki, bu yәdә mәqsәd vrәtә bmğı tәrk tmәkdir. Çünki, snrkı cümlә dә vrәtin nәzәrlәrdәn gizlin slnmsın dәllәt dir. Ynә dә fәqihlәrin ddiklәri kimi, әgәr mәqsәd bmğın ümumiyyәtlә tәrk lunmsıdırsistәr tmş vә lәzzәt üçün ln bış lsun, istәrsә dә dnışığın müqәddimәsi ln bışhәr iki hld nәyә bılmsı qyd lunmmışdır.

 

Lkin әgәr bizim bәyn tdiyimiz әss görә ğәzzun-nәzәr kәlmәsindәn mәqsәd hyrnlıql bmyın ls, yәni burd dnışığın tәlәbi ln bışlr diqqәt ytirilsә vә mәqsәd şrgözlükdәn çәkinmәk ls, bu hld tәbiidir ki, ğәzzul-bәsәr insnın surәtinә id dilir. Zәrurәtin tәlәb tdiyi dә bu qәdәrdir. Üzdәn bşq yrlәrә bmq (bәlkә dә iki әl bilәyә qәdәr) hәtt ğәzzi-bәsәr ilә dә ciz dyildir.

  
VRӘTİN ÖRTÜLMӘSİ 

Snrkı cümlәdә buyurulur: Vә yәhfәzu furucәhum yәni möminlәrә d ki, öz vrәtlәrini (cinsiyyәt üzvlәrini) hrm işlәrdәn qruyub hifz tsinlәr. l bilsin, mәqsәd budur ki, iffәtli lsunlr, özlәrini yrmz işlәrdәn: zindn, fhişәlikdәn vә bu qәbildәn ln sir çirkin işlәrdәn slsınlr.

 

Lkin İslmın әvvәllәrindә ln tәfsirçilәrin әqidәsi, hәmçinin hәdis vә rәvyәtlәrin mәfhumu d bunu göstәrir ki, Qurnd hәr yrdә hifzul-fәrc kәlmәsi gәlmişsә, rd mәqsәd zindn uzq lmqdır. mm ylnız bu yәdә mәqsәd vrәtin nәzәrdәn gizli slmq vә nun örtülmәsinin vcib lmsıdır. Çünki istәr bu tәfsiri, istәrsә dә hifzul-fәrci ümumi hld pklıq vә iffәtlilik mәnsın götürsәk, hәr hld vrәtin örtülmәsi mәsәlәsini çtdırır.

 

Chiliyyәt dövründә әrәblәr rsınd vrәtin örtülmәsi dәt dyildi, nu İslm vcib tmişdir. Hzırkı üzdәnirq inkişf tmiş dünyd d qәrblilәrin bir qrupu cinsiyyәt üzvlәrinin çılmsını bәyәnәrәk bu işi tәşviq tmişdir. Düny bu bımdn bir dh chiliyyәt dövründә ln vәziyyәtә dğru sövq dilir.

 

Rssl özünün Tәrbiyә dlı kitbınd mәntiqsiz әlq vә y tb әlqı dlndırdığı şylәrdәn biri kimi vrәtin örtülmәsini qyd dir vә dyir ki, ı nә üçün t vә nlr öz vrәtini uşqlrdn örtüb gizli slmğ isrr dirlәr?! Bu isrrın özü uşqlrın hәr şy brәsindә trış prmq hissinin tәhrik lunmsın sәbәb lur. Әgәr vlidynlәr öz vrәtlәrini örtmәk üçün isrr tmәsәlәr, uşqd d bu cür ylnçı vә lddıcı trış prmq hissi vücud gәlmәyәcәkdir. Gәrәk vlidynlәr öz vrәtlәrini uşqlrın göstәrsinlәr ki, ln şylәri lә әvvәldәn tnısınlr.

 

Snr әlvә dib dyir: Hç lmzs, bәzi vtlr, mәsәlәn, hәftәdә bir dәfә çöldә, yud hmmd çılpq vәziyyәtdә lub vrәtini uşqlrın göstәrmәlәri yşı lr.

 

Rssl vrәtin uşqlrdn gizlәdilmәsini bir növ tb hsb dir. Tb ssilgiy lmindә id ln mәsәlәlәrdәn biri lub mәntiqsiz qru yrdn qdğnlr dyilir ki, bu d vәhşi millәtlәrin rsınd mövcud lmuşdur. Rssl kimilәrin әqidәsinә görә bu günkü inkişf tmiş dünyd gniş yyıln әlqlr tb ilә dludur.

 

Bundn d tәәccüblü iş budur ki, bәşәriyyәt mәdәniyyәt dı ilә chiliyyәt vә vәhşilik dövrünә qyıtmq istәyir. Qurni-kәrimdә işlәnәn әl chiliyyәtul-ul (birinci chiliyyәt) kәlmәsi bәlkә dә bunu göstәrir ki, qәdim chiliyyәt ilkin chiliyyәt idi. Bәzi rәvyәtlәrdә qyd lunur ki, bu yәnin mәfhumun görә tzliklә bşq bir chiliyyәt dövrü dә yrncqdır.

 

Qurn vrәtin örtülmәsi göstәrişinin rdınc buyurur: Zlikә әzk lәkum bu hökm sizin üçün dh pkizәdir. vrәtin örtülmәsi bir növ ruhi pklıqdır. Çünki blә dәrlәrsә, insnlr dimi lrq ylnız öz vrәtlәri brәsindә fikirlәşmәz.

 

Qurn bu cümlә ilә bu işin mәntiq vә fәlsәfәsini bәyn dir, hәm qәdim, hәm dә yni chiliyyәt dövrünün insnlrın cvb vrmәk istәyir ki, bu qdğnlrı mәntiqsiz vә tb hsb tmәsinlәr, nun mәntiq vә tәsirlәrinә diqqәt ytirsinlәr.

 

Snr buyurur: İnnәllhә әbirun bim yәsnәun llh sizin tdiyiniz işlәrdәn ghdır.

 

Rәsuli-Әkrәm (s)-dәn bu brәdә mütәlif rәvyәtlәr nәql lunmuşdur. hәzrәt buyurur: Uşqlıqd bәzi hdisәlәrlә qrşılşır vә hiss dirdim ki, bir qybi vә btini qüvvә mәni nәzrәt ltınd slyır, bәzi işlәri görmәyimә mn lur. cümlәdәn, kiçik yşlrımd uşqlrl birlikdә ynyırdıq. Qüryşin böyüklәrindәn biri v tikirdi. Uşqlr öz dәtlәrinә әssәn dşlrı әtәklәrinә yığrq bәnnnın ynın prırdılr. nlr uzun әrәb köynәklәri gyirdilәr vә qurşğ qәdәr çılpq idilәr. Әtәklәrini qldırdıqd vrәtlәri görünürdü. Mәn gdib bir dşı әtәyimә qydum. Әtәyimi qldırıb nu götürmәk istәdikdә snki kimsә әli ilә mәni vurdu vә pltrımı şğı sldı. İkinci dәfә dә hәmin işi tәkrr tmәk istәyәndә ynә dә hәmin hdisә ilә qrşılşdım vә bildim ki, mәn bu işi tmәmәliyәm.

 

Snrkı yәdә buyurulur: Vә qul lil-muminti yәğzuznә min әbsrihinnә vә yәhfәznә furucәhunnә. yni ilә kişilәr üçün bәyn lunn iki böyük vәzifә: bışlrın cilvlnmsı vә iffәtli lmq (vә y vrәtin örtülmәsi) mәsәlәsini qdınlr üçün dә bәyn dir.

 

Burdn gözәl şәkildә ydın lur ki, bu göstәrişlәrdә әss mәqsәd kişi vә y qdın lmğındn sılı lmyrq bәşәriyyәtin mәnfyinә riyәt dilmәsidiristәr qdın lsun, istәrsә dә kişi. İslm qnunlrınd kişi ilә rvd rsınd hç bir yrı-sçkilik ydur. Әks tәqdirdә bütün bu vәzifәlәri ylnız qdın üçün qyd dәr, kişi üçün hç bir vәzifә tәyin tmәzdi.

 

mm örpәk mәsәlәsinin ylnız qdınlr mәsus lduğun gәldikdә isә, nun sәbәbi budur ki, bu mәsәlәnin myrı üsusilә qdınlr mәsusdur. Çünki әvvәldә dә qyd tdiyimiz kimi qdın gözәllik, kişi isә mәftun lmq mәzhәridir. Tәbiidir ki, yd bışlr qrşısınd özünü nümyiş tdirmәmәk kişiyә y, qdınlr mәsusdur. Kişilәr üçün örpәk vә üsusi gyim frmsı tәyin lunmmsın bmyrq, әmәldә nlr qdınlrdn dh münsib vәziyyәtdә vdәn çıırlr. Çünki kişinin myli qdınlr bmqddır vә nd hç dә öz gözәlliyini göstәrmәk myli ydur. Bunun әksinә lrq qdının myli kişilәrә bmq dyil, dh ç özünü göstәrmәkdir. Kişinin qdın bmq myli qdını özünü göstәrmәyә dh ç tәhrik dir. Digәr tәrәfdәn, kişilәrin rsınc bmq myli qdınlrd ç zdır. Bun görә dә kişilәr öz gözәlliklәrini göstәrmәyә ç z hllrd myl dirlәr.

  
ZİNӘT 

Snrkı cümlәdә buyurulur: Vәl yubdiynә ziynәtәhunnә ill m zәhәrә minh Әrәb dilindә zinәt kәlmәsi frscd işlәnәn zivәrdәn dh gniş mәn kәsb dir. Çünki zivәr bәdәndә ln vә bәdәndәn yrıl bilәn bәzәk әşylrın dyilir. Mәsәlәn, qızıl mәmultlrı, cәvhirt vә sir. Lkin zinәt hәm bu qәbildәn ln zinәtlәrә, hәm dә bәdәndәn yrıl bilmәyәn bәzәklәrә (sürmә vә hәn kimi) id dilir.

 

Bu göstәrişin mәnsı bundn ibrәtdir ki, qdınlr öz zinәtlәrini şkr tmәmәlidirlәr. Snr bu vәzifә üçün iki istisn hl qyd dir ki, hәr ikisi brәsindә gniş şәkildә bәhs dәcәyik.

  
BİRİNCİ İSTİSN 

İll m zәhәrә minh yәni şkr ln zinәtlәrdәn bşq. Bu ifdәdәn blә mәlum lur ki, qdının zinәtlәri iki növdür: nlrın bir növü şkr, digәr növü isә mәfidir. (Mәfi lnlrı isә qdın ylnız qәsdәn şkr dә bilәr.) Birinci növdәn ln zinәtlәrin örtülmәsi vә gizlәdilmәsi vcib dyildir. mm ikinci qismdәn ln zinәtlәrin örtülmәsi vcibdir. Yrnn növbәti sul bu lur ki, şkr vә gizli zinәtlәr hnsılrdır?

 

Bu istisn hqqınd lp qәdim zmnlrdn Pyğәmbәrin (s) sәhbәlәri, tbin vә mәsum immlrdn sruşulmuş, nlr d cvb vrmişlәr. Mәcmәul-bәyn tәfsirindә dyilir:

 

Bu istisn brәsindә üç nәzәriyyә mövcuddur:

 

Birincisi budur ki, şkr zinәtdәn mәqsәd (üstdәn gyilәn) pltrlrdır. Gizli zinәtlәrdәn mәqsәd isә yğ kçirilәn hlqlr, sırğ vә qlbğıdır. Bu nәzәriyyә mәşhur sәhbә ln ibni Mәsuddn nәql dilmişdir.

 

İkinci nәzәriyyәyә görә, zhiri zinәt ddikdә mәqsәd sürmә, üzük vә әlә yıln hәndır. Yәni üzdә vә әllәrdә (bilәyә qәdәr) ln zinәtlәr şkr zinәtlәrdir. Bu d ibni bbsın nәzәriyyәsidir.

 

Üçüncü nәzәriyyә isә şkr zinәtin üz vә әlin bilәyә qәdәr ln hissәsindәn ibrәt lmsıdır. Bu isә Zәhhk vә Әtnın nәzәriyyәsidir.

 

Tәfsiri-Sfidә hәmin cümlә brәsindә mәsum immlrdn bir nçә rәvyәt nәql dilmişdir ki, nlrın hqqınd gәlәcәk bәhslәrdә söhbәt çcğıq.

 

Tәfsiri-Kәşşfd dyilir: Zinәt şylәrdәn ibrәtdir ki, qdın özünü nlrın vsitәsi ilә bәzәyirqızıl mәmultlrı, sürmә, hәn vә sir kimi. Zhir ln (şkr) zinәtlәrin üzük, hәlqә, sürmә vә hәnnın şkr lmsının ybi ydur. mm gizli zinәtlәrә gәldikdә isә, әl vә yqlr kçirilәn hlqlr, bilәrzik, byunbğı, tc, kәmәr, sırğlr örtülmәlidir. Bunlrı ylnız şәriәtdә iczә vrilәn şәslәr görә bilәr.

 

Hәmçinin yzır:

 

yәdә btini zinәtlәrin özünün gizlә-dilmәsi mәsәlәsi irәli çәkilmiş, mm nlrın sıldığı yrlәr qyd lunmmışdır. Bu d bәdәnin hәmin yrlәrinin, cümlәdәn әlin dirsәyә qәdәr, yğın tpuğ qәdәr, hblә bilәk, byun, bş, sinә vә qulğın örtülmәsinin lzım vә zәruri lmğınd mübliğәni çtdırır.

 

Kәşşfın müәllifi Zәmәşәri qdın-lrın öz sçlrın rtırıb әlvә tdiklәri süni tüklәr, hәmçinin zinәtlәrin yrlәrinin tәyin lunmsı ilә әlqәdr ln bәhsi dvm tdirib zhiri zinәtlәrinsürmә, hәn, byunbğı, üzük, hlq vә nlrın sıldıqlrı yr (yәni üz vә iki әllәr) brәsindә ln istisnnın sәbәbini rşdırıb dyir:

 

Bu istisnnın sәbәbi bundn ibrәtdir ki, nlrın örtülmәsi qdının ğır zәhmәtә, mәşәqqәtә düşmәsinә sәbәb lur. Qdın mәcburdur ki, әllәri ilә müәyyәn әşylrı tutsun vә y götürsün, üzü dә çıq lsun. üsusilә, mәhkәmәlәrdә şәhdәt vrmәk mәqmınd vә izdivc zmnı bun mәcburdur. , küçәlәrdә yl gdir vә istәr-istәmәz yqlrı görünür. üsusilә fәqir qdınlr crb vә bәzi hllrd yqqbı tpmdıqlrı üçün ç mәşәqqәtә düşә bilәrlәr. Bu d ill m zәhәrә minh cümlәsinin mәnsıdır. Hәqiqәtdә mәqsәd budur: dәtәn vә tәbii lrq әsli-әvvәlinin (ilkin hökmün) tәlәbinә uyğun lrq şkr lnlrdn bşq.

 

Kәşşfın müәllifi zinәtin ikinci istisnsı, yәni nu mәhrәmlәrә şkr tmәnin brәsindә bәhs dәrәk, bu yәnin nzil lmsındn snr qdınlrın vәziyyәtini şәrh dib dyir: әvvәllәr nlrın byunlrı vә ylrı çıq idi, sinәlәri vә byunlrının yn tәrәflәri görünürdü. Bşlrın örtdüklәri örpәyi, dәtәn qulqlrının rsındn kçirib düyünlәyirdilәr vә tәbiidir ki, bu hld byunlrının bir qismi, hblә qulqlrı vә sinәlәri görünürdü.

 

Fәr Rzi Tәfsiri-kәbir kitbınd zinәt sözünün tәkcә zhiri vә süni zinәtlәrә vә y tәbii zinәtlәrә şmil lmsı brәsindә bәhs tdikdәn snr ikinci nәzәriyyәni qәbul dәrәk dyir:

 

Qәffl kimi zinәtlәrdәn mәqsәdin tәbii zinәtlәr lduğunu dyәn şәslәrin әqidәsinә görә şkr zinәtlәrdәn mәqsәd qdınlrd üz, bilәyә qәdәr әllәr, kişilәrdә isә üz, iki әl vә iki yqdır. Qәfflın әqidәsinә görә cәmiyyәtdә ictimi münsibәtlәrin zәrurәti tәlәb dir ki, üz vә әllәr bilәyә qәdәr çıq lsun. İslm şәriәti dә ç sn şәriәt lduğundn üzün vә әllәrin bilәyә qәdәr örtülmәsini vcib tmәmişdir... mm zinәti süni şylәr kimi mәn dәnlәrin nәzәriyyәsinә gәldikdә isә, nlr dmişlәr ki, zhiri zinәtlәrdәn mәqsәd üzdә vә әllәrdә ln rәng, bilәrzik, hәn vә üzükdәn ibrәtdir. Bunlr d n görә istisn lunmuşlr ki, nlrın örtülmәsi qdınlr üçün ç çәtindir. Qdın mәcburdur ki, әllәri ilә müәyyәn әşylrı götürsün, mәhkәmәlәrdә şәhdәt mәqmınd vә izdivc zmnı üzünü çsın.

 

Bu istisnlr brәsindә mәsum imml-rımızdn ç sruşulmuş vә nlr d cvb vrmişlәr. Biz hәdis kitblrındn bir nçә rәvyәti nәql dirik. nlrın әksәriyyәti dә Tәfsiri-sfi kitbınd nәql lunmuşdur. Zhirәn bu brәdә mövcud ln şiә rәvyәtlәrindә hç bir itilf gözә dәymir. şğıdkı rәvyәtlәrә diqqәt ytirin:

 

1-İmm Sdiq (ә)-dn sruşdulr ki, şkr zinәtlәr, yәni qdınlr örtülmәsi vcib lmyn zinәtlәr hnsılrdır? Buyurdu: şkr zinәtlәr sürmә vә üzükdәn ibrәtdir.

 

2-İmm Bqir (ә) buyurur: Zhiri zinәt pltr, sürmә, üzük, әllәrin hәnsı vә bilәrzikdәn ibrәtdir. (Snr buyurdu:) Zinәt üç növdür: Birincisi hmı üçündür, d qyd tdiklәrimdir. İkincisi mәhrәmlәri üçündür, d byunbğının sıldığı yrdәn yurı, bilәrziyin slındığı yrdәn şğı vә yqlr vuruln hlqdn şğı hissәlәrdir. Üçüncü növ zinәt isә ylnız әrә mәsusdur, d qdının bәdәninin hәr yridir.

 

3-Әbu Bәsir dyir ki, İmm Sdiq (ә)-dn ill m zәhәrә istisnsı brәsindә sruşduqd buyurdu: , bilәrzik vә üzükdәn ibrәtdir.

 

4-Özü şiә ln bir nәfәr rvi dyir ki, İmm Sdiq (ә)-dn sruşdum: Qdın nmәhrәm ln kişi nun hnsı yrinә b bilәr? Buyurdu: Üzü, iki әllәri vә yqlrı.

 

Bu rәvyәt nmәhrәm qdının üzünә vә әllәrinә bmğın ciz lmsını çtdırır, mm nlrın örtülmәsinin vcib lmsını göstәrmir. Bu iki mәsәlә bir-birindәn tmmilә fәrqlәnir. Lkin snrdn görәcәyimiz kimi, әss ird bunlrı örtmәyin vcib lmsınd dyil, nlr bmğın ciz lmsınddır. Әgәr bmq ciz ls, nd örtmәyin vcib lmmsı dh tz nәzәrә çrpır. (Snrdn bu brәdә söhbәt dәcәyik.)

 

5-yişәnin bcısı Әsm bir gün Pyğәmbәrin (s) vinә gәldi. Әsm qәdәr nzik pltr gyinmişdi ki, bәdәni görünürdü. Hәzrәt üzünü yn çvirib buyurdu: y Әsm! Qdın hәddi-büluğ çtn zmn bәdәninin bu hissәlәrindәn qln yrlәri görünmәmәlidir. (Hәzrәt üzünü vә bilәkdәn şğı әllәrini göstәrdi.)

 

Bu rәvyәt İbni bbs, Zәhhk vә Әtnın nәzәriyyәsi ilә uyğun gәlir, lkin İbni Mәsudun fikri ilә mülifdir. , blә iddi tmişdir ki, zhiri zinәt ddikdә, üst pltrlr nәzәrdә tutulur.

 

Ümumiyyәtlә, İbni Mәsudun nәzәriyyәsi hç bir vәch ilә düzgün l bilmәz. Çünki öz-özünә şkr ln lt pltr dyil, ylnız üst pltrlrdır. Blә ln hld d qdın üst pltrlrındn bşq qln zinәtlәrini şkr tmәmәlidir-dyilmәsinin hç bir mәnsı ydur. Üst pltr örtülә bilmәz ki, istisn d lunsun. mm İbni bbsın, Zәhhkın vә Әtnın sözlәri bunun tm әksinәdir. Әhli-byt (ә) rdıcıllrın mәnsub ln rәvyәtlәrdә dә mәhz bunlr qyd lunmuşdur. Ylnız bunlrın örtülüb-örtülmәmәsi brәsindә göstәrişlәr vrilә bilәr.

 

Bu rәvyәtlәrdәn mәlum lur ki, üzün vә әllәrin bilәyә qәdәr örtülmәsi vcib dyildir, hәtt bәdәnin bu hissәsindә ln di bәzәklәrin, cümlәdәn qdınlrın dәtәn hәmişә istifdә tdiklәri vә tәmizlәnmәsi sn dәrәcә çәtin ln sürmә vә hәnnın d şkr lmsının mnәsi ydur.

 

Qyd tmәliyәm ki, mәn bu mәsәlәni öz nәzәrimә uyğun şәkildә bәyn tdim vә hәdislәr әssınd ln öz istinbtımı gәtirdim. ğlrdn vә nımlrdn hәr biri hnsı mücthidә tәqlid dirsә, әmәldә hәmin mәrcәyi-tәqlidin fәtvlrın tb lmlıdır. Bizim ddiklәrimiz dә bәzi mәrcәyi-tәqlidlәrin fәtvsı ilә müvfiqdir. l bilsin ki, bşqlrının nәzәrlәri ilә müvfiq lmsın (bmyrq ki, bu brәdә mülif fәtv nәzәrә çrpmır, lnlr d şkr fәtv dyil, ylnız htiytdır). Bu bәhsi irәli çәkmәkdә mәqsәdimiz budur ki, siz islmi rәvyәtlәrlә yındn tnış lub İslmın möhkәm vә mәtin mәntiqi ilә gh lsınız.

 

Mәlum lduğu kimi, ynlış lrq özlәrini ziylı kimi qәlәmә vrәn cәmiyyәtin böyük bir tәbәqәsi qdınlrl әlqәdr ln mәsәlәlәrdә İslm bәdbin nәzәrlәrlә bırlr. nlr әsl bilmirlәr ki, İslm bu brәdә nә kimi nәzәriyyә vrmişdir, hblә nlrın dinimizin ictimi fәlsәfәsi ilә zcıq d ls, tnışlıqlrı ydur. Bun görә dә nlrın bәdbinliklәri tm әsssızdır. Bu kimi insnlr әmәldә öz htirslrın vә şәhvәtlәrinә itәt dәrәk, hicb, iffәtә riyәt tmir, üstәlik islmi hicb vә nun mәntiqi ilә yındn tnış dyillәr. nlr gümn dirlәr ki, bunlr urft vә insnlrın bәdbәtliyinә sәbәb ln bir qnundur. Hәmin tәfәkkür tәrzi dә nlrın İslmdn uzqlşıb ydlşm-lrın, hәtt bәzi hllrd dindәn çııb mürtәd lmlrın sәbәb lmuşdur.

 

Әgәr ylnız islmi göstәrişlәrә әmәl tmәyib şәhvәtlәrә tb lsydılr, işlәri ç sn lrdı. mm hl-hzırd bu mәsәlә İslmın inkr dilmәsi vә tiqdsızlıql әlqәdr ln bir mәsәlәdir. Siz İslmın ictimi fәlsәfәsi vә mәntiqi ilә yındn tnış lmlısınız ki, müәyyәn ünsürlәrlә qrşılşrkәn nlr dlğun vә mәntiqi cvb vrә bilәsiniz.

 

ydındır ki, bu mәqsәdlә tәkcә әmәliyyә rislәlәrinin unmsı vә fәtvlrdn gh lmq kifyәt dyildir; hәm nәqli, hәm dә ictimi-fәlsәfi cәhәtdәn vә dәlil әssınd bәhs prmq zәruridir. Bun görә dә biz bu brәdә tәdqiqt prmğı zәruri vә lzım hsb tmişik. Bizim bu mәsәlә ilә әlqәdr ln mәnbә vә dәlillәri bәyn tmәyimizin, istidlli bәhs prmğımızın d әss hәrәkәtvrici mili mәhz budur.

 

mm qdının öz mәhrәmlәri qrşısınd özünü nә qәdәr örtmәsi mәsәlәsinә gәldikdә isә bu brәdә rәvyәtlәrdә vә fәtvlrd cüzi mütәliflik nәzәrә çrpır. Bәzi rәvyәtlәrdәn әldә lunn vә lәcә dә fәqihlәrin bәzilәrinin bu әssd vrdiklәri fәtvy әssәn, qdın әrindәn bşq sir mәhrәm şәslәr üçün göbәkdәn dizlәrinә qәdәr örtmәlidir.

  
ÖRPӘYİN NCӘLİYİ HQQIND 

Bu istisndn snr növbәti cümlә gәlir: Vәl-yәzribnә biumurihinnә әl cuyubi-hinnәyәni gәrәk qdınlr öz bş örpәklәri ilә sinә vә bğzlrını örtsünlәr. Әlbәttә, örpәk dyilmәsi hç bir üsusi әhәmiyyәt kәsb tmir. Mәqsәd bşın, byunun vә sinәnin örtülmәsidir. Әvvәldә Kәşşf tәfsirindәn nәql tdiyimizә görә, (bşqlrı d bunu dmişlәr) әrәb qdınlrı, dәtәn uzun köynәk gyirdilәr, nlrın bğzlrı çıq qlırdı, byunlrı vә sinәlәri örtülmürdü. Bşlrın tdıqlrı örpәklәrin uclrını d qulqlrının rsındn kçirib r tәrәfdә bir yrә yığır vә kürәklәrinә tırdılr. (Hl-hzırd әrәb kişilәri rsınd d bu dәt qlmqddır.) Tәbiidir ki, blә ln hld nlrın qulqlrı, qulqlrının dibi, sırğlrı, sinәlәri vә byunlrı şkr şәkildә görünürdü. Bu yә göstәriş vrir ki, örpәyin bşın dl tәrәfindә sılı vәziyyәtdә slınn hissәlәri byun vә sinәnin sğ vә sl tәrәfdәn üstünә tılmlıdır ki, bu hissәlәr tm örtülsün.

 

İbni bbs bu cümlәnin tәfsirindә dmişdir ki, qdın sçlrını, sinәsini, bynunun әtrfını vә bğzının ltını örtmәlidir.

 

Örpәyin ncәliyini müәyyәnlәşdirәn bu yә ilә әlqәdr lrq hәm şiә, hәm dә sünnü rәvyәtlәrindә nәql lunur ki, bir gün Mәdinәnin qızmr hvsınd bir gözәl qdın dәti üzrә örpәyini bşın tıb uclrını r tәrәfdәn bir yrә yığmışdı, bynu vә qulqlrının rdı görünürdü. , küçәdәn gdәndә Pyğәmbәrin sәhbәlәrindәn biri nunl rstlşdı. Bu gözәl mәnzәrә nun diqqәtini qәdәr cәlb tdi ki, hәr şyi unudub hyrәtlә qdın bmğ bşldı, özündәn vә әtrfındkılrdn qfil ldu. Hәtt öz qrşısın d bmırdı. qdın bir küçәyә dil ldu, cvn ğln d nu izlәyәrәk rdınc gtdi. Birdәn divrdkı sümük qırığı nun üzünә ilişdi vә üzündәn qn mğ bşldı. , üz-gözü qn bulşdığı hld snki qәflәt yuusundn yıldı. Hәmin vәziyyәtdә Pyğәmbәrin (s) hüzurun gәlib hdisәni n әbәr vrdi. lә bu zmn şğıdkı yә nzil ldu: Qul lil-mumininә yәğuzzu min әbsrihim...

 

Bu lüğәt tәrkibi, yәni zәrәbә flinin әl hәrfi ilә birlikdә gәlmәsi bu mәnnı çtdırır ki, bir şyi bşq şyin üzәrinә lә qysunlr ki, nun üçün mnә vә hicb syılsın. Kәşşf tәfsirindә dyilir: Zәrәbәt biimrih әl cәybih kә qvlikә: zәrәbtu bi yәdi әlәl-hiti iz vәzәtәh әlәyhiyәni bu ifdә әlimi divrın üstünә qydum birlәşmәsinә şyır.

 

Kәşşf tәfsirindә Kәhf surәsinin 11-ci yәsindә dә gәlәn hәmin tәrkib brәsindә buyurulur: Fәzәrәbn әl znihim yәni nlrın qulqlrın pәrdә sldıq ki, şitmәsinlәr.

 

Mәcmәul-bәyn tәfsirindә hicb yәsinin şәrhindә dyilir:

 

Qdınlr әmr lundu ki, örpәklәrini sinәlәrinin üstünә slsınlr ki, byunlrı örtülsün. Yurıd qyd tdik ki, әvvәllәr qdınlr örpәklәrinin uclrının bşlrının rsın tırdılr, sinәlәri çıq qlırdı. Cuyub y dmәkdir, mm sinә mәnsınd işlәnmişdir. Çünki, sinәnin üstünü örtәn ydır. Hәmçinin dyilmişdir ki, bu göstәriş bun görә vrilmişdir ki, qdınlr sçlrını, sırğlrını vә byunlrını örtsünlәr. İbni bbs hәmin yәnin brәsindә dmişdir ki, qdınlr gәrәk sçlrını, sinәlәrini, bynunu vә bğzlrının ltını örtsünlәr.

 

Tәfsiri-sfidә dә vәl-yәzribnә bi umurihinnә әl cuyubihinnә cümlәsindәn snr dyilir: Bu hökm n görә vrildi ki, nlrın byunlrı örtülsün.

 

Bir sözlә, bu yә tm şkr şәkildә örpәyin vcib ln hüdudlrını bәyn dir. İstәr sünnülәrin, istәrsә dә şiәlәrin hәdis vә tәfsir kitblrın, üsusilә şiәlәrin rәvyәtlәrinә lzımınc diqqәt ytirmәklә bizim rşdırdığımız mәsәlә tmmilә şkr lur vә yәnin mәfhumund hç bir şәkk-şübhәyә yr qlmır.

  
İKİNCİ İSTİSN 

Vәl yubdiynә ziynәtәhunnә ill libuulәtihinnә... yәni öz zinәtlәrini ylnız әrlәrinә vә... şkr tsinlәr.

 

Birinci istisn qdınlrın zinәtlәrinin şkr lunmsının bütün (nmәhrәm) şәslәr üçün iczә vrilәn qәdәrini müәyyәn tmişdir. Lkin bu istisn üsusi şәslәrin dlrını syır ki, qdının öz zinәtlәrini nlr üçün göstәrmәsi (yәni örtmәmәsi) hәr bir hld cizdir. Birinci istisn bış dirәsi nöqtyi-nәzәrindәn dh z, mm kimlәrә çmğın ciz lmsı bımındn isә dh gniş idi. mm ikinci istisnd tmmilә әksinәdir.

 

yәdә dlrı qyd lunnlrın әksәriyyәti fiqh trminlәrindә mәhrәm dlndırıln şәslәrdir. nlr şğıdkılrdn ibrәtdir:

 

1-Әr;

 

2-t;

 

3-Qyıntsı;

 

4-ğlnlrı.

 

5-Әrin (bşq rvddn ln) ğlnlrı;

 

6-Qrdşlrı;

 

7-Qrdşlrının ğlnlrı;

 

8-Bcısının ğlnlrı;

 

9-Qdınlr;

 

10-Mәmluklr (kәniz vә qullr);

 

11-Qdınlr myli lmyn ruhi әstәlәr;

 

12-Cinsi işlәrdәn әbәrdr lmyn, yud әr-rvd münsibәtlәrinә bcrıqlrı lmyn uşqlr.

 

Biz bunlrın ylnız sn dörd qismi hqqınd dnışcğıq.

  
1-QDINLR 

Bu kәlmә brәsindә üç htiml vrilir:

 

Birinci htiml budur ki, qdınlr ddikdә ylnız müsәlmn qdınlr nәzәrdә tutulur. Bu nәzәriyyәyә әssәn yәnin mәfhumu blә lur ki, qyri-müsәlmn qdınlr n nmәhrәm syılır vә müsәlmn qdın özünü nlrdn örtmәlidir.

 

İkinci htiml görә, ümumiyyәtlә, müsәlmn vә qyri-müsәlmn lmsındn sılı lmyrq bütün qdınlr nәzәrdә tutulur.

 

Üçüncü htiml görә, qdının vdә ln idmәtçi qdınlrı nәzәrdә tutulur. Bu tәfsirә görә yәnin mәfhumu bu lur ki, vin dilindә ln qdınlrdn bşq hәr bir qdın n nmәhrәm lur. Bu htiml әsl düz dyildir, çünki İslmın dnılmz vә zәruri hökmlәrindәn biri dә budur ki, qdın qdın mәhrәmdir.

 

İkinci htiml d zәifdir. Çünki bu htimld nis kәlmәsinin әvәzliklә izfәt tәşkil lunmsınd hç bir mәqsәd ydur. Lkin birinci htiml әssәn bu izfәtdәn mәqsәd budur ki, kfir qdınlr yd syılır vә nlrın özlәrindәn dyildir. (Çünki izfәtdә iki tәrәf bir-birindәn fәrqli lmlıdır-müt.)

 

Hәqiqәt budur ki, birinci htiml bu üç htimlın içәrisindә әn güclüsüdür. Nәql lunn rәvyәtlәr dә n әssәn müsәlmn qdının yәhudi vә mәsihi qdınlrı qrşısınd syunmsını qdğn tmişdir. Bu rәvyәtlәrdә gәtirilәn dәlillәrә әssәn, qyri-müsәlmn qdınlr çılpq hld ln müsәlmn qdınlrın gözәlliklәrini öz әrlәri, yud qrdşlrı üçün vәsf dә bilәrlәr.

 

Diqqәt ytirmәk lzımdır ki, hç bir müsәlmn qdın bşq qdının gözәlliklәrini öz әrinә dmәmәlidir. Bu vәzifә müsәlmn qdınlrı bir-birinә qrşı tircәm dir. Lkin nlr qyri-müsәlmn qdınlr qrşısınd tircәm dyillәr vә mümkündür ki, nlr öz әrlәri üçün müsәlmn qdınlrın gözәlliklәrini dsinlәr. Bun görә dә müsәlmn qdınlr göstәriş vrilir ki, özlәrini nlrdn örtsünlәr. Әlbәttә, bu hökm müsәlmn qdının nlrın qrşısınd öz zinәt vә gözәlliklәrini zhir tmәsinin hrm lduğunu şkr şәkildә bәyn tmir. Bun görә dә bşq dәlillәrә әssәn, bu әmәlin sdәcә lrq mәkruh lmsı mümkündür. Fәqihlәr dә dәtәn müsәlmn qdının özünü qyri-müsәlmn qdınlrdn örtmәsini vcib hsb tmәmiş, ylnız bu kimi yrlәrdә hicbsız lmğın mәkruh lmsın dir fәtv vrmişlәr.

  
2-QULLR VӘ MӘMLUKLR 

Bu cümlәdә dә iki htiml vrdır: birincisi budur ki, mәmluk ddikdә kәnizlәr, ikincisi isә ümumiyyәtlә nökәrlәr nәzәrdә tutulsun, yәni hәm kәnizlәrә, hәm dә qullr şmil lsun. Burd d rәvyәtlәr ikinci tәfsiri tәkid dir, lkin fәqihlәrin fәtvlrı nunl uyğun dyildir.

 

Rәvyәtdә qyd lunur ki, irqlı bir kişi İrnl sәrhәd mәntәqәlәrdә yşdığın görә bu mәsәlәyә ç ciddi ynşırdı. , Mәdinәyә gәlib imm Sdiq (ә)-ın hüzurun çtdı. rd Mәdinә cmtındn söhbәt düşdü. kişi tirz dәrәk ddi ki, bunlr öz qdınlrını qullr ilә birlikdә müәyyәn yrlәrә göndәrirlәr. Bәzi hllrd qdınlr t, dәvәyә qulmlrın kömәyi ilә minirlәr. Mәsәlәn, qdın әlini qulmın çiyninә qyrq t minir.

 

İmm Sdiq (ә) buyurdu ki, bu işin hç bir ybi ydur. (Snr Әhzb surәsinin 56-cı yәsini tilvәt tdi ki, bu d hәmin mәnnı çtdırır:)

 

Qdınlr tlrı, ğlnlrı, qrdşlrı, qrdşı ğlnlrı, bcısı ğlnlrı, qdınlr vә öz mәmluklrı brәsindә hç bir qru ydur.

 

Ümumiyyәtlә, istәr kişi lsun, istәrsә dә qdın, qullr İslm nәzәrindәn çlu hökmlәrdәn istisn lunurlr. Mәsәlәn, örpәyin vcib lmsı vә n nәzәr tmәyin hrmlığı bımındn kәnizlәr zd qdınlrl fәrqlәnir. Kәnizlәrә bşlrını örtmәk vcib dyildir, hlbuki bu iş zd qdınlr vcibdir. Zhirәn bu mәtlәbin sirri nlrın idmәtçi lmlrınddır. Bun görә dә qulmlrın d blә istisn lunmlrı zәif htiml dyildir.

 

mm qyd tdiyimiz kimi, fәqihlәrin fәtvlrı nәzәrindәn bu hökm ç zәifdir. Digәr tәrәfdәn dә v m mәlәkәt әymnuhum cümlәsinin tәkcә kәnizlәrә id dilә bilmәsi dә ç uzq nәzәrә gәlir.

 

Әgәr mәmlukun istisnsını ylnız kәnizlәrә id tsәk, nd gәrәk dyәk ki, zd qdınlr bir-birinә mütlәq şәkildә mәhrәmdirlәr, lkin kәnizlәr zd qdınlr dyil, ylnız nlrın mliki vә shibi ln zd qdınlr mәhrәmdir. Әgәr bu mәtlәbi bu fәtvy әlvә dib fәqihlәrdәn çunun örpәyi kәniz üçün, hәtt yd kişilәr qrşısınd blә vcib bilmәdiyini dsәk, nd ç qәribә bir nәticә lıncqdır. Çünki blә nәticә lınır ki, kәniz bütün kişilәrә mәhrәm, zd qdınlr isә kәnizlәrә nmәhrәmdir. Yәni kәniz tmmilә kişi hökmündә lur. Әlbәttә, blә bir şy hç vt düzgün dyildir.

  
3-QDIN HTİYCI LMYN RUHİ ӘSTӘLӘR 

Şübhәsiz, bu cümlә: әttbiinә ğәyri ulil-әrbәti dәlilәrә, şәhvәt qüvvәsinә mlik lmyn ğılsız şәslәrә, hblә qdınd ln czibәni dәrk tmәyәnlәrә şmil lur. Bәzilәri bu yәnin şmil lm dirәsini dh d gnişlәndirәrәk nu hәrәmnd ln cәlәrә dә (tlnmış qullr) id tmişlәr. nlr dәlil gәtirәrәk cәlәrin qdın hç bir htiycı lmmsını isbt tmәyә çlışmışlr.

 

cәlәrin qәdim zmnlrd mәhrәm hsb lunrq hәrәmny gәtirilmәsi mәhz bu fәtv әssınd lmuşdur.

 

Bәzilәri bu hökmü gnişlәndirәrәk yәdәki istisnnın fәqirlәrә vә miskinlәrә dә id lmsını dmişlәr. Çünki nlrın iqtisdi vәziyyәti qәdәr ğırdır ki, rtıq bu lәmdә dyillәr. Bir tikә çörәyә möhtc lub bütün sәylәri cındn ölmәmәyә sәrf ln şәslәr hç vt cinsi mәsәlәlәr brәsindә fikirlәşmәyә mcl tpmzlr.

 

Hәqiqәtdә isә yәnin mәfhum dirәsini bu qәdәr gnişlәndirmәk ç zәif nәzәrdir. Şübhәsiz, bunlr d lә birinci tәbәqә kimidir. Bu hökmü bir qәdәr dә gnişlәndirsәk, ikinci tәbәqәni dә bu yәdәn hsb tmәk mümkündür.

  
4-CİNSİ İŞLӘRDӘN ӘBӘRSİZ LN, YUD BU KİMİ İŞLӘRӘ QÜDRӘTİ LMYN UŞQLR 

Bu hissәni dә iki cür tәfsir tmәk lr. Lәm yәzhәru kәlmәsi zühur kökündәn lınmışdır. , әl hәrfi ilә tәsirli hl slındıqd bu iki kәlmә birlikdә әbәr vrmәk mәnsını ifdә dә bilәr. Dmәli, bu hld yәnin mәnsı blә lur ki, qdınlrın gizli işlәrindәn gh lmyn uşqlr istisn lunurlr. Mümkündür ki, hәmin tәrkib qәlәbә vә qüdrәt mәfhumunu d çtdırsın. nd isә mәn blә lur: Qdınlr id ln intim mәsәlәlәrdәn istifdә tmәk qüdrәti lmyn uşqlr istisn lunurlr.

 

Birinci htiml әssәn mәqsәd bu kimi mәtlәblәri yırd vә dәrk tmә qüdrәtinә mlik lmyn uşqlrdır. mm ikinci htiml әssәn mәqsәd uşqlrdır ki, hәtt ğlı kәsәn lslr blә, cinsi işlәrә qüdrәtlәri ydur, yәni hәddi-büluğ çtmmışlr. Bu htiml әssәn hәr şyi bş düşәn vә hәddi-büluğ yşlrın yınlşn, lkin hәlә tm hәddi-büluğ çtmyn uşqlr hәmin istisny dil lunurlr. Fәqihlәrin fәtvlrı d mәhz hәmin tәfsir әssınddır.

 

yәnin rdınc buyurulur: Vә l yәzribnә bi әrculihinnә liyulәmә m yufiynә min ziynәtihinnә yәni qdınlr öz gizli zinәtlәrini şkr tmәk mәqsәdi ilә yqlrını yrә bәrk döymәsinlәr.

 

Әrәb qdınlrı dәtәn yqlrın zinәt mәqsәdi ilә hlqlr kçirir vә qiymәtli ln bu zinәt әşysını digәrlәrinә bildirmәk üçün yqlrını yrә bәrk vururdulr. Bu şәrif yә dә nlrın bu işini qdğn tdi.

 

Bu göstәrişdәn bş düşmәk lr ki, kişilәrin diqqәtini cәlb tmәk mәqsәdi dşıyn hәr bir şy (mәsәlәn, gözәl iyli әtir vurulmsı, üzә müәyyәn ksmtik mddәlәrinin çәkilmәsi vә sir) qdğndır. Ümumiyyәtlә, qdın kişilәrlә rәftrınd lә işlәr görmәmәlidir ki, htirslrı tәhrik dib hәyәcn gәtirsin vә nlrın diqqәtini özünә cәlb tsin.

 

yәnin ırıncı cümlәsi buyurur: Vә tubu ilәllhi cәmiәn әyyuhәl-muminun, lәәllәkum tuflihun , yәni Hmılıql llh tәrәf qyıdın, y möminlәr, bәlkә nict tpsınız.

 

Qurnın dәti üzrә göstәrişlәrin ırınd cmtı llh dğru yönәldir ki, nun fәrmnlrın әmәl tmәkdә sәhlәnkrlıq tmәsinlәr.

  
BŞQ YӘLӘR 

Nur surәsinin 59-61-ci yәlәri dә hәmin mәsәlә ilә әlqәdrdır. İndi nlrın tәfsirini bәyn dirik:

 

y imn gәtirәnlәr! Gәrәk sizin mәmluklrınız vә hәddi-büluğ çtmmış uşqlrınız gündә üç dәfә sizin tğınız dil lmq üçün iczә lsınlr: sübh nmzındn әvvәl, öz pltrlrınızı çırtdığınız günrt vtı vә iş nmzındn snr (yәni ytmğ hzırlş-dığınız vt). Bu üç vt sizin әlvәt vtınızdır. Bu üç vtdn qyrilәrindә (iczәsiz dil lmğ) sizә vә nlr qru ydur. nlr vә siz bir-birinizin ynın ç gdib-gәlirsiniz. llh Öz yәlәrini blә bәyn dir. llh bilәn vә hikmәtlidir.

 

Uşqlrınız hәddi-büluğ çtdığı zmn bşqlrı kimi, sizin tğınız girәrkәn iczә lmlıdırlr. llh Öz yәlәrini blә bәyn dir. llh bilәn vә hikmәtlidir.

 

ilә qurmğ ümidlәri lmyn qc yşlı qdınlr üçün hç bir qrusu ydur ki, bәzәnmәdәn vә özlәrini göstәrmәk mәqsәdi lmdn öz pltrlrını yrә qysunlr. Әgәr bundn d çәkinsәlәr nlr üçün dh yşıdır. llh şidәn vә bilәndir.

 

Bu yәlәrdә iki istisn vrdır: biri bşqlrının tğın girәrkәn iczә lmql, digәri isә örpәk qnunu ilә әlqәdrdır. Birinci vә ikinci yә birinci istisny, üçüncü yә isә ikinci istisny iddir.

 

Әvvәldә bu göstәriş brәsindә şәrh vrib ddik ki, hәr kәs bşqsının әlvәtghı ln yrә dil lmq istәsә, әvvәlcәdәn әbәr vrmәli vә iczә ilә dil lmlıdır. Hәmçinin ddik ki, bu göstәriş hәtt insnın yın mәhrәmlәri (ğul-t, t-qız vә sir kimi) üçün dә icr lunmlıdır. Bu yәlәrdәki göstәrişlәrdәn iki qrup istisn lunur vә nlr üçün iczә lınmsı ylnız üç dәfә qyd lunmuşdur. Bşq vtlrd isә vcib hsb dilmәmişdir. Bu iki dәstә şğıdkılrdn ibrәtdir:

 

1-Sizin mәmluklrınız (qul vә kәnizlәriniz).

 

2-Hәddi-büluğ çtmyn uşqlrınız.

 

Bu iki dәstәnin iczә lmlı lduqlrı üç vt sübh nmzındn әvvәl, hvnın istiliyi ilә vә sir ilә әlqәdr lrq üst pltr-lrını çırdıb istirhәtә mәşğul lduqlrı günrt vtı, üçüncüsü isә ytq yrinә girmәk istәdiklәri vt (iş nmzındn snr).

 

Bu hllrd dәtәn qdın vә y kişi yrım çılpq vәziyyәtdә lur. Çünki tәzә yuudn durduqlrı (sübh nmzındn qbq), yud ytq yrinә girmәk istәdiklәri vt (iş nmzındn snr), y d istirhәtә mәşğul lduqlrı vt (günrt çğı) dәtәn ytq pltrınd lurlr. Blә şәritlәrdә mәmluklr vә hәddi-büluğ çtmyn ğlnlr iczә lrq nlrın tqlrın dil lmlıdırlr. Lkin bşq hllrd gdiş-gәlişin ç lmsı sәbәbilә izn lmq lzım dyildir.

 

Bu yәlәrdә üç әss mәsәlә diqqәti cәlb dir:

 

1-Әllәziynә mәlәkәt әymnukum cümlәsindәki cәm kişilәr üçün ln әllәziynә kәlmәsi qyd lunmuşdur. Bu d sözsüz ki, qulmlr iddir. Rәvyәt vә tәfsirlәrdә dә bu mәsәlә qyd lunmuşdur. cümlәdәn, Kfi kitbınd imm Sdiq (ә)-dn blә nәql lunur: Bu göstәriş (üç dәfә iczә istәmәk) kişilәrә iddir.

 

Qdınlrın d iczә lmlrı hqd sruşulduqd Hәzrәt buyurdu: yr, lә hәmin cür iczәsiz gәlib gdәrlәr.

 

Qulmlrın bu üç vtdn bşq vtlrd iczә lmdn qdının tğın dil lmlrının sәbәbi budur ki, nlr d bu hökmdәn istisn dilirlәr. Bunun özü hicb yәsindә dә qyd tdiyimiz kimi, m mәlәkәt әymnuhum cümlәsinin qulmlr d şmil lmsın әn güclü dәlildir. Hәtt hl-hzırd bәhs tdiyimiz yәdә dә mәlәkәt әymnukum cümlәsi kişi cinsinә dәllәt dәn әvәzliklә gәtirilmişdir, yәni qulun qdının öz mәmluku lmsı zәruri dyildir.

 

Burd mümkündür ki, hl-hzırd rtıq qul-quldrlıq mәsәlәlәri rdn gtmişdir, hç bir qul mövcud dyildir, bu bәhslәri irәli çәkmәyin hç bir fydsı ydur-dyә tirz tsinlәr. Bu tirz yrsizdir, çünki, әvvәl, İslmın bu kimi mәsәlәlәr brәsindәki nәzәrinin ydın lmsı bizi hәtt bәzi gündәlik qrşıy çın mәsәlәlәr sırsınd ln külli qnunlrın hәdәfinә dh rtıq vqif dir. İkincisi, әgәr nә vts dh dәrin bilikli bir fәqih l bilsin ki, müәyyәn şәrtlәr dilindә qulmlrın hökmünü idmәtçilәr üçün dә gnişlәndirsin.

 

2-Tәvvfunә әlәykum bәzukum әl bәzin cümlәsindәn bş düşülür ki, qulmlrın vә hәddi-büluğ çtmyn ğlnlrın iczә istәmәlәrinin vcib lmmsının sәbәbi budur ki, әgәr bu iş vcib lsydı, ç gdiş-gәliş tdiklәrinә görә әzb-әziyyәtә, çәtinliyә sәbәb lrdı.

 

Hәqiqәtdә bu kimi hllrd iczә vrilmәsinin sәbәbi mәqsәdsiz vә әbәs dyil, әksinә bu vәzifә vcib dilәcәyi tәqdirdә çәtinliyin yrnmmsıdır.

 

Biz innırıq ki, hicb brәsindә mövcud ln sir istisn hllr d, mәsәlәn, üzün vә әllәrin, hblә mәhrәmlәr üçün örtmәyin istisn lunmsı d hәmin mәqsәd dşıyır. Әvvәldә qismәn bәhs lundu, tzliklә bu brәdә dh әtrflı şәkildә söhbәt dәcәyik.

 

3-Bu yәdә kişilәr kimi gündә üç dәfә iczә lmğ vәzifәli ln uşqlr hәddi-büluğ çtmyn uşqlrdır. Bun әssәn, hәddi-büluğ çtmyn uşqlr, hәtt ğlı kәsәn vә hәddi-büluğ yşlrın çtm әrәfәsindә lslr d, yәdә tәyin lunn üç vtdn bşq vtlrd iczә lmdn әlvәtgh dil l bilәrlәr.

 

Bu yәnin özü әvit-tiflillәzinә lәm yәzhәru әl vrtin-nis cümlәsindәki uşqlrdn mәqsәdin (bu, hicb yәsindә gәlmişdir vә nun brәsindә iki htiml d vrmişdik) ğlı kәsmәyәn uşqlr dyil, hәddi-büluğ çtmyn uşqlr lmsın bir şhid l bilәr.

 

mm hicb vә örpәk mәsәlәsi ilә әlqәdr ln istisn vәl-qәvidu minәn-nisil-lti l yәrcunә nikhәn fәlәysә әlәyhinnә cunhun cümlәsindә bәyn lunur. Bu, hicb mәsәlәsindә üçüncü istisndır. Birinci vә ikinci istisnlr hәmin surәnin 31-ci yәsindә, üçüncü istisn isә bu yәdә qyd lunur. Burd buyurulur: (Qclıb) әldәn düşәn vә әrә gtmәk ümidlәri lmyn qdınlr üst pltrlrını çır bilәrlәr. Bu şәrtlә ki, bu iş özlәrini göstәrib bәzәmәk mәqsәdi ilә lmsın. yni zmnd әgәr iffәt mәsәlәsinә riyәt dәrәk özlәrini örtsәlәr, dh yşı lr. llh şidәn vә bilәndir.

 

Qәvid ddikdә mәqsәd qdınlrdır ki, yşlrı rtıq ötüb kçmiş, rvd lmq cәhәtindәn bir növ tәqüdә çımışlr vә rtıq cinsi hislәr nәzәrindәn kişilәrin rәğbәt göstәrdiyi şәslәrdәn dyillәr. Bun görә dә nlrın bir dh әrә gtmәyә ümidlәri ydur. Bun bmyrq, l bilsin ki, hәmin qdınlrın öz ürәklәri әrә gtmәk istәsin.

 

Әn yәzәnә siybәhunnә cümlәsindәn ydın lur ki, qdının pltrı iki növdür: Biri vdәn kәnrd, digәri isә vdә gydiyi pltr. Yşı ötmüş qdınlr üst pltrlrını çırtmğ iczә vrilir. mm yni zmnd bu iş özünü göstәrmәk vә bәzәnmәk mәqsәdi dşımmlıdır.

 

İslmi rәvyәtlәrdә qclıb әldәn düşmüş qdınlrın üst örtüyünü götürmәsinin hәddi-hüdudu bәyn lunmuşdur. Qyd lunmuşdur ki, nlr ylnız bş örpәklәrini götürә bilәrlәr.

 

Übydullh Hәlәbi dyir: İmm Sdiq (ә) buyurdu: Әn yәzәnә siybәhunnә cümlәsindә mәqsәd bş örpәyi vә çdrdır.

 

Ddim ki, hәr kәsin qrşısınd ls blә? Buyurdu: Bәli, hәr kәsin qrşısınd ls blә; mm bu şәrtlә ki, sdә lsun vә özünü bәzәyib bşqlrın göstәrmәk mәqsәdi dşımsın.

 

Vә әn yәstәfifnә әyrun lәhunnә cümlәsindәn ümumi bir qnun kimi bş düşmәk lr ki, İslm nәzәrindәn iffәt mәsәlәsinә vә örpәyә nә qәdәr ç riyәt luns, llh nәzәrindә bir qәdәr bәyәnilir. Zәrurәtin hökmü ilә üz, әllәr vә s.dә ciddiyyәt lmmsı vә nlrın çıq qlmsın iczә vrilmәsi ilә bu ümumi әlqi qnun yddn çırılmmlıdır.

  
PYĞӘMBӘRİN (S) HӘYT YLDŞLRI 

Örpәk vәzifәsi ilә әlqәdr ln әsl yәlәr Nur surәsindә bәyn lunnlrdır. mm Әhzb surәsindә dә bir nçә yә vrdır ki, nlrı d bu mәtlәblә ynşı qyd tmәk lr. Bu yәlәrin bir qismi Rәsuli-Әkrәm (s)-in zövcәlәri ilә әlqәdrdır, digәr bir qismi isә iffәtin hәddi-hüdudunun qrunmsı brәsindә ln göstәrişlәrdәn ibrәtdir. Birinci qism şğıdkı yәdir:

 

Bu yәdә Pyğәmbәrin (s) zövcәlәrinә itb lunrq dyilir: y Pyğәmbәrin zövcәlәri, siz әgәr pәhrizkr lsnız sir qdınlr kimi dyilsiniz. htiytlı lun vә dnışığınızd qdın nz-qәmzәsindәn vә şәhvәt yrdn sözlәrdәn istifdә tmәyin, mәbd qәlblәri әstә lnlrın tmhlnmsın sәbәb lsınız. Yşı vә lyiqli tәrzdә dnışın. Öz vlәrinizdә turun vә ilkin chiliyyәt dövründә lduğu kimi, bәzәnib özünüzü göstәrmәklә vdәn çımyın.

 

Bu yәdә mәqsәd Pyğәmbәrin (s) zövcәlәrini vdә dustq tmәk dyildir. Çünki İslm trii şkr şәkildә şәhdәt vrir ki, Pyğәmbәri-Әkrәm (s) öz rvdlrını özü ilә sәfәrә prır vә nlrın vdәn çölә çımsın mn lmurdu. Bu göstәrişlәrdә mәqsәd budur ki, qdın özünü göstәrmәk mәqsәdi ilә vdәn çımsın, üsusilә Pyğәmbәrin qdınlrı brәsindә bu vәzifә dh ç tәkidlidir.

 

Müsәlmn әrәblәr qrusuz-hürküsüz lrq Pyğәmbәrin (s) zövcәlәri vdә ikәn tqlrın dil lurdulr. Әhzb surәsinin 53-cü yәsi nzil ldu vә buyurdu: Әvәldәn iczә lmdn Pyğәmbәrin vinә dil lmyın. Әgәr ymәk üçün dәvәt lunmusunuzs, öz vtınd gәlin, snr durub gdin vә müәyyәn әhvlt dnışmql, mütәlif söhbәt tmәklә Pyğәmbәrin vtını lmyın. Çünki bu işlәr nu nrht dir vә , sizi vdәn çırmğ hәy dir. Lkin llh sizdәn çәkinmir. İkincisi, Pyğәmbәrin rvdlrındn bir şy istәdikdә pәrdә rsındn istәyin vә tğın dil lmyın. Bu işlәr hәm sizin, hәm dә nlrın qәlblәrinin pklığı üçün dh yşıdır. Siz Pyğәmbәrә әziyyәt vrmәmәlisiniz, vәft tdikdәn snr nun zövcәlәrini l bilmәzsiniz, çünki bu iş llh ynınd böyük günhdır.

 

Bu yәdә hicb kәlmәsi zikr lunmuşdur. Әvvәldә qyd tdiyimiz kimi, qәdim limlәrin nәzәrindә hәr yrdә hicb yәsi brәsindә söz gdirsә, mәqsәd qyd lunn bu yәdir. Bu yәdәki hicb göstәrişi әvvәldә bәhs tdiyimiz örpәk göstәrişindәn tmmilә fәrqlidir. Bu yәdә zikr lunn göstәriş ilә münsibәtlәrinә vә rәftrlrın iddir ki, insn bu rәftrlrı bşqlrının vindә riyәt tmәlidir. Bu göstәrişә uyğun lrq kişi qdınlrın lduğu yrә dil lmmlıdır. Әgәr hәr hnsı bir şy istәyirsә vә htiyc duyurs nu divrın rsındn sәslәyib lmlıdır. Bu mәsәlәnin fiqh istilhınd örpәk (sәtr) dlnn mәsәlә ilә hç bir rbitәsi ydur.

 

Zlikum әthәru li qulubikum vә qulubihinnә cümlәsi Nur surәsinin 61-ci yәsindәki vә әn yәstәfifnә әyrun lәkum cümlәsi kimi dәllәt dir ki, qdın vә kişi örpәyә riyәt dib bmq lzım ln rәftrlrdn nә qәdәr uzq lslr, tәqv vә pklığ dh ç yın lr. Qyd tdiyimiz kimi, zәrurәtin hökmü ilә bu brәdә dә vrilәn snlıq vә iczәyә bmyrq, mәsәlәnin әlqi yönlәri nәzәrdәn qçırılmmlı vә örpәk tәrk dilmәmәlidir.

  
İFFӘTİN HӘDD-HÜDUDU 

Әhzb surәsinin 59-60-cı yәlәrindә blә buyurulur: y Pyğәmbәr, öz zövcәlәrinә, qızlrın vә möminlәrin qdınlrın d, cilbblrını (bşlrın örtdüklәri örpәyi) özlәrinә yınlşdırsınlr. Bu iş nlrın tnınmlrı vә әziyyәtә mәruz qlmmlrı üçün dh yındır. llh bğışlyn vә mhribndır. (59)

 

Әgәr münfiqlәr, qәlblәri әstә lnlr, şәhәrdә nigrnçılıq yrtmq istәyәnlәr öz işlәrindәn әl çәkmәsәlәr, Biz sәni nlrın әlyhinә qiym sövq tdirәrik. Bu vt nlr qıs müddәtdәn bşq sәnin qnşuluğund yşmzlr. (60)

 

Bu yәdә iki mәtlәbә diqqәt ytirmәk lzımdır: Birincisi cilbb vә nu yınlşdırmğın, digәri isә bu göstәrişin fyd vә sәbәbi kimi qyd lunn tnınsınlr vә bşqlrı tәrәfindәn әziyyәtә mәruz qlmsınlr cümlәsinin mәnsının nәdәn ibrәt lmsıdır.

 

Birinci mәtlәbin izhınd qyd tmәliyik ki, cilbb bir növ pltrdır. Tәfsirçilәr vә lüğәt limlәrinin kәlmlrınd bu brәdә fikir mütәlifliyi nәzәrә çrpır vә bu kәlmәnin düzgün mәnsını әlә gәtirmәk ç çәtindir.

 

Әl-müncid lüğәtindә yzılır: Cilbb - gn köynәk vә pltr dyilir.

 

Ç dәqiq vә mötәbәr kitb ln, hәmçinin ylnız Qurn lüğәtlәrini şәrh dәn Müfrәdti-Rğib kitbınd dyilir: Cilbb-yәni köynәk vә bş örpәyi.

 

Qmus kitbınd dyilir: Cilbb bir növ köynәk vә gn pltrdır, gödәk çdrdn kiçik, yud nun özü vә yud d çdrdır. Qdın nun vsitәsi ilә özünün bütün pltrlrını örtür.

 

Lisnul-әrәb kitbınd yzılır: Cilbb bir növ pltrdır ki, çdrdn böyük, әbdn kiçikdir. Qdın nun vsitәsi ilә öz sinәsini örtür.

 

Kәşşfın bu brәdәki nәzәri dә qyd lunn snuncu mәny dh uyğundur. Mәcmәul-bәyn tәfsirindә bu kәlmәnin mәnsı blә bәyn dilir: Cilbb qdının vdәn çölә çırkәn istifdә dәrәk bşın örtdüyü örpәyә dyilir ki, nun vsitәsi ilә , öz bşını vә üzünü örtür.

 

mm bu yәnin tәfsirindә dyir: Cilbb qdının üzünә tutduğu vә bğzını d örtәn örpәkdir.

 

Snr dyir: Dyilmişdir ki, cilbb lә çdrdır. yәdә mәqsәd budur ki, zd qdınlr vdәn çölә çın zmn lınlrını vә bşlrını örtsünlәr.

 

Gördüyünüz kimi, tәfsirçilәrin nәzәrindә cilbbın mәnsı bir qәdәr dә ydın dyildir. Әn sәhih nәzәr budur ki, lüğәt bımındn cilbb kәlmәsi hәr bir gn pltr şmil lur. mm әksәr hllrd çdrdn böyük, әbdn kiçik ln gn pltr örpәyә dyilir ki, qdınlr ndn istifdә dirdilәr. Hәmçinin mәlum lur ki, qdınlr üçün iki növ örpәk vr imiş: nlrdn biri kiçikdir, n imr vә mәqnәә dә dyilir. dәtәn qdınlr vin dilindә ndn istifdә dirlәr. Digәri isә vdәn kәnrd istifdә tdiklәri böyük örpәkdir. Bu mәn cilbb sözü qyd lunn rәvyәtlәrlә dә uyğun gәlir. Nur surәsinin 61-ci yәsinin şәrhindә Ubydullh Hәlәbidәn nәql tdiyimiz rәvyәt bun misl l bilәr. nun mәzmunu bundn ibrәtdir ki, yşı ötmüş qdınlr üçün öz cilbb vә imrlrını kәnr qymq cizdir. nlrın sçlrın bmğın hç bir mnәsi ydur. Bu cümlәdәn ydın lur ki, cilbb qdınlrın sçlrını örtmәk üçün istifdә lunn pltr növüdür. Hәmçinin Kfi kitbınd nәql lunn bşq rәvyәtdә dә hәmin yәnin tәfsiri ilә әlqәdr lrq qyd lunur ki, imm Sdiq (ә) buyurur: Qdının yşı ötmüş lrs, çdrnı vә bş örpәyini kәnr qy bilәr.

 

Bun әssәn, cilbbı yınlşdırmqd mәqsәd bәdәni nunl örtmәkdir. Yәni vdәn çımq istәdikdә böyük örpәklәrini özlәri ilә götürsünlәr. Әlbәttә, bir şyi bşq şyә yınltmğın lüğәtdәki mәnsı nu hәmin şy ilә örtmәk dyildir, әksinә bu ylnız hәmin cümlәdәn bş düşülür. Әgәr qdın pltrını özünә yınlşdır-dyilsә, mәqsәd budur ki, nu özündәn kәnrlşdırm, möhkәm bğl vә nunl özünü ört.

 

Qdınlrın bşlrın örtdüklәri böyük örpәk iki cür idi: nlrın biri üsusi bәzәk növü kimi istifdә dilirdi. (İndi dә bәzi qdınlr lә çdr örtürlәr ki, nlrın çdr örtmәklәri sdәcә bәzәk üçündür.) Bu çdr ilә öz bәdәnlәrinin hç bir yrini örtmürdülәr, sdәcә nu bşlrın slırdılr. Bu çdrnın vәziyyәti göstәrir ki, nlr yd kişilәrlә ünsiyyәtdә lmqdn uzq dyillәr vә bşqlrının nlrdn bәhrәlәnmәsindәn hç dә çәkinmirlәr. Digәr növ isә tmmilә bunun әksinәdir: Qdın öz pltrın möhkәm bürünür ki, bu d nun iffәt әhli lduğunu göstәrir. Bu vәziyyәtin özü tәlәb dir ki, qәlblәrindә çirkin niyyәt lnlr ndn mәyus lsunlr. Snrlr dyәcәyik ki, bu cümlә ilә әlqәdr ln sәbәb dә hәmin mәnnı tәkidlәndirir.

 

Bu göstәriş üçün qyd lunn sәbәb brәsindә ikinci mәtlәb şğıdkındn ibrәtdir:

 

Tәfsirçilәr dmişlәr ki, münfiqlәrdәn bir qrupu şm hv qrlrkәn cmtın kçdiyi küçәlәrdә dynrq kәnizlәrә stşırdılr. (Әlbәttә, әvvәldә ddiyimiz kimi, kәnizlәr üçün bşı örtmәk vcib dyildir.) Bәzi hllrd bu әlqsızlr hәtt zd qdınlr d stşır, snr bәhnә dib dyirdilәr ki, biz nu zd qdın dyil, kәniz lduğunu zәnn tmişdik. Bun görә dә zd qdınlr göstәriş vrildi ki, cilbb lmdn yәni hәqiqәtdә bәdәni tm örtmәdәn vdәn çımsınlr ki, kәnizlәrdәn tmmilә sçilsinlәr vә әlqsızlr tәrәfindәn әziyyәtә mәruz qlmsınlr.

 

mm qyd lunn bu sәbәb irdsız dyildir. Çünki, burdn blә bş düşülür ki, kәnizlәrә stşmğın hç bir mnәsi ydur vә münfiqlәr nu özlәri üçün mәqbul bir bәhnә syırdılr. Hlbuki, hç dә blә dyildir. Bmyrq ki, kәnizlәrin sçının örtülmәsi vcib dyildir, lkin bu cür stşmlr hәtt kәnizlәrin brәsindә blә, böyük günh hsb lunur. (Bәlkә dә sәbәbi budur ki, kәnizlәr dәtәn tәhrik dici vәziyyәtdә lmur vә bir kәsin diqqәtini özünә cәlb tmir; bundn әlvә, nlrın işi idmәtçilikdir.) Münfiqlәr dә bundn snr kәnizdir-dyә öz çirkin vә nlyiq әmәllәrinә bәrәt qzndır bilmәzdilәr.

 

Bu cümlәnin mәnsınd vrilәn ikinci htiml budur ki, qdın özünü örtüb, ğır dvrns vә iffәt mәsәlәlәrinә tm riyәt tsә, әlqsız şәslәr n stşmğ cürәt dә bilmәzlәr.

 

Birinci htiml әssәn zlikә әdn әn yurәfnә fәl yuzәynә cümlәsinin mәnsı bu lur: ... Blәliklә siz tnınrsınız, sizin zd qdın lduğunuz bәlli lr, bu zmn әlqsızlr tәrәfindәn әziyyәtә mәruz qlmzsınız. mm ikinci htiml әssәn cümlәnin mәnsı blә lur: Bunun vsitәsilә sizin nәcbәtli vә iffәtli lduğunuz mәlum lr, qәlblәri әstә lnlr sizә şәhvәt nәzәri slmqdn mәyus lrlr. Çünki blә ln hld mәlum lr ki, bur iffәtin hәddi-hüdududur, blәliklә tmh gözlәri kr, әynәt әllәri kәsilmiş lr.

 

Bu yәdә örpәyin hәddi-hüdudu bәyn lunmmışdır, hәmçinin üzün örtülmәsinin vcib lub-lmmsı d mәlum dyil. Hicbın hәddi-hüdudunu bәyn dәn Nur surәsinin 31-ci yәsidir vә biz әvvәldә bu brәdә söhbәt tdik.

 

Bu yәdәn әldә ln vә әbәdi bir hәqiqәti çtdırn mәsәlә budur ki, müsәlmn qdın cmt rsınd lә hәrәkәt tmәlidir ki, ndn iffәt, vüqr, ğırlıq vә pklıq әlmәtlәri görünsün vә , bu sifәtlәrlә tnınsın. Mәhz blә ln surәtdә şәhvәt rdınc gәzәn vә qәlblәrindә çirkin niyyәti ln şәslәr mәyus lr, nlrdn sui-istifdә tmәk fikrini bşlrındn çırdrlr. Mәlum lduğu kimi, әlqsız cvnlr hәmişә yüngül, yrı çılpq vә sir vәziyyәtdә ln qdınlr stşırlr. nlrdn nә üçün stşdıqlrını sruşduqd dyirlәr ki, әgәr nun qәlbi bu işlәri istәmәsәydi bu vәziyyәtdә çölә çımzdı.

 

Bu yәdә vrilәn göstәriş ynilә Pyğәmbәrin qdınlrın vrilәn göstәriş kimidir: Fәl tәzәnә bil-qvli fәyәtmәәllәzi fi qәlbihi mәrәz -yәni söz dyәrkәn mülyimliklә, qdınlıq nz-qәmzәsi ilә, şәhvәt dğurn tәrzdә dnışmyın ki, qәlblәri әstә lnlrın htirslrı hәyәcnlnr. Bu göstәrişdә söz dnışrkәn vüqr vә iffәt tәrzi bәyn lunmuşdur. Hәmçinin bәhs tdiyimiz yәdә dә gdiş-gәlişdә, hәrәkәtlәrdә vüqrlı lmq tövsiyәsi bәyn lunmuşdur.

 

Әvvәldә qyd tdik ki, insnın bütün rәftrlrı hәrәkәti, duruşuğu d blә müәyyәn bir dil ilә dnışır, söz dyir. Bәzi vtlr gyim frmsı, bәzi vtlr yl gtmәk tәrzi, bәzi vtlr isә nun dnışıq tәrzi müәyyәn mәnnı çtdırır, sözsüz-söhbәtsiz qәlbini mәnә vr, hәmişә mәnim rzumd l, mәnim rdımc düş-sözlәrini dyir. Bәzәn isә tmmilә әksinә lur: insnın bütün rәftrlrı, hәrәkәt vә duruşuğu snki mәndәn әl çәk, әllәrini mәndәn uzq t-sözlәrini dyir.

 

Ümumiyyәtlә, bu yәdәn mәlum ln örpәk üçün üsusi frm dyil, mәhz bu mәsәlәdir. Örpәyin ncәliyini Nur surәsinin 31-ci yәsi bәyn dir. Bu yәnin Nur surәsinin yәlәrindәn snr nzil lduğunu nәzәrә lrq nlmq lr ki, yudniynә әlyhinnә min cәlbiybihinnә yәsindә mәqsәd budur ki, Nur surәsinin әvvәlki göstәrişinә tmmilә riyәt tsinlәr ki, әlqsızlrın, şәr insnlrın әziyyәtindәn sudә lsunlr.

 

Bundn әvvәlki yәdә buyurulur:

 

Üzrsüz yrә imnlı kişilәrә vә qdınlr әzb-әziyyәt vrәnlәr, nlr böhtn vә böyük günh mürtәkib lmuşlr. Bu yә müsәlmn qdın vә kişilәrә әzb-әziyyәt vrәnlәrә hәmlә dir. Dh snr qdınlr göstәriş vrir ki, öz rәftrlrınd vüqrlı lub, hәrәkәt vә dvrnışlrınd ğır lmğ riyәt tsinlәr ki, әlqsız şәslәrin törәdә bilәcәklәri mnәlәrdәn mnd qlsınlr. Bu mәsәlәyә diqqәt ytirmәk, hqqınd dnışdığımız yәdә mәqsәdin nә lduğunu dh yşı dәrk tmәyә kömәk dir.

 

Tәfsirçilәr әksәr hllrd yudniynә әlyhinnә min cәlbiybihinnә cümlәsindә әss mәqsәdi üzün örtülmәsi hsb tmişlәr. (Yәni bu cümlәnin üzün örtülmәsini çtdırmsını bәyn tmişlәr.) nlr qәbul dirlәr ki, yudniynә cümlәsinin әsl mәfhumu örtmәk dyildir, lkin әksәr hllrd nlr bu göstәrişin zd qdınlrın kәnizlәrdәn sçilmәsi üçün vrildiyini gümn tdiklәrindәn, blә ifdә tmişlәr. mm biz әvvәldә ddik ki, bu cür tәfsir hç bir şәkildә sәhih dyildir vә hç vt qәbul dilә bilmәz. Qurni-kәrimin ylnız zd qdınlr diqqәt ytirib, müsәlmn kәnizlәrә әzb-әziyyәt vrilmәsinә göz yummsını tәsәvvür tmәk lmz. Lp tәәccüblü iş budur ki, burd blә nәzәr vrәn tәfsirçilәr ( cümlәdәn, sünnü tәfsirçilәrindәn ln Zәmәşәri vә Fәr Rzi) Nur surәsinin yәlәrindә bu işi mәşәqqәtli hsb dәrәk şkr şәkildә üzün vә әllәrin örtülmәsinin vcib lmmsını dmişlәr. Ncә lur ki, bunlr öz sözlәrindәki ziddiyyәtlәri nәzәrә lmdn, hәmçinin Nur surәsinin hәmin yәsinin nәs lunmsını (qüvvәdәn düşmәsini) dmәdәn bu cür iddilr irәli sürürlәr?

 

Hәqiqәt bunddır ki, bu kimi tәfsirçilәr Nur surәsi ilә Әhzb surәsinin hәmin yәlәri rsınd hç bir ziddiyyәtin lduğun innmırlr. nlr Nur surәsini bir külli, ümumi vә hәmişәlik göstәriş hsb dirlәr vә burd müsәlmn qdınlr mnçilik törәdilib-törәdilmәmәsini nәzәrә lmırlr. mm Әhzb surәsinin yәsinin zd qdınlr vә y ümumiyyәtlә qdınlr әlqsız şәslәr tәrәfindәn mnçilik törәdilәn hllr mәsus lduğunu hsb dirlәr.

 

Qyd lunn yәdә mühüm mәsәlә İslm nәzәrindәn küçә vә iybnlrd qdınlr stşnlrın ğır vә şiddәtli cәzlr mәhkum lunmlrıdır. nlrı tәkcә plis idrәsinә çğırmq, bşını qırdırmq kifyәt dyildir. nlr üçün dh şiddәtli cәzlr vrdır. Qurni-kәrim buyurur:

 

Әgәr münfiqlәr öz çirkin әmәllәrindәn әl çәkmәsәlәr, sәnә әmr vrәcәyik ki, nlr hәmlә dәsәn, bu hld nlrdn z syd istisn lmql sәnin pәnhınd lmycqlr.

 

Bu yәdәn düşünülәn әn yüngül cәz tәdbiri nlrın pk İslm mühitindәn sürgün dilmәsidir. Cәmiyyәtdә iffәtә, pklığ nә qәdәr htirm qyuls, inlәrә dh şiddәtli cәz tәdbirlәri görülәcәkdir. Bunun әksi dә dğrudur.

  
ÖRPӘYİN HӘDDİ-HÜDUDU  
MÜLHİZӘLӘR 

İndi İslmın qdın vcib tdiyi örpәyin hәddi-hüdudunu mülif vә müvfiq dәlillәri nәzәrә lmql fiqhi cәhәtdәn rşdırcğıq.

 

Bir dh izh dirәm ki, bizim bәhsimiz tmmilә lmi yönә mlikdir vә hç dә fәtv mәqmınd dyilik. Mәn öz nәzәrimi dyirәm. Sizlәrdәn hәr biri dә әmәldә tәqlid tdiyi mücthidin fәtvlrın bmlıdır.

 

Әvvәlcә İslm fiqhi nәzәrindәn dnılmz vә qәti mәsәlә ln mәtlәblәri, snr isә itilflı vә üzәrindә bәhs lunmlı mәsәlәlәri rşdırcğıq:

 

1-Әllәrdәn vә üzdәn bşq yrlәrin örtülmәsi qdın vcibdir. İslm şәriәti nәzәrindәn bu brәdә hç bir şәkk-şübhә ydur. Bu mәsәlә İslm dininin dnılmz vә zәruri hökmlәrindәndir. Nә Qurn vә hәdis, nә dә fәtv nәzәrindәn bu brәdә hç bir itilf vә şәkk-şübhә mövcud dyildir. İtilflı mәsәlә ylnız üzün vә әllәrin bilәyә qәdәr örtülüb-örtülmәmәsidir.

 

2-Qdının vәzifәsi ln örpәyin vcibliyi kişiyә id ln bışın hrmlığı mәsәlәsindәn yrılmlıdır. Mümkündür, bir kәs qdın üçün üzün vә әllәrin örtülmәsinin vcib lmmsın innsın, lkin yni hld kişinin bu yrlәrә bmsının hrm lmmsını qәbul tsin. Hç dә tәsәvvür tmәmәliyik ki, bu iki mәsәlә bir-birindәn tm sılıdır. Hәmçinin, fiqhi bımdn d kişinin öz bşını örtmәsinin vcib lmmsı d şkr mәsәlәlәrdәndir. mm bu, hç vt qdının nmәhrәm kişinin bşın vә bәdәninә (lәzzәt mәqsәdi ilә) bmsının ciz lmsın dәlil l bilmәz.

 

Bәli, әgәr bu iki yrә bmğın ciz lmsını qәbul tsәk, nd hәmin yrlәrdә örpәyin vcib lmmğın innmlıyıq. Çünki qәbul dilәsi dyildir ki, kişinin qdının әllәrinә vә üzünә bmsı ciz lsun, lkin qdın üçün üzü vә әllәri çmq hrm lsun. Snrdn bәyn dәcәyik ki, fәtv shiblәri rsınd qәdimdәn indiyә qәdәr hç bir nәfәr dә tpmq lmz ki, qdının üz vә әllәrinin örtülmәsinin vcib lmsın innsın. Lkin kişinin hәmin yrlәrә bmsını hrm hsb dәnlәr vrdır.

 

3-Nәzәr tmәyin ciz lmsı mәsәlәsindә dә lәzzәt vә rybә üzündәn lrs, nun hrm lmsınd hç bir şәkk-şübhә ydur.

 

Lәzzәt ddikdә, qdın lәzzәt lmq vә şәhvәt nәzәri ilә bmq nәzәrdә tutulur. Rybә ddikdә isә qdın lәzzәt mәqsәdi ilә bmq nәzәrdә tutulmur, lkin bn şәs ilә bıln şәsin tutduğu mövq lә vәziyyәtdәdir ki, әtәr törәnir vә bu d günh düşmәyә sәbәb lur.

 

Bu iki bış mütlәq şәkildә, hәtt mәhrәmlәr brәsindә blә hrmdır. İstisn lunn ylnız hldır ki, bmq lçilik üçün bir növ müqәddimә lsun. Blә hllrd, hәtt dәtәn lduğu kimi lәzzәt üzündәn dә bs, ybi ydur. Әlbәttә, bu şәrtlә ki, şәsin mәqsәdi dğrudn d hәmin qdınl vlәnmәk lsun. Yәni kişi ciddi surәtdә vlәnmәk mәqsәdi ilә qdını görmәk istәsin, nun sir üsusiyyәtlәrini bәyәnmiş lsun. mm әgәr lәzzәt lmq mәqsәdi ls vә vlәnmәyi bәhnә tsә, nd bu işә iczә vrilmir.

 

İlhi qyd-qnunlr bәşәriyyәtin qyduğu qnunlr kimi dyildir ki, nd zhiri surәti düzәltmәklә vicdn rht dilsin. İlhi qnunlrd insnın vicdnı hkimdir vә mütәl llh üçün hç nә gizli dyil, Özü hsb çәkәndir. Bun görә dә dmәliyik ki, hәqiqәtdә burd hç bir istisn mövcud dyildir. Çünki, qәti şәkildә hrm ln bış lәzzәt mәqsәdi ilә ln, iczә vrilәn bış isә lәzzәt mәqsәdi ilә lmyn bışdır. Lkin istәr-istәmәz lәzzәt hsil lur.

 

Fәqihlәr şkr şәkildә dmişlәr ki, bir şәsin bir nçә qdın yni zmnd bıb nlrdn birini sçmәyi ciz dyildir. İczә vrilәn ylnız üsusi vә müәyyәn şәkildә ln qdın brәsindәdir ki, nu hәmin kişiyә tnıtdırırlr vә kişi nun brәsindә fikirlәşir. Kişinin dә hәmin qdının sir üsusiyyәtlәri brәsindә hç bir şәkk-şübhәsi ydur, sdәcә nun zhiri bәdәn quruluşunu görmәk, bununl d bәyәnib-bәyәnmәyәcәyini bilmәk istәyir. Bәzi fәqihlәr bu mәsәlәni htiyt şәklindә bәyn tmişlәr.

  
ÜZ VӘ ӘLLӘR 

Örpәyin vcib lmsının yüz fiz mәlum lduğu hllrı bәyn tdikdәn snr növbәti mәsәlә әlin vә üzün örtülüb-örtülmәmәsidir.

 

Üzün vә әllәrin örtülmәsinin vcib lub-lmmsı bımındn örpәk mәsәlәsindә bir-birindәn tmmilә fәrqlәnәn iki fәlsәfә yrnır. Әgәr üzün vә әllәrin örtülmәsini vcib bilsәk, nd qdının guşәnşinlik, skt hәyt tәrzi kçirmәsinә vә nun hәr növ ictimi fәliyyәtinin qrşısının lınmsı fәlsәfәsinә innmış luruq. Bu hld , ylnız v mühitindә vә y tmmilә qdınlr mәsus ln bir mühitdә fәliyyәt göstәrә bilәr.

 

Lkin әgәr tәkcә әllәr vә üz istisn lmql bәdәnin sir yrlәrini örtmәyi vcib vә qdınlrın kişilәrin htirslrını tәhrik dәn hәr növ әmәli hrm, kişilәrin dә nlr lәzzәt vә rybә üzündәn bmlrını qdğn hsb tsәk, mm ylnız üzün görünәn hissәsinin vә әllәrin bilәyә qәdәr örtülmәsini vcib bilmәsәk, ylnız nd bu mәsәlә tmmilә bşq bir nәzәrlә irәli çәkilir. Bu hld biz bşq bir fәlsәfәnin tәrәfdrıyıq. d bundn ibrәtdir ki, qdının v dustğı lub, ylnız v dilindә işlәmәsinin hç bir lüzumu ydur vә , guşәnşinlik tmәmәlidir, ylnız hәr növ cinsi lәzzәtin v mühitindә, әr-rvd münsibәtlәri çәrçivәsindә lmsını qәbul tmәli, ictimi yrlәrdә isә bu kimi mәsәlәlәrdәn çәkinmәlidir. İstәr bmql, istәr lәms tmәklә, istәrsә dә qulq smql lsun, hç bir lәzzәt әr-rvd münsibәtlәri çәrçivәsindәn ricdә bş vrmәmәlidir. Bun әssәn, qdın hәr növ ictimi fәliyyәt göstәrә bilәr.

 

Әlbәttә, burd d bir nçә mәsәlәni qyd tmәk lzımdır:

 

1-Biz hl-hzırd qdının ilk növbәdә özünün ilәdәki vәzifәlәrinә әmәl tmәli lub-lmmsını ydınlşdırmlıyıq. Şübhә ydur ki, biz qdının ilkin vәzifәsi kimi nun vdә nlıq dib uşqlrın tәrbiyәsi ilә mәşğul lmsının tәrәfdrıyıq.

 

2-İslm nәzәrindәn qdının bәzi ictimi vәzifә vә mәqmlrı öhdәsinә l bilmәsi mәsәlәsinә gәldikdә isә, bunun yrılıqd bir bәhsә htiycı vr vә ç gniş bir mәsәlәdir. ( cümlәdәn siysi, mәhkәmә işlәri, fәtv mәqmı vә sir kimi işlәrdә.) Biz bu işlәr brәsindә yrılıqd söhbәt dәcәyik.

 

3-Yd qdınl kişinin bir yrdә әlvәtdә lmsının yb vә irdı hmıy bәllidir. Bәlkә dә fәqihlәrin әksәriyyәti bu işi hrm symışlr, biz hl-hzırd yd kişilәrlә qdınlrın bir yrdә lmsın sәbәb ln ictimi işlәrә nәzәr ytirmirik.

 

4-İslm nәzәrindәn kişi ilәnin bşçısı, qdın isә bu ilәnin bir üzvüdür. Bun görә dә kişi ilәnin mәslәhәti vә mәnfyini nәzәrә ldığındn, nun qdının müәyyәn işlәri görmәsinin qrşısını lmğ hqqı vrdır.

 

Bizim mәqsәdimiz budur ki, әgәr әllәrin vә üzün, üsusilә üzün örtülmәsi vcib ls, tәbiidir ki, qdının fәliyyәt dirәsi ylnız v şәritinә, yud hmısı qdınlrdn ibrәt ln cәmiyyәtlәrә id lur. Lkin әgәr üzün örtülmәsi vcib lms bu mәhdudiyyәt istәr-istәmәz rdn qlır. Әgәr müәyyәn mәhdudiyyәt irәli gәlsә dә ylnız istisn rktri dşıycqdır.

 

Üzün zhir ln hissәsinin örtülmәsini vcib hsb tmәdiyimiz hld, bәzi işlәrin hrm vә y ciz lmsı bımındn şәri hökm ydın lur. İşlәrdәn çu ilk bışd fiqhi vә şәri nәzәrdәn qdın hrm dyildir. Lkin әgәr üzün vә әllәrin örtülmәsini vcib hsb tsәk, nd ikinci dәrәcәli hl kimi hәmin işlәr qdın hrm lur. Yәni n görә hrm lur ki, bu vәzifә vә y işlәr üzün vә y әllәrin çıq qyulmsını tәlәb dir. Bun әssәn hәmin işlәrin ciz lub-lmmsı qdın üçün üzün vә әllәrin örtülmәsinin vcib lub-lmmsı ilә bğlıdır. Biz bu kimi işlәrdәn bir nçәsini qyd dirik:

 

1-Qdınlr sürücülük dә bilәrlәrmi?

 

Bildiyimiz kimi, sürücülük mәsәlәsi üsusi şәkildә hç bir hökmә mlik dyildir. Burd bu mәsәlәni nәzәrә lmq lzımdır ki, qdın sürücü lmql yni zmnd özünün bşq vәzifәlәrini dә icr dә bilәrmi? Әgәr üzün vә әllәrin örtülmәsi vcib ls, bu hld dmәliyik ki, qdın sürücü l bilmәz.

 

2-Qdınlr stıcılıq dә bilәrlәrmi?

 

(Әlbәttә, mәqsәdimiz hl-hzırd dünyd mövcud ln rklm rktrli stıcılıq dyil, hәqiqi ticrәtlә mәşğul lmqdır.)

 

3-Qdın idrә işlәri görә bilәrmi?

 

4-Qdının hqqı vrdırmı ki, hәtt tәlәbәlәr kişi ls blә tәdris işini öhdәsinә lsın vә y kişi müәllimin tәdris tdiyi siniflәrdә turub tәhsil lsın?

 

Әgәr üz vә әllәrin örtülmәsinin vcib lmdığını, kişinin dә rybә vә lәzzәt mәqsәdi lmdn qdının әllәrinә vә yqlrın bmğının mnәsiz lduğunu әzәrә lsq, blә nәticә lınr ki, bu işlәrin hç bir mnәsi ydur. Әks hld isә ciz dyildir.

 

Bir sözlә, üz vә әllәr qdının mәhbus lub-lmmsının myrıdır. Örpәklә mülif lnlrın tutduğu irdlr zmn yrlidir ki, üzün vә әllәrin örtülmәsini vcib hsb dәk. mm әgәr üzün vә әllәrin örtülmәsini vcib hsb tmәsәk, bәdәnin sir yrlәrinin örtülmәsindә hç bir ird tutmq lmz, әksinә bu kimi hllrd ylnız müliflәrin özlәrinә ird tutul bilәr.

 

Әgәr qdının hç bir pis niyyәti ydurs vә yrım çılpq hld vdәn çımq istәmirsә, üzündәn vә әllәrindәn bilәyә qәdәr istisn lmql bütün bәdәnini vә bşını örtәcәk sdә bir pltr gymәsi nun vdәn ricdә ln fәliyyәtlәrinә hç bir mnә törәtmәyәcәkdir. Әksinә, qdını qyri-fәl bir vrlıq şәklinә sln sәbәb nun özünü bşqlrın göstәrmәsi, bәzәnib l-әlvn pltrlr gymәsidir. Çünki, blә ln hld qdın bütün vtını hәmin vәziyyәtinin qrunub slnılmsın sәrf tmәlidir. Biz tzliklә izh dәcәyik (vә әvvәldә qәdim tәfsirçilәrdәn nәql tdik) ki, üzün vә әllәrin istisn lunmsınd әss mәqsәd qdının fәliyyәtinә imkn yrtmq vә bu işdә yrn bilәcәk mәşәqqәti rdn qldırmqdır. Hәmin myr әssәn dә İslm nu vcib symmışdır.

 

Bu mәsәlә ilә әlqәdr hәm müvfiq, hәm dә mülif dәlillәr brәsindә әlvә tәdqiqt prırıq.

  
MÜVFİQ DӘLİLLӘR 

Bir nçә dәlilә әssәn dmәk lr ki, üzün vә әllәrin örtülmәsi vcib dyildir. cümlәdәn:

 

1-Qyd lunduğu kimi, Nur surәsinin 31-ci yәsi bu vәzifәni bәyn dib nun hәdd-hüdudunu tәyin tmәk üçün nzil lmuşdur. Bu yәnin özü, üzü vә әllәri örtmәyi lzım vә vcib hsb tmәmişdir. Hәmin yәdә iki cümlәyә istind tmәk lr. nlrdn biri vәl yubdiynә ziynәtәhunnә ill m zәhәrә minh , digәri isә vәl-yәzribnә biumurihinnә әl cuyubihinnә cümlәsidir.

 

Birinci cümlәdә tәfsirçilәrin әksәriyyәti vә ümumi rәvyәtlәr hәnnı, sürmәni, üzüyü, bilәrziyi vә sir kimi şylәri ill m zәhәrә (yәni zhir lnlrdn bşq) istisnsının nümunәlәri hsb tmişlәr. Bu zinәtlәr dә üzdә vә әllәrdә (bilәyә qәdәr) ln hissәdә yrlәşir. Hәn, üzük vә bilәrzik әl ilә, sürmә isә gözlә әlqәdrdır.

 

Üzün vә әllәrin örtülmәsini vcib bilәn şәslәr ill m zәhәrә minh istisnsını üst pltrlr hәsr tmәlidirlәr. ydındır ki, istisnnı bu mәny yzmq ç çәtin vә Qurnın bәlğәt qnunlrının әksinәdir. Üst pltrın gizlәdilmәsi qyri-mümkün lduğundn, burd hç bir istisny htiyc ydur. Bundn әlvә, pltrı vt zinәt hsb tmәk lr ki, bәdәnin bir hissәsi görünmüş lsun. Mәsәlәn, hicbsız qdınlr brәsindә dmәk lr ki, nlrın pltrlrı zinәtlәrinin bir qismidir. Lkin әgәr qdın bәdәninin hәr yrini bşdn-bş bir pltr ilә örtsә, bu cür pltr hç vt zinәt syılmycqdır.

 

Sözün ülsәsi budur ki, bu yәdә bәdәn zinәtlәrinin bir qisminin istisn lunmsını inkr tmәk lmz, rәvyәtlәrin dә şkr şәkildә buyurduğu hç vt şübhә dilәsi mәsәlә dyildir.

 

İkinci cümlә brәsindә isә bunu dmәk lzımdır ki, yә dәllәt dir ki, byunun vә ynın örtülmәsi vcibdir. Bu yә örtüyün hәdd-hüdudunu bәyn tmәk mәqmınd lduğundn, әgәr üzün dә örtülmәsi vcib lsydı, hökmәn nu d bәyn dәrdi.

 

Diqqәt din! imryәni bş örpәyi әss tibrı ilә bşın örtülmәsi üçün nәzәrdә tutulmuşdur. yәdә umur (imrın cәm frmsıdır) kәlmәsinin zikr lunmsındn bş düşülür ki, qdının bşınd örpәk lmlıdır. ydındır ki, örpәk ilә qdının bşı örtülmәlidir. mm bәdәnin bş nhiyәsindәn bşq, sir yrlәrin dә bş örpәyi ilә örtülmәsinin lzım lub-lmmsı nun ncә bәyn lunmsı ilә әlqәdrdır. yәdә ylnız bş örpәyinin ynın iki tәrәfinә vurulmsı qyd dildiyindәn, mәlum lur ki, lә hәmin miqdr d vcibdir.

 

Mümkündür, vәl-yәzribnә biumurihinnә әl cuyubihinnә cümlәsinin mәnsındn bş örpәklәrinizi pәrdә kimi üzünüzün qbğındn sılı vәziyyәtdә lә slın ki, sinәnizi vә ynızı d örtsün mәnsı bş düşülsün.

 

mm bu cümlәni hç bir yll hәmin cür mәn tmәk lmz. Çünki, әvvәl burd cilbb kәlmәsi dyil, imr sözü işlәdilmişdir. imr kiçik bş örpәyinә, cilbb isә böyük bş örpәyinә dyilir. Kiçik bş örpәyini qәdәr qbğ çәkmәk lmz ki, böyük pәrdә kimi sılı hld qlsın, yni zmnd üzü, byunu, ynı, sinәni vә hәmçinin bşı vә byunun rsındkı tüklәri dә örtmüş lsun ( zmn dәt üzrә qdınlrın uzun hörüklәri vr idi).

 

İkincisi, yәdә buyurulur ki, bşınızd ln hәmin örpәklәrin vsitәsilә bu әmәli yrinә ytirin. ydındır ki, әgәr bş örpәklәrini hәmin şәkildә üzlәrinә slsydılr, öz qrşılrını hç cür görә bilmәzdilәr, yl gtmәk nlr üçün qyri mümkün lrdı. Digәr tәrәfdәn dә, hәmin dövrdә mövcud ln örpәklәr hl-hzırdkı kimi tr şәklindә lmmışdır ki, qbqlrını görә bilsinlәr. Әgәr mәqsәd bş örpәklәrinizi bşınızın qbğındn (sılı vәziyyәtdә) slın idisә, nd göstәriş vrilmәliydi ki, lә bş örpәklәri hzırlyın ki, bunlrdn fәrqlәnsin vә nun vsitәsi ilә hәm üzünüzü örtәsiniz, hәm dә yl gdә bilәsiniz.

 

Üçüncüsü, zәrәbә flinin әl hәrfi ilә birlәşmәsi hç vt sılı vәziyyәtdә slmq mәnsını vrmir. Әvvәldә ddiyimiz kimi, lüğәt vә әrәb әdәbiyytı limlәrindәn nәql tdiyimiz kimi zәrәbә flinin әl hәrfi ilә birlikdә gәlmәsi ylnız bu mәnnı çtdırır ki, filn şyi filn şyin üstündә hicb kimi qy. Mәsәlәn, Әshbi-kәhf brәsindә buyuruln fәzәrәbn әl znihim cümlәsinin mәnsı budur ki, nlrın qulqlrın pәrdә vurduq. Bun әssәn vәl-yәzribnә biumurihinnә әl cuyubihinnә cümlәsinin mәnsı bu lur ki, örpәklәrinizlә sinәlәrinizә vә byunlrınız hicb qәrr vrin. Dmәli, bu mәqm örpәyin hәdd-hüdudunu bәyn tdiyindәn vә yә öz örpәklәrinizlә byunlrınızın vә sinәlәrinizin üzәrinә hicb qәrr vrindyә buyurub, hç dә üzünüzә pәrdә slındmәdiyindәn mәlum lur ki, üzә pәrdә slmq vcib vә lzım dyildir.

 

Burd әlvә lunmlı digәr bir mühüm mәsәlә dә bu yәnin nzil lmsındn qbq müsәlmn qdınlrının öz örpәklәrini bşlrın ncә örtmәlәridir.

 

Trii bımdn şәkk ydur ki, müsәlmn qdınlr örpәk yәsi nzil lmzdn qbq dәt üzrә öz üzlәrini örtmürdülәr. Әvvәldә qyd tdiyimiz kimi, örpәyin uclrını qulqlrının dlındn kçirib kürәklәrinә tırdılr. Nәticәdә qulqlrı, sırğlrı, üzlәri, byun vә sinәlәri çıq qlırdı. Mәhz blә bir şәritdә göstәriş vrildi ki, örpәyin uclrını sinәlәrinә vursunlr. Bunun mәnsı dur ki, örpәyin iki tәrәfini sğ tәrәfini sl, sl tәrәfini isә sğ gәtirib sinәlәrini vә ylrını örtsünlәr. Bu göstәrişә әmәl dilmәsi qulqlrın, sırğlrın, byun vә ynın örtülüb üzün isә çıq qlmsın sәbәb ldu.

 

Bizim nәzәrimizә görә, qyd lunn yәnin hәmin mәnnı çtdırmsınd hç bir şәkk-şübhә ydur. Әgәr yәnin örpәyin hәdd-hüdudunu tәyin tmәk mәqmınd lduğunu vә üsul limlәrinin ddiyi kimi, bәyn mәqmınd ln zmn mәsәlәilә әlqәdr ln hәr hnsı bir şyi bәyn tmәmәyin ciz lmmsını nәzәrә lmql, qәti şәkildә ydın lr ki, üzün örtülmәsi vcib dyildir.

 

2-Bir ç hllrd birbş örpәk mәsәlәsi, yud nun vcib vә y ciz lmsı mәsәlәsi sruşuln zmn, mülhizә dirik ki, immlrın dövründә nlr vrilәn sullrd hәmişә sç brәsindә sruşulur, hç vt üzün çıq lub-lmmsındn söhbәt gtmirdi. Yәni bu sullr vrilәrkәn üz vә әllәrin çıq qlmsın iczә vrilmәsi rtıq mәlum mәsәlәlәr sırsınd lmuşdur. Biz dә bu rәvyәtlәrdәn bir nçәsini şğıd qyd dirik:

 

1-rvdın bcısın (bldız) bmğın hrm lmsı brәsindә

 

Әhmәd ibni Әbi Nәsir Bәzәnti (imm Riz (ә)-ın әn yın shbәlәrindәndir) dyir: İmm Riz (ә)-dn sruşdum ki, kişi öz rvdının bcısının sçlrın b bilәrmi? Hәzrәt buyurdu: yr. mm әgәr yşı ötüb hәddindәn rtıq qcln qdınlrdn ls, (bmğın) ybi ydur. Ddim: Dmәli, rvdın bcısı yd qdınlrl ynidir? Buyurdu: Bәli. Ddim: (Yşı kçmişlәrә) nә qәdәr bmq cizdir? Buyurdu: nlrın sçlrın vә brmqlrındn dirsәyinә qәdәr bmğın ybi ydur.

 

Mülhizә tdiyiniz kimi, rәvyәtin hәm birinci sulınd, hәm dә ırıncı cvbd imm Riz (ә)-dn üz brәsindә dyil, sç vә tüklәr brәsindә sruşulub. Burdn gözәl şәkildә ydın lur ki, üzün istisn lunmsı hәm sul, hәm dә cvb vrәnlәrin nәzәrindә rtıq mәlum bir mәsәlә imiş. Hç vt blә bir htiml vrmәk lmz ki, mәsәlәn, yşı ötmüş qdınlrın sçlrın vә dirsәyә qәdәr әllәrinә bmq ciz lsun, mm nlrın üzünә bmğ iczә vrilmәsin. Hlbuki, sulın cvbınd üz nhiyәsi bmğın ciz lduğu yrlәrdәn biri kimi qyd dilmәmişdir.

 

2-ğln uşqlrı brәsindә

 

İmm Riz (ә) Әhmәd ibni Әbi Nәsr Bәzәntiyә buyurdu: ğln uşğı yddi yşın çtdıqd nu nmz qılmğ vdr t, lkin hәddi-büluğ çtmyınc, qdınlrın öz sçlrını ndn örtmәsi vcib dyildir.

 

Yәni ğln uşqlrını nmz vdr tmәk nlrı nmz dәt tdirmәk üçündür. Çünki yddi yşınd nlr kişi hökmündә dyillәr. Burd d üzün y, ylnız sçlrın örtülmә-sindәn söhbәt gdir. Hәdis kitblrınd hәmin mәzmund çlu rәvyәtlәr mövcuddur.

 

Blә bir sul vrilә bilәr ki, bu hәdislәrdә sçlr sdәcә lrq misl kimi qyd lunmuşdur. Bәdәnin dә örtülmәsinin vcib lmsın bmyrq, bәdәn zikr lunmmışdır. Bun әssәn mümkündür, üzün dә örtülmәsi vcib lsun, mm hәmin mәsәlә sdәcә lrq burd zikr lunmmışdır.

 

Cvbımız budur ki, әgәr üzün örtülmәsi vcib lsydı, dh yşı lrdı ki, nu misl göstәrsinlәr. Blә ki, bizim cmt rsınd (üzün örtülmәsini vcib bildiyimiz hld) örpәk mәsәlәsini üzü tutmq kimi tәbir dirlәr. Sәbәbi dә budur ki, әmәl mәqmınd dh rtıq çıl bilәn hissә üzdür. Әgәr nun örtülmәsi bәyn luns, bәdәnin bşq yrlәrinin örtülmәsi öz-özünә bş düşülәcәkdir. mm bәdәnin sir yrlәrinin örtülmәsi kündәlik mәsәlәlәr sırsınd lmdığındn, hblә hәmin hissәlәrin çılmsının ciz lmmsınd hç bir şәkk-şübhә lmdığındn, bu brәdә sul vrilmәmişdir.

 

3-Mәmluklr brәsindә

 

Qulmın öz shibәsinin sçlrın vә bldırlrın bmsı cizdir.

 

Bşq bir rәvyәtdә cәlәr brәsindә (hәtt mәmluk lmy d bilәrlәr) sul lunmuşdur.

 

Mәhәmmәd ibni İsmil ibni Bәzi ( d imm Riz (ә)-ın böyük sәhbәlәrindә biridir) dyir: İmm Riz (ә)-dn sruşdum: zd qdınlr bşlrını cәlәrin qrşısınd örtmәlidirlәrmi?

 

(ydındır ki, kәnizlәrin bşının örtülmәsi vcib dyildir. Bun görә dә zd qdınlr brәsindә üsusi hld sul lunur.)

 

Cvbd buyurdu: yr, çünki tm imm Mus ibni Cәfәr (ә)-ın qızlrının bşlrı çıq lnd cәlәr nlrın ynın gәlirdilәr. tmdn sruşdum ki, cәlәr zd idilәr, ys qul? Buyurdu: zd dyildirlәr. Sruşdum: Әgәr zd lsydılr, qızlr bşlrını örtmәli idilәrmi? Buyurdu: yr.

 

cәnin vә qulun qdın mәhrәm lub-lmmsı brәsindә yәlәrin tәfsirindә söhbәt tdik. Fәqihlәrin әksәriyyәti bunlrın bir-birinә mәhrәm lmmsını dyirlәr. Lkin bu rәvyәtlәrin üzün istisn lunmsının mәlum mәsәlәlәr sırsınd lduğun dәllәt tmәsindә hç bir şәkk-şübhә ydur. Sir cәhәtlәrdә itilflı lmlrın bmyrq, bu brәdә çlu bşq rәvyәtlәr dә vrdır ki, Kfi, Vәsil vә sir kimi kitblrd nәql dilmişdir.

 

4-Zimmә әhli ln qdınlr brәsindә

 

Sәkuni imm Sdiq (ә)-dn blә nәql dir: Pyğәmbәr (s) buyurmuşdur: Zimmә әhli ln qdınlrın sçlrın vә әllәrinә bmq hrm dyildir.

 

Әli (ә) buyurur: Zimmә әhlinin qdınl-rının bşın bmq cizdir.

 

Zimmә әhlinin qdınlrın bmğın ciz lmsı brәsindә fәqihlәr vә mücthidlәr tm fikir birliyindәdirlәr. mm fәqihlәrdәn bәzilәri bir qyd dә әlvә dib dmişlәr ki, bu brәdә Pyğәmbәrin (s) dövründә zimmә әhlinin rsınd mövcud ln qәdәrә bmql kifyәtlәnmәk lzımdır. Yәni nlrın zmnlrd bәdәnlәrini örtmәdiyi miqdr bmq cizdir (özü dә lәzzәt vә rybә mәqsәdi lmdn). mm müsir dövrә rktrik ln çıq-sçıqlıq vә yrım çılpqlıq bizim üçün myr l bilmәz.

 

Lkin bşqlrının әqidәsinә görә, nlr dәtәn öz bәdәnlәrini ümumi cmt qrşı-sınd nә qәdәr çıq qyurlrs, hәmin miqdr bmğın ybi ydur. Bmyrq ki, Pyğәmbәrin (s) dövründә ndn z miqdrı çıq qyurdulr.

 

5-Sәhrd yşyn qdınlr brәsindә

 

İmm Sdiq (ә) buyurur: Tәhmә (Hiczın cәnub şәhәrlәri) vә nun әtrf kәndlәrindә, çöldә vә sәhrd yşynlrın vә әlәclәrin (yәni çöl әrәblәrinin hökmündә ln svdsız qyri-әrәblәr) qdınlrının bşlrın bmğın ybi ydur. Çünki nlrı bu işdәn nә qәdәr çәkindirsәn dә, hç bir fydsı ydur.

 

Fәqihlәrin bir qrupu bu rәvyәtin mәzmunun әssәn fәtv vrmişlәr. Mәrhum yәtullth ğ Syyid Әbdül Hdi Şirzidәn nәql lunmuşdur ki, , bu hökmü hәm dә kәnddә yşyn qdınlr kimi bu işdәn çәkindirilmәsi hç bir fyd vrmәyәn şәhәr qdınlrı üçün dә tәtbiq tmişdir. n görә ki, hәdisdә çәkindirmәyin, qdğn tmәyin hç bir fydsı lmyn cümlәsi vrdır, d bu cümlәyә istind tmişdir. Müsir fәqihlәrdәn vә böyük mәrcәyi-tәqlidlәrdәn dә bәzilәri hәmin cür fәtv vrmiş vә hәdisdә qyd lunn sәbәbә istind tmişlәr.

 

mm fәqihlәrin әksәriyyәti bunu qәbul tmәmişlәr. Hәtt nlr çöldә yşyn vә kәndli qdınlr brәsindә dә hәmin qәdәrlә kifyәtlәnib dmişlәr ki, kişilәrә vcib dyildir ki, bu qdınlrın lduğu mәknlrdn gdiş-gәlişlәrini kәssinlәr. Әgәr rdn kçsәlәr vә nәzәrlәri qdınlr düşsә, hç bir mnәsi ydur. mm bu, dimi bir istisn şәklindә dyildir.

 

Ümumiyyәtlә, bizim bu vә bun şr rәvyәtlәrdәki әssımız rd hç bir hld üz vә әllәr brәsindә sul vrilmәmәsidir. Bunun d sәbәbi üzün vә әllәrin örtülmәsinin vcib lmmsının rvilәrin nәzәrindә rtıq dnılmz vә qәti bir mәsәlә lmsı vә bu brәdә zcıq d ls, şübhәyә yr qlmm-sıdır. Hç vt htiml vrilmәzdi ki, nlr üzün örtülmәsini vcib bilsinlәr vә snr sçlrın örtülmәsindә şәkk tsinlәr.

 

3-Üzün vә әllәrin istәr örtülmәsi, istәrsә dә bmmql әlqәdr hökmünü göstәrәn rәvyәtlәr.

 

Әlbәttә, üzün vә әllәrin örtülmәsinin vcib lmmsı nlr bmğın ciz lmsın dәllәt tmir. mm bmğın ciz lmsı üzü vә әllәri örtmәyin vcib lmmsın dәllәt dir.

 

Biz әvvәllәr vә l yubdiynә ziynәtә-hunnә il m zәhәrә minh yәsi brәsindә bu rәvyәtlәrin bәzilәrini qyd tmişdik. İndi isә burd bir nçәsini dә gәtiririk:

 

1-Mәsәdәt ibni Zürrә nәql dir ki, İmm Sdiq (ә) qdının şkr tmәsi ciz ln zinәtlәr brәsindә buyurur: , üz vә iki әldәn ibrәtdir.

 

2-Müfәzzәl ibni Ömәr İmm Sdiq (ә)-dn sәfәrdә ölәn bir qdın brәsindә sruşub dyir ki, n qusul vrәcәk mәhrәm qdın vә y kişi ydur. Hәzrәt buyurdu: nun tәyәmmüm yrlәrinә qusul vrilmәlidir, lkin bәdәninә tunulmmlıdır, llhın nun üçün örtmәyi vcib tdiyi zinәtlәri dә şkr dilmәmәlidir. Mәn sruşdum ki, nd ncә әmәl tmәliyik? Buyurdu: Әvvәlcә әllәrinin içini, snr üzünü, dh snr isә әllәrinin üstünü yumq lzımdır.

 

Gördüyünüz kimi, bu hәdis şkr şәkildә üzü vә әllәri, örtülmәsi vcib lmyn istisnlr cәrgәsindә qyd dir.

 

3-Әli ibni Cәfәr (bu böyük şәsiyyәt ltıncı immın ğludur) qrdşı imm Mus ibni Cәfәr (ә)-dn sruşur ki, bir kişi n mәhrәm lmyn qdının hnsı yrlәrinә b bilәr? Hәzrәt cvbınd buyurur: Üzü, әllәri vә bilәrzik bğldığı yr.

 

4-Cbir dyir ki, Rәsuli-Әkrәm (s) ilә birlikdә Ftimәnin vinә gәldik. Hәzrәt slm vrib dil lmq üçün iczә istәdi. Ftimә (ә.s) iczә vrdi. Hәzrәt ynә buyurdu: Mәnimlә gәlәn şәslә birlikdә dil lummu?

 

Hәzrәti Zәhr ddi: tcn, bşımd bir şy ydur (yәni bşım çıqdır).

 

Pyğәmbәr (s) buyurdu: Örpәyinin bir hissәsi ilә bşını ört.

 

Snr ynidәn dil lmq üçün iczә istәdikdә, Hәzrәti Zәhr buyurun-dyә cvb vrdi. Dil lduqd, hәzrәti Zәhrnın üzünün sp-srı srldığını gördüm. Rәsuli-Әkrәm (s) sruşdu: Nә üçün blәsәn? Cvb vrdi ki, clıqdn bu hl düşmüşәm. Hәzrәt du tdi: Pәrvәrdigr, mәnim qızımı dyur!

 

Bu dudn snr Zәhr (ә)-ın üzünün rәngi özünә gәlmәyә bşldı, hәtt qnın nun üzündәki dmrlrd hәrәkәtini görürdüm. Zәhr (ә.s) ndn snr hç vt c lmdı.

 

Bu hәdis üzün örtülmәsinin vcib lmdığın dәllәt dir vә üzә bmğın ciz lmsını d ç şkr şәkildә çtdırır.

 

5-Füzyl ibni Yәsr dyir: İmm Sdiq (ә)-dn sruşdum ki, qdının әlinin bilәkdәn dirsәyә qәdәr ln hissәsi nmәhrәmdәn örtülmәli ln yrlәrdәndirmi? Buyurdu: Bәli, örpәyin ltınd lnlr, hәmçinin bilәrzikdәn dirsәyә qәdәr dә örtülmәlidir.

 

***

 

4-hrm brәsindә qyd lunn rәvyәtlәr qdının üzünün örtülmәsini hrm bilir.

 

Üzün çıq slnılmsının hrmdn bşq vtlrd hrm, mm hrm hlınd vcib lmsı ç zәif bir htimldır. Bunu d nәzәrә lmlıyıq ki, hrm hlınd ln şәs hәcc vә ümrә әmәllәrini yrinә ytirdikdә, dәtәn qdın vә kişilәrin izdihmlrı rsınd lur. ydındır ki, әgәr kişilәrin qrşısınd üzü örtmәk vcib lsydı, nd bu, hökmәn qyd lunmlı idi. Bundn d әlvә, rәvyәtlәrdә qyd lunmuşdur ki, İmm Bqir (ә) hrm hlınd ylpiyi ilә üzünü örtәn bir qdını gördü vә şәsәn әlindә ln әs ilә nun ylpiyini üzündәn kәnr çәkdi.

 

Bәzi rәvyәtlәrdәn blә mәlum lur ki, qdının üzünün hrm hlınd çıq lmsı kişinin bşının çıq lmsı müqbilindәdir. Mәqsәd dә budur ki, hrm bğlyn şәs syuğun vә istinin tәsirindәn bir qәdәr әziyyәt çәksin. Blә ki, bir hәdisdә dyilir: Bir qdın hrm hlınd üzünә niqb vurmuşdu, İmm Bqir (ә) buyurdu: Niqbı götür. Çünki әgәr niqblı lsn üzünün rәngi dәyişilmәz. Yәni günәşin tәsirindәn üzünün rәngi, dәrisi dәyişilmәz.

 

Dmәli hrmlı şәs kişidirsә bşını, qdındırs üzünü çıq slmlıdır-dyilmәsindәn mәqsәd budur ki, di hllrd istifdә tdiklәri rifh vә syişi bir qәdәr zltmlıdırlr. Lkin Müqәddәs Şәriәt Shibi örpәk qnununun öz hlınd qlmsını istәdiyindәn, nlr öz bşlrını çmğ göstәriş vrmәmiş vә ylnız üzünü çmğı әmr tmәklә kifyәtlәnmişdir. Әgәr hrm hlınd d örpәk qnununu lәğv tmәk istәsәydi, l bilәrdi ki, qdın üçün dә bşın çılmsı vcib dilsin.

 

Fәqihlәrin hç biri dmәmişdir ki, Şәriәt Shibinin mәqsәdi hrm brәsindә örpәk üçün istisn tmәk lmuşdur.

 

Bu bölmәdә sünnü vә şiә rәvyәtlәri vә trii şhidlәr lduqc çdur vә hç biri inkr lun bilmәz. Qyd lunnlr d hәmin rәvyәtlәrin nümunәlәri idi. Bunlrın hmısının qyd lunmsı üçün yrıc bir kitb lzımdır.

  
MÜLİF DӘLİLLӘR 

Әllәrin vә üzün örtülmәsinin vcib lmsını isbt tmәk üçün yurıd qyd lunnlrın әksini çtdırn bәzi dәlillәrә istind tmişlәr. cümlәdәn:

 

1-Müsәlmnlrın siyrәsi (dәt-әnәnәsi).

 

Bunu şhid gәtirәnlәr dyirlәr ki, düzdür, yә vә rәvyәtlәrin zhiri mәnsın görә üzün vә әllәrin örtülmәsi vcib dyildir, lkin bunu d inkr tmәk lmz ki, dindrlrın dәt-әnәnәlәri bunun әksinә lmuşdur.

 

Siyrә sdә bir şy dyildir ki, snlıql nu rәdd tmәk mümkün lsun. Әgәr dğrudn d İslmın әvvәllәrindәn indiyә qәdәr müsәlmn-lr öz dvrnış vә siyrәlәrinә görә rdıcıl şәkildә üzün vә әllәrin örtülmәsini lzım bilmişlәrsә, bunun özü qyd lunn müddәy ydın bir dәlil syılcq vә tәbiidir ki, bu, müsәlmnlrın Pyğәmbәrdәn (s) vә immlrdn öyrәnib әz tdiklәri bir dәrs hsb luncq. İstilhd dyirlәr ki, müsәlmnlrın rdıcıl siyrәsi Pyğәmbәrin (s) siyrәsini bәyn dir. Hәzrәtin siyrәsi dә әlbәttә ki, höccәtdir.

 

Bir ç hllrd fәqihlәr müәyyәn hökmlәri isbt tmәk üçün siyrәyә istind dirlәr. Misl üçün, sqql brәsindә dyirlәr ki, nun qırılmsının hrm lmsının әn möhkәm vә tutrlı dәlili müsәlmnlrın bu brәdә ln siyrәsidir. Çünki, nlr sqqllrını qırmırdılr. (Әlbәttә, bu brәdә münqişә lunrq dyilmişdir ki, müsәlmnlrın sqql slmsındn blә nәticә lmq lr ki, sqqlın slnmsı hrm dyildir, lkin nu slmğın vcib lmsı bundn isbt lunmur. Çünki bu iş müstәhәb vә y mübh d l bilәr). Qdınlrın üz vә әllәrinin örtül-mәsinin vcib lmsını d müsәlmnlrın siyrәsinә istind tmişlәr.

 

Bu dәlilin cvbınd trii vә ictimi bir mәsәlәni diqqәtlә rşdırmlıyıq. d bundn ibrәtdir ki, İslmdn әvvәl әrәblәrin rsınd örpәyin mövcud lmmsın vә ylnız bu dinin nu qnun hlın slmsın bmyrq, qyri-әrәb lqlrı rsınd hicb vә örpәk ç kәskin tәrzdә mövcud lmuşdur. İrnd, hәmçinin yәhudi yininә tb ln lqlr rsınd hicb, İslmd mövcud lduğundn dh ç riyәt lunurdu. Bu lqlrın rsınd qdının üzü vә әllәri dә örtülürdü. Hәtt bәzi lqlrın rsınd nәinki zinәtlәrin vә üzün örtülmәsi, hәm dә qdının tmmilә gizlәdilmәsi mәsәlәsi qrşıd dururdu. Bu fikir tәrzi dә ç şiddәtli bir dәt şәklinә düşmüşdü.

 

İslm dini üzü vә әllәri örtmәyi vcib tmәdiyi kimi, hrm d tmәmişdir. Yәni İslm dinindә üzün örtülmәsi әlyhinә hç bir söz dyilmәmiş, nun örtülmәsi dә vcib dilmәmişdir. Nәticәdә İslmı qәbul dәn qyri-әrәb lqlrı özlәrinin qәdim dәt-әnәnlәrinә tb lrq bu işi görmüşlәr. İslm dini hrm hlı istisn lmql, üzün örtülmәsi ilә mülifәt tmәmişdir. Әksinә, әvvәllәr qyd tdiyimiz kimi, üzün vә әllәrin istisn lunmsı müsәlmn qdınlr üçün bir növ güzәştdir. Mümkün qәdәr örpәyin әlqi cәhәti İslmın diqqәt mәrkәzindә lmuşdur. Bun görә dә fәrzimizә görә blә bir siyrә mövcud lmuşs d, , hç vt üzün vә әllәrin örtülmәsinin vcib lmsın dәlil l bilmәz.

 

Bundn әlvә, Pyğәmbәrin, sәhbәlәrin vә immlrın dövründә blә bir dәt mövcud lmmışdır. Trii rşdırmlrdn mәlum lur ki, İslmın әvvәllәrindәki müsәlmnlrın siyrәsi, snrkı әsrlәrdәki dәtlәri ilә, üsusilә әrәblәrin sir millәtlәrlә qrışmsı, Şәrqi Rm vә İrn impriysınd mövcud ln dәt-әnәnlәrin nlr göstәrdiyi tәsir nәticәsindә bu iki dövrdә ln siyrәlәr rsınd böyük fәrqlәr yrnmışdır. Hәtt İslmın hәqiqi nlyışlrındn әbәrsiz ln bәzi qәrb triçilәrindә blә bir ynlış fikir yrnmışdır ki, İslm dinindә ümumiyyәtlә örpәk brәsindә hç bir göstәriş vrilmәmişdir vә bunlrın hmısı İslm dünysın ricdәn siryәt tmişdir. Biz kitbın әvvәlindә nlrın sözlәrini nәql tdik. Әlbәttә, rd qyd tdiyimiz kimi, bu kimi sözlәr tmmilә ynlışdır. İslm örpәk brәsindә ç ciddi göstәrişlәr vrmiş, bu iş üçün üsusi sәbәb vә mәqsәd dә nәzәrdә tutmuşdur.

 

Dmәli, әvvәl qyd tmәliyik ki, müsәlmn-lr rsınd әllәrin vә üzün örtülmәsi kimi rdıcıl siyrә mövcud lmmışdır, ikincisi, әgәr mövcud lmuşs d, bir dәlil kimi nu әss götürmәk lmz. mm әgәr mәsumlrın (ә) özlәrinin dә blә bir qydy әmәl tdiklәri sübut ytsә, nd mәsәlә bşq cür lmlıdır. Hlbuki, bu d sübut ytmәmişdir. Üstәlik bәzi rәvyәtlәrdәn mәlum lur ki, mәsumlrın (ә) әmәllәri dә sn әsrlәrdә mövcud ln örpәklә uyğun dyilmiş.

 

Müsәlmnlrın siyrәsinә istind tmәyin özü dәrin trii rşdırm prmğı tәlәb dir. Çünki İslm lqlrı rsınd min illәr byu ç zәrif vә tәdrici şәkildә dәyişik-liklәr bş vrdiyindәn, tri nlrı qyd tmәmişdir. Tri byu kişilәr hqqınd d bizә mәlum lmyn sysız-hsbsız dәyişik-liklәr bş vrmişdir..

 

Siyrәnin bu mәnsın әssәn, rtıq nu üz vә әllәrin örtülmәsini Pyğәmbәrin (s) siyrәsinin bәyndicisi vә Hәzrәtdәn lınn bir dәrs hsb tmәk lmz. Әgәr biz Pyğәmbәrin (s) özündәn blә bir siyrәnin göründüyünü isbt dә bilsәk, ynә dә nun vcib lmsın dәllәt tmәz, sdәcә nun ciz yvә yud bәyәnilәn bir әmәl lmsını isbt dә bilәrәk.

 

Vә әn yәstәfifnә әyrun lәhunnә yәsinin tәfsirindә bәyn tdiyimiz kimi, örpәyә nә qәdәr ç riyәt luns, Şәriәt Shibinin mәqsәdi bir qәdәr yşı tәmin lunr.

 

Mәrhum Şәhid Sni Mәslik kitbınd bu mәsәlә ilә әlqәdr dәlillәri rşdırrkәn müsәlmnlrın bu brәdә fikir birliyinә vә y siyrәsinә istind dәnlәrin cvbınd blә dyir:

 

Qdının üz vә әllәrinin çıq slnm-sının qrşısının lınmsı brәdә müsәlmn-lrın fikir birliyi iddisı rәdd lunmuşdur. Әvvәl, bu nәzәriyyәnin ziddi dә nәql lunrq dyilmişdir ki, müsәlmnlrın siyrәsi hәmişә qdınlrın üz vә әllәrini çıq slmq lmuşdur.

 

Bu böyük lim qdının üz vә әllәrini çıq slmql müvfiq lnlrın dәlillәrini әvvәldә blә bәyn tmişdir:

 

Bütün әsrlәrdә cmtın ümumi dәti blә lmuşdur ki, qdınlr vdәn çınd üzlәri çıq qlıb görünürdü. Hç kәs bunu pis bir әmәl hsb tmәmişdir.

 

İkincisi, müsәlmnlrın siyrәsinin üz vә әllәrin çıq qlmsının qrşısını lmq әssınd lduğunu qәbul tsәk, ynә dә bu, bizim üçün dәlil l bilmәz. Çünki siyrә zmn dәlil l bilәr ki, nun kökü ylnız Pyğәmbәrin (s) fәrmnını qәbul tmәk mәqsәdi ilә lsun. Burd blә bir htiml d vrilir ki, bu siyrәnin köklәri vә mәnşәyi Pyğәmbәrin göstәrişinә itәt tmәk y, kişidәki qyrәt hissi lsun. Zhirdә dә mәlum lur ki, bu siyrәnin köklәri insnlrd ln qyrәt hissinә gdib çtır.

 

Bu siyrәnin kökünün örpәyin fәzilәtinә dәllәt tmәsi lduğunu d htiml vrmәk lr. Çünki, şәksiz, bu işin ciz lduğunu fәrz tdikdә, üz vә әllәri örtmәk çıq qymqdn dh fәzilәtli lr.

 

2-Myr

 

Üz vә әllәrin örtülmәsini vcib hsb dәnlәrin növbәti dәlili budur: Bәdәnin sir yrlәrinin örtülmәsinin әss myr vә sәbәbi tәlәb dir ki, üz vә әllәr örtülü lsun. Mәgәr bәdәnin sir hissәlәrinin örtülmәsinin fәlsәfsi hәmin yrlәrin fitnә-fәsd törәtmәsindәn bşq bir şydirmi?! Üzün gözәlliyi vә nun fitnә-fәsd törәtmәsi htimlı bәdәnin sir hissәlәri ilә müqyisәdә hç dә z dyil, üstәlik dh rtıqdır. Bun әssәn, ğl sığn dyildir ki, gözәllik vә fitnә-fәsdın qrşısını lmq üçün sçlrın örtülmәsi vcib lsun, lkin qdının bütün gözәlliklәrinin mәrkәzi ln üzün örtülmәsi vcib lmsın. Müqәddәs İslm dinindә şәhvәtin tәhrik lunmsın vә qdın iffәtinin rdn gtmәsinә sәbәb ln hәr şy qdğn lunur. Bu hld mümkün l bilәrmi ki, üzün vә әllәrin, üsusilә üzün örtülmәsi vcib hsb lunmsın?

 

Bu dәlilin cvbınd dyirik: Şübhәsiz, üzün vә әllәrin örtülmәsinin vcib lmmsının sәbәbi bu dyildir ki, nd örpәyin әsil fәlsәfәsi vә myrı nәzәrә lınmyıb, әksinә, әvvәldә qyd tdiyimiz vә qәdim tәfsirçilәrdәn nәql tdiyimiz kimi, burd d hәmin myr vrdır. Lkin bşq bir myr tәlәb dir ki, nlr istisn lunsunlr. bşq myr d bundn ibrәtdir ki, әgәr üz vә әllәrin örtülmәsi vcib lrs, qdınlrın çlu mәşәqqәtә, işlәrin iflic vәziyyәtinә düşmәsinә sәbәb lr vә nlrın ictimi fәliyyәtlәrinә imkn vrmәz.

 

Әvvәldә ddiyimiz kimi, üz vә әllәrin örtülüb-örtülmәmәsi nun vdә hәbs lunub-lunmmsı ilә bәrbәrdir. Bu hissәnin әlvә dilmәsi vә y itisr slınmsı ilә hicbın mәfhumu vә әsәrlәri tmmilә dәyişir.

 

Bu mәsәlәni dh d ydınlşdırmq üçün üsuli-fiqh lminә id ln bir trmini izh tmәyә mәcburuq.

 

Üsul limlәri dyirlәr ki, mübh (öz-özünә nә vcib, nә dә hrm lmyn işlәr) iki qismdir: iqtizi vә l iqtizi.

 

İşlәrin bәzilәri nә müәyyәn bir mәslәhәtә mlikdir ki, Şәriәt Shibi nu vcib tsin, nә dә fitnә-fәsd törәdir ki, nun qdğn lunmsın hökm vrilsin. Bu işlәr nlrın vcib vә y hrm lmsı üçün müәyyәn bir sәbәb vә myr lmdığın görә, mübh syılır. Hәmin sәbәbә görә dә nlrı mübhın l iqtizi növü dlndırırlr. Bәlkә dә mübhlrın çu bu qismdәndir.

 

Lkin işlәrin bәzilәrinin isә mübh lmsının müәyyәn hikmәti vrdır ki, hәmin hikmәt işә iczә vrilmәsini tәlәb dir. Blә ki, әgәr Şәriәt Shibi nu mübh tmәsәydi, müәyyәn fәsd törәnә bilәrdi. Mübhlrın bu növü iqtizi mübh dlnır. Mümkündür bu mübhd bir işin görülmәsindә müәyyәn mәslәhәt, yud tәrk dilmәsindә müәyyәn fәsd lsun. Lkin Şәriәt Shibi bu işә iczә vrilmәsini tәlәb dәn dh mühüm bir mәslәhәti nәzәrә lrq nu mübh hsb tmiş vә biri myrı nәzәrә lmmışdır.

 

İnsnın mәşәqqәtә, çәtinliyә düşmәmәsi üçün mübh hsb lunnlr d bu qәbildәndir. İslm qnunvriciliyi nәzәrә lmışdır ki, әgәr insnlrı bәzi işlәrdәn çәkindirsә hәyt vә mәişәt nlr üçün dh çәtin lr. n görә dә hәmin işlәri qdğn tmәmişdir.

 

Әn yşı misl tәlq (bşnm) mәsәlәsidir. Şübhәsiz, İslm nәzәrindәn tәlq bәyәnilmәz vә mәnfur işlәr sırsınddır. Hәtt qәdәr mәnfurdur ki, nu mübhlrın içindә әn çirkinәbğәzül-hәll hsb tmişlәr. yni zmnd Müqәddәs Şәriәt Shibi bu işin hrm lmsın dir hökm vrmәmiş, kişilәrә itiyr vrmişdir ki, müәyyәn şәrit yrndıqd rvdın tәlq vrә bilsin.

 

Burd blә bir sul yrnır ki, әgәr bu әmәl İslm şәriәtindә әn mәnfur әmәllәrdәndirsә, nd nә üçün nu hll tmişlәr? Әgәr mәnfur dyilsә, bәs nә üçün bu qәdәr mәzәmmәt lunmuşdur? Vә ümumiyyәtlә hlllrın әn mәnfuru nә dmәkdir?

 

Rәvyәt lunmuşdur ki, Әbu Әyyub Әnsrinin öz rvdı Ümmü Әyyub tәlq vrmәk әbәri Pyğәmbәr (s)-ә çtdıqd buyurdu: Ümmü Әyyub tәlq vrmәk böyük bir günhdır!

 

yni zmnd, әgәr Әbu Әyyub n tәlq vrsәydi Pyğәmbәr (s) hç vt nu btil hsb tmәzdi.

 

Bu mәtlәbin sirri nәdir? Görәsәn mümkündürmü ki, hәr hnsı bir şy hrm iş qәdәrindә bәyәnilmәz, lkin yni hld mübh lsun?

 

Bәli, mümkündür ki, bir iş hrm әmәl qәdәrindә, hәtt bәzi hrmlrdn dh rtıq bәyәnilmәz lsun, lkin müәyyәn mәslәhәt tirinә hrm dilmәsin.

 

Tәlq brәsindә bu mәsәlәnin sirri budur ki, İslm hç vt ilә tәmәlinin ikrh vә icbr әssınd qurulmsını istәmir. Kişi hәmişә qdının himyәçisi lub n mhr-mәhәbbәt bәslәmәlidir. Qdın d bir mәhbub kimi qlmlı, ilә sәf-sәmimiyyәt әssınd qurulmlıdır.

 

şq-mәhәbbәt hç vt ikrh vә icbrı qәbul tmir. Hç vt düzgün lmzdı ki, qnun qdını zrl әrinә mhr-mәhәbbәtli tsin. Әr-rvd rsınd mәhәbbәt lmzs, üsusilә әgәr nifrәt kişi tәrәfindәn lrs tәbiidir ki, ilәnin tәmәllәri dğılıb rdn gdәcәk. Çünki ilә mәhәbbәti kişilәrin üzәrindә tәmәrküzlәşir. Әgәr kişi istәyәrsә, nd svilib istәnilmә fikrindә ln qdın әrinin tәbiәtinin tәlәbinә uyğun lr. Qdın özü üçün mәhbub slmğ әhәmiyyәt vrmir, , ylnız özünün svilmәsini istәyir. Yәni qdın kişini svir ki, hәmin kişi nu svmiş lsun. kişi nun mәhbubu syılır ki, özü hәmin kişinin mәhbubu lsun. Bun görә dә ilәdә mhr-mәhәbbәt tllәrinin çrı kişinin әlindәdir. Әgәr bu tllәr qırılıb rdn gtsә, tәbii lrq ilә dğılcqdır. Mәhәbbәt vә sәf-sәmimiyyәt әssınd qurulmlı ln ilә cğını zrl, qnun gücünә möhkәmlәndirmәk lmz. Qdın vdә slnıln idmәtçi vә y fәhlә dyildir ki, qnun icbri lrq nu, shibkrın mylinә uyğun lmyrq iş yrindә slsın

 

İslm dini müәyyәn tәdbirlәr nәzәrdә tutmuşdur ki, nlrın vsitәsi ilә әr-rvd rsınd syuqluq yrnmsın, kişi hәmişә rәğbәt vә mhr-mәhәbbәt üzündәn, pәrvnә kimi rvdının bşın dlnsın. mm әgәr kәskin nrzılıqlr vә yrılıq sәbәblәri yrns vә kişi öz rvdını bşmq istәsә, İslm bu işi ç çirkin hsb tmәsinә bmyrq, n mn lmur. Çünki bundn bşq çrә ylu ydur.

 

Bu, (tәlq) iqtizi mübhlrın şkr bir nümunәsidir.

 

Әksәr hllrd hicbdkı istisnlr istәr mәhrәmlәrlә әlqәdr ln, istәrsә dә örpәyin hәdd-hüdudu bәyn dәn istisnlr hәmin qәbildәndir. Bun görә dә qdın öz әrindәn bşq mәhrәmlәr qrşısınd özünü nә qәdәr ç örtsә, bir qәdәr yşıdır.

 

Birinci dәrәcәli mәhrәmlәr t, ğul, әmi, qrdş vә sir kimi şәslәr brәsindә şәhvәtin tәhrik lunmsı tәqribәn sıfr bәrbәrdir. Lkin qdının czibәsi әgәr cvn vә gözәl lrs snrkı dәrәcәlәrdә ln mәhrәmlәr üçün, üsusilә snrdn mәhrәm lnlr, cümlәdәn qyınt, әrin bşq rvddn ln ğlnlrı vә s. ilә әlqәdr tәsirsiz dyildir.

 

Bu kimi hllrd Şәriәt Shibinin iczә vrmәsi mәhrәmlәr rsınd ln qçılmz rbitәlәrin zәruri tәlәbi ilәdir. Siz tәsәvvür din, әgәr qdının öz tsı, qrdşı qrşısınd d örpәk örtmәsi vcib lsydı, ilә mühiti nә qәdәr çәtinliklәrlә üzlәşәrdi!

 

Tәbidir ki, t, әmi, hәtt qrdşının d n qrşı cinsi rәğbәti ydur. Ylnız әyyş, әlqsız vә istisni şәslәrdә bu rәğbәt l bilәr. Lkin әrinin bşq rvdındn ln ğlu brәsindә isә әss myr qdının mәşәqqәtә, çәtinliyә düşmәmәsidir. Әgәr bir kişinin gözәl bir rvdı vә bşq rvdındn ln cvn bir ğlu lrs, hç vt , tsının rvdı ilә münsibәtdә hәqiqi övld syılmycqdır. Bun әssәn, bәzi mәhrәmlәrin müqbilindә örpәyin vcib lmmsı ylnız mәşәqqәtә düşmәmәsi üçündür. Bu mәsәlә (yәni әss myrın qdının mәşәqqәtә düşmәmәsi) Nur surәsinin 59-cu yәsindә çıqlnıb buyurulur: Tәvvfun әlәykum bәzukum әl bәzin. Tәfsirçilәrdәn bәzilәri dә (Kәşşfın müәllifi kimi) hәmin cümlәdә qyd tdiyimiz mәsәlәyә işrә tmişlәr. Yurıd qyd tdiyimiz kimi, bunlr bu brәdә qdğn myrının mövcud lmmsındn dyil, mәşәqqәtlә әlqәdr lduğundn istisn dilib. Bun әssәn, örpәk mәsәlәsinә nә qәdәr ç riyәt luns, bir qәdәr yşıdır. Yәni qdınl kişinin yrı lmsı, htirslı bışlrın tәrk lunmsı, hblә insnı cinsi mәsәlәlәrin hәdd-hüdudundn uzqlş-dırn hәr bir şy bәyәnilir vә mümkün qәdәr bunlr riyәt tmәk lzımdır.

 

Sul lun bilәr ki, qdınl kişilәrin dәrs sinfindә, yud mәclislәrdә, nlr özlәrini kifyәt qәdәr örtmüş lduqlrı hld yn-yn turmlrı dh yşı lr, ys qdınlrın bir sırd, kişilәrin isә bşq bir sırd turmlrı yşıdır?

 

Cvb budur ki, әlbәttә, yrı turslr, dh yşıdır. Ümumiyyәtlә, htiyt vә zәrurәt hllrını nәzәrә lmq lzımdır, bu şәri iczәni әldә bәhnә dәrәk qdınl nmәhrәm kişilәrin rsınd ln hәdd-hüdudu, pәrdәni götürmәk, hәmçinin qdınl nmәhrәm kişinin rbitәlәrinin yrtdığı әtәri dә unutmq lmz.

 

Hç bir htirs cinsi qәrizә qәdәr tәhlükәli vә güclü dyildir. İslmın yd qdınlrl kişilәrin mәşәqqәtә sәbәb lmyn qәdәr bir-birindәn rlı slnmsın dir ln tövsiyәlәri vә htiytlrı bu psilji qnun әsslnır. Psilqlr bu nәzәriyyәni tmmilә tәsdiq tmişlәr. Tri göstәrir ki, bәzәn bir nlıq tәsdüfi bir qrşılşm, gözlәrin bir-birinә hyrn lub dikilmәsi nә qәdәr ilәlәri dğıtmışdır.

 

Bütün günhlrın millәri qrşısınd imn qüvvәsinә vә tәqvy rlnmq lr, lkin cinsi qәrizә ilә әlqәdr ln günhlrd bu iki qüvvәyә timd tmәk lmz. İslm dini әn böyük vә güclü әlqi qüvvә lmlrın bmyrq, imn vә tәqv qüvvәsini, cinsi qәrizәnin hiylәlәri, mәkrlәri vә tәhriklәri müqbilindә kfi hsb tmir.

 

3-Rәvyәt

 

Qdının әl vә üzünü örtmәsini vcib hsb dәnlәrin üçüncü dәlili hәdis kitblrınd nәql lunn bir rәvyәtdir. Şәhid Sni Mәslik kitbınd әvvәlcә nu dәlil kimi gәtirib, tәnqid tmişdir. Rәvyәtin mәzmunu blәdir:

 

Hәccәtul-vid zmnı bir qdın müәyyәn bir şәri mәsәlәni sruşmq üçün Rәsuli-Әkrәm (s)-in ynın gәldi. Fәzl ibni bbs hәzrәtin rsınd t minmişdi. Birdәn qdınl Fәzlin gözlәri bir-birinә stşdı. Rәsuli-Әkrәm (s) hiss tdi ki, ikisi bir-birinә htirslı bışlrl bırlr. Cvn qdın öz sulının cvbın qulq smq әvәzinә bütün diqqәtini Fәzlә yönәltmişdi. Fәzl dә ç cvn vә gözәl bir ğln idi. Hәzrәt öz әli ilә Fәzlin üzünü yn çvirdi vә buyurdu: Cvn kişi ilә cvn qdın... qrurm ki, şytn nlrın rsın yq qysun.

 

Mәrhum Şәhid Sni bu dәlilin cvbınd blә buyurur:

 

Bu rәvyәt üzün örtülmәsinin vcib lmmsın bir dәlildir. , hәtt yd qdınlrın üzlәrinin örtülmәsinin vcib lmmsını vә nlrın üzünә bmğın hrm lmmsını d göstәrir.

 

Biz bu böyük limin sözünü blә izh dirik: Әvvәl, bu hәdisin mәzmunun uyğun lrq Pyğәmbәri-Әkrәm (s) qdının üzünü çıq slmsını qdğn tmәdi, nәticәdә iş bu yrә çtdı. İkincisi, hәzrәtin özü qdının sulın cvb vrәrkәn nun üzünә bırdı, mәhz bu zmn hiss tdi ki, hәmin qdın hәrisliklә Fәzilin üzünә bır. Üçüncüsü, bu hdisә göstәrir ki, qdınl Fәzlin bışlrı şәhvәtli bışlr idi. Şübhә ydur ki, bu cür bışlr hrmdır. Bun görә dә Rәsuli-Әkrәm (s) öz әli ilә Fәzlin üzünü yn çvirdi ki, dh hәmin qdın, qdın d Fәzlә bmsın. Dördüncüsü, bu hdisәdәn snr d Pyğәmbәr (s) qdın, öz üzünü örtmәyi әmr tmәdi, sdәcә nlrın bir-birinin htirslı bışlrın mn ldu.

 

Mәrhum Şy Әnsri dә Nikh rislәsindә bu hәdisi qyd dib üzü vә әllәri örtmәyin vcibliyi vә n bmğın hrm lduğunu iddi dәnlәrin sözünü rşdırdıqdn snr buyurur: Bu hәdis dh ç nlrın iddilrının әksinә dәllәt dir.

 

4-lçilik

 

Qdının üzünün örtülmәsini vcib hsb dәnlәrin dәlillәrindәn biri dә budur ki, bir kişi hәr hnsı bir qdınl izdivc tmәk fikrindә lrkәn nun üzünә bmsın iczә vrilir. Dmәli, әgәr bir şәsin vlәnmәk mәqsәdi lmzs, nun bmsı ciz dyildir. İndi bu brәdә bәzi rәvyәtlәri qyd dirik:

 

1-Әbu Hüryrә dyir: Rәsuli-Әkrәm (s)-in ynınd idim. Bir kişi gәlib n ddi: Әnsrdn ln bir qdınl vlәnmәk istәyirәm. Pyğәmbәr (s) n buyurdu: qdını görmüsәnmi? Ddi: yr. Hәzrәt buyurdu: Gt, nu gör. Çünki әnsr qdınlrının әksәriy-yәtinin gözlәri ybli lur.

 

2-Müğyrәt ibni Şöbә bir qdın lçilik tdi. Pyğәmbәr (s) bu işdәn әbәr tutub buyurdu: Gt, nu gör. Çünki әgәr gördükdәn snr vlәnsәn, bu iş sizin ilә hәytınızın dvmlı lmsı üçün dh yşıdır.

 

3-İmm Sdiq (ә)-dn blә rәvyәt lunmuşdur: Bir şәs bir qdınl vlәnmәk istәdikdә, nun üzünә vә bilәrzik bğlnn yrlәrinә bmğının hç bir ybi ydur.

 

Bu hәdisdәn blә nәticә lınır ki, әgәr vlәnmәk mәqsәdi lmzs, hәmin yrlәrә bmq ciz dyildir.

 

Fәqihlәrin qyd tdiyi kimi, bu dәlilin cvbı bundn ibrәtdir:

 

Әvvәl, lçilik dәn şәsin qdın bışı sir şәslәrin bışındn tmmilә fәrqlәnir. lçilik dәn şәs n ilә qurmq niyyәti ilә bır. Bşq sözlә dsәk, , müstәqil (istiqlli) nәzәrlә bır vә dәt üzrә, bu bışlrd lәzzәt dә l bilәr. Bun görә dә fәqihlәr dmişlәr ki, lçilik dәn şәsin bışlrınınhәtt lәzzәt hsil lcğını bilsә blә, ybi ydur. Әlbәttә, nun bu işdә mәqsәdi lәzzәt lmq dyil, qdın brәsindә әlvә tәhqiqt prmq lmlıdır. Lkin lçilik tmәyәn şәslәrә gәldikdә isә, әgәr lәzzәt lmdn bs, nun nәzәri vsitә syılır vә müstәqil nәzәr dyildir. Biz bu iki nәzәr rsınd ln fәrqi Nur surәsinin 31-ci yәsinin tәfsirindә bәyn tmişdik. nun ülsәsi budur ki, әgәr bir şәsin lçilik mәqsәdi lmzs, qdın şәhvәt nәzәri ilә bmmlıdır. Bununl d, qdının üzünә, dnışığın tәlәbi ln nәzәrlәrlә bmsı rsınd hç bir ziddiyyәt ydur.

 

İkincisi, bşq rәvyәtlәrin dәllәt tdiyi vә fәqihlәrin bu brәdә fәtv vrdiyi kimi, lçiliyin müqәddimәsi ln bışın ciz lmsı tәkcә üz vә әllәrlә bitmir, әksinә qdının bütün gözәlliklәrinә bmq cizdir. Nümunә üçün, bir nçә rәvyәti qyd dirik:

 

1-Әbdüllh ibni Sinn dyir: Hәzrәti Sdiq (ә)-dn sruşdum ki, kişilәr ilә qurmq istәdiklәri qdının sçlrın b bilәrlәrmi? Buyurdu: Bәli. Çünki nu әn bh qiymәtә lır. (Yәni insn öz ilә hәytın sәrmyә qyur vә bu, hәr bir şydәn bhlı sәrmyәdir. ydındır ki, mәqsәd mhriyyә dyil, çünki mhriyyәnin pul dәyәri hç vt әn bhlı qiymәt l bilmәz. Mәqsәd budur ki, nunl bir ömür hәyt sürmәk istәyir.)

 

2-Bir nәfәr imm Sdiq (ә)-dn sruşdu: vlәnmәk mәqsәdi ln kişinin lmq istәdiyi qdının sçlrın bmğ hqqı vrdırmı? Buyurdu: ybi ydur, bu şәrtlә ki, mәqsәdi lәzzәt lmq lmsın.

 

Dmәli, lçilik üçün bmğın ciz lmsı qdının әllәrinә vә üzünә hәsr lunmur.

 

Üçüncüsü, hl-hzırd bәhs lunn mövzu kişinin bmğının ciz lmsınd dyil, üzün vә әllәrin örtülmәsinin vcib lub-lmmsın-ddır. Fәrz dәk ki, lçilik dәn şәsin istәdiyi qdının üzünә bmsının ciz lmsın dәllәt dәn rәvyәtlәrin mülif mәfhumu vrdır (yәni lçilik mәqsәdi lmdn qdının üzünә bmq ciz dyildir), nd bu, qdının üz vә әllәrini örtmәsinә dyil, kişinin yd qdının üzünә bmsının ciz lmmsın dәlildir.

 

5-Cilbb yәsi

 

Mülif dәlillәrdәn biri dә cilbb yәsidir. Bu yәdә buyurulur:

 

y Pyğәmbәr, öz zövcәlәrinә, qızlrın, möminlәrin hәyt yldşlrın d, öz cilbb-lrını (bş örpәklәrini) özlәrinә yınlş-dırsınlr...

 

Bu yәnin üzün örtülmәsinin vcibliyinә dәlil gәtirilmәsinin sәbәbi budur ki, bş örpәklәrini özlәrinә yınlşdırsınlr cümlәsindәn mәqsәd bş örpәklәri ilә üzlәrini örtmәkdir. (Kәşşf, Sfi kimi kitblrd bu cür tәfsir dilmişdir.)

 

Lkin kçәn bәhslәrdә (iffәtin hәdd-hüdudu hissәsindә) sübut tdik ki, bu cür tәfsirlәrin hç bir әssı ydur. Biz bölmәdә Әl-mizn tәfsirinin müәllifi vә sir şәslәrin nәzәrlәrini qәbul tdik. İndiyә qәdәr (ydımd lnlr әssәn) hç bir fәqih bu yәyә istind dәrәk hicbın vcib lmsını dmәmişdir.

  
QDININ CӘMİYYӘTDӘ İŞTİRKI 

Bur qәdәr müvfiq vә mülif dәlillәri rşdırdıq. Dyilәnlәrin mәcmusundn iki mәtlәb tm şkr ldu: nlrdn biri budur ki, İslm dini pklığın yüksәk dәyәrinә vә әhәmiyyәtinә, qdınl kişinin cinsi rbitәlәrininistәr bmql, istәr lәms tmәklә, istәrsә dә sәsini şitmәklә vә y yınlıq tmәklә lsunqnun çәrçivәsindә lmsın tm diqqәt ytirmişdir. Bu müqәddәs din hç vt hәr hnsı bir d vә ünvn ltınd bu pklığın lәkәlәnmәsinә rzı lmur. mm müsir düny bu kimi yüksәk insni dәyәrlәri tpdlmış, tüstüsü öz gözünә dlduğu hld bu hәqiqәti qәbul tmәk istәmәmişdir.

 

Bu günkü düny qdın zdlığı, dh dәqiq dsәk, cinsi rbitәlәrin zdlığı dı ilә cvnlrın ruhunu krlyır, mәnәviyytlrını srsıdır. Bu zdlıqdn istddlrın çiçәklәnmәsi ylund istifdә tmәk yrinә, tm bşq bir frmd qәdimdәn mövcud ln insni istddlrı vә mәnәvi qüvvәlәri hәdәrә vrmiş vә vrmәkdәdir. Qdını vlәrin küncündәn çırmışlr, mm nu hrlr prmmışlr?! Kzinlr, dәniz shillәrinә, iybn vә bulvrlrın küncünә, gcә tәşkil lunn әyyşlıq mәclislәrinә! Bu günkü qdın, zdlıq dı ilә ilәni rb tmişdir, mm mәktәbi vә y bşq yrlәri dә bd tmәmişdir. Әgәr sәhv tmәsәm, rlrı d üzdәnirq vәziyyәtә gәtirib çırmışdır.

 

Bu çıq-sçıqlıqlr vә insniyyәtdәn uzq düşmәk nәticәsindә cvnlrın tәhsil sәviyyәsi ç şğı nmiş, nlrın tәdris cqlrındn qçmlrı di hl çvrilmişdir. Cinsi tәcvüzlәrlә әlqәdr ln cinyәtlәrin syı rtmış, sks kin bzrı rövnәqlәnmişdir. Qdın üçün zinәt әşylrı isthsl dәn şirkәt shiblәrinin ciblәri dlmuş, rәqqsәlәrin syı limlәrin, mütәfәkkir vә ictimi islhtçılrın syındn qt-qt rtmışdır.

 

Әgәr bunun dğru lmsını bilmәk istәyirsinizsә, nd ricdәn müğәnni gәlәn zmn cmtın kçirdiyi svinc vә hәyәcnlrl bәşәr lminә yüksәk idmәtlәr tmiş mәşhur bir limin gәldiyi zmn cvnlrın n qrşı göstәrdiyi rksiynı müqyisә din.

 

Digәr bir mәsәlә bundn ibrәtdir ki, müqәddәs İslm dini iffәtin hәdd-hüdudunun pzulmsın diqqәt ytirmәklә ynşı, bşq yönlәrdәn dә qfil qlmmışdır. Bu pk vә müqәddәs dinin hәmişәki üslubu mötәdil vә nrml hld lub hәr növ ifrt vә tәfritçilikdәn uzq lmqdır. Bu din öz ümmәtini rt mövqli ümmәt dlndırmış, ictimi pzğunluqlr, әlqsızlıqlr gәtirib çırmyınc qdınlrın ictimi shәlәrdә iştirk tmәsini qdğn tmәmişdir. Üstәlik bәzi hllrd nlrın bu kimi yrlәrdә iştirk tmәsini vcib hsb tmişdir. Mәsәlәn, hәcc әmәlini qdınl kişiyә yni dәrәcәdә vcib tmiş, әrin n mn lmsın hqq vrmәmişdir. Bәzi hllrd isә vcib tmәklә dyil, ylnız iczә vrmәklә kifyәtlәnmişdir.

 

Bildiyimiz kimi, ibtidi cihd qdın vcib dyildir. mm әgәr müsәlmnlrın vәtәni hücum mәruz qldıqd vә tmmilә müdfiә rktri dşıdıqd bütün fәqihlәrin fәtvsın görә qdın d bu cihd vcib lur.

 

Lkin qln hllrd nlr cihd vcib dyildir. Rәsuli-Әkrәm (s) bәzi qdınlr iczә vrirdi ki, mühribәlәrdә iştirk dib yrlılr kömәk tsinlәr. İslm triindә bu kimi çlu hdisәlәr qyd lunmuşdur.

 

Qdınlrın cümә nmzınd iştirk tmәsi vcib dyildir, mm әgәr nlrın blә yrlәrdә iştirk tmәsi müsәlmn cәmiyyәtinin mütәşәkkil lmsın sәbәb lduqd vcibdir vә gәrәk tәrk dilmәsin. Hblә, qdınlrın Fitr vә Qurbn byrmı nmzlrınd iştirk tmәlәri vcib dyildir, mm nlrın iştirk tmәsi hç vt qdğn lunmur. Bәdәn quruluşun görә ç gözәl ln qdınlrın bu cür mәrsimlәrdә iştirk tmәsi mәkruhdur.

 

Pyğәmbәri-Әkrәm (s) öz zövcәlәri rsınd püşk trq hәr dәfә nlrdn birini sәfәrә prırdı. Sәhbәlәrdәn bәzilәri dә blә dirdi.

 

Pyğәmbәr (s) qdınlrdn byәt lrkәn nlrl әl vrib görüşmәdi, göstәriş vrdi ki, bir qbı su ilә dldursunlr. Qdınlr bir tәrәfdәn, hәzrәt isә biri tәrәfdәn әlini suy sldı. Hәzrәt bu işi nlrdn byәt kimi qәbul tdi.

 

yişә dyirdi: Pyğәmbәrin (s) әli ömrü byu yd qdınlr dәymәdi.

 

Pyğәmbәr (s) qdınlr dәfn mәrsimindә iştirk tmәyi qdğn tmәdiyi kimi, bu işi nlr üçün vcib dә bilmәdi. Hәzrәt mәslәhәt görürdü ki, qdınlr dәfn mәrsimindә iştirk tmәsinlәr. yni zmnd, nlr üsusi hllrd blә mәrsimlәrdә iştirk tmiş, bәzәn cәnzә nmzı d qılmışdılr. Bizim rәvyәtlәrdә qyd lunur ki, Pyğәmbәri-Әkrәmin (s) böyük qızı Zynәb vәft dәndә Ftimyi Zәhr (ә.s) vә sir müsәlmn qdınlr n cәnzә nmzı qıldılr. Şiә rәvyәtlәri bımındn cvn qdınlrın dәfn mәrsimindә iştirk tmәlәri mәkruh syılır. Sünnü limlәri dә Ümmi Әtiyyәdәn nәql dirlәr: Rәsuli-Әkrәm (s) bizә dәfn mәrsimindә iştirk tmәmәyi tövsiyә dirdi, lkin bu işi hç vt qdğn tmәdi.

 

Yәzid Әnsrinin qızı Әsm Mәdinәnin müsәlmn qdınlr tәrәfindәn nümyәndә kimi Rәsuli-Әkrәmin (s) ynın gtdi vә nlrın gily-güzrlı sözlәrini Hәzrәtә çtdırıb cvb ldı.

 

Әsm Pyğәmbәrin (s) ynın gәlәndә Hәzrәt sәhbәlәrin rsınd dynmışdı Әsm blә ddi: tm-nm sәnә qurbn lsun! Mәn qdınlrın tәrәfindәn nümyәndә kimi sizin ynınız gәlmişәm. Biz qdınlr dyirik ki, llh sәni hәm kişilәrә, hәm dә qdınlr pyğәmbәr göndәrmişdir. Biz qdınlr d sәnә vә sәnin llhın imn gәtirmişik. Biz qdınlr vlәrimizdә turub kişilәrin cinsi htiyclrını tәmin dir vә övldlrını öz bәtnimizdә bәslәyirik. mm bıb görürük ki, müqәddәs vәzifәlәr, böyük vә dәyәrli işlәr, svblı әmәllәr kişilәrә iddir, biz nlrdn mәhrumuq.

 

Cümә vә cmt nmzlrınd iştirk tmәk, әstәlәrin görüşünә gtmәk, dәfn mәrsimlәrindә iştirk tmәk, hәcc mәrsimindә tәkrr iştirk tmәk vә bütün bunlrdn d dh böyüyü llh ylund cihd tmәk şәrәfinә nil lmuşlr. Hlbuki, bir kişi hәccә vә y cihd gdәndә biz qdınlr nun ml-dövlәtini qruyuruq, pltrlrı üçün ip әyiririk, övldlrını tәrbiyә dib böyüdürük. Ncә l bilәr ki, biz bütün bu zәhmәtlәrdә kişilәrlә şәrikik, mm böyük vә müqәddәs vәzifәlәrdә, svblı işlәrdә iştirk tmirik vә nlrın hmısındn mәhrumuq?

 

Rәsuli-Әkrәm (s) öz sәhbәlәrinә buyurdu: İndiyә qәdәr hnsıs bir qdın din brәsindә bu gözәllikdә, mәntiqli sözlәr dyibdirmi?

 

Sәhbәlәrdәn biri ddi: Gümn tmirәm ki, bu nun öz sözü lmuş lsun.

 

Rәsuli-Әkrәm (s) bu kişinin cvbın tin tmәdi, üzünü Әsmy tutub buyurdu: y qdın, ddiklәrimi yşı bş düş vә sәni göndәrәn qdınlrı d bş sl. Sәnә lә gәlir ki, hәr kәs kişilәr sydığın bu işlәrin vsitәsi ilә svb, fәzilәtlәrә vә mükftl nil lur vә qdınlr bundn mәhrum qlırlr? yr, blә dyildir. Әgәr qdınlr yşı vdrlıq dib әrinә lzımınc bs, ilәnin pk mühitini küdurәt tzlrındn sls, nun mükft vә fәzilәti kişilәrin yrinә ytirdiyi bütün bu işlәrә bәrbәrdir.

 

Әsm ç imnlı bir qdın idi. nun vә nunl hәmfikir ln qdınlrın istәklәri imnlrındn qynqlnır, hç dә şәhvәt vә nәfsni istәklәrindәn nәşәt tpmırdı. nlr bundn nigrn idilәr ki, lmy nlrın öhdәsinә qyuln vәzifәlәrin qәdir-qiymәti lmsın vә bütün bu müqәddәs vәzifәlәr ylnız kişilәrә id lsun. Bun görә dә müsәlmn qdınlr bu bımdn kişilәrlә yni sәviyyәdә lmq istәyirdilәr. mm hnsı işlәrdә? Fәzilәtin әldә lunmsı vә müqәddәs vәzifәlәrin yrinә ytirilmәsindә! Unutmq lmz ki, nlr öz fәrdi istәklәrinә insn vә qdın hüququ dı qyub hy-küy yrtmq istәmirdilәr.

 

Bun görә dә Әsm bu cvbı şitdikdә svincindәn gözlәri yşrdı vә qdınlrın ynın qyıtdı.

 

Qdınlrın bu cür yrlәrdә iştirk tmәsi ilә әlqәdr rәvyәt kitblrınd ziddiyyәtli hәdislәr nәql lunmuşdur. nlrın bәzilәrindә şiddәtli qdğnlrl rstlşırıq. mm böyük mühәddis Şy Hürr mili (Vәsil kitbının müәllifi) islmi rәvyәtlәr tplusun nәzәr ytirәrәk buyurur: Rәvyәtlәrin mәcmusundn mәlum lur ki, qdınlrın әz mәclislәrindә iştirk tmәsi, ictimi vәzifәlәrdә çlışmsı, dәfn mәrsimlәrinә gtmәsi cizdir. Ftimyi Zәhr (ә.s), hәmçinin immlrın zövcәlәri bu cür mәrsimlәrdә iştirk dirdilәr. Dmәli, rәvyәtlәrin hmısının düzgün lmsını qәbul tmәk istәsәk, dmәliyik ki, bu işin qdğn lmsın dәllәt dәn hәdislәr nlrın hrm dyil, mәkruh lmsını çtdırır.

 

Pyğәmbәri-Әkrәm (s) zövcәlәrinә müәyyәn işlәr üçün vdәn çımğ vә öz işlәrini yrinә ytirmәyә iczә vrirdi. Hәzrәtin zövcәlәrindәn biri ln Sudә (Zәmәnin qızıdır) uc bylu bir qdın idi. Bir gcә Rәsuli-Әkrәm (s)-in iczәsi ilә vdәn çııb iş dlınc gtdi. Gcә lmsın bmyrq Ömәr ibni әttb nu uc bylu lmsındn tnıdı. Ömәr blә mәsәlәlәrdә hәddindәn rtıq tәәssübkş idi vә hәmişә Pyğәmbәr (s)-ә qdınlrın vdәn çımsın iczә vrmәmәsini tövsiyә dirdi (!). dur ki, kbudcsın Sudәyә ddi: Blә fikirlәşirsәn ki, sәni tnımdıq?! yr, tnımışıq! Bundn snr çölә çımğınd diqqәtli l.

 

Sudә hәmin yrdәn qyıdıb hdisәni Pyğәmbәr (s)-ә çtdırdı. Pyğәmbәr (s) bu zmn şm ymәyinә mәşğul idi. Bir z kçmәmişdi ki, vәhy nzil lmğ bşldı. Hәzrәt di vәziyyәtinә qyıtdıqdn snr buyurdu: Sizә müәyyәn işlәri görmәk üçün vdәn çımğ iczә vrildi.

 

Trii hdisәlәrdәn vә islmi rәvyәtlәrdәn mәlum lduğu kimi, Pyğәmbәri-Әkrәmin (s) sәhbәlәri rsınd Ömәr ibni әttb öz kbud tәbiәtinә uyğun lrq qdınlr brәsindә sn dәrәcә tәlәbkrlıq göstәrmiş, qdınlrın ümumiyyәtlә vdә turmlrının tәrәfdrı lmuşdur.

 

Chiz Әl-bәyn vәt-tәbyin kitbının 2-ci cildinin 90-cı vә 3-cü cildinin 155-ci sәhifәsindә Ömәrdәn blә nәql dir: Qdınlr ç vt y dyin, çünki bәli dsәniz, nlr öz istәklәrindә dh d cürәtli lcqlr.

 

Kәşşf tәfsirindә Әhzb surәsinin 53-cü yәsinin tәfsirindә yzılır:

 

Ömәr ç istәyirdi ki, Rәsuli-Әkrәm (s)-in qdınlrı pәrdә rsınd turub çölә çımsınlr vә , bu mәsәlәyә qәti şәkildә tәkid dirdi. , Pyğәmbәrin (s) zövcәlәrinә dyirdi:

 

Әgәr sizin itiyrınız mәnim әlimdә lsydı, hç kәsin gözü sizi görmәzdi. Bir gün nlrın ynındn kçib ddi: Әriniz sir kişilәrdәn fәrqlәndiyi kimi, siz dә sir qdınlrl fәrqlisiniz. Yşı lr ki, pәrdә rsınd lsınız.

 

Pyğәmbәrin (s) hәyt yldşı Zynәb ddi: y әttbın ğlu! Vәhy bizim vimizdә nzil lur, sәn isә qyrәtimizi çәkib bizә vәzifә tәyin tmәk istәyirsәn?!

 

İbni Mcәnin Sünәn kitbınd 1587-ci hәdisdә dyilir: Rәsuli-Әkrәm (s) bir nәfәrin dәfn mәrsimindә iştirk dirdi. Vәft dәn şәsin yın dmlrındn bir qdın d rd idi. Ömәr qdının üstünә qışqırdı. Rәsuli-Әkrәm (s) buyurdu: Gözü ğlr, qәlbi dğlı lnl işin lmsın!

 

Ömәrin hәyt trii bu cür hdisәlәrlә dludur. Hәtt nәql lunmuşdur ki, nun rvdı tikә dimi lrq mәscidә gtmәk üstündә nunl dv-dlşd lurdu. Ömәr nun mәscidә gtmәsini istәmir, lkin , isrr dәrәk, blә yrlәrdә iştirk tmәyә cn tırdı. tikә öz әrinin әmrindәn çımq istәmirdi.

 

Ömәr dә şkr şәkildә nun gtmәsini qdğn tmәk istәmirdi. mm ürәyi istәyirdi ki, rvdının istәklәri qrşısınd sükut tdikdә tikә mәscidә gtmәsin. Bun görә dә nun istәklәri qrşısınd sükut dib hç nә dnışmırdı. tikә isә dyirdi: llh nd lsun, nә qәdәr ki, şkr şәkildә qdğn tmәmisәn, mәscidә gdәcәyәm (snr d mәscidә gdirdi).

 

Sәhihi-Buridә ibni bbsdn blә nәql lunur: Ç istәyirdim ki, münsib bir fürsәtdә Ömәrdәn Qurnın İn tәtub ilәllhi fәqәd sәğәt qulubukum yәsinin kimin brәsindә nzil lduğunu sruşum.

 

Nәhyәt, bir dәfә nunl birlikdә hәcc sәfәrinә gtdik. Bir gün münsib fürsәtdә dәstәmz lmq üçün nun әlinә su tökәrkәn ddim: y möminlәrin әmiri! llh-tlnın Qurnd İn tәtub ilәllhi fәqәd sәğәt qulubukum dyә buyurduğu iki qdın kimdir?

 

Ömәr ddi: Sәnin sdәlövhlüyünә tәәccüb dirәm ki, bu mәsәlәni bilmәyib mәndәn sruşursn. nlr yişә vә Hәfsә idilәr. (Snr Ömәrin özü bu hdisәni gniş şәkildә nәql tdi:) Mәn vә әnsrdn ln bir nәfәr Mәdinәnin yurı tәrәfindә, şәhәrin mәrkәzindәn vә mәsciddәn uzqd ln bir yrdә yşyırdıq. nunl blә rzılşmışdıq ki, növbә ilә iki gündәn bir hәr birimiz şәhәrin mәrkәzi mәscidinә gdәk. Әgәr tәzә bir hdisә bş vrmiş ls birimiz digәrimizә çtdır bilәk. Biz qüryşlilәr Mәkkәdә lduğumuz vtd qdınlrımızın itiyrı öz әlimizdә idi.

 

mm Mәdinә cmtı bunun әksinә idilәr, nlrın qdınlrı özlәrinә hkim kәsilmişdi. Tәdricәn nlrın әlqı bizim qdınlrımız d siryәt tdi. Bir gün mәn öz rvdım qәzәblәndim. mm gözlәnilmәdәn mәnә cvb qytrdı. Ddim: Mәnә cvb qytrırsn?! Ddi: Sәnin әbәrin ydur ki, Pyğәmbәrin qdınlrı ilә nun rsındkı pәrdә götürülmüş vә n cvb qytrırlr. Bәzi vtlr nlrdn biri bütün günü Pyğәmbәrdәn küsülü vәziyyәtdә qlır.

 

Bu sözü şitdikdә ç nrht lub öz-özümә ddim: llh nd lsun, hәr kәs Pyğәmbәrlә blә rәftr tsә bәdbәt lmuşdur. Dәrhl pltrımı gyib şәhәrin mәrkәzinә, rdn d birbş qızım Hәfsәnin vinә yllndım. ndn sruşdum: şitmişәm, sizlәrdәn kimsә Pyğәmbәri nrht dir vә bütöv bir günü nunl küsülü qlır. Ddi: Bәli. Ddim: Qızım! Bәdbәt ldun! Hrdn bilirsәn ki, llh-tl Öz Pyğәmbәri tirinә sәnә qәzәb tmәsin? Qızım! Bundn snr Pyğәmbәrә qrşı kbud rәftr tmә vә ndn küsmә. Nә istәyirsәnsә özümә d. Әgәr rәqibinin (yәni yişәnin) sәndәn gözәl lduğunu gümn dirsәnsә hç vt nrht lm.

 

Bundn bir nçә müddәt kçdi. zmnlr biz Şm tәrәfindәn qәssnilәrin hәmlәsi brәsindә nigrn idik. şitmişdik ki, nlr bizә hücum tmәyә hzırlşırlr. Bir gün Әnsrdn ln dstumun növbәsindә mәn vdә idim. Gcә vtı , qpını möhkәm döyüb dyirdi: Ömәr, vdәsәnmi? Mәn ç qrdum. vdәn çıdıqd mәnә ddi: Böyük hdisә bş vrmişdir! Ddim: Qәssnilәr hәmlә tmişlәrmi? Ddi: yr, ndn d böyük hdisәdir. Ddim: Nә lmuşdur? Ddi: Pyğәmbәr zövcәlәrinin hmısını tәrk tmişdir!! Mәn ddim: Hәfsә biçrә vә bәdbәt ldu! Әvvәldәn bilirdim ki, blә lcq. Hәfsәnin özünә dә dmişdim.

 

Sübh tzdәn pltrlrımı gyib nmz üçün mәscidә gtdim. Pyğәmbәrlә birlikdә cmt nmzı qıldıq. Nmzdn snr Pyğәmbәr özünә mәsus ln tğ gtdi vә hç kәsi içәri burmdı. Mәn qızımın ynın gtdim. , ğlyırdı. Ddim: Nә üçün ğlyırsn? Sәnә dmәdimmi ki, Pyğәmbәrә bu qәdәr әzb-әziyyәt vrmә?! Yşı, sizә tәlq vrmişdirmi? Ddi: Bilmirәm. Ylnız bunu bilirәm ki, hmımızdn üz döndәrib.

 

Mәscidә gәlib minbәrin ynınd bir nçә nәfәrin yığışıb ğldığını gördüm. Bir qәdәr nlrl turduqdn snr nrht lduğum görә Pyğәmbәrin tğın tәrәf gtdim. Bir nәfәr zәnci tğın qpısınd durmuşdu. Ddim: Pyğәmbәrә d ki, Ömәr tğ dil mq üçün iczә istәyir. , gdib qyıtdı vә ddi: Mәn sözünü çtdırdım, mm Pyğәmbәr sükut tdi.

 

Gri qyıdıb minbәrin ynınd lnlrl birlikdә turdum. Bir qәdәr turduqdn snr dözә bilmәyib ynidәn qpıçıdn iczә lmsını istәdim. , gdib qyıtdıqdn snr ddi: Pyğәmbәrdәn sәnin üçün iczә lmq istәdim, mm hәzrәt sükut tdi. Üçüncü dәfә minbәrin ynın gәldim. nlr Pyğәmbәrin bu vәziyyәtindәn bәrk nrht idilәr. Ynә dә dözә bilmәyib üçüncü dәfә qpıd durn zәncinin vsitәsi ilә Pyğәmbәrdәn iczә istәdim, qulm ynә dә hәzrәtin sükut tdiyini söylәdi. Ümidsiz hld gri qyıtmq istәyirdim. Birdәn hәmin qr qul fәryd dib Pyğәmbәrin iczә vrdiyini bildirdi. tğ dil lrkәn hәzrәti qumlrın üstündә börü üstә uznmış hld gördüm. Bşının ltınd urm lifindәn hzırlnmış mütәkkә vrdı, yrdә ln dş qırıntılrı bәdәninә iz slmışdı. Slm vrib sruşdum: Y Rәsulәllh, dyirlәr öz nımlrınız tәlq vrmisiniz, bu düzdürmü? Buyurdu: yr. Ddim: llhu әkbәr! yq üstә lduğum hld Pyğәmbәrlә dnışmğ bşldım, mәqsәdim nunl bir z zrft tmәk idi. Y Rәsulәllh! Biz Qüryş kişilәri nә qәdәr ki, Mәkkәdә idik, qdınlrımızın itiyrı öz әlimizdә idi. Bury gәldikdәn snr gördük ki, bәdbәtçilikdәn bu şәhәrin kişilәrinin itiyrı qdınlrın әlindәdir. Pyğәmbәr bu cümlәni şitdikdә bir qәdәr tәbәssüm tdi. Mәn sözümә dvm dib ddim: Әvvәllәr öz qızım Hәfsәyә dmişdim ki, yişәnin sәndәn qәşәng vә svimli lmsın görә nrht lm. Pyğәmbәr ynә dә tәbәssüm tdi. Mәn nun tәbәssüm tdiyini gördükdә turdum. Әtrfd ylnız üç qyun dәrisi gözә dәyirdi. Ddim: Y Rәsulәllh, du t, irnlılr vә rumlulr nmәtlәrә qәrq lduğu kimi, llh sәnin ümmәtinә dә firvnlıq bәş tsin. Pyğәmbәr mütәkkәyә dyndığı hld bunu şidib dәrhl turdu vә buyurdu: Bunlr llhın lütfünә dәlil dyildir! nlr öz nmәtlәrini bu dünyd llhdn lmışlr. Ddim: Öz sözümdәn pşmnm, mәnim üçün bğışlnmq tәlәb t.

 

Bundn snr Pyğәmbәr bir y müddәtindә öz zövcәlәrindәn uzq gәzdi. n görә ki, Hәfsә nun bir sirrini yişәnin ynınd şkr tmişdi. (mm Ömәr blә gümn dirdi ki, Pyğәmbәrin (s) zövcәlәri cvb qytr-dığın görә hәzrәt nlrdn nrht lmuş vә nlrın müqbilindә sükut tmişdir.) hәzrәt bir ydn snr öz nımlrının ynın qyıtdı. Tәyir yәsi nzil lub bәyn tdi ki, nımlrdn hәr biri hәzrәtlә hәyt yldşı lmqdn nrzıdırs, Pyğәmbәr (s) nlrı ç hörmәt-izzәtlә, kifyәt qәdәr ml-dövlәt vrmәklә zd dib tәlq vrsin. Hәr yrә istәsәlәr gtsinlәr vә hәr kәslә istәsәlәr ilә qursunlr. nlrdn hәr biri Pyğәmbәrin (s) bu cür ksıb vәziyyәti ilә rzılşslr öz hәytlrını dvm tdirsinlәr. Bu yәdәn snr nlrın hmısı tm rzılıql biz llhı vә nun Pyğәmbәrini sçirik, Rәsuli-Әkrәmә hәyt yldşı lmq iftirını hç vt әldәn vrmәrik-ddilәr.

 

***

 

Bәli, İslmın ifrt vә tәfritdәn uzq ln düzgün nәzәri bundn ibrәtdir. Әvvәldә qyd tdiyimiz kimi, İslm qdınl kişi rsınd çıq-sçıqlıq vә cinsi zdlığın törәdәcәyi cıncqlı vәziyyәtlәrlә tm gh lduğun körә nlr rsınd bş vrәn qrşılşmlr tm nәzrәt dir. Bu din bu işlәr çlu ğır mәşәqqәtlәrә vә cәmiyyәtin iflic vәziyyәtinә gәtirib çırmycğı tәqdirdә, nlrın kişilәrdәn uzq lmsının tәrәfdrıdır.

 

İslm dini qdınlr mәscidlәrdә, ümumi yrlәrdә iştirk tmәk iczәsi vrdiyi zmn buyurur ki, bu cür mәclislәrdә qrışıq hld lmmlı, nlrl kişilәrin yrlәri tmmilә yrı lmlıdır. Tridә qyd lunur ki, Pyğәmbәri-Әkrәm (s) qdınlrl kişilәrin mәscidә giriş qpısını yırmq üçün mәscidin qpılrındn birinә işrә dәrәk buyurdu: Lv tәrәkn hzәl-bbә lin-nisi - yşı lr ki, bu qpını qdınlr üçün yırq. Snrlr isә Ömәr çıq-şkr kişilәrin hәmin qpıdn dil lmlrını qdğn tdi.

 

Hәmçinin dyilmişdir ki, Pyğәmbәri-Әkrәm göstәriş vrmişdi ki, şm nmzı qurtrdıqdn snr byır әvvәlcә qdınlr, snr isә kişilәr çısın. Hәzrәt hç vt qdınlrl kişilәrin qrışıq hld mәsciddәn çölә çımsını istәmirdi. Çünki bir ç yrmz işlәr vә fitnә-fәsdlr mәhz bu cür qrışıqlıqlrdn irәli gәlir.

 

Rәsuli-Әkrәm (s) qdınl kişinin bir-birinә tunmmsı üçün göstәriş vrmişdi ki, kişilәr ylun rtsındn, qdınlr isә sğ-sl tәrәflәrdә yl gtsinlәr.

 

Bir gün Rәsuli-Әkrәm mәscidin hәyәtindә ikәn qdınlrl kişilәrin bir yrdә mәsciddәn çıdıqlrını gördü. Hәzrәt qdınlr itb dәrәk buyurdu: Yşı lr ki, siz bir z gözlәyәsiniz, kişilәr gtsin. Siz ylun gәnrı ilә gdin, nlr isә rtdn.

 

Fәqihlәr hәmin münsibәtlә әlqәdr lrq fәtv vrmişlәr ki, qdınlrl kişilәrin bir yrdә lmsı mәkruhdur. Mәrhum yәtullh Syyid Mәhәmmәd Kzim Tәbtәbi Yәzdi Ürvәtül-vüsq kitbının 1-ci fәslinin 49-cu mәsәlәsindә dyir: Qc qrılr istisn lunmql, qdınl kişinin bir yrdә qrışıq vәziyyәtdә lmsı mәkruhdur.

 

Dğrusu, әgәr bir kәsin qәlbindә çirkin niyyәt lms, hökmәn İslm dininin tutduğu ylun mötәbәr vә nrml lmsını tәsdiq dәr. Bu din cinsi rbitәlәrin qrunub slnmsı vә cәmiyyәtin pk qlmsın sn dәrәcә diqqәt ytirdiyi kimi, qdının insni istddlrının çiçәklәnmәsi ylund d hç bir mnә qymmış, әksinә lә işlәr görmüşdür ki, әgәr bu prqrmlr hәr növ ifrt vә tәfritdәn uzq lrq icr dilsә, nlrın ruhiyyәlәri sğlm qlr, ilә mühitindәki rbitәlәr dh sәmimi vә ciddi lr, hәmçinin ictimi mühitdә qdınl kişinin düzkün fәliyyәti üçün münsib şәrit yrnr.

  
ӘLQİ TÖVSİYӘLӘR 

Kfi kitbınd bu mәzmund bәzi rәvyәtlәr nәql lunmuşdur ki, kişinin diqqәti yrә, qdının diqqәti isә kişiyәdir. Blә isә qdınlrı v şәritindә slyın.

 

Kfi kitbının müәllifi innır ki, bu sözlәrdәn mәqsәd nlrı bcrdığınız qәdәr tz әrә vrib ilә şәritinә slın mәnsıdır.

 

Lkin bәzi rәvyәtlәr dә vrdır ki, nlrı, qdınlrl әlqәdr kişilәrә tövsiyә hsb tmәk lr. Bununl d nlr qdınlrl tәmsd lmqdn irәli gәlәn tәhlükәlәrdәn gh lmlıdırlr. Vәsil kitbının müәllifi bu rәvyәtdәn dğn hökmün müstәhәb lmsını qyd dir. Biz nlrdn әsslrını gәtiririk:

 

1-İmm Әliyyibni Әbi Tlib (ә) ğlu imm Hәsәnә (ә) blә tövsiyә dir:

 

Bcrdığın qәdәr lә bir iş gör ki, sәnin rvdın yd kişilәrlә ünsiyyәtdә lmsın. vdәn bşq hç bir şy qdını yşı qruyub hifz dә bilmәz. vdәn çııb yd kişilәrlә ünsiyyәtdә lmq nlr üçün zәrәrli vә әtәrli lduğu kimi, sәnin yd kişilәri dә ilә mühitinә dәvәt tmәyin vә rvdının nlrl çıq-şkr söhbәt tmәsi dә bir qәdәr әtәrli vә zәrәrlidir...

 

Bu, bir әlqi tövsiyәdir. İslm limlәri bu cümlәlәri sırf әlqi göstәrişlәr kimi qәlәmә vrmişlәr. mm әgәr özümüz bu tәbirlәrlә qrşılşsq, şübhәsiz biz ndn әlqi tövsiyәlәrdәn dh gniş şylәr bş düşәrik vә bu mәtlәblәr, hәtt üzün vә әllәrin örtülmәsinin vcib lmsındn d gniş bir mәnnı ifdә dәr. Bu hәdisdәn istinbt lunn şy әvvәldә qdının vdә hәbs lunmsı kimi tәbir tdiyimiz mәsәlәdir. mm fәqihlәrin bu rәvyәtlәrә әssәn fәtv vrmәmәlәrinin sәbәbi Qurn yәlәri, rәvyәtlәr vә mәsumlrın (ә) siyrәlәrindә bu tәbirlәrin mәzmununun әksinә ln qәti dәlillәrdir. Fiqh istilhınd bu cümlәlәrin zhiri mörәzun әnh syılır. Bun görә dә bu cümlәlәr fiqhi dyil, әlqi tövsiyәlәr hsb lunur.

 

Fәqihlәrin bu cür cümlәlәrdәn istinbt tdiklәri şy iki cinsin rbitәlәri rsınd mövcud ln psilji hәqiqәtә dğru göstәriş vrmәkdir. Әlbәttә, bunlr bir hәqiqәti bәyn dir ki, yd kişi ilә qdının rbitәsi ç tәhlükәli bir әlqәdir. Bu lә bir mәsәlәdir ki, nd ç böyük şәsiyyәtlәr öz irdәlәrini әldәn vrә bilәrlәr.

 

İslmın әn zı әlqi bir tövsiyә kimi bәyn tdiyi mәsәlә mәdәni cәmiyyәtlәrdә mümkün qәdәr qdınl kişinin bir-birinә qrışmmsıdır.

 

Müsir cәmiyyәtlәrdә qdınlrl kişilәrin sı rbitәsindәn yrnn ziynlr göz qbğınddır. Qdının öz fәliyyәtlәrini kişi ilә çiyin-çiyinә yrinә ytirmәsinin nә lüzumu vrdır? Mәgәr nlrın hәr biri yrı-yrılıqd öz vәzifәsini yrinә ytirsә, fәliyyәtlәrdә nöqsn irәli gәlәr?

 

Bu kimi fәliyyәtlәrin nәticәsi nlrın bir-birinә mnçilik törәtmәsi, isthsl sәviyyәsinin, lәcә dә kyfiyyәt vә kәmiyyәtin şğı düşmәsidir. Bundn әlvә, mәişәt tәmintı üçün nәzәrdә tutuln isthsl vә әmәk shәlәrindә bünövrәsi qyuln qnunsuz әlqәlәr vә әlqsız hәrәkәtlәrdәn dnışmğ dәymәz.

 

2-Hәzrәti Zәhrdn (s) bir hәdis nәql lunmuşdur, lkin fәqihlәr hökmlәrin çırılmsınd n istind tmәmişlәr. hәdisin ülsәsi blәdir: Bir gün Rәsuli-Әkrәm (s) cmtdn sruşdu: Qdın üçün әn yşı şy nәdir? Hç bir kәs cvb vrә bilmәdi. Hәzrәti Ftimәnin ğlu Hәsәn (ә) zmn kiçik bir uşq idi vә mәclisdә iştirk dirdi. Bu hdisәni nsı üçün nәql tdi. Hәzrәti Zәhr (ә.s) buyurdu: Qdın üçün hәr şydәn dh yşı yd kişilәrin nu, nun d yd kişilәri görmәmәsidir.

 

Bu hәdis dә әlqi bir tövsiyәdir, qdınl kişinin bir-birindәn uzq lmsının bәyәnilәn bir iş lduğunu çtdırır. Әvvәldә qyd tdiyimiz kimi, İslmın bu brәdә mövcud ln bütün iczәlәri ylnız yrn bilәcәk mәşәqqәt vә çәtinliklәrin qrşısını lmq üçündür. Örpәyin әlqi üstünlüklәri, qdınl kişinin bir-birindәn uzq lmsı, nlrın rsınd hәdd-hüdudun yrnmsı vә s. kimi hökmlәr imkn dilindә öz yrindә qlmlıdır.

 

3-Rәsuli-Әkrәm (s) Әliyә (ә) buyurdu: Birinci bış sәnin yrinә, ikinci bış isә zәrәrinәdir.

 

Bu hәdisin hәr hnsı bir hökmü vә y blә bışlrın tәbii tәsirlәrini bәyn tmәsindә fikir mütәlifliyi nәzәrә çrpır. Şәry kitbının müәllifi Әllmә Hilli kimi bәzi limlәr dmişlәr ki, yurıdkı hәdis bu brәdә ln hökmü bәyn dir. Hәdisin mәzmunu budur ki, birinci bış ciz, ikinci bış isә hrmdır. Bәzi limlәr isә dmişlәr ki, mәqsәd qәsdәn ln bışlrın mütlәq şәkildә hrm lmsıdır. Birinci bış n görә iczә vrilir ki, , qәsdәn lmur.

 

Lkin hәqiqәt budur ki, bu hәdis şәhvәt vә lәzzәt mәqsәdi ilә ln bışlrın tәrk lunmsını tövsiyә tmәk mәqmınddır. Bunun d hrm lmsı mәlum mәsәlәdir vә , bizim mövzudn ricdir. Bu hәdis bş slmq istәyir ki, bәzi hllrd insnın gözü qdın stşdıqd ndn şu gәlir vә n bir dh bıb lәzzәt lmq istәyir. Birinci bış qyri-itiyri lduğundn ybi ydur, mm ikinci dәfә lәzzәt mәqsәdi ilә lduğu üçün n iczә vrilmir.

 

4-İmm Sdiq (ә) buyurur: Bış şytn tәrәfindәn ln zәhәrli dur. Bir ç bışlr snrdn snsuz tәәssüf vә hәsrәtlәrә sәbәb lmuşdur.

 

Bşq bir hәdisdә buyurulur ki, gözün zinsı bmqdır.

 

Bu hәdis dә şәhvәt mәqsәdi ilә ln bışlr iddir vә l bilsin ki, htiyt üzrә әlqi tövsiyәlәrdәn dә hsb lunsun.

  
NӘ V DUSTĞI, NӘ DӘ TM ÇIQ ÜNSİYYӘT 

Yurıd qyd lunn mәtlәblәrdәn İslmın bu mövzu ilә әlqәdr ln nәzәri mәlum lur. ydınlşdı ki, bizim mövqyimiz müliflәrin ittihm dәrәk bu din qdınlrın vdә hәbs lunmsının tәrәfdrıdır fikri ilә uyğun dyil vә yni zmnd müsir dünyd mövcud ln vәziyyәtlә dә rzılşmyıb, nun çıncqlı qibәtini ç müdrikliklә bәyn dir. Yәni bu mәktәb qdınlrl kişilәrin hç bir hәdd-hüdud lmdn çıq-sçıq şәkildә bir-birinә qrışmsının әlyhinәdir.

 

Qdınlrın vdә hәbs lunmsı İslmd zin әmәlinә mürtәkib ln bәzi iffәtsiz şәslәri müvәqqәti lrq cәzlndırmq mәqsәdi dşıyırdı. Qurn bu brәdә buyurur:

 

Zin әmәlinә mürtәkib ln qdınlrınız üçün dörd şhid tpın. Әgәr dörd şhid şәhdәt vrsә (bu şәhdәtin ncәliyi sünnәlәrdә gniş şәkildә bәyn lunmuşdur) ömürlәri sn çtn, yud llh nlr üçün bir çıış ylu tәyin dәnә qәdәr nlrı vlәrinizdә hәbs din.

 

Tәfsirçilәrin nәzәrinә görә, bir çıış ylu-ndn mәqsәd, bu hökmün müvәqqәti lmsı vә gәlәcәkdә nlr üçün hnsıs bşq bir hökmün nzil lcğıdır. Zin dәn qdınl kişinin hökmünü bәyn dәn Nur surәsinin ikinci yәsi dә hәmin hökmü çtdırır.

 

Mәqsәd budur ki, İslm dini qdınlrın müәyyәn hәdd-hüdudlrı gözlәmәklә ictimi işlәrdә iştirk tmәsinin әlyhinә dyil, müqәddәs qnunlrımız ylnız qdınlrl kişilәrin bir-birinә qrışmsı ilә mülifdir.

 

İslm buyurur ki, qdın nә hәbs lunmlı, nә dә tm zd şәkildә kişilәrlә qynyıb-qrışmlıdır. Diqqәt ytirmәk lzımdır ki, burd nәzәrdә tutuln әss vә әn mühüm mәsәlә nlrın rsınd ln hәdd-hüdudun qrunmsıdır. Rәsuli-Әkrәmin (s) dövründәn indiyә qәdәr müsәlmnlr rsınd mövcud ln dәt-әnәnәyә görә qdınlr hç vt ümumi mәclislәrdә vә ictimi yrlәrdә iştirk tmәkdәn mәhrum lmmışlr, lkin hәmişә bu mәsәlәdә müәyyәn çәrçivә vә hәdd-hüdud riyәt lunmuşdur. Bәzi yrlәrdә, cümlәdәn hl-hzırd bizim rmızd mövcud ln ziyrәtghlrd qdın vә kişilәrin sn dәrәcә qrışıq lmsı isә müqәddәs İslm şәriәtinin әksinәdir.

  
FӘTVLR 

Bur qәdәr örpәk vә qdınlr bmq brәsindә ln müvfiq vә mülif dәlillәri rşdırdıq. Hәmçinin İslmın mötәdil vә dәqiq yinindә qdın vә kişinin rbitәlәri mәcmusund llhın kitbı, Pyğәmbәrin (s) sünnәsi әssınd ydınlşdırıldı ki, qyd lunn dәlillәr әlin vә üzün örtülmәsinin vcib lmmsını bir dh tәkid dir, hblә lәzzәt lmq vә rybә mәqsәdi ilә lmyn bışlrın ciz lmsını qüvvәtlәndirir.

 

İndi isә bu brәdә vrilәn fәtvlr nәzәr slq. Görәk, İslm limlәri indiyә qәdәr bu mühüm mәsәlә brәdә ncә fәtv vrmişlәr.

 

Әvvәl, İslm fәqihlәrinin üz vә әllәrin örtülmәsi brәdә ln fәtvlrın, snr isә hәmin üzvlәrә bmq brәsindә ncә fәtv vrdiklәrinә diqqәt ytirәk.

 

Üz vә әllәrin örtülmәsinin vcib lmmsı mәsәlәsi sünnü vә şiә lmsındn sılı lmyrq, bütün İslm limlәri rsınd ynidir. Ylnız, Әbu Bәkr ibni Әbdürrәhmn ibni Hişm dlı bir nәfәr sünnü limi bu brәdә mülif nәzәr vrmişdir. nun nәzәrinin dә nmz, ys nmәhrәm şәs brәsindә lmsı mәlum dyil.

 

Üzün brәsindә hç bir itilf ydur, bәzi limlәr rsınd әlin bilәyә qәdәr, yud yğın tpuğ qәdәr örtülüb-örtülmәmәsindә vә nlrın d istisnnın bir hissәsi lub-lmmsınd fikir yrılığı vrdır.

 

Fiqhi mәsәlәlәr sırsınd bәlkә dә ç z mәsәlә tpmq lr ki, nlrd İslm limlәrinin fikir birliyi lsun.

 

Bu brәdә ln mövcud nәzәriyyәlәri rş-dırmzdn әvvәl iki mәtlәbә diqqәt ytirmәk lzımdır:

 

Birincisi, fәqihlәr örpәk mәsәlәsindәn iki yrdә dnışırlr. Biri nmz bölmәsindә, yәni nmzd vcibdirmi ki, istәr nmәhrәm şәs ynınd lsun, istәrsә dә lmsın, qdın bütün bәdәnini örtsün. Burd blә bir sul yrnır ki, görәsәn nmzd d üz vә әllәr örtülmәlidir, ys y? Digәri isә nikh bölmәsindәdir. Bu d lçilik dәn şәsin ilә qurmq istәdiyi qdın hnsı miqdrd b bilmәsi ilә әlqәdrdır. Burd d örpәk brәsindә, hblә qdın bmğın ciz lub-lmmsı brәsindә ümumi şәkildә söhbәt lunur.

 

Bun әssәn, fiqhi nәzәrdәn iki növ örpәk mövcuddur: Biri, pk lmsı, qәsbi lmmsı vә sir kimi üsusi şәrtlәrә mlik ln nmz örpәyidir. Digәri isә nmzdn bşq hllrd ln örtükdür ki, ndn nmәhrәm kişilәrdәn qrunmq üçün istifdә lunur vә bu işdә üsusi şәrtlәr mövcud dyildir. Snrdn izh dәcәyik ki, nmz örpәyi ilә ümumi hicbın zhiri frmsınd hç bir fәrq ydur.

 

İkincisi bundn ibrәtdir ki, fәqihlәrin istilhınd qdının әl vә üzündәn bşq bütün bәdәni vrәt syılır. Bu ifdә bәzilәrinin nәzәrindә ç pis mәn vrә bilәr. Çünki nlr dyә bilәrlәr ki, vrәt ddikdә çirkin vә qbhәtli şylәr nәzәrdә tutulur. Görәsәn İslm fiqhi nәzәrindәn qdının әllәri vә üzü istisn lmql, bәdәni çirkin vә qәbhәtli bir şydirmi?!

 

Cvbınd qyd tmәliyik ki, vrәt kәlmәsinin әsil mәnsı hç dә qәbhәtli iş dmәk dyildir. Bun görә dә qәbhәtli vә çirkin işlәrin hmısın vrәt dyilmir. Әksinә, bu kәlmә bәzi hllrd ç incә, zәrif vә pk şylәrә dә id lunur.

 

Mәsәlәn, Qurni-kәrim Әhzb mühribә-sindәn dnışrkәn imnı zәif ln şәslәrin bәhnә trmsını qyd dәrәk buyurur:

 

Vә yәstәzinu fәriyqun minhumun-Nәbiyyә vә yәqulunә innә buyutәn vrәtun vә m hiyә bi vrәtin in yuriydunә ill firr nlrdn bir dәstәsi qyıtmq üçün Pyğәmbәrdәn iczә istәyib dyirdilәr ki, bizim vlәrimizin kşikçisi vә kifyәt qәdәr hsrı ydur. Hlbuki, nlrın vlәri kşikçisiz dyildir. nlr qçmqdn bşq bir şy istәmirdilәr.

 

Bu cümlәlәrdә vrәt kәlmәsi n görә vә id dilmişdir ki, nlrın dilincә vlәri üçün bir kşikçi ydur. ydındır ki, burd hç bir çirkin vә qәbhәtli bir mәfhum nәzәrdә tutulmmışdır. Әvvәldә tәfsir tdiyimiz kimi, Nur surәsinin 59-cu yәsindә dә iczә lınmlı üç vt, yәni sübh nmzındn әvvәl, günrt vtı vә iş nmzındn snr, bu vtlrd pltrlrını çırdıqlrın vә bәdәnlәrini örtәcәk bir şy lmdığın görә hәmin üç vt vrәt dlndırılmışdır. Qurn lüğәtlәrinin mәn vә incәliklәrini rşdırmq bımındn tәfsirçilәr rsınd misilsiz şәsiyyәt, hblә qyri-tәfsirçilәr rsınd isә böyük limlәrdәn syıln Mәcmәül-bәyn tәfsirinin müәllifi Әhzb surәsinin 14-cü yәsindә kәlmәlәri mәn dәrkәn blә buyurur: vrәt tәhlükәyә mәruz ql bilәn vә nigrnçılıq dğurn şylәrә, cümlәdәn sәrhәd nöqtәlәrinә, mühribә işlәrinә id ln şylәrә dyilir. vrәt sözündәn lınn mәvәr-mәkn, mәvәr-v ddikdә isә, tәhlükәsizliyi tәmin lunmyn vә әsrәtә mәruz ql bilәn vә dyilir.

 

Dmәli mәlum lur ki, bu fiqhi trminin özündә hç bir tәhqir mәnsı ydur. Qdınlr n görә vrәt dyilir ki, nlr hәmin vlәr kimi hsrsızdır, tәcvüzә mәruz qlmq htimlı vrdır vә örpәk dlı sәngәrdә özünü yd vә lçq bışlrdn qrumlıdır.

 

İndi isә fәqihlәrin bu brәdә ln nәzәrlәrini nәql dirik. Mәrhum Әllmә Tәzkirәtul-füqәh kitbının nmz bölmәsindә buyurur: Qdınlrın üzdәn bşq bәdәnlәrinin qln vrәtdir. Bütün limlәrin fikri blәdir. Ylnız Әbu Bәkr ibni Әbdürrәhmn ibni Hişm nlrın bәdәnini bütövlükdә vrәt hsb tmişdir. nun nәzәri dә limlәrin fikir birliyi әssınd rәdd lunur. Şiә limlәrinin nәzәrinә görә, әllәr bilәyә qәdәr üz hökmündәdir vә d vrәt syılmır. Mlik ibni Әnәs, Şfi, vzi vә Süfyn Suri bu bımdn şiә limlәri ilә yni әqidәdәdirlәr. Çünki, İbni bbs vә l yubdiynә ziynәtәhunnә ill m zәhәrә yәsinin tәfsirindә üz vә әllәri bir yrdә istisn lunnlr cәrgәsindә qyd tmişdir. mm Әhmәd ibni Hәnbәl vә Dvud Zhirinin nәzәrinә görә әllәr dә örtülmәlidir. nlrın nәzәrinin rәdd lunmsınd tәkcә İbni bbsın sözü kifyәtdir.

 

Әllmә dh snr yqlr brәsindә öz sözünü dvm tdirib dyir: Görәsәn nlr d örtülmәlidir, ys y?

 

Gördüyünüz kimi, İslm fәqihlәri nmzd bәdәnin örtülmәsi mәsәlәsindә Nur surәsinin nmz ilә әlqәdr lmyn yәsinә istind dirlәr. Çünki nmzd örtülmәli ln yrlәr lә nmәhrәmin müqbilindә dә örtülmәli ln hissәlәrdir. Әgәr burd münqişәli mәsәlә ls d, d nmzd nmәhrәm qrşısınd örtülmәk vcib ln yrlәrdәn әlvә üzvlәrin örtülüb-örtülmәmәsindәdir. mm nmzd örtülmәli ln yrlәrә nmәhrәm qrşısınd d riyәt dilmәsindә hç bir mübhisә ydur.

 

Böyük fәqih, tәbib vә mәşhur filsf İbni Rüşd Әndlsi Bidyәtül-mücthid kitbının 1-ci cildinin 111-ci sәhifәsindә yzır:

 

Әksәr limlәrin nәzәri budur ki, qdının üz vә әllәri (bilәyә qәdәr) istisn lmql, bәdәnin sir yrlәri vrәt syılır. Әbu Hәnifәnin әqidәsinә görә yqlr d vrәt syılır. Әbu Bәkr ibni Әbdürrәhmn ibni Hişm görә isә qdının bütün bәdәni istisnsız lrq vrәtdir.

 

Şy Cvd Muğniyәnin Әl-fiqhu әlәl-mәzhibil-әmsә kitbının 111-ci sәhifәsindә dyilir:

 

İslm limlәri qdın vә kişinin nmzdn bşq yrlәrdә örtmәli lduqlrı bәdәn hissәlәrinin nmzd d örtülmәsi brәdә hәmfikirdirlәr. İtilf ylnız burddır ki, görәsәn nmz hlınd, bşq vtlrd örtülmәli ln hissәlәrdәn әlvә dә bir şy örtülmәlidir, ys y? üsusi lrq qdın brәsindә mübhisәli mәsәlә nlr üçün nmzd üz vә әllәrin hmısının, yud nlrdn bir miqdrının örtülüb-örtülmәmәsidir. Kişi brәsindә isә mübhisәli mәsәlә nlrın nmzd köbәkdәn dizә qәdәr ln yrlәrdәn bşq sir yrlәrinin dә örtülüb-örtülmәmәsidir.

 

Snr blә dyir: Şiә limlәrinin nәzәrinә görә qdınlr nmz hlınd, nmәhrәm qrşısınd özünü örtmәli lduğu miqdrd riyәt tmәk vcibdir.

 

Bu brәdә limlәrin sözlәrinin hmısını nәql tmәk ç çәtindir. dәtәn fәqihlәr bu brәdә nmz bölmәsindә, qdın bmq mәsәlәsini isә nigh bölmәsindә qyd tmişlәr.

 

Tәәccüblü işdir ki, müsir fәqihlәrin bәzilәri blә gümn tmişlәr ki, Әllmәnin Tәzkirә kitbındkı nәzәri qdının üz vә әllәrinin örtülmәsinin vcib lmsıdır. vә bu sәhv bir fikirdir. Әllmәnin Tәzkirә kitbınd qdın bmğın ciz lub-lmmsı fikri bşqlrı ilә fәrqlidir. Qyd tdiyimiz kimi, örpәk mәsәlәsindә sir limlәrlә hәmfikir lmuşdur.

 

Qdın bmğın ciz lub-lmmsı mәsәlәsindә isә Әllmә Tәzkirә kitbının nikh bölmәsindә blә buyurur: Kişinin qdın bmsı y müәyyәn bir zәrurәtlә әlqәdrdır (mәsәlәn, bir kәs lçilik tmәk istәsә), y d bu işin hç bir zәrurәti ydur. Әgәr zәrurәt ydurs, qdının üz vә әllәrindәn bşq yrlәrinә bmq ciz dyildir. mm üz vә әllәrә gәldikdә isә, әgәr fitnә törәnәcәyi htiml vrilsә, nlr d bmq lmz. Blә htiml vrilmәdikdә isә, Şy Tusinin әqidәsinә görә bu iş hrm dyil, mәkruhdur. Şfi limlәrinin әksәriyyәti dә bu әqidәdәdirlәr, lkin nlrın bәzilәrinin nәzәrinә görә, qdının üz vә әllәrinә bmq hrmdır.

 

Әllmә bu limlәrin dәlillәrini nәql tdikdәn snr dyir: Mәnim dә nәzәrimә görә qdının üz vә әllәrinә bmq hrmdır.

 

Mühәqqiq Şәry kitbınd buyurur: Qdının üz vә әllәrinә bmq birinci dәfә cizdir, lkin nu tәkrrlmğ iczә vrilmir. Şәhid Lümә kitbınd vә Әllmә dә özünün bәzi kitblrınd bu nәzәri bәyәnmişdir.

 

Ümumiyyәtlә, qdının üz vә әllәrinә bmq brәsindә üç nәzәr mövcuddur:

 

1-Mütlәq şәkildә qdğn lunmsı; Әllmә Tәzkirә kitbınd vә bәzilәri dә mütәlif yrlәrdә, cümlәdәn Cәvhirul-kәlmın müәllifi bu әqidәni sçmişlәr.

 

2-Birinci dәfә bmğın ciz, tәkrrlmğın isә qdğn lunmsı; Mühәqqiq Şәry, Şәhidi-Әvvәl Lümә, Әllmә isә bşq kitblrınd bu nәzәriyyәni qyd tmişdir.

 

3-Mütlәq şәkildә ciz lmsı. Şy Tusi, Kulyni, Hәdiq kitbının müәllifi, Şy Әnsri, Nәrqi vә Şәhidi-Sni bu nәzәrә tәkid tmişlәr. Şәhidi-Sni Mәslik kitbınd bu nәzәri tәsdiq tdikdәn snr şfilәrin istind tdiklәri, hblә Әllmәnin bәyәndiyi dәlillәri rәdd tmişdir. Lkin nun ırınd dyir: Şәkk ydur ki, bu işin qdğn lunmsı nәzәriyyәsi htiyt yludur.

 

Bur qәdәr qәdim limlәrin hәm örpәk, hәm dә qdın bmq brәsindәki nәzәrlәrini qyd tdik. Lkin sn zmnlrd yşmış limlәrә gәldikdә isә, mәrhum yәtullh Syyid Mәhәmmәd Kzim Tәbtәbi Yәzdi Ürvәtul-vüsq kitbınd nmzdn bşq hllrdkı örpәk mәsәlәsindә dyir: Qdının üz vә әllәri istisn lmql bütün bәdәnini mәhrәm lmyn şәsәlәrdәn örtmәsi vcibdir.

 

Bmq brәsindә isә buyurur: Kişi üçün yd qdın, lәcә dә qdın üçün yd kişiyә bmq ciz dyildir. Bәzilәri üz vә әllәri istisn dәrәk nlr bmğın mütlәq şәkildә ciz lduğunu, bәzilәri isә birinci dәfә bmğın ciz lduğunu, bir dәfәdәn rtıq bmğın isә ciz lmdığını dmişlәr. Bu brәdә әhvәt (htiyt dh yın ln) nәzәr mütlәq şәkildә qdğn lunmsıdır.

 

mm müsir limlәr öz әmәliyyә rislәlәrindә әksәr hllrd bu iki mәsәlәdә şkr şәkildә nәzәr vrmәmiş, bir ç hllrd htiyt ylunu sçmişlәr.

 

nlrın rsınd hәzrәti yәtullh Hәkim Minhcus-slihin rislәsinin 9-cu çpının nikh bölmәsindә 3-cü mәsәlәdә şkr fәtv vrmiş, üzü vә әllәri dәqiq şәkildә istisn tmişdir. buyurur: Kişilәrin vlәnmәk mәqsәdi ilә bir qdın bmsı cizdir. Hәmçinin lәzzәt lmmq şәrti ilә zimmә әhlinin qdınlrın, qdğn lunmsı hç bir tәsir tmәyәn hәysız qdınlr, hblә müәyyәn sәbәblәr üzündәn mәhrәm syıln qdınlr bmğın ybi ydur. Bunlrdn qyrilәrinә bmq hrmdır. Ylnız lәzzәt lmmq şәrti ilә üz vә әllәrinә bmq lr.

  
HTİYT HİSSİ 

Şübhәsiz, htiyt hissi qdın bmğın ciz lmsı vә örpәyin vcib lmmsı bımındn fәtv vrmәkdәn uzq gәzmәyә sәbәb lmuşdur. Hәr kәs öz vicdnın mürciәt tsә görәr ki, qdın vә kişinin hәr birinin rktrik üsusiyyәti vrdır: Qdınd özünü bәzәyib bşqlrın göstәrmәk hissi, kişidә isә hәvәsbzlıq dib qdınlrın rsınc bmq hәvәsi. Tfiq ju lının ddiyi kimi: Şirlәr qdını sәrv ğcın, nun qmәtinin düz lmsın görә dyil, nlrın bu ğc kimi yy-qış bilmәdәn çılpq vә üryn hld vdәn çırq syuğun zәrәrlәrindәn qrmdığın görә ştmışlr.

 

Qdınlrın özünü göstәrmә, kişilәrin isә nlr tmh slmq üsusiyyәti brәsindә Vill Drnt blә yzır: İnsnın әmәllәri rsınd әn qәribә iş kişilәrin qclıq yşlrın qәdәr qdınlrın rsınc düşmәsi, qdınlrın d ölәnә qәdәr nlrın mәşuqә vә svgilisi lmq fikridir. İnsn rәftrlrı rsınd kişilәrin qdın bmsı mәsәlәsindәn dh sbit bir iş ydur. Görün, bu hiylәgәr cnlılr ncә dә öz şikrlrını nәzrәt ltınd slyırlr, hlbuki, nlr zhirdә qәzt umğ mәşğuldurlr. nun sözlәrinә qulq sın, gör ncә dә әbәdi lrq tr slmq brәsindә fikirlәşir. nun әyl vә tәsәvvürlәrini nәzәrinizә gәtirin, görün ncә dә pәrvnә kimi şmın әtrfın dlnır. Nә üçün? Bu iş ncә bş vrir? Bu dәrin myllәrin köklәri nәdәdir vә hnsı mәrhәlәlәr kçdikdәn snr özünün hl-hzırd mövcud ln dәlilik mәrhәlәsinә çtır?

 

Әlbәttә, bu hәqiqәti nәzәrdәn qçırmq lmz. Digәr tәrәfdәn dә bilirik ki, iffәt vә tәqv mәsәlәlәri İslmın dnılmz prinsiplәrindәn biri vә ictimi qnunlrın dyqlrındndır.

  
HӘQİQӘTİ GİZLӘTMӘK, YS İZHR TMӘK?  

Bu mәsәlә ilә әlqәdr iki mülif cәrәyn yrnmışdır: nlrdn biri sn әsrlәrdә yşmış fәtv shiblәridir ki, mövcud vәziyyәti müşhidә dәrәk öz vicdnlrındn qrmuş, üz vә әllәrin örtülmәsinin vcib lmmsın, hәmçinin qdının üzünә vә әllәrinә bmğın hrm lmmsın dir fәtv vrmәmişlәr. Bun görә dә nlr htiyt ylunu gdәrәk әhvәt sözü ilә özlәrini ils tmişlәr.

 

İkinci cәrәynd isә bәzilәri innırlr ki, hәqiqәt nәzәrindәn mәtlәbin blә lmsın bmyrq, cmtın iffәt sәrhәdlәrini pzmqd vә nu bir kәnr qymq üçün bәhnә trdıqlrı müsir bir şәritdә hәqiqәtlәrin bir hissәsini sui-istifdә dilmәsin dyә, nlrdn gizlәtmәk lzımdır.

 

nlrın fikrincә, İslm dininin üz vә әllәrin örtülmәsini vcib tmәmәsinә bmyrq, bunu cmt dmәk lmz. Çünki nlr bu mәtlәbi şitmәklә üz vә әllәrini örtmür, üstәlik sinәlәrini, bldırlrını d çıq qyurlr. Blә ln hld hәqiqәtin gizlәdilmәsi vә mühfizәkrlıq siysәti rty gәlir. Hәqiqәtin gizlәdilmәsi fәlsәfәsi hç dә bu mәsәlә ilә bitmir. Bәzilәri müsir tnlgiydn istifdә tmәkdә dә blә htiytlr yl vrmişlәr.

 

Dstni-rstn kitbını nәşr tdikdәn snr uzistn limlәrindәn biri mәnә bir mәktub yzdı. Bu böyük şәsiyyәt hәmin kitbı tәriflәdikdәn snr nu ç fydlı hsb tmiş vә tirf tmişdi ki, nun bütün hkyәlәrini әsli mәnbәlәri ilә tutuşdurmuş vә hmısının düzgün lduğunu görmüşdür. , tәklif dirdi ki, nlrın içәrisindәn iki hkyәni çırdım, çünki, nlr bәzi şәslәrin sui-istifdә tmәsinә sәbәb lr: nlrdn biri Rәsuli-Әkrәm (s)-in v işlәrini hәzrәti Әli vә Ftimә rsınd bölüşdürmәsi ilә әlqәdrdır. Blә ki, hәzrәt vdәn kәnrd ln işlәri Әliyә, dildә lnlrı isә Zәhry tpşırmışdı. Hәzrәti Zәhr d Әli (ә) lmdığı vtlrd vdәn kәnrd ln bәzi işlәri yrinә ytirirdi.

 

İkinci hkyә isә qul stmq hdisәsi ilә әlqәdrdır ki, Rәsuli-Әkrәm (s) qul stmğı mәzzәmәt tmişdir. Bu böyük lim mәnә tövsiyә tmişdi ki, bu iki әhvltı әsil mәnbәlәrdә mövcud lmsın bmyrq, kitbdn çırım. Çünki birinci hkyәdәn İslmd qdınlrın vdәn çölә çımsın iczә vrilmәmәsi, ikinci hkyәdәn isә qul mәsәlәlәri ilә mülifәt dәn şәslәrin sui-istifdә tmәsi mümkündür.

 

Mәn hç dә bunu inkr tmirәm ki, bәzi hllrd bәzi mәtlәblәrin dyilmәsi cmtın hqq-hәqiqәtdәn uzqlşmsın sәbәb lur vә nlrı dmәk lzım dyildir. Çünki bu hәqiqәtlәrin dyilmәsi cmtın hqqdn uzqlşmsı üçün dyil, nlrın hidyәt lunmsı üçündür. Әlbәttә, Qurnın hökmünә әssәn hәqiqәtlәrin gizlәdilmәsi hrmdır. Qurn buyurur: Bizim nzil tdiyimiz hәqiqәtlәri, (Biz) cmt üçün bәyn tdikdәn snr gizlәdәnlәrә, llh vә bütün lәnәt dәnlәr lәnәt dәr.

 

Bu yәnin bәyn tәrzi sn dәrәcә şiddәtlidir. Qurni-kәrimdә bu mövzu qәdәr şiddәtli vә qәzәbli hld bәyn lunmuş yәlәrә ç z rst gәlmәk lur.

 

Bununl yni zmnd, qyd tmәliyәm ki, yәdә mәqsәd öz mәnfyi tirinә hәqiqәti cmtdn kizlәtmәkdir. mm hәqiqәti nun özü tirinә gizlәdәrәk (әlbәttә, mәhdud şәrtlәr dilindә vә müvvәqәti sui-istifdә lunmsının qrşısını lmq mәqsәdi ilә) şkr tmәsәk, nd bu yәnin hökmü bizә id lmz. Bşq sözlә dsәk, yln dnışmq günhdır, lkin hqqı dmәk hәmişә vcib dyildir. Yәni bәzi hllrd sukut dib dnışmmq lzımdır.

 

Mәn innırm ki, hәqiqi mәslәhәt әssınd ln bu cür mәsәlәlәri düşünmәk, müәyyәn şәs vә tәbәqәlәrin mәnfyi üçün lmzs, ybi ydur.

 

mm söz bursınddır ki, misl üçün müәyyәn tnlgiynın lınıb-stılmsının ciz lub-lmmsı, qdınlrd üz vә әllәrin çıq slnmsı ilә әlqәdr lrq fәtv vrmәmәk kimi mәslәhәtlәr, görәsәn dğurdn d ğlsığn vә düzgün bir işdir, hәmçinin bu vәziyyәtlә düzgün nәticә lmq lr? Görәsәn nlr lә fikirlәşirlәr ki, hl-hzırd bir ç qdınlr üz vә әllәrini örtür, bu fәtvdn snr isә rtıq nlr blә mәsәlәlәrә riyәt tmәyәcәklәr?! Yәni kişi vә qdınlrdn bir çu gümn dir ki, dini bımdn qdının üzü çıq lmmlıdır vә bu qnunu pzduqdn snr isә rtıq iş-işdәn kçmiş lur, tlr dmişkәn, islnmışın yğışdn nә qrusu? dyәrәk digәr günhlr d cürәt dir, üzün örtülmәsini qyri-әmәli vә mәntiq nәzәrindәn müdfiә lun bilәcәk bir şy görmür, bu brәdә hç bir fәlsәfә vә dәlil gәtirә bilmir, bun görә dә bşdn-yğ syunur.

 

Bәzi ssilqlrın әqidәsi budur ki, bu cür ifrtçılıq vә çıq-sçıqlığın әsil sәbәbi cәmiyyәtin hicb brәsindә ln ynlış düşüncәlәridir. Әsil sәbәb hәqiqәtlәrin dyilmәmәsidir. Әgәr İslmın bәyn tdiyi şylәr vtınd dyilsәydi, iş burlr gәtirib çırmzdı.

 

Qurni-kәrim Hucurt surәsindә buyurur: y möminlәr, llhdn vә nun Rәsulundn qbğ kçmәyin.

 

yәdә işrә lunn qbğ kçmәyin sözlәrinin mәnsı budur ki, dindrlıqd vә müqәddәsçilikdә lә bir yrә çtmyq ki, llh vә Pyğәmbәrin (s) buyurmdığı işlәrә әl tq.

 

Әli (ә) buyurur: llh müәyyәn hәdd-hüdud qәrr vrmişdir, nlr tәcvüz tmәyin (müәyyәn işlәri hrm tmişdir ki, nlrı pzmyın), hәmçinin müәyyәn vcib vә fәrizәlәr qәrr vrmişdir ki, nlrı tәrk tmәyin. Hәmçinin llh-tl bәzi işlәr brәsindә hç nә buyurmmışdır (nlrı nә hrm, nә dә vcib tmişdir). Bu d hç vt nәyi isә yddn çırmq sәbәbi ilә lmmışdır, әksinә llh-tl istәmişdir ki, siz bu işlәr brәsindә zd lsınız. Dmәli, hç kәs özünü hәmin işlәr brәsindә mәşәqqәtә slmmlı vә öz nәzәrinә görә din vә llh dı ilә müәyyәn vәzifәlәr kәşf tmәmәlidir.

 

Pyğәmbәri-Әkrәm (s) Cmiyi-sәğir kitbınd d nәql lunn bir hәdisdә buyurur: llh-tl cmtın, nlr qdğn lunn işlәri yrinә ytirmәdiyini istәdiyi kimi, iczә vrib mnәsiz sydığı şylәri dә mnәsiz hsb tmәlәrini istәyir, özlәrindәn llhın qdğn tmәdiyi bir şyi qdğn tmәmәsini tәlәb dir...

 

Bu hәdis bşq ifdә ilә dә nәql lunmuşdur: llh-tl, mübh dib iczә vrdiyi hәr bir şyin cmt tәrәfindәn dә mübh hsb dilmәsini, lәcә dә qdğn tdiyi hәr bir şyin nlr tәrәfindәn bәyәnilmәz syılmsını istәyir.

 

Mümkündür, mәn bu mәsәlәlәrdә sәhv dim vә düzgün fikirlәşmәyim. Lkin tәkrr dirәm ki, bu işlәr füruiddinә id lduğu üçün hәr kәs öz mәrcәyi-tәqlidinә mürciәt dib n әssәn әmәl tmәlidir. mm mәn mәslәhәt blәdir, burd hәqiqәt şkr şәkildә dyilmәmәlidir-sözlәri ilә mülifәm vә mәslәhәti ylnız hәqiqәtin dyilmәsindә görürәm. Mәslәhәt budur ki, bәzi puç әyllrı müsir qdınlrın bşlrındn çırq. nlr dyirlәr ki, hl-hzırkı dövrdә hicb әmәli lrq mümkün ln bir iş dyildir. Biz nlr isbt tmәliyik ki, hicb tmmilә mәntiqi vә әmәli bir vәzifәdir.

 

Biz çlışmlıyıq ki, mәdәni, ictimi, sәhiyyә vә sir kimi shәlәrdә qdınlr mәsus ln fәliyyәt növlәri vә isthsl mәrkәzlәri yrdq, bununl d vrp vә mrikdn kr-krn tәqlidlә әrmәğn ldığımız qdın-kişi münsibәtlәrindәn uzq lq. Ylnız blә ln hld qdınlr öz hәqiqi şәsiyyәt vә hysiyyәtlәrini tp bilәr, zdlıq vә müsvt dlrı ilә әyyş insnlrın әlindә yuncğ çvrilmәz vә nlrın şәhvәtlәrinin qurbnı lmzlr.

  
İKİ BŞQ MӘSӘLӘ 

Qdınl kişinin rbitәlәrinә id ln digәr iki mәsәlә dә qlmışdır ki, nlrı d burd qyd tmәk yrinә düşәrdi. nlrdn biri nmәhrәm qdının sәsini şitmәk, digәri isә nunl әl vrib görüşmәklә әlqәdrdır.

 

Birinci mәsәlәdә zhirәn, әgәr lәzzәt vә rybә qәsdi ilә lmzs, qdının sәsini şitmәk czdir. Mәrhum yәtullh Syyid Mәhәmmәd Kzim Tәbtәbi Yәzdi Ürvәtül-vüsq kitbının nikh bölmәsinin 39-cu mәsәlәsindә buyurur: Rybә vә lәzzәt mәqsәdi lmzs, qdının sәsini şitmәk cizdir. mm bununl yni zmnd, zәrurәti lmyınc bu işin tәrk lunmsı dh yşıdır. Qdının öz sәsini, htirslrı tәhrik dәn tәrzdә nziklәşdirmәsi vә gözәlәşdirmәsi hrmdır. Blә ki, llh-tl Qurnd Pyğәmbәrin zövcәlәrinә itb dәrәk buyurur: Dnışrkәn sәslәrinizi incәlәşdirib hәyәcnlı vәziyyәtә slmyın ki, qәlblәri әstә lnlrın (ürәyindә çirkin niyyәti lnlrın) tmhın sәbәb lr.

 

Qdının sәsini şitmәyin ciz lmsı dnılmz mәsәlәlәr sırsınddır. Bunun dәlili dә müsәlmnlr rsınd mövcud ln qәti dvrnış tәrzi, bu mәsәlәnin zәruriliyi, üsusilә dә Rәsuli-әkәrәm (s)-in vә mәsum immlrın dnılmz siyrәsindәn ibrәtdir.

 

Bundn әlvә, yurıd qyd lunn yәdәn blә ydın lur ki, nz-qәmzә ilә lmyn dnışıqlr cizdir. Yәni bu yәnin özü dә yd qdınl kişinin bir-biri ilә dnışmsının ciz lmsını göstәrir.

 

Ylnız Şәhidi-Әvvәl öz kitbınd buyurur: Müsir fәqihlәrdәn bәzilәri htiml vrmişlәr ki, nüsәdә әty yl vrilmiş vә l yәhrumu (hrm dyildir) yrinә yәhrumu (hrmdır) yzılmışdır.

 

İkinci mәsәlә: Şübhә ydur ki, lәzzәt vә rybә mәqsәdi lmdn d qdının yd kişiyә әl vrmәsi ciz dyildir. mm әgәr rd pәrdә vә yud әlcәk kimi şylәr ls, ybi ydur. Bu mәsәlәlәrdә dә hәm rәvyәtlәrdә, hәm dә fәqihlәrin kәlmlrınd fikir birliyi nәzәrә çrpır. Rәvyәtlәrin bәzilәrindә qyd dilmişdir ki, rd pәrdә vә hicb lmdn әl vrib görüşmәyin qdğn lunmsındn әlvә, әli sımq d lmz. Mәrhum Syyid Ürvәtül-vüsq kitbınd bu mәsәlәdәn snr buyurur: Nmәhrәm qdın әl vrib görüşmәk ciz dyildir. mm әgәr rd pәrdә ls ybi ydur.

 

ydındır ki, rd pәrdә ln hld, yud әlcәklә yd qdın әl vrib görüşmәyin ciz lmsı rybә vә lәzzәt mәqsәdinin lmmsı şәrti ilәdir. Әgәr rybә vә lәzzәt mәqsәdi lrs, bşq fәqihlәrin dә ddiyi vә Ürvәnin hşiyәsindә yzdıqlrı kimi hökmәn hrmdır.

 

Әssәlmu әl mәnit-tәbәәl hud vә rәhmәtullhi vә bәrәktuh.

 

 
 
        Kәşşf, Nur surәsinin 31-ci yәsinin tәfsirindә.     Kәlbilәrin bnisi Skrtın şgirdlәrindәn biri ln ntis Tinsdir. d ustdı kimi, vücudun sn mәqsәdini fәzilәtlәrin kәsb lunmsı hsb tmiş, lkin fәzilәti bütün cismni vә ruhi lәzzәtlәrin tәrk lunmsınd bilmişdir. Bәzilәrinin fikrincә vә nun rdıcıllrı n görә kәlbiyyun (itә mәnsub lnlr) dlndırılmışlr ki, ntis Tins fin şәhәrinin müәyyәn münsibәtlәrlә ğ it dlndırıln mәhәllә-lәrindәn birindә lmuşdur. nun rdıcıllrı dünyy r çvirmәkdә vә dünyәvi mәhәbbәtlәrә tirz tmәkdә qәdәr ifrt vrmışlr ki, hәtt mütәrәqqi hәytın qyd-qnunlrındn blә әl çәkәrәk özlәri üçün vәhşi hәyt tәrzini sçmişlәr. nlr cmt rsınd köhnә vә cırıq pltrd, yqylın, bşıçıq vә çirkli sçlrl gәzib dlşır, ğızlrın gәlәn hәr bir şyi, hç nәyi mülhizә tmәdәn dyirdilәr. nlr dil yrsı vurub, tәnә tmәkdә isrr dir, fәqirliyә, әzb-әziyyәtә dözmәyi lnıçıqlıq, iftir hsb dir, bütün ictimiyyәtdә yşyn insnlrın riyәt tdiklәri hç bir hәdd-hüdud tin tmәdәn vәhşi hld yşyırdılr. (Syri hikmәt dәr Urup, 1-ci cild, sәh.70)  Vәsil, 1-ci cild, sәh 277 Vәsil, 1-ci cild, sәh 277   Kfi (müәllif: Mәhәmmәd ibni Yәqub Kulyni), 5-ci cild, sәh.496; Vәsilüş-şiә, 3-cü cild, sәh.14. Kişilәrin t dilmәsinin qdğn lunmsını bilmәk üçün Sәhihi Burinin 7-ci cildinin 4, 5 vә 40-cı sәhifәlәrinә, Sәhihi Müslümün 4-cü cildinin 129-cu sәhifәsinә vә Cmi Trmzinin 173-cü sәhifәsinә (Hindistn çpı) b bilәrsiniz. Müddәssir surәsi, 4-cü yә  Vәsil, 1-ci cild, sәh. 80 Vәsil, 1-ci cild, sәh.287  Әrf surәsi, 32-ci yә Vәsilüş-şiә, 2-ci cild, sәh.3    Kfi, 5-cild, sәh. 567 Nәhcül-fәshә  Kfi, 5-ci cild, sәh.494           Bәqәrә surәsi, 222-ci yә    Sd surәsi, 32-ci yә  Nәhcül-bәlğә, 53-cü mәktub.                           Nәhcül-bәlğәnin şәrhi, (Ibni Әbil Hәdid) 190-cı ütbә.    Sünәni Әbu Dvud, 2-ci cild, sәh.383     Kfi, 5-ci cild, sәh.521; Vәsiluş-şiә, 3-cü cild, sәh.24; Tәfsiri-sfi; Әd-durrul-mәnsur, 5-ci cild, sәh.40, hәmin yәnin tәfsirindә.  Qyd lunmlıdır ki, qdının qulqlrının rdı vә byununun çıq lmsını çtdırn vә şәhvәt nәzәri ilә ln bışlrı hkyәt dәn bu rәvyәt hdisә kitblrınd vә tәfsirlәrdә qul lil-mumninә yәğuzzu yәsinin nzil lm sәbәbi kimi qyd dilmişdir. Әvvәldә blә nәzәrә çrpır ki, bu yәnin qul lil-muminti yәğzuznә min әbsrihinnә yәsi ilә hç bir rbitәsi ydur, hlbuki, bu iki yә birlikdә nzil lmuşdur. Birinci yә kişilәrin vәzifәsini müәyyәn tdiyi kimi, ikinci yә dә vә l yubdiynә ziynәtәhunnә ill m zәhәrә minh vәl-yәzribnә bi umurihinnә әl cuyubihinnә cümlәsinin mәnsı ilә birlikdә qdınlrın vәzifәsini ydınlşdırır. Zhirәn lә hәmin sәbәbә görә Tәfsiri-sfidә bu hәdis ikinci yәnin şәrhindә nәql dilmişdir. Bizim bu hәdisә әsslnıb dәlil gәtirmәyimiz dә lә n görәdir.   Kfi, 5-ci cild, sәh.531             Vәsil, 3-cü cild, sәh.29; Kfi, 5-ci cild, sәh.531  Zimmә әhli şәslәrә dyilir ki, müsәlmn dyillәr, lkin qәdim simni dinlәrin birinin rdıcıllrıdır vә Islm dövlәtinin syәsindә müәyyәn müqvilәlәr әssınd yşyırlr. , özü sünnüdür vә imm Sdiq (ә)-dn çlu rәvyәt nәql tmişdir, hәmçinin şiә limlәrinin timd tdiklәri şәsdir.  Vәsiluş-şiә, 3-cü cild, sәh.26 Hәdisdә әhli-sәvd tәbiri gәlmişdir. Sәvd, şәhәrlәrin әtrfınd ln әkin shәlәrinә dyilir. nun sәvd (qr) dlndırılmsının sәbәbi bәlkә dә bu l bilәr ki, әkin әkmәk sәbәbi ilә uzqdn qr nәzәrә çrpır. Ç hllrd sәvd kәlmәsi Kufәnin әtrfınd ln әkin shәlәrinә dә dyilir. Minhcus-slihin, 3-cü mәsәlә.   Qurbül-әsnd, sәh.40  Vәsiüi, 1-ci cild, sәh.5. Bu kitbın birinci çpındn snr dstlrımdn bәzilәri әlvә izht vrmәyimi istәyib ddilәr ki, ncә l bilәr ki, Pyğәmbәr (s)-in qızının üzü cıdn srlmış lsun? Nә üçün vә hnsı dәlilә görә blә l bilәr? Bunu sruşnlr tәşәkkür dirik ki, bu sulın rşdırılmsını istәmişdir. Bu brәdә iki mәsәlәyә diqqәt ytirmәk lzımdır: Biri budur ki, dövrdә Mәdinәdә müsәlmnlrın güzәrnı vә mәişәti әksәr hllrd ç çәtinliklә, kçirdi, mühribәlәr vә kşmә-kşlәr istәr-istәmәz bu şәhәrin zәif iqtisdiyytın ğır zәrbәlәr ndirirdi. Bәzi hllrd isә qurqlıq lurdu. Mәsәlәn, Tәbuk mühribәsi bş vrәn ildә ç güclü qurqlıq lmuşdu. Bun görә dә Tәbuk rdusunu Cyşul-üsrәt (yәni çәtinlik rdusu) dlndırırlr. Süffә sәhbәlәri bәzәn cmt nmzınd iştirk tmәk üçün bәdәnlәrinә pltr tpıb gyә bilmirdilәr. Rәsuli-әkrәm (s) bir gün qızı Zәhr (ә.s)-ın vindә bir pәrdә sıldığını gördükdә nrht ldu. Zәhr (ә) nu dәrhl çırdıb tsın göndәrdi. Pyğәmbәr nu bölüb süffә sәhbәlәrinә vrdi. Ikinci mәsәlә bundn ibrәtdir ki, Әli (ә) әmәl dmı idi, hәrbi idmәtiindәn ldığı mşdnvә mühribә qәnimәtlәrindәn әlvә, әkinçiliklә dә mәşğul lurdu. Bәzi hllrd bşqlrının bğınd işlәyib ruzi qznırdı. Lkin Әli (ә) vә Zәhr (ә.s) lә şәslәr dyildirlәr ki, özlәri t ytsınlr, nlrın әtrfınd lnlrın isә q ı c lsun. nlr qznıb әldә tdiklәri hәr şyi ysullr bğışlyırdılr. Mübrәk Hәl-әt surәsi dә mәhz bu brәdә nzil lmuşdur  Bәli, ilk müsәlmnlrın vәziyyәtinin blә üzücü lmsın bmyrq, nlr islm byrğını çiyinlәrinә lıb dünynın әn uzq nöqtәlәrinә prdılr. Pyğәmbәr ilәsinin c lmsı nlr üçün nöqsn syılmır, әksinә nlrın müqәddәs lınlrınd iftir nişnәsidir.       Kfi, 6-cı cild, sәh.55; Vәsil, 3-cü cild, sәh.144  Sәhihi-Buri, 8-ci cild, sәh.63     1969-cu ildә iki nәfәr itliylı incәsәnәt dimi Thrn gәlmişdi. Öz ddiklәrinә görә nlr qnuni әr-rvd dyildilәr, lkin özlәrini bir-birinin әr-rvdı hsb dirdilәr. Qız vә ğlnlrdn ibrәt ln böyük bir kütlә nlrı sn dәrәcә lqışl qrşıldılr. Qәztlәr nlrın şәkillәrini әks tdirdi. Irnlı cvn ğln vә qızlr qәdәr dәhşәtli fәrydlr çәkәrәk svinc hislәrini bildirirdilәr ki, nlrın fәryd tdiklәri zmn şgәlmәz şәkillәri hәr biri ucud nifrәt hissi ydırdı. Snrkı gün Ittilt qәzti blә yzmışdı: Iki itliylı müğәnnilbn vә Rumyn Pvr Ittilt qәztinә vrdiyi qıs müshibәdә dmişlәr: Thrnlı cvn ğln vә qızlr bizim lduğumuz tlin qrşısınd misli görünmәmiş izdihm yrtmışdılr. Bizim tldә lduğumuz müddәtdә qәdәr zәng vururdulr ki, gündәlik prqrmımız iflic vәziyyәtә düşmüşdü. Biz indiyә qәdәr sәfәr tdiyimiz vrp vә mrik ölkәlәrinin hç birindә bu qәdәr hәvәskr görmәmişik. Ç şhl lrdıq ki, bizim iki hәftәlik iqmәtimizi bir nçә gün dә rtırsınlr. Әgәr bunlr әlqın süqutu vә gәlәcәk nәsillәrin bәdbәtçilik vә әlqi tәnәzzülә uğrmlrın sәbәb dyilsә, nd bәs nәdir?  Mәslik, cihd bölmәsi Tri vә siyrә kitblrın b bilәrsiniz. Hәmçinin Sәhihi-Müslüm, 5-ci cild, sәh.196-197; Sünәni Әbu Dvud, 2-ci cild, sәh.17; Cmi-Trmzi, sәh.247. Vәsil, 1-ci cild, sәh.456.  Vәsil, 1-ci cild, sәh.474.  Sәhihi-Buri, 7-ci cild, sәh.43 Bütün triçilәr bu mәtlәbi qyd tmişlәr. Bu hdisә dә tәfsirçilәrin vә triçilәrin fikir birliyindә lduğu mәsәlәlәr sırsınddır. Triçilәr Mәkkәnin fәthi ilә әlqәdr hdisәlәri, qyd dәrkәn, tәfsirçilәr isә Mümtәhinә surәsinin 12-ci yәsinin tәfsirindә bunu qyd tmişlәr. Hәmçinin Kfinin 5-ci cildinin 526-cı sәhifәsindә dә nәql lunmuşdur. Vәsil, 1-ci cild, sәh.156. Sәhihi-Müslüm, 3-cü cild, sәh.47; Sәhihi-Buri, 2-ci cild, sәh.94; Sünәni Әbu Dvud 2-ci cild, sәh.180.   Üsdül-ğbә, 5-ci cild, sәh.398-399. Bu hdisә hәdis vә tәfsir kitblrınd d nәql lunmuşdur.   Bihrul-әnvrın 11-ci cildinin 118-ci sәhifәsindә (Kmpni çpı) Kfi kitbındn bir rәvyәt nәql lunur. rd dyilir ki, hәzrәti Mus ibni Cәfәr (ә) buyurur: tm Imm Sdiq (ә) mәnim nml öz nsını Mәdinә miskinlәrinin kömәyinә göndәrirdi.   Vәsil, 1-ci cild, sәh.72  Sәhihi-Müslüm, 1-ci cild, sәh.6; Sәhihi-Buri, 7-ci cild, sәh.49 vә 8-ci cild, sәh.66  (Tәhrim surәsi, 4-cü yә: Әgәr öz işinizdәn tövbә tsәniz (yrinizә lr, çünki) sizin qәlblәriniz hqdn yyınmışdır.) Bu yә Pyğәmbәrin zövcәlәrindәn ikisi brәsindә nzil lmuşdur. Blә ki, hәzrәtin gizli sirri nlr üçün şkr lduqd nlr d әty mürtәkib lub nu şkr tdilәr.  Sәhihi-Müslümün 4-cü cildinin 190-cı sәhifәsindә bşq bir hәdisdә nәql lunur ki, Ömәr dyirdi: llh nd lsun ki, biz chiliyyәt dövründә qdınlrımız hç bir qәdir-qiymәt vrmirdik, lkin llh-tl Qurnd yәlәr nzil dәrәk nlr hüquq vә şәsiyyәt vrdi.   Sәhihi-Buri, 7-ci cild, sәh.36-38; Sәhihi-Müslüm, 4-cü cild, sәh.192-194.  Sünәni Әbu Dvud, 1-ci cild, sәh.109  Kfi, 5-ci cild, sәh.518 Sünәni Әbu Dvud, 2-ci cild, sәh.658   Vәsil, 3-cü cild, sәh.9 (Kәşful-ğümmәdәn nәqlәn.)   Vәsil, 3-cü cild, sәh.24; Sünәni Әbu Dvud, 1-ci cild, sәh.496.   Kfi, 5-ci cild, sәh.559; Vәsil, 3-cü cild, sәh.24 Nis surәsi, 15-ci yә    Müstәmsәkül-ürvә, 5-ci cild, sәh.190-192. yәtullh Hәkim üz vә әllәrin örtülmәsinin lzım lmmsı dәlillәrini tәsdiq tdikdәn snr buyurur: lә burdn d Tәzkirә kitbınd bu işin qdğn dilmәsinin zәif nәzәr lduğu ydınlşır. Bunu Cәvhir kitbının müәllifi dә qüvvәtlәndirmişdir. Zhirәn Cәvhirin müәllifi örpәyin vcib lmsın dyil, ylnız qdın bmq mәsәlәsinә diqqәt ytirir. Ümumiyyәtlә Әllmәnin Tәzkirә kitbınd blә blә bir nәzәr irәli sürmәsini dmәk hç vt sәhih dyildir.   Ürvәtül-vüsq, nikh bölmәsi, 31-ci mәsәlә