İMAM HÜSEYNİN (Ə) QİYAMINA ANALİTİK BİR BAXIŞ

: 1420 ()

İnsn öz hәytınd qrşılıqlı әlqәlәr yrdıb ictimi şәkildә yşmğ myl göstәrәn bir vücuddur. nun ictimi yşyışı hәqiqәtәn zti, tәbii vә fitri bir mәsәlәdir. Bun әssәn nun dğlr qynund, sәhrlrd vә mşәlәrdә tәkcә yşmsı öz fitrәtinә zidd vә әslindә qyri-mümkün ln bir işdir.

Hәmin mәsәlә ilә әlqәdr lrq hikmәt limlәri dmişlәr ki, insn tәbii vә fitri cәhәtdәn mәdәni vә ictimi bir mәluq kimi yrnmışdır. Cәmiyyәt qurmq, bşqlrının qydinә qlmq, nlrın hәyt vә yşyışlrı ilә mrqlnmq, tәsir dib tәsirә mәruz qlmq, bşq insnlrl hәmkrlıq dib yşyış prblmlәrini hәll tmәk, yşdığı cәmiyyәtdә mddi vә mәnәvi çәtinliklәri rdn qldırmq vә bәzәn dә cәmiyyәtin ümumi mәnfyinә, özünün şәsi hüquqlrın tәcvüz lunduqd müdfiә mövqyi sçmәk vә nәticәdә öz dünysının tәmin lmsı vә irәtinin bdlşmsınd әss rl ynyn bu kimi әmәl vә hәrәkәtlәr nun fitrәtindә vә tәbiәtindәdir.

Blә bir şәkildә tәşkil dilmiş hәr hnsı bir cәmiyyәt öz hәytını dvm tdirmәk üçün rd hkim ln din vә qyd-qnunlrı d qrumlıdır. Hәmin din, yin vә qyd-qnunulrın qrunmsının yllrındn biri dә әmr b mәruf (yşı işlәrә dәvәt) vә nәhy әz münkәr (pis işlәrdәn çәkindirmәk) mövzusudur. Cәmiyyәt üzvlәrindәn kimsә hәr hnsı bir qnun vә y dinә zidd hәrәkәt dib hkim qnunlr hörmәtsizlik tdikdә cәmiyyәtin bütün üzvlәri nu qrumq mәqsәdi ilә hәmin şәsi bu kimi işlәrdәn çәkindirmәlidir. Cәmiyyәt üzvlәri ümumi prinsiplәri qrusunlr dyә, qnun zidd ln hәr hnsı bir hәrәkәtin qrşısını lmlı vә öz mәsuliyyәtli öyüd-nәsihәtlәri ilә nlrı yşı işlәrә tәrәf yönәltmәli vә pis işlәrdәn çәkindirmәlidirlәr.

Hәzrәt Әli (ә) bu brәdә blә buyurubdur:

İslm şәriәtinin dvm tmәsi әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrdәn sılıdır.

Hәmin sәbәbә görәdir ki, әmr b mәruf әmәllәrin әn fәzilәtlisi kimi tnıtdırılmışdır.

Hәzrәt Әli (ә) buyurdu:

Әmr b mәruf insnlrın әn yşı әmәlidir. Hәr bir cәmiyyәtin sbitliyi nd әmr b mәruf mәsәlәsinә ncә ynşılmsındn sılıdır.

Bşinci imm Mәhәmmәd Bqir (ә) hәmin mәsәlә hqd buyurur:

Əmr b mәruf vә nәhy әz münkәr llhın işlәrindәndir ki, n yrdım dәn şәsi llh әziz dәr, әmәl tmәyib nu symyn şәsi isә zәlil dәr.

Hәqiqәtәn insnın düny vә irәt şbәtliyi әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrlә tәmin lunur.

İmm Rz (ә) buyurub:

Әmr b mәruf vә nәhy әz münkәri tәrk tmәyin, әks tәqdirdә llh-tәl pis dmlrı sizә hkim dәr vә snr hәr nә qәdәr du tsәniz qәbul lunmz.

Әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr lzım vә zәruri mәsәlәlәrdәndir ki, Qurni-kәrim mütәlif yәlәrdә n tәkid dir vә immlr d bu brәdә yüzlәrlә hәdis buyurmuşlr. Böyük ustd şәhid Mürtәz Mütәhhәri dә bu mәsәlәyә üsusi diqqәt ytirmiş, nu mütәlif cәhәtlәrdәn rşdırrq İmm Hüsyn (ә) qiymınd әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mili dlı bir kitb tplmışdır.

Bu kitb zәrbycn lqının istifdәsinә vrilmәk mәqsәdi ilә Ümumdüny Əhli-byt Cәmiyyәtinin mәdәniyyәt şöbәsi tәrәfindәn hörmәtli tәrcümәçilәrin vsitәsilә zәrbycn dilinә tәrcümә dilib vә burılmışdır. llhdn bütün müsәlmnlr sәdәt vә islm mrifini öyrәnib Qurnın әhkmın düzgün әmәl tmәkdә tövfiq, bütün müsәlmnlr birlik vә islm düşmәnlәrinin tzliklә mәhv dilmәsini istәyirik.

Ümumdüny Əhli-byt cәmiyyәti


Hörmәtli uculrın diqqәt vә nәzәrinә çtdırcğımız bu mövzu böyük vә әziz ustdımız şәhid Mürtәz Mütәhhәrinin lmi tәdqiqtlrındndır. , imm Hüsyn (ә)-ın qnlı inqilbınd tәsirli ln mütәlif sәbәblәrin brәsindә gniş tәdqiqtlr prmış vә nәhyәt bu hәrәktd әmr b mәruf vә nәhy әz münkәri әn yüksәk mil hsb tmişdir. Bu mövzunun dlğun vә әhәmiyyәtli lduğunu nәzәrә lrq, nu istifdәnizә tәqdim dәcәyimiz kitb şәklindә çp hzırlmğı qәrr ldıq. uculrı lzımi fktlrl tnış tmәk mәqsәdilә söhbәtdә istifdә lunn mәnbәlәrin ünvnını sәhifәlәrin şğısınd qyd tmişik. rzu dirik ki, llh-tәl bu işdә idmәt dәn qrdşlrın zәhmәtini, cümlәdәn mövzulrı lnt yzılrındn kğız üzәrinә köçürәnlәrin, rdktә vә mntj dәnlәrin vә ümumiyyәtlә bu işdә fәliyyәt göstәrәn bütün qrdşlrın zәhmәtini qәbul tsin. min...!


İmm Hüsyn (ә)-ın inqilbi hәrәktınd üç әss milin mühüm rlu lmuşdur. Ümumiyyәtlә hәmin üç mühüm mil bu böyük hdisәni frmlşdırmışdır. Bu mühüm trii hdisәni tәfsir dib hәqiqi mhiyyәtini bş düşmәk lduqc çәtindir. Tridә dә bu shәdә әtrflı mәlumt vrilmәmişdir.

Bu böyük hdisәyә sbәbә ln millәrin mürәkkәbliyinә hәrә nu bir cür ydınlşdırmış, bәzilәri dә ndn sui-istifdә tmişlәr.

Biz bu hdisәdә mütәlif mәsәlәlәrlә qrşılşırıq. Mәsәlәn, bir yrdә görürük ki, imm Hüsyn (ә) ndn byәt tmәsini istәyәnlәrin sözünü rәdd dәrәk bu tәklifә byun әymir, bşq bir yrdә dә kufәlilәrin dәvәtini qәbul dir. Bәzәn dә görürük ki, İmm byәt vә dәvәt mәsәlәsini nәzәrә lmyrq hökumәtin mövcud vәziyyәtini tәnqid dir vә fәsdın gniş surәtdә yyılmsını әbәr vrir. hәzrәt, islm qununlrının tәhrif lunmsındn, hll işlәrin hrm, hrmlrın isә hll dilmәsindәn söz çır. İmm Hüsyn әlyhissәlmın nәzәrincә blә bir şәritdә müsәlmn lq bu kimi hdisә vә cәrәynlr qrşısınd skit qlmmlıdır. Görürük ki, imm nә byәtdәn vә nә dә dәvәtdәn dşınır. , nә Yzidin ndn istәdiyi byәt vә nә dә kufәlilәrin dәvәt mәsәlәsini bәyn dir. Görәsәn bunun sәbәbi nә imiş?

Görәsәn mәsәlә bәyәt vә dәvәt idi, ys çirkin әmәllәrin yyılmsın qrşı tirz vә tәnqid mәsәlәsi? Görәsәn hәqiqәt nә idi?! Bu mәsәlәni hnsı nöqtyi-nәzәrdәn rşdırmlıyıq?! Bundn әlvә, görәsәn Yzidin dövrü ilә Müviyә dövrü rsınd nә kimi fәrqlәr vr idi? Nә üçün imm Hüsyn әlyhissәlm Yzid ilә sülh tmәyә hzır lmdı vә blә bir szişi hç bir şәkildә qәbul tmәdi?

Hәqiqәt budur ki, qyd tdiyimiz sәbәblәrin hmısı imm Hüsyn әlyhissәlmın hәrәktınd öz tәsirini göstәrmişdir. İmm bütün bu millәr qrşısınd әks-әmәl göstәrmişdi. nun hәyt kçirdiyi işlәr byәtdәn imtin tmәk, kufәlilәrin dәvәti vә yud fәsd vә pzğunluğ qrşı mübrizә prmq әssınd lmuşdur.


İmm Hәsәn әlyhissәlmın sәhbәlәri srsılıb dğılışdıqdn snr İmm (ә) Müviyә ilә müvәqqәti bir sülh müqvilәsi imzldı. Bu mәsәlә hç dә Müviyә süllәsinin uzunmüddәtli hökumәtilә brışmq mәnsınd dyil, mәhdud vә müvәqqәti bir müqvilә ilә rzılşmq idi. Bu müqvilәyә әssәn Müviyәdәn snr müsәlmnlr özlәri lyiq bildiyi bir şәsi әlifә sçmәli vә yud Pyğәmbәr tәrәfindәn tәyin lunmuş vә innılmış bir şәsә itәt tmәliydilәr.

Müviyә zmnın qәdәr ilfәt vә hökumәt irsi bir mәsәlә dyildi. zmndәk bu shәdә ylnız iki növ düşüncә tәrzi mövcud idi:

1-ncq llhın әmri vә Pyğәmbәrin vsitәsilә tәyin lunn şәs ilfәtә lyiqdir.

2-lq özü әlifә sçmәkdә zddır.

Hәr hld Müviyә zmnındәk cmt rsınd bir әlifәnin özünә cnişin tәyin tmәsinә tәsdüf lunmmışdı.

İmm Hәsәn әlyhissәlm sülh müqvilәsindә qyd tdi ki, Müviyә özündәn snr müsәlmnlrın tlyi ilә әlqәdr hç bir qәrr tәyin tmәyә hqlı dyil.

Bütün bu qәrrlr bmyrq, Müviyә lә hәmin ilk günlәrdәn tibrәn ilfәti vrislik ylu ilә ğlun vrmәk qәrrın gәlmişdi. Triçilәr nәzәrincә , ilfәti sәltәnәt vә şhlıq şәklinә gәtirib çırmq istәyirdi.

mm , blә bir iş üçün hәlәlik şәritin әlvrişli lmdığını duyub bu brәdә ç düşündü vә bu işlә bğlı yın dstlrı ilә mәslәhәtlәşdi. , bu işin bş tutcğın ryın lmdığı üçün öz fikrini çıq-ydın söylәmәyә cürәt tmirdi. Bәzi triçilәrin yzdıqlrın әssәn, Kufәnin kçmiş vlisi Müğәyrәt ibni Şöbә, Müviyә tәrәfindәn cәzlnrq bu vәzifәdәn kәnrlşdırıldığın görә ç nrht idi vә ynidәn Kufә hkimliyini әldә tmәk üçün Şm gәlib blә bir pln hzırldı. , bir gün Müviyәnin ğlu Yzidi görüb ddi: Bilmirәm nә üçün Müviyә sәnin hqqınd sәhlәnkrlıq dir?

Yzid: Ncә?-dyә sruşdu.

Müğyrә: Nәyi gözlәyir? Nә üçün sәni özündәn snrkı әlifә kimi lq tәqdim tmir?-ddi.

Yzid: tm lә tәsәvvür dir ki, bu mümkün ln bir iş dyil.

Müğyrәb: Bu mümkün ln bir işdir.

Yzid: Bu iş ncә mümkün l bilәr?

Müğyrә: Siz kimin itәt tmәmәsini tәsәvvür dirsiniz? Biz şmlılr Müviyәnin bütün әmrlәrinә itәt dirik, Mәdinәyә dә filn şәsi göndәrsәniz bu vәzifәni yşı yrinә ytirә bilәr. İrq vә Kufә isә bunlrın hmısındn tәhlükәlidir ki, nu d mәn öz öhdәmә lırm.

Yzid tsının ynın gәlib Müğyrәnin ddiklәrini n söylәdi. Müviyә ğlunun sözlәrini şitdikdәn snr Müğyrәni öz ynın çğırtdırdı. Müğyrә Kufәni susdurmğı öz üzәrinә götürәrәk ç yltıqlıq tdi vә qәnәtbәş bir mәntiqlә Müviyәni bu işә zәmin yrtmğ rzı sldı. lә bun görә dә Müviyә nu kçmiş vәzifәsinә qytrdı. mm nә kufәlilәr Müviyәnin tәklifini qәbul tdilәr vә nә dә mәdinәlilәr. Müviyә çrәsizlikdәn Mәdinәyә gәlib imm Hüsyn әlyhissәlm, Әbdüllh ibni Zübyr, Әbdüllh ibni Ömәr vә bu kimi lq rsınd hörmәt vә nüfuz shibi ln Mәdinә bşçılrı ilә görüşüb özünәmәsus yltqlıql ddi:

İndi islmın mәslәhәti blә tәlәb dir ki, hökumәt zhirdә Yzidin öhdәsindә lsun, mm bütün işlәr sizin nәzәrinizlә hәyt kçirilsin. lq rsınd itilf yrnmsın dyә, hәlәlik byәt tmәklә bütün işlәri öhdәnizә lın. mm nlrdn hç biri Müviyәnin bu tәklifini qәbul tmәdi. Blәliklә nun bu plnı müvәffәqiyyәtsizliklә nәticәlәndi. Müviyә snrlr Mәdinә mәscidindә bşq bir hiylәyә әl trq mәdinәlilәrin kçmişdә vә hl-hzırd nun tәklifi ilә rzı lduqlrını iddi tmәk istәdi. nun bu hiylәsi dә nәticәsiz qldı. Müviyә ölüm ytğınd lrkәn ğlu Yziddәn ç nigrn idi. n görә dә bir sır mәsәlәlәri ğlun tırldrq byәt lmq üçün Әbdüllh ibni Zübyr vә Әbdüllh ibni Ömәrlә ncә rәftr tmәyi vә lәcә dә Hüsyn ibni Әli әlyhissәlml ç mülyim dvrnmğın lzım lduğunu bәyn tdi. , öz sözlәrinin dvmınd ddi: Hüsyn Pyğәmbәr övldı vә müsәlmnlr rsınd yüksәk mövqyә mlik ln bir şәsiyyәtdir. Hüsyn ibni Әli ilә әdvәtlә dvrnmqdn qr. Müviyә blә bir uzqgörәnlik tmişdi ki, әgәr Yzid imm Hüsyn әlyhissәlml düşmәn kimi rәftr dib nun qnını ıts, rtıq hökumәti әldә sly bilmәyәcәk vә bununl d әbusüfyn süllәsi ilfәtdәn uzqlşdırılcqdır.

Müviyә ç hiylәgәr idi vә bşq siysәtbzlr kimi öngörәnlik tdiyi hdisәlәrin çu düz çıırdı. , lәcә dә bş vrәcәk hdisәlәri yşı bş düşür vә tәhlil dirdi. mm әksinә lrq, Yzid tәcrübәsiz bir gәnc idi vә әvvәldәn bir şhzdә kimi nz-nmәt içindә by-bş çtmışdı. , әyyşlığ qurşndığı üçün siysәtdәn bş çırmırdı. Gәnclik qüruru, mәqm vә şöhrәt düşgünlüyü nun vücudun hkim kәsilmişdi. Әbu Süfyn süllәsi hökumәt vә ilfәtdәn bşq hç bir mәqsәd güdmürdü. mm nlr hç bir vsitә ilә öz mәqsәdlәrinә nil l bilmәdilәr. Lkin imm Hüsyn әlyhissәlm şәhdәt dәrәcәsinә yüksәlmәklә öz mәnәvi hәdәflәrinә çt bildi. Müviyә hicri tri ilә 60-cı ilin rәcәb yının 15-dә öldü. Yzid Bәni-ümәyyә tyfsındn ln Mәdinә hkiminә bir mәktub yzrq tsının ölüm әbәrini n ytirib, cmtdn özünә byәt lmsını әmr tdi. zmn Mәdinә mәrkәz lduğun görә bütün gözlәr ry dikilmişdi. Yzid hәmin sәbәbә әssәn göndәrdiyi mәktubd tm qәtiyyәtlә yzırdı: Hüsyn ibni Әlidәn mәnә byәt l, әks tәqdirdә bşını kәsib Şm göndәr.

Blәliklә imm Hüsyn әlyhissәlmın qrşılşdığı mәsәlәlәrin biri dә Yzid ibni Müviynin byәt istәmәsi idi. Ә

Yzidin dövrü iki mühüm üsusiyyәtlә Müviyәnin zmnındn fәrqlәnirdi.

1-İmm Hüsyn әlyhissәlmın Yzidә byәt tmәsi ilfәtin vrislik әssınd lmmsını tәsdiq dirdi.

2-Yzid ç әlqsız bir dm idi vә çıq-şkr günh tmәkdәn çәkinmirdi. , siysi cәhәtdәn dә hç bir sәlhiyyәtә mlik dyildi.

Qyd tmәk lzımdır ki, Müviyә vә lәcә dә bbsi әlifәlәrinin bir çu d әlqsız vә günhkr dmlr idilәr. Lkin nlr bunu yşı bş düşürdülәr ki, hkimiyyәtdә qlmq üçün zhirdә dә ls, bir ç islm qnunlrın riyәt tmәli vә nun hüdudlrını qrumğ çlışmlıdırlr. Çünki nlr, islm qrşı bignә lduqlrı tәqdirdә hökmrnlıq dә bilmәyәcәklәrini bş düşürdülәr. Mütәlif sylr id ln friklı, vrplı, siylı vә üsusilә dә irnlı vә әrәbistnlı müsәlmnlrın vhid bir hökumәt tәrkibindә yşmqlrı, ylnız nlrın islm vә Qurn tiqd tmәklәri vә әlifәni islmi bir rәhbәr kimi tnımqlrı syәsindә mümkün lmuşdu. Mәlumdur ki, müsәlmnlr әlifәnin islm qnunlrın lqyidliyini, nun ziddinә әmәl tdiyini duyr vә dәrhl öz müstәqilliklәrini ln dәrdilәr...

Çünki, İrn, Şm, Suriy vә frik әhlisinin Şm hökumәtinә itәt tmәlәrinin hç bir lüzumu y idi!! ğıllı, siysәtçi vә düşüncәli әlifәlәr bş düşürdülәr ki, zhirdә dә ls, müәyyәn qәdәr islm qnunlrın riyәt tmәlidirlәr. Lkin Yzid ibni Müviyәdә blә bir düşüncә vә dәrrkә dә y idi. çıq-ydın hәr cür günh әl tn Yzid islm vә cmt qrşı tinsızlıq dir, dini hüdudlrı şmqdn çәkinmir vә şkr çır içib, sәrş hld mәclisә dil lurdu. mm tridә bu kimi işlәr Müviyәnin hqqınd söylәnilmәmişdir.

Bütün triçilәr Yzidin mymunbz lduğunu yzmışlr. nun әbqys lәqәbli ç svdiyi bir mymunu vr idi. nsı bәdәvi bir qdın lduğun görә sәhrd böyümüş vә bәdәvilik üsusiyyәtlәrinә mlik lmuşdu. Bun görә dә , it vә mymun ç mrq göstәrirdi.

Mәsudinin Mürәvvicüz-zәhәb dlı kitbınd yzdığın görә,

Yzid bu mymun ipәkdәn tunmuş rәngrәng pltrlr gyindirәr, nu ölkәnin yüksәk rütbәli siysi vә hәrbi şәsiyyәtlәrindәn yurıd, öz ynınd turdrdı.

İmm Hüsyn әlyhissәlm bu brәdә buyururdu:

Müsәlmnlrın bşçısı Yzid kimi bir şәs ln zmn islml vidlşmq gәrәkdir.

Bәli, bu kimi lçq bir şәsin vücudu, islmın әlyhinә bir növ әks tәbliğt idi. İmm Hüsyn әlyhissәlmdn blә bir şәs üçün byәt istәyirlәr, lkin Hәzrәt bu işdәn imtin dәrәk Hç vt byәt tmәrәm dyir, nlr isә hç cürә bu fikirdәn dşınmq istәmirdilәr. Byәtdәn imtin tmәk dmәkdir ki, İmm hökumәt qrşısınd hç bir mәsuliyyәt dşımır, nu rәsmiyyәtlә tnımır, qyd-qnunlrı qәbul tmir vә hökumәtә qrşı tirz fәrydı yüksәldirdi. lә hәmin sәbәbә әssәn nlr, İmmın byәt tmәmәsini vә lq rsınd zd şәkildә yşmsını qәbul dә bilmir vә bu işi hökumәtә qrşı böyük tәhlükә snırdılr. Blә bir şәritdә İmm nә tmәli vә nlrın byәt tәlәbi qrşısınd hnsı mövqyi sçmәli idi?!

İmm byәt tmirәm-dyә, cvb vrdi.

nlr byәt tmәsәn sәni öldürәrik ddilәr.

İmm buyurdu: Mәn ölümә hzırm, byәtә y.

Bәni-ümәyyә tyfsındn ln Mәdinә hkimi immı çğırtdırdı. Söz y ki, Bәni-ümәyyәnin bütün üzvlәri zğın vә iyrәnc dmlr idi, mm bu şәs (Mәdinә hkimi) bşqlrı ilә müәyyәn qәdәr fәrqli idi. İmm (ә) bdullh ibni Zübyr ilә birlikdә Mәdinәnin Rәsulullh mәscidindә idilәr. Bu zmn hkimin mәmurlrı içәri girib hәr ikisini hkimin ynın dәvәt dәrәk ddi:

Hkim sizi istәyir vә sizinlә işi vrdır. İmm nun cvbınd buyurdu:

Siz gdin, biz dә snr gәlәrik...

bdullh ibni Zübyr gtmәyimizin nә irdı vrdır? , ki, bizi indi istәyib-dyә İmm mürciәt tdi. İmm buyurdu: Mәnә lә gәlir ki, , bizi byәt lmq üçün çğırır! bdullh ibni Zübyr: Bәli, lә mәn dә sizin kimi düşünürәm.

İmm sәncә nә tmәliyik?-dyә Әbdüllhdn sruşdu:

, fikirlәşib snr qәrrımı söylәyәrәm-ddi. bdullh gcә ikәn kәsә yll Mәkkәyә qçdı.

İmm әlyhissәlm isә Bәni Hşim gәncәlәrinin bir nçәsini öz әtrfın tplyıb buyurdu: Siz şikdә qlın, sәsim ucln zmn içәri dil lun, mm stdn dnışsm yrinizdәn tәrpәnmәyin!

Uzun illәr Mәdinә hkimi ln vә lçqlıqd şöhrәt qznmış Mәrvn Hәkәm mәktubu İmm tәqdim tdi.

Hәzrәt: Nә istәyirsiniz?

Mәrvn ç yltqlıql ddi: Bütün lq Yzidә byәt tmәyә hzırdır, Müviynin nәzәri dә blәdir vә islmın mәslәhәti dә bunu tәlәb dir!! Sizin dә byәt tmәnizi hiş dirәm, sizin bütün әmrlәrinizә itәt luncqdır vә buyurduğunuz nöqsnlr d rdn qldırılcqdır.

İmm: Siz nә üçün mәndәn byәt istәyirsiniz?

Cmt üçün byәt istәyirsiniz, ys llh üçün?

Siz bşqlrını byәtә rzı tmәk üçün mәndәn byәt lmq istәyirsiniz, mәnim bu әlvәt tqd sizә byәt tmәyimin fydsı nәdir?!-buyurdu:

Hkim immın sözünü tәsdiq tdi.

İmm buyurdu: Qlsın snry, mәn indi gdirәm.

Hkim ddi: Ç yşı, gdin!

Mәrvn ibni Hәkәm ddi: Nә dyirsiniz? Buyurun gdin nә dmәkdir?! nun burdn çııb gtmәsinin mәnsı budur ki, mәn byәt tmirәm vә tmәyәcәyәm dә.

Mәrvn irәli gdib indicә әlifәnin әmrini yrinә ytirmәlisәn-ddi.

Bu söz nun ğzındn çın kimi İmm nun ysındn ypışıb göyә qldırdı vә vr gücü ilә yrә çırprq buyurdu: Sәnin bu sözlәri dmәyә lәyqәtin çtmır. İmm rdn çııb gtdi vә üç gcә Mәdinәdә qldı. Hәzrәt gcәlәr Rәsuli-әkrәmin mәzrı üstünә gdib du dәrdi: İlhi! Mәni özün rzı lduğun yl hidyәt t!

Bir gcә İmm әlyhissәlm du dәrәk ytır vә Rәsuli-әkrәmi yuud görür. Bu sdiq röy n ilhm vә vәhy kimi bir hökm idi. lә bun görә dә hәzrәt rtәsi gün Mәdinәdәn çııb mәrkәzi yll Mәkkәyә dğru hәrәkәt tdi. İmml sәfәrә çınlrın bәzisi dyirdilәr: Sizin mәrkәzi yll gtmәyiniz mәslәhәt dyil, yşısı budur ki, nmәlum cığırlrl gdәsiniz. Çünki mümkündür hökumәt mәmurlrı yl uzunu sizin hәrәkәtinizә mnә törәtmәklә münqişә yrtsınlr.!

Hәzrәt, igidlik vә qәhrәmnlıq әhvl-ruhiyyәsi ilә buyurudu: Mәn qçqçılr, ğrulr vә fәrrilәr kimi cığırlrl gtmәk istәmirәm. Mәn mәrkәzi yll gdәcәyәm, hәr şy llh istәdiyi kimi lcqdır...

Dmәk, Yzidin imm Hüsyn әlyhissәlmdn byәt istәmәsi bu qiymın birinci mili idi. Yzid üsusi bir mәktubd Mәdinә hkiminә blә yzmışdı:

Hüsyndәn byәt lmq üçün nu ylyıb slyın. İmm Hüsyn әlyhissәlm tm qәtiyyәtlә nlrın qrşısınd dynmış vә hç bir vәchlә Yzidә byәt tmәyәcәyini bildirmişdi. Kәrbәld ömrünün sn nlrınd d blә Ömәr Sәd gәlib dnışıq ylu ilә immı byәt tmәyә rzı slmq istәdikdә, hәzrәt ynә dә rzı lmyrq lә hәmin ilk gündә söylәdiyi sözlәri bir dh tәkrr tdi:

Y! llh nd lsun, hç vt sizlәrә әl vrib byәt tmәyәcәyәm. Bu gün blә bir vәziyyәtdә - öz ölümümü, әzizlәrimin ölümünü vә ilәmin әsir düşmәsini gördüyüm hld, ynә dә Yzidә byәt tmәyә rzı dyilәm.


Bәzilәrinin ddiklәrinә әssәn, kufәlilәrin dәvәti bu hәrәktın әss sәbәbi imiş. Müviyәnin ölmündәn snr kufәlilәr Hәzrәti İmm (ә)-ı Kufәyә çğırıb, nu әlifә tәyin tmәk istәyirdilәr. Hlbuki mәsәlә blә dyilidi, çünki Rәcәb yının snu, Yzid hökmdrlığının әvvәlindә İmm (ә) byәtdәn imtin tdiyi üçün Mәkkәyә gtmişdi. Mәkkә tәhlükәsiz mәkn vә llhın tunulmz hәrәmi idi. Müsәlmnlr Mәkkә şәhәrini möhtәrәm bildiklәri üçün hökumәt dә nçr qlıb bu müqәddәs mәkn hörmәtlә ynşmlı idi.

Müviyә dünydn gtdikdәn snr hәlә nun ölüm әbәri Kufәyә çtmmış İmm Mәkkәyә dğru yllndı. Çünki Mәkkә tәkcә tәhlükәsiz bir yr y, hәm dә müsәlmnlrın ictimi mәrkәzi idi. Rәcәb vә Şәbn yı hәcci-ümrә mövsümü lduğun görә, cmt әtrf kәnd vә şәhәrlәrdәn Mәkkәyә gәlirdilәr. İmm әlyhissәlm isә cmt tәbliğ tmәk üçün bu müqәddәs mәkn gәldi. Bu hdisәdәn bir-iki y snr kufәlilәrin mәktubu İmm gәlib çtdı. İmm Hüsyn әlyhissәlm Kufә cmtının göndәrdiyi mәktublrı nәzәrә lmyrq öz qiymını Mәdinәdәn bşldı. Mәktublr İmmın әlinә çtmmış İmm byәtdәn imtin tmişdi. İmmın tәbliğlәri Yzidә böyük bir tәhlükә yrtmışdı.

Bununl blә Kufә cmtının dәvәti bu hәrәktın әss millәrindәn dyil, nd cüzi bir tәsir yrdn sәbәblәrdәn biri idi. Kufәlilәrin bu işi (mәktublrı) İmm münsib bir şәrit yrtdığı üçün tәqdirә lyiqdir. Çünki, әgәr bu iş bş tutsydı islm rdusunun böyük mәrkәzi ln bir әylәt İmmın itiyrın vrilirdi. tırldq ki, Kufә şәhәri islmi ölkәlәrin müqәddәrtınd ç mühüm rl if dirdi. Әgәr kufәlilәr bğldıqlrı әhd-pymn sdiq qlsydılr, mütlәq imm Hüsyn әlyhissәlm müvәffәqiyyәt qznrdı. zmn Kufәni Mәkkә, Mәdinә vә rsnl müqyisә tmәk lmzdı. Şm Kufәnin ygnә rәqibi idi. zmn islmın iki mühüm mәrkәzi vr idi - biri Kufә, digәri isә Şm. Kufә әhlisinin dәvәti bu hәrәktın frmlşmsınd lduqc böyük tәsir göstәrdi. İmm Hüsyn әlyhissәlm Mәkkә münqişә mәrkәzi lmsın dyә, rdn çıdı. Çünki blә bir şәritdә rnı mәrkәz sçmәk hç cür mәslәhәt dyildi. Kufәlilәrin dәvәti ibni bbsın tәklifinin rәdd lmsın sәbәb ldu. İbni bbs siz Yәmәn dğlrın gdib rnı özünüzә sığıncq din!-dyә İmm tәklif tmişdi. İmm nun bu tәklifini qәbul tmәyib cәddinin şәhәri Mәdinәdә çııb Kufәyә dğru yllndı...

Bununl blә bu dәvәt әss mәsәlә syılmırdı vә bu iş ncq qiymın İrqd bş vrmәsinә vә İmmın Kufәyә gәlmәsinә sәbәb ldu.

Çünki Hәzrәt Kufә sәrhәddindә Hürr rdusu ilә rstlşdıqd kufәlilәrә itbәn buyurdu:

Siz mәni çğırmısınız, istәmisiniz mәn dә gәlmişәm, blә dirsinizsә qyıdıb gdәrәm. Bu dmәk dyil ki, İmm (ә) Yzidә byәt dib әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsinә göz yumsun vә y vdә turub hç bir işlә mәşğul lmsın. İmm bütün bu çәtinliklәrә bmyrq qәtiyyәtlә buyurdu:

Mәndәn byәt istәyirlәr, mәn hç vt byәt tmәrәm. Mәn bu hökumәti qnuni bilmәdiyim üçün Yzidә byәt tmәkdәn çәkinmәyi özümә vәzifә bilirәm. Siz mәni himyә dәcәyinizә söz vrmisiniz, mәn isә söz vrәnlәrin srğın gәlmişәm! Yşı dyiblәr ki, kufәlilәr әhdә vәf tmәzlәr!!

Biz öz әsl mәrkәzimiz ln Mәkkә, Mәdinә vә yud Hicz qyıdırıq hәytımızı bu yld itirsәk dә blә byәt tmәyәcәyik.

İmmın Kufәyә çtn kimi iki-üç yrdә nitq söylәmәsini görürük:

Siz mәnә mәktub yzmısınız! Nümyәndәmә byәt tmisiniz! Siz dәvәt tdiyiniz üçün mәn gәlmişәm, istәmәsәydiniz gәlmәzdim vә...

Bu sözlәr dmәk dyil ki, siz dәvәt tmәsәydiniz mәn dә bu fikirdәn dşınıb Yzidә byәt dәrdim. İmm bu sözlәrlә dmәk istәyirdi ki, әgәr siz çğırmsydınız mәn Kufәyә y, Bәsrәyә, rsn, Yәmәnә gdәrdim vә yud Mәkkәdәn çımyıb lә rdc qlrdım. Mәn ölәcәyimi yәqin bilsәydim dә byәtdәn imtin dәrәk öz tirzımı bildirәrdim, cәddimin şәhәri Mәdinәyә gdib rd dstum, kömәkçim lmsydı d blә, sn nәfәsәdәk müqvimәt göstәrib byәt tmәzdim!

İmm bu milin tәsirindәn Mәkkәdәn Kufәyә gәldi. Әlbәttә dmәk istәmirәm ki, әgәr nlr immı dәvәt tmәsәydilәr, Hәzrәt mütlәq Mәdinәdә qlcqdı. Tri göstәrir ki, İmm Mәdinәdә qlmğ rzı dyilmiş, Mәkkәnin dә vәziyyәti Kufәdәn yşı dyildi. Tridә mövcud ln bir ç fktlr әssәn, nlr İmm byәt tmәdiyi tәqdirdә nu öldürmәk qәrrın gәlmişdilәr.

Kulyni vә bşqlrı rәvyәt tmişlәr:

rtıq İmm bu mәsәlәdәn әbәrdr ldu, әgәr Hәzrәt hәcc mәrsimindә Mәkkәdә qlsydı, hrm hlınd ikәn Bәni-ümәyyәnin silhlı qüvvәlәri vsitәsilә öz qnın qәltn l bilәrdi. Blә bir iş Kәbә vinә, hәcc mәrsiminә vә islm qrşı hörmәtsizlik hsb dilәrdi. Dmәk iki hörmәtsizlik:

1-Pyğәmbәr blsın ibdәtlә mәşğul lduğu hld hörmәtsizlik;

2-llh vinә hörmәtsizlik; Bundn әlvә nlr Hüsyn ibni Әli (ә) nmәlum bir şәs tәrәfindәn öldürülüb, qtil isә qçıbdır-dyә, İmmın qnını hәdәrә vrәr vә öz cinyәtlәrinin üstünü ört-bsdır dәrdilәr.

İmm (ә) n Mәkkә vә Mәdinә tәhlükәsiz yr idi, nә üçün rdn çııb özünü bәly sldın?-dyә mürciәt dәnlәrin cvbınd buyurdu: Mәn hyvnlrın yuvsınd d gizlәnsәm, nlr mәnim qnımı ıtmyınc әl çәkәn dyillәr. Mәnimlә nlrın rsındkı itilf hәll lunsı dyil, nlr mәndәn hç vt qәbul dә bilmәyәcәyim bir şyi tәlәb dirlәr. nlr d hç cür mәnim istәkәlrimi yrinә ytirmәyә hzır dyillәr.


Bu mil immın öz tәrәfindәn çıq-ydın şәkildә tәsdiq lunn bir mәsәlәdir.

Trii qydlәrә әssәn, zmn immın qrdşı Mәhәmmәd Hәnәfiyyә әlil lduğu üçün cihdd iştirk dә bilmәdi vә bun görә dә Hәzrәt yzdığı vәsiyyәtnmәni n tpşırdı. İmm, gәlәcәkdә cәddinin dinindәn çımqd ittihm luncğını bildiyinә görә, vәsiyyәtnmәdә llhın birliyinә vә Pyğәmbәrin nübüvvәtinә şәhdәt vrәrәk öz qiymının sirrini blә çıqlmışdır:

nlr mәndәn byәt istәmәsәlәr dә blә, susmycğm.

Bütün düny bilmәlidir ki, Hüsyn ibni Әli (ә) şöhrәt vә mәqmı öz qrşısın mәqsәd qymmış, ml-dövlәt dlınc gәzmәmiş, fsid, zlım vә riykr d lmmışdır.

Bu ruhiyyә lә hәmin ilk gündәn bşlyrq sn nlr qәdәr nun vücudund cilvәlәnmişdi.

Ömrünün ır dәqiqәlәrindә görürük ki, hәzrәt ynә dә yğ qlıb qyrәt, şücәt vә igidlik göstәrir, uc sәslә fәryd qprıb dyir:

y әbi Süfyn süllәsinә tb lnlr, әgәr llhı tnımyıb qiymәt gününә tiqd tmirsinizsә, hç lms dünyd zd yşyın.

Bu üç mil әhәmiyyәt tibri ilә yni dәrәcәdә lmslr d, immın hәrәktınd hәr birinin müәyyәn rlu vrdır. Kufәlilәrin dәvәti lә bir mühüm mәsәlә dyildi. Çünki hәrbi qüvvәsi ln bir vilyәtin öz hzırlığını ln tmәsi zhiri bımdn zәfәr vә tәrәqqi üçün tәsirlidir. mm lә ilk günlәrdәn rty çın byәt mәsәlәsi bu hәrәktın frmlşmsınd mühüm tәsir göstәrdi. Ydd slmq lzımdır ki, hәrәktdn qbq kimsә nu dәvәt tmәmişdi vә İmm (ә) bundn ç-ç әvvәl öz әhdinә sdiq qlcğını ln tmişdi. dövrdә zlım vә silhlı bir hökumәt öz düşmәnçilik siysәti nәticәsindә lә bir vәziyyәt yrtmışdı ki, Müviyәnin hkimiyyәti ltınd ln yrlәrdә, cümlәdәn Mәkkә vә Mәdinәdә lq, cümә günlәri (cümә nmzınd) әli ibni әbi Tlibә lәnәt dyir, bu işi svb bir iş kimi qiymәtlәndirir vә müsәlmnlrın bytül-mlını bu yld әrclәyirdilәr. Müviyә Pyğәmәbrin hәdislәrini dәyişdirib stlşdırmq üçün bir ç ruhnilәrә üsusi mliyyә yrdımlrı dirdi. lә hәmin ruhnilәr Pyğәmbәrin hәdislәrindә ln dlrı dәyişib Әli (ә)-ın düşmәnlәrinin tәrifinә dir çlu st hәdislәr düzәltmişdilәr.

Triçilәrin yzdıqlrın әssәn, Sәmrәt ibni Cәndәb sәkkiz min misql qızıl lıb әli ibni әbi Tlib (ә)-ın әlyhinә bir hәdis dәyişdirmişdi.

Bununl ynşı trii dәyişmәk dә nlrın әlindә ç çәtin iş dyildi. Söz y ki, snrlr triin bir hissәsi lduğu kimi qldı vә dmәk lr ki, bu d Hüsyn әlyhissәlmın hәrәktı kimi fәdkr işlәrin syәsindә idi. Әgәr imm Hüsyn әlyhissәlm sükut dib dinmәsәydi, tri bütünlükdә dәyişdirilәcәkdi! Blәliklә imm Hüsyn әlyhissәlmın qiymınd byәt mәsәlәsi lduqc әhәmiyyәtli idi.

Üçüncü mil isә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrdir. İmm byәt mәsәlәsini nәzәrә lmyrq, Pyğәmbәrin bu shәdәki hәdis vә mәqsәdlәrini çıq-şkr bәyn dir, dönә-dönә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsinә tunurdu. Dmәk bu mil bşq iki mildәn dh әhәmiyyәtli idi. Mәhz bu sәbәbdәn dә bu qiym indiyәdәk öz tibrını itirmәyib vә hç vt itirmәyәcәk dә. Bu qiymın bütün millәri dәrs lmlıdır, lkin üçüncü milin tәsiri lduqc dәrindir. Çünki dәvәt vә byәt mәsәlәsi lmsydı d, İmm sükut tmәyib әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr hökmünü yrinә ytirmәk üçün qiym dәrdi. Burd birinci mil (dәvәt) ilә üçüncü mil (әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr) rsındkı fәrqlәr ydınlşır.

Byәt mәsәlәsindә immdn bir şy istәyirlәr, İmm isә nlrın cvbınd buyurur:

Sizin istәdiyinizi yrinә ytirә bilmәrәm. Dmәk bu qiymın mili tәkcә dәvәt vә y byәt lsydı, kufәlilәr dәvәt tmәsәydilәr vә hökumәt Hәzrәtdәn byәt istәmәsәydi Hüsyn әlyhissәlmın nlrl işi lmzdı, özü isә rht lrdı vә bir hdisә dә bş vrmәzdi. mm üçüncü sәbәbә görә imm Hüsyn әlyhissәlm tirz dәn, tәnqidçi, qiymçı, müsbәt bir insn idi...

Bununl blә qiym üçün bşq bir mil lzım dyildi. Fәsd hәr yrә yyılmış, llhın hrmı hll, hllı isә hrm dilmiş, müsәlmnlrın bytül-mlı bir tyfnın әlinә düşәrәk qyri-şәri yll sәrf dilirdi.

Pyğәmbәr (s) buyurmuşdu: Hәr kim blә bir vәziyyәti görüb trz tmәsә, şәriti dәyişmәyә cәhd göstәrmәzsә, llh qnunu üzrә blә dmlrın zlım, sitәmkr vә llhın dinini dәyişdirәnlәrә lyiq ln yrә prılmlrı yşıdır.

İmm cәddinin buyurduğun әsslnrq dyir: Blә bir şәritdә vәziyyәti bş düşәnlәr tirz tmәsәlәr, cәmiyyәtin günhkrlrı ilә yni tldә lcqlr!! Bu birinci hәdis dyil vә bu brәdә Pyğәmbәri-әkrәm (s)-dn çlu hәdislәr nәql lunmuşdur. İmm Rz әlyhissәlm Pyğәmbәrdәn nәql tdiyi bir hәdisdә buyurur:

Cmt әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr vәzifәsini bir-birinin öhdәsinә qymql sükut dib digәrlәrinin bu işi yrinә ytirmәsini gözlәsә, nlr d sükut dib bşqlrının bu mәsuliyyәti hәyt kçirmәsini gözlәyәr, nәticәdә kimsә bir iş görmәz. Blә bir hld nlr llhın әzbını gözlәsinlәr. Görәsәn llhın әzbı göydәn dş yğmqdır! Y, Qurn llhın әzbını blә tәfsir dir:

D ki: llh bşınızın üstündә vә yqlrınızın ltınd [göydәn vә yrdәn] sizә әzb göndәrmәyә, sizi dәstәlәr hlınd qrışdırmğ vә bir-birinizә digәrinin zrunu ddızdırmğ qdirdir! Gör nlr bş düşsün dyә, yәlәrimizi nә cür izh dirik.

Rәsuli-әkrәm buyurmuşdur:

Əmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsinә göz yumnlr mütlәq, llhın әzbını gözlәmәlidirlәr.

Burd mәrhum Kulyninin Üsuli-kfidә vә Qәzlinin hyül-ülumd sünni vә şiә limlәrindәn rәvyәt tdiklәri hәdisi gәtirmәyi lzım görürük:

әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr sizin rnızd lmlıdır, blә lmzs bütün pisliklәriniz sizә üstün gәlәr, nd sizin yşı dmlrınız d llhdn bir şy istәdikdә nlrın dusı qәbul lunmz.

Qәzli bu hәdisi blә tәfsir dir:

Bu sözlәrin mәnsı dmәk dyildir ki, nlr llhı sәslәyirlәr, mm llh nlrın dusını qәbul tmir, әksinә nlr qәdәr lçlır vә qrulrı d rdn gdir ki, llh dәrghın üz gәtirdikdә nlr tin lunmur!

Pyğәmbәr (s) buyurmuşdur: Öz izzәtinizi istәyirsinizsә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr din ki, düşmәn dә sizdәn çәkinsin. mm әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәsәniz ilk mәrhәlәdә srsılıb lçlrsınız vә düşmәn dә sizi sy slmz. Bir qul vә kölә kimi ylvrsnız d blә, kimsә cvbınızı vrmәz:

Rәhimsiz dünyd nәyә lzımdır.

turub ğnın ylunu, güdmәk.

Dözüm ilә zәfәr birdir әzәldәn.

Dözümlә zәfәrә çtrsn dmәk.

Mәnim fikrimcә bu şr incә bir mәn dşıyır.

Hәr hld islmd bizim blә bir qәti әssımız vrdır. İmm d bu әss istind dәrәk buyurmuşdu: Əgәr cmt mәni dәvәt tmәsәydi dә, mәn bu әss üzrә skit turmzdım. әmr b mәruf böyük әhәmiyyәtә mlik lduğu üçün sәmvi kitbımız Qurnd d bu mövzu ilә әlqәdr çlu yәlәr vrdır. Qurnd, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsini unudn bir ç bәdbәt millәtlәrin cı kçmişi nәql lunmuşdur:

Brı sizdәn әvvәlki nәsillәrin ğıl vә fәzilәt shiblәri yr üzündә fitnә-fәsd törәtmәyi qdğn dәydilәr ki, bu millәtlәr fәsd nәticәsindә mәhv lmyydılr.

Qurn bşq bir qövmün brәsindә buyurur:

nlr tdiklәri pis әmәldәn әl çәkmirdilәr [vә y nlr bir-birlәrini pis әmәldәn çәkindirmirdilәr]. nlrın gördüklәri iş ncә dә pis idi!

[y müsәlmnlr!] içәrinizdә insnlrı yşılığ çğırn, yirli işlәr görmәyә әmr dәn vә pis әmәllәri qdğn dәn bir dәstә lsun! Bunlr [bu dәstә], hәqiqәtәn nict tpmış şәslәrdir.

li-İmrn surәsindә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrә id ln yәlәr çdur. Qyd tmәk lzımdır ki, indicә nәql dәcәyimiz yәdә buyurulur:

Hmınız bir yrdә llhın ipindәn [dinindәn] ypışın.

y müsәlmnlr! Tәfriqә vә itilfdn çәkinin, bş vrәn itilflrın rdn qldırılmsın çlışın, tәfriqәlәri zldın. Bu itilfdn ylnız düşmәnlәr istifdә dirlәr.

İslm düşmәnlәri bizi mütәlif mәzhәb dlrı ilә bir-birimizin cnımız slmqdn bşq bir şy tәlәb dirmi? Snr buyurur:

Burd yir sözündәn mәqsәd birlikdir. rnızdkı itilflrı rtdn qldırmq üçün hәmişә müәyyәn bir dәstә lmlıdır.

Qurn bşq bir yrdә buyurur:

[llhın tәrәfindәn] çıq-ydın dәlillәr gәldikdәn snr, bir-birindәn yrıln vә itilf törәdәn şәslәr kimi lmyın! nlr böyük bir әzb düçr lcqlr.

Mrqlıdır ki, vәhdәt vә tәfriqәdәn çәkinmәyә dәvәt dәn iki yәnin rsınd li-İmrn surәsinin 104-cü yәsi gәlmişdir. Mәlum lur ki, Qurn qrşılıqlı rzılşm vә birliyi bütün yşılıqlrın qynğı bilir vә bu mövzu әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsinin mühüm lduğunu göstәrir.

Bu mövzu islm dinindә lduqc әhәmiyyәtlidir. Görәsәn nә üçün tri byu islm dünysınd bu qәdәr әhәmiyyәtli ln mövzu unudulmuşdur?

İnsfl dsәk, sünnilәr öz kitblrınd bu brәdә şiәlәrdәn dh rtıq bәhs tmişlәr. Әgәr biz fiqh kitblrını sәltdn tutmuş diyt kimi tәdqiq tsәk vә bu ümumi fiqhi şiә fiqhi isә müqyisә tsәk görәrik ki, bütün mövzulrd şiә fiqhi dh dәqiq, izhlı, mötәbәr vә istidlllıdır. ncq bu qәdәr mövzulrın rsınd әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mövzusun çtdıqd görürük ki, tәәssüflә bu shәdә ç sәhlәnkrlıq lmuşdur. Әlbәttә bu nöqsn lq rsınd ydın şәkildә görsәnmәkdәdir.

Mötәzilә dәstәsi sünni mәzhәbinin kәlmi firqәlәrindәn biridir. nlr әmr b mәruf vә nәhy әz münkәri füruidin mәsәlәlәrindәn dyil, üsulidindәn snırlr.

İctimi trii yznlr dyirlәr:

Bu mübhisәnin kәnr qyulmsı zmnın siysәtlәri ilә bğlı idi. Çünki bu brәdә mübhisә tmәk dövrün әlifәlәrinә tunurdu. Nәticәdә limlәr öz kitblrınd bu bәhsi z gәtirmiş, yud d n ümumiyyәtlә tunmmışlr. Bmyrq ki, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr nlrın dini әsslrındn biri idi.

İnsfl dsәk, bizim kitblrd bu mövzu ç qıs şәkildә bәyn dilmişdir. Şy Bәhinin Cmi-әbbs kitbı mәn gördüyüm şәriәt hökmlәrinin snuncu әmәliyyә rislәsirdir ki, nd әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsinә yr vrilmişdir. Bu kitb dörd әsr bundn әvvәlә iddir. ndn snr bu mövzu bütün әmәliyyә rislәlәrindәn çırılmışdır. Hlbuki әbd vә İm mәsәlәsi kimi öz әhәmiyyәtini itirmiş mövzulrdn dyil, ruc-nmz kimi hәmişә qüvvәdә ln vcib hökmlәrdәndir. Bun әssәn әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsi hç vt unudulmmlıdır.

Burd bәzi şәrqşünslr dönә-dönә islm qrşı iftirlr söylәyib, öz kitblrınd dәfәlәrlә әsssız mәsәlәlәr yzıblr. Bütün bunlrl bğlı gördüyüm şylәri İnsn vә sә vşt (İnsn vә tl) dlı kitbımd qydә lmışm. vrp şәrqşünslrının bәzisi islm hqqınd blә ittihmlr söylәyirlәr:

İslm qәzvü-qәdәr dini lub insn qrşısınd hç bir mәsuliyyәt müәyyәn tmәmişdir. Bu din insn fәliyyәtinin qrşısını lır... [İslmd bütün işlәr llhın itiyrın qyulur vә nun irdәsinә tpşırılır.] İnsn itiyr shibi dyil, lә bun görә dә hç bir mәsuliyyәti ydur...

Mәncә bu sözlәrin hmısı iftirdır.

llh, Qurnd yәhudilәri hәzrәt Musy (ә) bun bәnzәr sözlәr ddiklәrinә görә mәhkum tmişdir. nlr Musy (ә) dyirdilәr:

y Mus, nә qәdәr ki, nlr rddırlr, biz ry girmәyәcәyik, sәn vә Rәbbin gdib nlrl vuruşun. Biz isә burd turcğıq.

Pyğәmbәri-әkrәm Bәdr dvsınd öz sәhbәlәri ilә mәşvәrәt dәrkәn buyurdu:

Sizin nәzәriniz nәdir? Biz düşmәnin qrşısın çıq, y Mәdinәyә qyıdq?

Miqdd ddi:

y Rәsulullh! Biz Bәni-isril kimi dyilik, bizim işimiz ydur, siz әmr dәnә әmәl dәcәyik, әgәr dәryy tılmğımızı vә yud d girmәyәmizi әmr tsәniz biz dәrhl sәnin sözünü hәyt kçirәcәyik.

Qurn insnın zdlığı, öz tlyi ilә әlqәdr mәsuliyyәti, müstәqiliyyi vә vәzifәsi brәdә blә buyurur:

Biz n hqq ylu göstәrdik. İstәr [nmәtlәrimizә] minnәtdr lsun, istәr nnkr [bu nun öz işidir].

Biz n iki yl göstәrmәdikmi?! Lkin , әqәbәni [sәrt yuşu, mniәni] kçә bilmәdi. Bilirsәnmi, әqәbә nәdir?! , bir kölә zd tmәk, yud clıq zmnı ymәk vrmәk vә y qhumluq әlqәsi çtn bir şәsә bş vurmqdır.

Mömin lub irәti istәyәn vә nun uğrund çlışnlrın zәhmәti [llh dәrghınd] qәbul lunur.

Sizә üz vrәn hәr bir müsibәt öz әllәrinizlә qzndığınız günhlrın ucbtındndır!

Vy şәslәrin hlın ki, öz әllәri ilә kitb yzıb, snr bir z pul lmqdn ötrü: Bu llh tәrәfindәndir!-dyirlәr. öz әllәri ilә kitb yzdıqlrın görә vy nlrın hlın!

Qzndıqlrı şylәr üçün vy nlrın hlın!

İnsnlr öz әllәri ilә tdiklәri pis әmәllәr üzündәn sud vә qurud fәsd vә pzğunluq әmәlә gәlәr ki, llh nlr tdiklәri bәzi günhlrın cәzsını ddızdırsın, bәlkә nlr qyıdlr. Qurnd insnın zdlığı vә itiyrı ilә әlqәdr bir ç yәlәr vrdır. Qurnın yәlәrini dәyişdirmәk lmz ki...

Qurn, bizә llh şәr vә fәsd işlәri id tmәyәk dyә, Tnrının bütün nöqsnlrdn uzq lduğunu bildirir:

Bәdbәt insnlr biz zül tmәmişik, lkin nlr özlәri özlәrinә zülm tmişlәr.

Bu shәdә Qurni-mәciddә çlu yәlәr vrdır.

Şәrqşünslrın uydurduqlrı ylnlrın әksinә lrq, islm insnı tәkcә llh qrşısınd dyil, cәmiyyәtin qrşısınd d cvbdh görür. Әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr dә lә budur.

İndi şәrqşünslrın ddiyi kimi, bu dini qәzvü-qәdәr dini dlndır bilәrikmi?

Qurn nlrın ddiyi qәzvü-qәdәri tәsdiq tmir. llh Qurnın bşq bir yrindә buyurur:

Mәşhur bir mәny görә, bu yә, hәmişә Tnrının qyri-di bir yll işlәri shmn slmsını gözlәyәnlәrin ümidini bş çırır. Bu yәdә tәdqiq vә tәkiddәn söz gtmişdir. Yәni bir cәmiyyәtin әhlisi öz vәziyyәtәlәrinin dәyişilmәsi uğrund çlışmzs, llh d nlrın vәziyyәtini nlrın yrinә dәyişdirmәz.

Görәsәn bundn d ğır bir mәsuliyyәt tpılrmı? özü dә cәmiyyәt qrşısınd ln bir mәsuliyyәt.

Qurn bşq iki şәrif yәdә kçmiş ümmәtlәrdәn birinin tlyini çıqlyrq buyurur:

qövm öz vәziyyәtini dәyişdirmәdiyinә görә llh d nlrın vәzyyәtlәrini dәyişdirmәdi.

Bu yә dmәk istәyir ki, biz, Pyğәmbәr göndәrmәmiş [hç bir ümmәtә] әzb vrmәrik!

Bun görә dә insn öz fikri ilә qәrr gәlmәlidir. İnsn, ncq müstәqil bir fikir, bcrıq vә qbiliyyәt syәsindә öz vәziyyәtini shmn sl bilәr.

Cmt bşqlrının gәlib nlrın vәziyyәtini shmn slmsını gözlәmәmәlidir. Tәdbir vә göstәrişlәri rici mәslәhәtçilәr tәrәfindәn vrilәn bir cәmiyyәt, hç vt müvәffәq l bilmәyәcәkdir. İnsn öz düşüncә, tәşәbbüs vә bcrığı ilә öz yşyışın bir hәyt prqrmı hzırlmlıdır. Bu şәritә mlik ln bir lq llhın rәhmәt vә mәrhәmәtini gözlәyә bilәr. Bihudә yrә intizr çәkmәk yşı bir iş lsydı, bir ümmәtin içindә Hüsyn ibni Әli әlyhissәlm llhın rәhmәtinin intizrını çәkmәk üçün hmıdn dh lәyqәtli lrdı.

Hüsyn әlyhissәlm İnnәllhә l yuğәyyiru m bi qәvmin hәtt yuğәyyuru m bi әnfusihim yәsinin ddiyi kimi lmq istәyirdi. İşlәrin gdişini öz nәzrәti ltın lrq, cәddi hәzrәt Pyğәmbәr kimi öz ictimiyyәtindә bir islht yrtmq istәyirdi. İmm özü dmişkәn:

sn işlәr çlrın sndır, lkin islm hәmişә bu işlәrlә idrә lun bilmәz. Bәzi vtlr iş yrә çtır ki, Hüsyn ibni Әli (ә) kimi bir insnın hәrәkәtә gәlib, әks-әmәl göstәrmәsi tәlәb lunur. , d bütün islm cәmiyyәtini silkәlәyir vә nәticәsi әsrlәr byu mütәlif surәtlәrdә zhir ln, yüzlәr vә minlәrcә illәr snr d bş vrәn hәrәkәtlәrin ilhm qynğın çvrilәn hәrәkt yrdır. Bu isә qyd lunn yәnin şkr nümunәsidir. Biz öz uşqlrımızı svdiyimiz hld, ncә l bilәr ki, Hüsyn ibni Әli әlyhissәlm öz övldlrın qrşı bignә lsun?

Şübhәsiz , öz uşqlrını bizim öz uşqlrımızı svdiyimizdәn dh rtıq svәrdi. Çünki nun insniyyәt vә ülvi duyğulrı bizdәn qt-qt ç idi.

Hәzrәt İbrhim dә yüksәk insni duyğulr mlik lduğu üçün öz blsını ç svirdi. hәzrәt yni hld llhı hәr şydәn vә hmıdn ç svirdi vә nun qrşısınd hәr bir şyi unudurdu.

Yurıd qyd tdiyimiz sәbәblәrә әssәn, İmm (ә)-ın qiymı bütün qiymlrdn üstündür vә hәmişә cnlı qlıb tri sәhifәlәrindә prlyır, insnlr әbәdi dәrs vrәrәk misilsiz bir hәrәkt kimi tnınır.

lә bun görә dә biz islm nöqtyi-nәzәrindәn әmr b mәruf vә nәhy әz münkәri tnımlı vә bu әssın bu qәdәr әhәmiyyәtli lduğunun sәbәbini bş düşmәliyik. Bu mәsәlә qәdәr әhәmiyyәtlidir ki, Hüsyn ibni Әli (ә) kimi böyük bir şәsiyyәti bu yld cnındn kçmәyә vә bütün әzizlәrinin, rdıcıllrının, dstlrı vә sәhbәlәrinin qnının tökülәcәyini bilәrәk, dünyd misli görünmәyәn bir fciәni qәbul tmәyә vdr tmişdir.

İndi min nçә yüz ildәn snr yri vrdır ki, immın önündә durub şәhdәt vrәk:

Şәhdәt vririk ki, sәn nmzı dirçәldib yüksәltdin, zәktı yrinә ytirdin. Çünki zәkt tәkcә pul vrmәk dyildir, nitqin zәktı vr, fikir vә әqlin dә zәktı vrdır. Dh dğrusu, vücudun d zәktı vrdır... llhın bizә bәş tdiyi hәr bir nmәtin zәktı vrdır. Siz hәr vt bu nmәtlәrin sәmәrәsini llh bәndәlәrinin itiyrın qysnız, nmәtin zәktını vrmiş lrsınız.

llh-tәl Bәqәrә surәsindә buyurur:

Qyb lәminә imn gәtirib nmz qılnlr, nlr әt tdiklәrimizdәn llh ylund bğışlynlr hәqiqәtәn mömin vә tәqvlıdırlr. İmm, Bizim nlr vrdiklәrimizdәn bğışlyrlr nә dmәkdir?-dyә sruşnlrın cvbınd buyurdu: Zәkt tәkcә ml-dövlәt hqqınd dyil.

Mәsәlәn, әgәr siz bşqlrının bilmәdiyi bir lmә mliksinizsә, bildiyiniz lm fydlıdırs, lmi möhtc lnlr öyrәtmәklә nun zәktını ödәmәlisiniz.

Sәn nmz qılıb zәktı ödәdin, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәri yrinә ytirdin. (Yәni әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr bu hәrәktın әss mәqsәdidir). Vr gücünlә llh ylund hәr bir insn lyiq ln bir şәkildә çlışdın.

Burd diqqәtimizi cәlb dәn bir mövzu vr, d bundn ibrәtdir ki, görәsәn bu tәsdiqlәr nә üçündür?

dәtәn biz, hkimә yәqin lmyn bir sözü sübut tmәk üçün nun ynın gdirik. Mәsәlәn, bir iddinı sübut tmәk üçün dyәrik: Mәn şәhdәt vrirәm ki, bu şәs filnkәsdәn müәyyәn qәdәr pul lmışdır. İndi biz burd İmm әlyhissәlmın yrinә şәhdәt vrmәk istәyirikmi? әsl blә dyildir, burd bәzi limlәr ç gözәl bir mövzud söz çırlr:

İnsn bәzi vtlr ddiyi sözü bşqsın bildirmәk üçün y, bu mәnnı bş düşdüyünü n göstәrmәk üçün dyir.

Bu, düzgün bir işdir. Siz bәzәn bir dmın qrşısınd bir şyә şәhdәt vrirsiniz, ncq bunu nun bilmәsi üçün y, (çünki özü bilir) özünüzün bu mövzunu bş düşdüyünüzü n dmәk istәyirsiniz.

Burd şhidlik tirf mәnsınddır. Mәsәlәn, mәn tirf dirәm ki, sәnin qiymın әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsinә görә idi. Mәn sәnin kufәlilәrin dәvәtinә görә qiym tmәdiyini bilirәm. Sәn byәt mәsәlәsi üçün qiym tmәdin, sәnin qiymın bşq bir mәnnı әks tdirir. Sәn bşq bir qnununu hәyt kçirirdin, qnun әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr idi.

İnsn әmәlinin cismi vә ruhu vrdır, l bilәr ki, sәn vә mәn bir işi yni şәkildә görәk, nümunә üçün hәr ikimiz nmz qılıb infq dirik vә bunlr cismi bımdn bir-biri ilә fәrqlәnmir. l bilәr ki, sәndә ln ils, tәvzökrlıq, mәhәbbәt, şq vә ruhi hәycn mәndә lmsın. Mәhz bu ruhi sifәtlәr sizin işinizi dәyәrlәndirәr vә n müqәddәs rәng bәş dәr.

Çlrı llh ylund cihd tmişlәr vә hl-hzırd dirlәr dә, mm nәyә görә Әli (ә) bir zәrbә ilә bu qәdәr dәyәr qzndı? riflәrin ddiyinә görә әli әlyhissәlm llhd fni lmq dәrәcәsinә çtmışdı. hәzrәt lә bir mәrhәlәyә çtmışdı ki, düşmәn nun mübrәk üzünә , bu hәrәkәt nun ruhiyyәsinә tәsir tmәsin dyә, düşmәnin bşını kәsmәyi tәirә sldı. Dmәk , öz vrlığını dyil, llhın vrlığını istәyirdi, bu üsusiyyәti ylnız övliylrd vә pyğәmbәrlәrdә görә bilәrik. Qurn övliylrın brәsindә blә buyurur:

[nlr llh] tövbә, ibdәt vә şükr-sәn dәnlәr, ruc tutnlr [vә y cihd uğrund, lm tәhsil tmәk üçün yurdundn yrılıb bşq yrlәrә gdәnlәr], rüku vә sәcdә dәnlәr [nmz qılnlr], yşı işlәr görmәyi әmr dib pis işlәri ysq dәnlәrdir.

[Y Mәhәmmәd!] Blә möminlәri [cәnnәtlә] müjdәlә!

riflәr dyәrlәr: İrfnın birinci mәrhәlәsi tövbәdir. Çünki tövbә qyıtmq dmәkdir, yәni bir dәfә hqq ylundn zmış şәs ynә dә llh dğru qyıdır. Bu kimi şәslәr tövbәdәn snr bşqsın dyil, ylnız llh pәrәstiş dәrlәr. Tövbә dәn şәslәrә llh hkim lr vә nlr ylnız llhın әmrinә itәt dәrlәr vә ndn bşqsın tb lmzlr. Әslindә bşq mövcudu sityişә lyiq bilmәzlәr, nlr ylnız llh ibdәt dәrlәr vә sәyhәtçidirlәr.

limlәr sәyhәt sözünün izhı hqqınd mütәlif fikirlәr irәli sürmüşlәr. Bәzilәri dmişlәr: Burd sәyhәt sözündәn mәqsәd ruc tutmqdır, yәni, mәnәvi sәyhәt rucluqd әmәlә gәlir. mm bir ç tәdqiqtçılr, cümlәdәn әllmә Tәbtәbi Əl-mizn kitbınd bunu qәbul tmәyәrәk dyir: Burd sәyhәtçidәn mәqsәd yr üzündә syr dәn dmlrdır, çünki Qurn insnlrı yr üzündә syr tmәyә dәvәt tmişdir. İslm dini bәşәrin yr üzündә sәyhәt tmәklә trii rşdırrq ndn ibrәt dәrsi lmsını yüksәk dәrәcәdә qiymәtlәndirir. llh-tәl Qurnd buyurur:

y müsәlmnlr! Sizdәn әvvәl bir ç vqiәlәr [ibrәtli әhvltlr] lub kçmişdir. İndi yr üzünü dlşıb hqqı tәkzib dәnlәrin qibәtinin ncә lduğunu görün!

Snr Qurn ibdәt nişnәlәrinin ikisini qyd tmişdir:

Rükud Subhnә rәbbiyәl әzimi vә bihәmdih vә sәcdәdә Subhnә rәbbiyәl әl vә bihәmdih dyәnlәr, blә bir әhvl-ruhiyyә, düşüncә vә mәnәvi dәyәrlәrә mlik lduqlrı üçün cәmiyyәtin islhtçısı lmğ dh lyiqdirlәr. Cәmiyyәtin islhtçısı lmq istәyәnlәr, özlәrini ncq mәnәviyyәt shәsindә tәrbiyә tmәlidirlәr.

Hәzrәti әli әlyhissәlm Nәhcül-bәlğәdә buyurur:

Özünü cmt rәhbәr vә qbqcıl tnıtdırn şәs, ilk mәrhәlәdә özünü islh tmәli vә nәfsindәn hsb çәkmәlidir. Ylnız bu üsusiyyәtlәrә mlik ln şәs, mәn cәmiyyәtin rәhbәri, vizi, ylgöstәrәni, müәllimi, tәrbiyәçisi vә islhtçısıym-dyә iddi dә bilәr.

hәzrәt öz sözlәrinin dvmınd buyurur:

Özünü tәrbiyә dәn şәs bşqlrının tәlim-tәrbiyәsi ilә mәşğul ln şәsdәn dh rtıq hörmәtә lyiqdir, çünki özünü islh tmәk dh çәtin vә dh әhәmiyyәtlidir.

Əmirәl-möminin (ә)-ın lә sözlәri vr ki, qızıl suyu ilә yzıls blә, ynә dә zdır. Dil, dnışıq vә sözdә hqq әdlәtin dirәsi lduqc gnişdir. Söz mәrhәlәsinә gәldikdә isә, bütün dnışıqlr hqq vә hәqiqәt әssınd lur, mm әmәl shәsindә hqq mütlәq şәkildә unudulur. İnsn snlıql hqq әsslnıb dnışdığı sözlәrә әmәl tmәk istәdikdә, bu işin nә qәdәr çәtin lduğunu bş düşәr.

Möminlәrә müjdә vr ki, әgәr tövbә vә ibdәt tdikdәn snr әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrlә mәşğul lslr, dh rtıq müvәffәq lcqlr. Әgәr bir dm әmr b mәruf vә nәhy әz münkәri tәrk tsә vә qln vcibtın hmısını yrinә ytirsә, nd nun bu әmәllәrinin fydsı ydur vә ndn uzqlşmq lzımdır, hәtt dm özü tövbә tmәdәn bşqlrını tövbәyә dәvәt tsә blә, nu tәrk tmәk lzımdır.

Əmirәl-möminin Әli (ә) buyurur:

llh, әmr b mәruf tdiyi işin әksinә әmәl dәn dmlr lәnәt tsin. llh, özlәri günh lışdıqlrı zmn bşqlrını nәhy әz münkәr dәnlәrә lәnәt lәsin.

riflәrin nәzәrincә zhidin dörd mütәlif ylu vrdır:

Syrun minәl әlqi ilәl hәqq

1.Yәni: lq vә tәbiәtdәn llh dğru yönәlmәk;

Syrun bil hәqqi fil hәqq

2.Yәni: llhd syr tmәk, yәni ilhi mәrifәt qznmq;

Syrun minәl hәqqi ilәl әlq

3.Yәni: llhdn bәndәlәrә dğru syr tmәk, cmtı tәrbiyәlәndirmәk üçün gәlmәk;

Syrun bil hәqqi fil әlq

4.Yәni: Hәqiqәtdә lq rsınd syr tmәk;

Burd dmәk istәyirlәr ki, özü tövbә dәn şәs, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәyә lyiqdir.

Mәlumdur ki, imm Hüsyn әlyhissәlmın hәrәktı öz yüksәk qiymәtini әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrdәn lmışdır.

İndi bilmәk lzımdır ki, görәsәn әmr b mәruf nә qәdәr әhәmiyyәtli bir mәsәlәdir ki, Hüsyn ibni Әli (ә) kimi bir şәsiyyәt öz cnını bu yld qurbn vrib şәhid ldu? Vә ümumiyyәtlә bilmәk lzımdır ki, blә bir insnın bu yld qurbn gtmәsi ncә bir işdir? Bәli! әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsi, islmın әbәdi vrlığının birinci zәmnәtçisidir çünki bu lmzs, islm d lmz!

Sizin bir viniz, vtmbiliniz, fbrikiniz ls vә nlr bş çәkmәzsinizsә vә y bcrıqlı bir itissçı mühәndisi vәzifәyә götürmәzsinizsә, nd vәziyyәtin qrışdığını görәcәksiniz vә rtıq bundn snr işi dvm tdirmәk mümkün lmycqdır. Cәmiyyәt dә blәdir, bәlkә bundn d yüz dәrәcә üstündür! Görәsәn hәkimә htiycı lmyn bir insn tpılrmı?

İnsn y özü-öz vücudunun hәkimi lmlıdır, y d öz sğlmlığını qrumq üçün göz, qulq, burun vә әsәb әstәliklәri mütәәssislәrinә mürciәt tmәlidir. Çünki insnın bәdәn üzvlәri mütәlif itissçı hәkimlәrә möhtcdır. Bununl blә, dmәk lrmı ki, cәmiyyәtin nәzrәt vә idrәyә htiycı ydur? Blә bir şy mümkün l bilәrmi? Hç vt! n görә ki, Hüsyn ibni Әli әlyhissәlmın әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr ylund, yәni islmın әbәdi hәytının zәmnәtçisi ln әn mühüm üsul ylund şәhid ldu. Yәni, әgәr bu qnun (әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr) lmsydı, hәr yri tәzyiq, iğtişş vә yrılıq bürüyәcәkdi. Dmәk bu mәsәlә böyük bir әhәmiyyәtә mlik lduğu üçün imm Hüsyn (ә) bu yld şәhid ldu.

Qurni-mәcid şkr şәkildә kçmiş cәmiyyәtlәrin dğılıb mәhv lm sәbәbini, nlrın rsınd әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr kimi islhdici bir qnunun lmmsınd görmüşdür.


Əmr b mәruf vә nәhy әz münkәrә bşlmzdn әvvәl, nun ncәliyini vә şәrtlәrini öyrәnmәliyik.

1.Mәruf vә münkәr nә dmәkdir?

İslm dinindә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsi ncq mümilә, ibdәt, ilә mühiti vә dvrnış hәsr lunmur.

Hәmin sәbәbә әssәn, burd mәruf sözü ümumi mәnd işlәnmişdir. Çirkin vә pis işlәrin ilfın ln hәr hnsı bir yşı әmәlә mәruf dyirik. Әmr b mәruf yşılığ dәvәt tmәk, nәhy әz münkәr isә pisliklәrdәn çәkindirmәk mәnsınddır. Lkin bu әmrdәn mәqsәd nәdir?

Görәsәn әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tәkcә söz mәrhәlәsindәdir, yәni bu işi tәkcә dil ilә icr tmәliyik? әlbәttә blә dyildir. Pyğәmbәr, Əmirәl-möminin, bütün immlr vә din limlәrinә Əmr b mәruf vә nәhy әz münkәr ylnız sözlә mәhdudlşır? dyә mürciәt dilsә, nlr yr, bu mәsәlә tәkcә söz vә dillә dyil, әmәldә dә lmlıdır, müsәlmn bütün vrlığı ilә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәlidir buyurrlr.

Əmirәl-möminin (ә) Qurnın, yr üzünün bәzi dirәlәrini ölü vә myit dlndırmsının mәnsını, yәni dirilәrin içindә ölü kimdir? dyә sruşnlrın cvbınd buyurdu:

Cmt mütәlif siniflәrә bölünürlәr: Bәzilәri pis işlәrlә rstlşdıqd ürәkdәn mütәәssir lub dilә gәlәr, tәnqid dәr vә yl göstәrәrlәr.

nlr bu mәrhәlә ilә qn lmyrq hәr yll lurs-lsun, istәr mhribnlıql, istәrsә dә kbudluql vә döymәklә әmәli şәkildә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr dәrlәr. Bunlr hәqiqәtәn diridirlәr. Bәzilәri isә işlәri müşhidә dәn kimi hry-hәşir qprır, öyüd-nәsihәt vrir vә özlәrinә dә llh tәrәfindәn bğışlnmq istәyirlәr.

Lkin bu dmlr әmәl mәrhәlәsinә gәldikdә gri çәkilirlәr.

Blә dmlrd hәyt vә yşyış üçün zәruri ln üç üsusiyyәtdәn ikisi vrdır.

Üçüncü sinifә mәnsub ln insnlr d pis işlәri görәrkәn ürәklәri ynr vә lkin nlr ylnız nrht lrlr. Mәsәlәn, Nvruz byrmı Mәhәrrәm yın tәsdüf dәrkәn, lqın imm Hüsyn (ә)-ın hörmәtini slmdığını görәndә nrht lub öz-özlәrinә dyirlәr:

Əylәncә vtı çdur, bu günlәr İmm (ә)-ın әzdrlığının sn günlәridir. Biz imm Hüsyn (ә) mәktәbindәn fydlnmışıq, fydlncğıq d, bu ölkә imm Hüsyn (ә)-ın ölkәsidir. Bizim lq Əhli-byt rdıcıllrıdır, Hüsyn ibni Әli bu ölkәnin şürıdır. Mtәm günlәri qyri-şәri әylәncә yrlәrinә gtmәk Hüsyn ibni Әli (ә)- qrşı hörmәtsizlikdir, dyәrlәr. mm yldşlrın: Qrdş, İmm (ә)-ın hörmәtini sl, biz indiyә kimi İmm (ә)-ın hörmәtini slmışıq vә Hüsyn (ә) d bizi qruyub slmışdır vә... dmәyә hzır lmzlr.

İqbl Lhuri dmişkәn: Müsәlmnlr hç vt islmı slmmışlr, әksinә lrq hәmişә islm müsәlmnlrı slmışdır.

ölkәni böyük bir tәhlükә bürüyәn zmn müsәlmnlr әli ibni әbi Tlib vә Nәhcül-bәlğәnin srğın gәlәr vә Hüsyn ibni Әli (ә)-ı yd slrlr. Qurn bizim brәmizdә buyurur:

Müşriklәr gәmiyә mindiklәri zmn (dәryd btcqlrındn qrub) dindә ils shibi ln möminlәr kimi ylnız llh du dәrlәr. llh nlrı sğ-slmt quruy çırn kimi, ynә dә n şәrik qşrlr.

Əmr b mәruf vә nәhy әz münkәrin birinci mәrhәlәsi uşqlrınız yşı dlr sçmәyinizdir. Qyri-islmi dlrın cәmiyyәtdә yyılmsının qrşısını lın, çünki bu işin özü dә bir növ nәhy әz münkәrdir. Uşqlrınızın, mәktәbәlәrinizin, әstәnlrınızın vә şirkәtlәrinizin dını islmi tmәyә çlışın. Әrәb dili bir tyf dili dyil, әslindә ümumislm dilidir. Qurn lmsydı dünyd blә bir dil tpılmzdı. Әrәb dilinә qrşı mübrizә prnlr, Qurnı rdn prmq istәyirlәr. Yşmq istәyәn hәr hnsı bir millәt öz dilini qrumlıdır. Dili ölmüş bir cәmiyyәtin, snki özü dә ölmüşdür. Dmәk lzımdır ki, әrәb dili ilә mübrizә dәnlәr, islml mübrizә dirlәr. llh nd lsun ki, biz әrәb dili qrşısınd ğır mәsuliyyәt dşıyırıq, biz bu islm dilini qruyub slmlıyıq. İslm düşmәnlәri sizin vә uşqlrınızın bu dili öyrәnmәsinә mnә törәdir. Bu dili mükәmmәl surәtdә öyrәnin, nu öyrәnmәklә nәinki zәrәr görmәyәcәksiniz, әksinә lrq yri-mәnfәәt dә tpcqsınız.

Ərәb dili dünynın diri dillәrindәn biridir. İngilis dili yüksәk tәbliğ lunrq ilәlәrә nüfuz tmişdir. Bunun sәbәbi nәdir?

Ürәklәri bizim hlımız ynırmı? Ys öz dәt-әnәnә vә düşüncәlәrini bizә qәbul tdirmәk istәyirlәr? nlr bu işlәrlә bizim ruhumuzu әzmәk istәyirlәr!!!

Biz müsәlmnlr nә qәdәr qfil lmuşuq, ynә dә qәflәt yuusundyıq. Snki bütün düny müsәlmnlrı әsrlәr byunc qәflәt yuusun gtmişlәr vә yılmq istәmirlәr.

Nә qәdәr tәәssüflü vә cnsııcı bir hldır ki, mütәlif ölkәlәrdәn ln iki müsәlmn Mәkkә vә Mәdinәdә görüşәrkәn bir-birlәrinin dilini bş düşmәdiklәri üçün ingiliscә dnışmq mәcburiyyәtindә qlırlr. Bu düşmәnin üç-dörd yüzillik hiylәsidir!!! Görәsәn rtıq yılrq bu fitnәkrlıqlr qrşı mübrizә prmq zmnı gәlib çtmmışdırmı? әlbәttә sn zmnlrd müsәlmnlr rsınd gözә çrpn dirçәliş vә intibh ç svindirici hldır.

(y müsәlmnlr!) Siz insnlr üçün zhirә çırılmış әn yşı ümmәtsiniz. (nlr) yşı işlәri görmәyi әmr dir, pis әmәllәri qdğn dir vә llh innırsınız.

Bu böyük vәzifәnin iki әss şәrti vә iki önәmli tәmәli vrdır. nlrın biri ghlıq vә bәsirәtdir, çünki biz mәrufun nә lduğunu bilmәliyik. İnsn әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәk üçün ssilgiy vә psilgiy kimi lmlәrә yiyәlәnmәli vә lәcә dә lzımi mәhrәtә mlik lmlıdır...

Hәr bir müsәlmn münkәr vә mәrufu bir-birindәn yırd tmәli, nun nә lduğunu bilmәli vә münkәrin hrdn vücud gәldiyini bş düşmәlidir.

Bun görә dә din rәhbәrlәrinin fikrincә, chil vә ndn dmlrın әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәklәri әsl yşı dyildir?

Görәsәn bunun sәbәbi nәdir?

Chil әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr dәrsә vәziyyәti shmnlşdırmq yrinә, gәrginlәşdirәr. Tәәssüflәr lsun ki, bu shәdә çlu sәhlәnkrlıqlr yl vrilmişdir. Hәr hld bu vәizfә bizim bynumuzdn götürülmür. Biz chil lduğumuz görә bu shәdә hç bir mәsuliyyәt dşımırıq dyә, iddi dә bilmәrik. Qurn bu brәdә blә buyurmuşdur:

Lkin llh lcq işi (möminlәrin qәlәbәsini, kfirlәrin mәğlubiyyәtini) yrinә ytirmәk üçün blә tdi ki, hәlk ln şkr bir möcüzә ilә (dәlillә) hәlk lsun, sğ qln d şkr bir möcüzә ilә sğ qlsın.

Mәsum immlrdn bәzi dmlrın chilliyi brәdә sul lunduqd, nlr: Qiymәt günü әmәlsiz bir limi gәtirib, nә üçün öz ddiklәrinә әmәl tmәdin?-dyә, sruşrlr, nun hç bir cvbı lmz. , rtıq öz çirkin әmәllәrinin cәzsını çәkmәlidir buyurrlr.

Bşq birisini dә gәtirib, n: Nә üçün әmәl tmәdin?-dyә sul vrәrlәr.

mәn bilmirdim, bş düşmürdüm,-dyәr.

n dyәrlәr: Bilmirdim, bş düşmürdüm dә cvbdır? Nә üçün gdib öyrәnmirdin? llh-tәl bu ğıl vә düşüncәni nә üçün yrtmışdır? n görә yrtmışdır ki, hәr bir şyi diqqәtlә öyrәnib bş düşәsәn.

Əmirәl-möminin Әli (ә) buyurmuşdur:

Bizim lq chil bir lq ldu, gәrәk nlr bәl göndәrilәydi, bәl göndәrilmәzdәn әvvәl nlr nun nә lduğunu bilmir vә öngörәnlik tmirlәr. Görәsәn nlr nә üçün blәdirlәr?

nlr tәkcә öz vәziyyәtlәrini dyil, hәtt bir ssilq kimi öz yşdıqlrı әsrdәn nçә il qbq bş vrmiş hdisәlәri dә bş düşmәlidirlәr.

Biz rtıq İbrhimә dә dğru ylu nәsib tmişdik. Biz nun bun lyiq lduğunu bilirdik.

İmm Hüsyn (ә)-ın hәrәktının qiymәtini rtırn sәbәblәrin biri dә nun ziylı, bәsirәtli vә zәklı lmğı idi. gün imm Hüsyn (ә) pәrdә rsınd gördüklәrini bşqlrı güzgüdә dә blә görә bilmirdilәr.

Biz indi turub günlәrin vәziyyәtini rşdırırıq, mm zmnın cmtı imm Hüsyn (ә)-ı düşünә bilmirdilәr, ncq Hüsyn ibni Әli (ә) hәr bir şyi bş düşürdü. zmnın ümumi әlqәlәr vsitәlәri bu günkü kimi inkişf tmәmişdi. Şmd bş vrmiş bir hdisәnin әbәri uzun müddәtdәn snr Mәdinә vә y Kufә cmtın çtırdı. Bәzәn dә әhli bş vrәn hdisәlәrdәn ümumi şәkildә hç bir mәlumt әldә dә bilmirdilәr. Mәsәlәn, Mәdinә hdisәsini bun misl gәtirmәk lr. İmm byәtdәn imtin dәrәk qiym qldı, Mәdinәdәn Mәkkәyә gәldi vә bir sır hdislәrdәn snr şәhid ldu. Bu mühüm hdisәdәn snr әhli gözlәrini vuşdurrq ddilәr: Qәribәdir, Hüsyn әlyhissәlm d şәhid ldu? Görәsәn , niyә şәhid ldu? ilfәt mәrkәzi ln Şm gdib mәsәlәnin nә lduğunu yındn öyrәnmәliyik.

Snrdn nçә nәfәrlik bir hyәt Şm gdib әlifә ilә görüşdü, mәsәlәni bütün tәfәrrütı ilә öyrәnib qyıtdı. Bu hyәt üzvlәrindәn mәsәlәnin nә lduğunu sruşduqd ddilәr: Sruşmyın! Biz Şmd lrkәn göydәn dş yğıb hәlk lcğımızdn qrurduq!! Biz lә şәsin ynındn gәlirik ki, şkrd çır içir vә itbzlıq dir. , fisq-fücur әhli vә mymunbzdır, hәtt öz mәhrәmlәrilә zin dir.

İmm Hüsyn (ә) blә gtsә, islml udfizlәşmәli lcğıq dyib yğ qldıqdn vә bu yld şәhid lduqdn snr nlr yuudn yılıb Şm gdirlәr. rdn qyıtdıqdn snr Hüsyn (ә)-ın sözü hqq imiş, , uzqgörәnlik dibmiş-dyә tirf tdilәr.

İmm Hüsyn (ә) bu mövzulrın hmısını әvvәldәn bilirdi vә lә bun görә dә buyurdu: Bunlr mәni öldürәcәklәr. mm bu gün sizә dyirәm, mәnim şәhdәtimdәn snr nlrın hökumәti dvm tmәyәcәkdir.

li-әbu Süfyn hökmrnlığı rtıq dvrildi vә bu iş ç tz hәyt kçirildi. li-Ümәyyә dә hkimiyyәtdә dvm dә bilmәdi, Bәni-bbs rty çııb ilfәti nlrın әlindәn ldı vә 500-il hökumәt tdi.

Kәrbәl hdisәsindәn snr rtıq Bәni-Ümәyyә hökumәtinin tәmәllәri srsılmışdı.

hökumәtin öz içindәn özünә düşmәn tpılmışdı. smn ibni Ziyd öz rәhmsiz vә dşürәkli qrdşı İbni Ziydın ynın gәlib ddi:

Tәki Ziydın bütün övldlrı ysul vә bәdbәt lydılr, mm bizim süllәnin vsitәsilә blә cinyәt törәnmәyәydi.

Yzidin fhişә vә әlqsız nsı Mәrcnә, ğlunun blә bir cinyәt törәtdiyini şitdikdә ddi:

ğlum! Sәn bu işi gördüyün üçün rtıq bhişt әtrini hiss dә bilmәyәcәk vә ndn hç bir yir görә bilmәyәcәksәn.

Qniçәn vә cinyәtkr Mәrvni-Hәkәmin qrdşı Yәhy ibni Hәkәm, Yzidin mәclisindә bir mülif kimi yğ qlıb fәryd dәrәk: Sübhnәllh! Sümәyyә (Ziydın nsı) övldı möhtәrәm lmlıdır, mm sәn Pyğәmbәr bllrını blә bir vәziyyәtdә mәclisә gәtirmisәn.

Yzidin hәyt yldşı Hindin әhvltı bu tirzlrın ydın nümunәlәrindәndir, d bir mülif kimi Yzidi tәnqid tәşinә tutdu. Yzid çrәsiz qlıb immın şәhdәtindәki rlunu inkr dәrәk ddi: Mәn blә bir işә rzılıq vrmәmişdim, bdullh ibni Ziyd özbşınlıq dib bu cinyәti törәtmişdir.

İmm Hüsyn әlyhissәlmın şәhdәtindәn Yzid ç bәdbәtlik vә zәllәtlә hökmrnlıq dib cәhәnnәmә vsil ldu. ndn snr nun özünә vәliәhd tәyin tdiyi ğlu Müviyә ibni Yzid әlifә ldu. , bir nçә gün snr mәnbәrә çııb ddi:

y cmt! Mәnim bbm Müviyә Әli (ә)- vә tm Yzid isә Hüsyn ibni Әli (ә)- qrşı mübrizә prdı. Bu mühribәlәrdә mәnim tml bbm dyil, hәzrәt Әli (ә)-l imm Hüsyn (ә) hqq idilәr. Mәn tm qrşı nifrәt bәslәyirәm, özümü isә ilfәtә lyiq görmürәm.

Çünki tm-bbm tdiklәri günhlrı bir dh tәkrr tmәk istәmirәm. lә bun görә dә ilfәtdәn imtin tmәyi mәslәhәt görürәm.

Bu tirflrın hmısı, imm Hüsyn әlyhissәlmın qiymı nәticәsindә idi.


Əmr b mәruf vә nәhy әz münkәr bir nçә hissә vә dәrәcәyә bölünür:

1-Pislikdәn çәkindirәn vә yşılığ dәvәt dәn şәs, ürәkdәn vә bütün vrlığı ilә günhlr nifrәt bәslәmәlidir. Әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrin әn birinci mәsәlәsi hicr vә rzdır (günhdn çәkinmәk vә üz döndәrmәk). Siz birisinin pis vә yrmz işlәrlә mәşğul lduğunu gördükdә, nun özü ilә dyil, işlәri ilә mübrizә tmәlisiniz. Mәsәlәn, ilәvi gt-gәliniz ln vә hәdiyyә vrib-ldığınız sәmimi dstunuz şkr bir günh tdiyini görәn zmn, n qbqkı sәmimiyyәtlә y, әksinә lrq ç tinsız vә syuqqnlıql ynşsnız, bu özü bir növ tәnbh lr.

Yri gәlmişkәn qyd tmәk lzımdır ki, insn әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr hqqınd mәntiqlә ddım tmlıdır, dh dğrusu nun әmәli mәntiqә uyğun lmlıdır. Әlbәttә, bu әks-әmәl vt tәsir göstәrә bilәr ki, әlqәnizi kәsdiyiniz şәs ruhi әzb-әziyyәt çәkib öz işindәn pşimn lsun. Әgәr sizin tәcrübәsiz gәnc övldınız vә y dstunuz çirkin bir әmәlә qurşns, sizin әlqәnizin kәsilmәsi nlrı günh dh d rәğbәtlәndirәr. Yәni nlr tm sәrbәstliklә öz günhlrını dvm tdirәrlәr. Mәsәlәn, gt-gәl tdiyiniz bir ilәnin fәsd vә günh qurşndığını gördükdә, öz brınızdn qrub әlqәnizi kәsirsiniz, çünki insn özündәn sılı lmyrq bşqlrının tәsirinә mәruz qlır. Bәzәn, günh qurşnmış bir dstumuzl әlqәmizi dvm tdirmәk nu günh rәğbәtlәndirәr vә ndn uzqlşmğımız isә nu tәnbh dәr, blә bir vәziyyәtdә әlqәmizi kәsmәyimiz mütlәq vcibdir.

İkinci mәrhәlә:

limlәrin nәzәrincә, dillә öyüd-nәsihәt vrәrәk lqı yşı işlәrә dğru istiqmәtlәndirmәk nәhy әz münkәrin ikinci mәrhәlәsidir. Bir ç insnlr vrdır ki, chilliklәri üzündәn düşmәnin tәbliğtın uyub hqq ylundn zmışlr. Bu kimi şәslәr, fәsdın yb vә zәrәrlәrini nlr üçün çıqlyıb izh dә bilәn mhribn bir müәllim, tәrbiyәçi vә ylgöstәriciyә möhtcdırlr. Bununl blә әgәr biz günhkr bir şәsi mizә vә mәntiqlә dğru yl yönәldә bilsәk, nunl әlqә slmğımız vcibdir.

Üçüncü mәrhәlә:

Bu mәrhәlә әmәl mәrhәlәsidir. Bәzәn günhkr şәs lә bir mәrhәlәdә lur ki, nә üz döndәrib uzqlşmq tәsir göstәrir, nә dә öyüd-nәsihәt vә mәntiq. Blә bir vәziyyәtdә, әmәlәn günhkr şәsin qrşısını lmlıyıq. Görәsәn әmәldәn mәqsәd nәdir?

Bәzi vtlr tәnbh tmәyimizin lzım lduğun bmyrq, әmәldәn mәqsәd hәdәlәmәk, döymәk vә yrlmq dyildir.

İslm hәddi-hüdud dinidir, islm nәzәrincә bәzi vtlr günhkr şәsә ncq tәnbh tәsir göstәrә bilәr. Әlbәttә insn blә zәnn tmәmәlidir ki, bütün yrdә düşmәnçilik vә kbudluq lzımdır.

Hәzrәt Әli (ә) Pyğәmbәrin dvrnışı brәdә buyurur:

, mülicә dәn bir hәkim idi. Hәkim, dv-dәrmnl vә lzım lduqd isә cәrrhlıq vә dğ bsmql yrlrı sğldr.

Şir dmişkәn:

Əzәldәn yğrulmuş svinclә kәdәr,

Lzım gәlsә cәrrh, әmәl dә dәr.

Əmr b mәrufun mәrhәlәlәri dә nәhy әz münkәrin mәrhәlәlәri kimidir.

Əmr b mәruf y mizә vә öyüd-nәsihәt vrmәklә vә yud d әmәllә icr lunmlıdır.

Əmәl mәrhәlәsindә tәkcә sözlә kifyәtlәnmәk lmz. Bizim ictimiyyәtin böyük yiblәrindәn biri dә, sözә hәddәn rtıq әhәmiyyәt vrmәmәyimizdir. Söz öz yrindә yüksәk әhәmiyyәtә mlikdir, hәqiqәti dnışıb, yzıb vә izh tmәyincә hç bir iş görmәk lmz. Bәzilәri isә hәr bir şyi ncq sözlә hәyt kçirmәk istәyirlәr. Bizcә bu sәhvdir. Söz lzımi şәrt ls d kifyәtdici dyil, әmәl dә gәrәkdir.

Əmr b mәruf vә nәhy әz münkәr iki hissәyә bölünmüşdür: Müstәqim vә qyri-müstәqim. Bәzi vtlr siz әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәk üçün müstәqim surәtdә müdilә dirsiniz, dh dğrusu yğ qlıb filn işi yrinә ytirmәyinizi hiş dirәm dyirsiniz. mm bәzәn dә qyri-müstәqim yll nu bş slırsınız. Mәsәlәn, bir şәsin filn әmәlini tәriflәmәklә n bu işin yşı lduğunu bildirmәk istәyirsiniz. Bu üslubun tәsir dirәsi lduqc gnişdir.

Bu mәsәlәni ydınlşdırmq üçün bir rәvyәt nәql dirik:

İmm Hәsәn vә imm Hüsyn әlyhimәssәlm uşq ikәn qc bir kişinin sәhv dәstәmz ldığını görürlәr.

İslm dәt-әnәnәsi vә psilgiysındn gh ln bu iki imm, n dәstәmzının düz lmdığını bildirmәk istәyirlәr. Digәr dәrәfdәn qcnın könlünә tunmq istәmirdilәr. Çünki kişi cıqlnıb yr! Mәnim dәstәmzım düzdür-dyә bilәrdi.

nlr qbğ gdib ddilәr: Biz hәr ikimiz sәnin hüzurund dәstәmz lırıq. Sәn diqqәtlә b vә kimin dәstәmzının yşı lduğunu d! Qc kişi: Yşı, dәstәmz lın, mәn sizin rnızd münsiflik dәrәm.

İmm Hәsәn (ә) vә imm Hüsyn (ә) hәr ikisi düzgün vә kmil bir dәstәmz ldıqdn snr , öz dәstәmzının btil lduğunu bş düşdü.

Qc dönüb bu iki imm ddi: Sizin hәr ikinizin dәstәmzı düzdür, mәnim öz dәstәmzım btil imiş.

Əgәr nlr qәzәblә: Qc kişisәn, hç utnıb әclәt çәkmirsәn! Hәlә dәstәmz lmğı bcrmırsn?-dsәydilәr, nd kişidә nmz qrşı dimi bir nifrәt hissi yn bilәrdi.

әtiblәrin biri dyir:

Mәşhәddә dinsiz bir şәs vr idi. Mәn nunl gt-gәl dib ç dnışıqdn snr, yumşlıb hәqiqi bir mömin ldu, tmmilә dәyişdi, yüksәk vә hәsss vәzifә dşıdığın bmyrq hәmişә nmzını cmtl qılmğ bşldı. Günrt vә şm nmzını Gövhәrşd mәscidindә, mәrhum Nәhvәndinin rsınd qılırdı. Münsib bir fürsәt әldә tdikdә cmt nmzınd iştirk dәrkәn pltrlrını syunub çiyninә bir әb slrdı... Bir müddәtdәn snr nu dh görmәdik, sәfәrә gtdiyini tәsәvvür tdik. Bir yli srqlşdıqdn snr dstlr , burddır, özü gәlmir-ddilәr.

Nәhyәt mәlum ldu ki, hәm cmt nmzını, hәm dә bizi tәrk tmişdir. Bu mömin kişinin birdәfәlik dindәn üz döndәrmәsinin sәbәbini öyrәnmәk mәqsәdi ilә tәdqiqt prmğ bşldıq.

Bu mcәr ilә mrqlnrq nәhyәt öyrәndik ki, hәmin şәs cmt nmzınd iştirk dib dördüncü, bşinci sırlrd dynırmış. Bir gün pişnmzın rsınd vә birinci sırd dynmış mürtәc şәslәrdәn biri nmz vtı ön sırdn durub sırlrı kçәrәk bşinci sıry gәlib çtır vә bu kişi ilә üzbәüz turub dyir:

Sizә bir sul vrmәk istәyirәm, siz müsәlmnsınız ys...?

Bu kişi:

Bu sul nәdir ki, mәndәn sruşursunuz?

Mürtәc kişi:

hiş dirәm, buyursınız ki, siz müsәlmnsınız y y?

, ddi:

Sәn nә dmәk istәyirsәn, әlbәttә ki, mәn müsәlmnm, әgәr müsәlmn lmsydım bury gәlmәzdim.

Mürtәc vә özünü müqәddәsliyә vurn kişi:

Əgәr müsәlmnsns, bәs niyә üzünü qırıb bu kökә slmısn?-dyә sruşdu.

Söz bury ytişdikdә kişi:

Bu mәscid, bu cmt nmzı, bu din vә mәzhәb özünüzün lsun, mәn gtdim-dyә yğ qlıb yl düzәlir.

Bu d üzdәnirq nәhy әz münkәrin bşq nümunәsidir. lqı dindәn qçırtmq vә din düşmәnlәrinin syını rtırmq üçün bundn d tәsirli bir sәbәb tpmq lrmı?

Bir gün rici bir ju ld dindr bir qızın hkyәsini uyurdum:

Şhzdәlәrin biri n vurulmuşdu. , ç şәhvәtpәrәst lduğun görә, qızı tr slmq istәyirdi. Bu dindr, ismәtli vә nәcbәtli qız hç cürә n tәslim lmurdu.

Nәhyәt şhzdә mәyus lub qızdn әl çәkdi. Nçә gündәn snr bir nәfәr qızın tәrәfindәn n әbәr gәtirib ddi:

qız bir müddәt sәninlә ş güzәrn kçirmәyә hzırdır vә...

Şhzdә tәәccüblәnib bu brәdә tәdqiqt prmq qәrrın gәlir, görәsәn nә üçün blә bir nәcbәtli vә iffәtli qız birdәn-birә әyyşlıq vә şgüzәrnlığ myl slmışdır?!

Bir qәdәr mrqlndıqdn snr mәsәlәnin sәbәbini öyrәnir. mcәr bundn ibrәt idi ki, bir kşiş bu qızın yüksәk dini әhvl-ruhiyyәyә mlik lduğunu duyub, nun әqidәsini dh d rtırmq qәrrın gәlir. Bir gün , qızın ynın gdir vә n mürciәtlә:

Sәnә bir hәdiyyә gәtirmişәm,-dyir.

nlr üzbәüz turrkәn ruhni kşiş töhfәni qızın qrşısınd yrә qyur vә örtüyü nun üstündәn çәkir. Qız qrşısınd bir ölünün kәllәsini gördükdә diksinәrәk bu nәdir?-dyә sruşur.

Kşiş: nu qәbristnlıqdn gәtirmişәm, sәn nun brәsindә dәrindәn fikirlәşsәn, dünynın nә qәdәr vәfsız lduğunu duycqsn...

Kşiş bu işi ilә qızın ürәyindә dinә qrşı lә bir nifrәt yrtdı ki, :

Dünynın snu blә lcqs, bәs nә üçün bu bşgünlük yşyışı özümә hrm dim?-dyә, әyyşlıq vә pzğunluğ qurşnır.

Bu d ynlış öyüd-nәsihәtin bşq bir nümunәsi. Biz rtıq bu kimi tövsiyә vә nәsihәtlәrin tәsirinin mәnfi lduğun innmlıyıq.

Bu mövzu ilә әlqәdr mәnim özümün bir tirәm vrdır:

Qumd lrkәn ynicә işә bşlmış mәşhur bir şirkәtin mşını ilә sәfәrә çıdım..

Vәrmin şәhәrindә sürücünün ürәyindә mәnә qrşı ikrh hissi yndığını duydum, әlbәttә biz әvvәldәn bir-birimizi tnımırdıq. z snr ndn:

Mşını hrd slycqsınız?-dyә sruşdum?

Bilmәk istәyirdim ki, mşın yl üstündәki ymәknlrd slyrkәn nmz qılmğ vt lcq y y. , cvbımı lә bir tәrzdә qytrdı ki, Mәşhәdә kimi bir kәlmә dә lsun blә, dnışmğ cәsrәtim çtmdı. öz- özümә ddim, bu şәs müsәlmn dyil, yәhudidir. Simnn şәhәrindә mşın dyndı. Mәn dәstәmz lrkәn gördüm ki, sürücü yqlrını yuyur, mәn nun dәstәmz lıb nmz qıldığını gördüm. Mәn nun müsәlmn lduğunu vә nmz qıldığını yәqin tdim. nun bizimlә rәftrı qbqkı kimi idi. Mәndәn bir turcq rd iki nәfәr Türbәtli tәlәbә әylәşmişdi. Sürücü nlr mәhәbbәt göstәrirdi. Yuulmsın dyә tәlәbәlәrin birini çğırıb öz ynınd turtdu. Nәhyәt bu müәmm mәnim üçün hәll ldu. sürücü bütün bәdbәtliyinin sәbәbini mlllrd görürdü. Bu kimi tәsәvvürlәr bir ylnış vә yrsiz әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrin nәticәsindә yrn bilәr.

Bu işlәr, lqı dindәn uzqlşdırrq, nlrı bәdbәt tmәk, dinә vә ruhniyyәtә qrşı düşmәn yrtmqdır. öz-özümә ddim, llh tsın rәhmәt lәsin, mlllrl düşmәn ls d, islml düşmәn dyil, nmz qılır, ruc tutur, imm Rz (ә)-ın ziyrәtinә gdir vә s...


Ddiyimiz kimi, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr iki hissәyә bölünür: Nәzәri vә әmәli. Bunlrın hәr birisi özü-özlüyündә müstәqim vә qyri-müstәqim hissәyә yrılır.

Siz qyri-müstәqim yll әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәk istәsәniz, ilk mәrhәlәdә slh, tәqvlı, pәhrizkr vә öz lminizә әmәl dәn müsәlmn lmlısınız. Әmәlin tәsir dirәsi bşq millәrdәn lduqc gnişdir. Söz әmәl qәdәr tәsir göstәrә bilmәz. lqın filsflr dyil, Pyğәmbәr vә övliylr itәt tmәsi bizim iddimızı ydın şәkildә sübut dir.

Çünki filsflr cәmiyyәtdә ncq bir mәktәb vә idlgiy şılyırlr. tğın bir guşәsindә turrq kitb yzıb cәmiyyәtә tәhvil vrirlәr. mm pyğәmbәrlәr vә övliylr idlgiyy әhәmiyyәt vrmәklә ynşı, tm qәtiyyәtlә öz ddiklәrinә әmәl dirlәr. Dh dğrusu, insn әvvәl әmәl dib snr dnışrs, sözünün tәsiri nçә dәfә rtr.

Əli ibni Əbi Tlib әlyhissәlm buyurur:

Mәn hç vt sizi özüm әmәl tmәdiyim bir şyә dәvәt tmәmişәm vә hblә kimsәni özüm tәrk tmәdiyim bir әmәldәn çәkindirmәmişәm. özüm tәrk dәn kimi sizi dә çәkindirәrәm.

lqı dilinizlә dyil, әmәlinizlә dinә dәvәt din. İnsn әmәl dәrsә, cәmiyyәtdә lduqc rtıq tәsir bğışly bilәr.

Müsir vә mәşhur filsf Jnplın bu mövzu ilә әlqәdr yni bir sözü vrdır. Bu sözün yniliyi lms d, yni bir ifdә ilә bәyn dilmişdir, , dyir:

Mәn cәmiyyәti özüm gördüyüm işә dәvәt dәrәm, , düz dyir, siz öz әmәlinizdә cәmiyyәti pisliyә, yud yşılığ dәvәt dәrsiniz. Şübhәsiz ki, sizin әmәliniz öz ictimiyyәtinizdә bir növ sәdqәt yrdcqdır, bu inkr dilmәz bir hәqiqәtdir. Әslindә biz cәmiyyәti öz gördüyümüz işә dәvәt dirik. İnsn, lqı özü çәkinmәdiyi bir әmәldәn uzqlşdırmq istәsә, nun fәliyyәti nәticәsiz qlr. Mәn sizә dsәm, siz mәnim әmәlimә dyil, sözümә bın! Bu iş mümkün lsı dyil. Birinci dәrәcәdә әmәl vә snr isә söz öz tәsirini göstәrir.

Hәr bir islhtçı şәs birinci dәrәcәdә özü slh lmlıdır. özü sırvi әskәrlәrlә bәrbәr irәlilәyәn sәrkәrdә ilә, rd dynıb ylnız әmr dәn sәrkәrdәnin fәrqi çdur. Pyğәmbәr vә övliy hәmişә: Biz gtdik siz dә rdımızc gәlin!-dyә әmr dәrmişlәr.

Rәsuli-әkrәm (s) öz buyurduqlrın әmәl tmәsәydi islm rdusu bu qәdәr müvәffәqiyyәt әldә dә bilmәzdi. lq: Gcә nmzı qılın!-dyә әmr tsә dә, özü hmıdn ç ibdәt dәrdi. İnfq vә fәdkrlıqd d blә idi. , özü birinci fәdkr idi. Yәni әvvәl özü bşlyr, snr bşqlrın әmr dәrdi. , Cihdun fi sәbilillh dyә әmr tdikdә, özü vә qhum-әqrәbsı cәbhәnin ön sırsınd dynırdılr. Tәbiidir ki, Pyğәmbәrin bu işi bşqlrını d rәğbәtlәndirirdi. nlr, Pyğәmbәrin öz istәklilәrini ölümә ylldığını vә özünün hmıdn әvvәl silhlnıb düşmәnin üzәrinә hücum tdiyini vә bu yld ziyn görüb dişinin sınmsını müşhidә tdikdә, rtıq nun hәqiqәt lduğun innırdılr.

Pyğәmbәrin (s) Hәmzyi Syyidüş-şühәd vә әli әlyhissәlmdn istәkli dmı vr idimi? , Bәdr dvsınd hmıdn әvvәl bu iki nәfәri mydn göndәrdi. Hәzrәt Әli (ә) Pyğәmbәrin әmiğlusu vә kürәkәni idi, , Pyğәmbәrin ğlu kimi idi. Çünki, Әli (ә) Pyğәmbәrin vindә böyüyüb, by-bş çtmışdı.

Əvvәlcә istәkli әmisi Hәmzә vә әmiğlusu әbiübәydә ibni Hrisi mühribә mydnın göndәrdi.

Hüsyn ibni Әli әlyhissәlmın әmәli ç idi, ys ütbәsi? әmәllәrinin miqdrı ütbәlәri ilә müqyisәdә qt-qt ç idi. Әmәl ln yrdә sözә htiyc duyulmur. , öz ütbәsindә fәryd dәrәk buyurdu:

Öz qnını bizim ylumuzd ıdıb, şәhdәt zirvәsinә yüksәlmәk istәyәnlәr bizimlә gәlә bilәrlәr, bşq mәqsәdlәri lnlr qyıtsınlr. Cnındn kçmәyәnlәr bizimlә gәlmәsinlәr. Bizim qfilәmiz cndn kçәnlәrin qfilәsidir. Görürsünüz ki, imm Hüsyn (ә)-ın әn istәklilәri cndn kçәnlәrin qfilәsindә idi. Hüsyn (ә) öz әzizlәrini Mәdinәdә qyub gәlsәydi, kimsә tirz dәrdimi? әlbәttә y! İmm әgәr öz әzizlәrini Kәrbәl sәhnәsinә gәtirmәsәydi, nun qiymı bu qәdәr mәnәvi dәyәrә mlik l bilmәzdi. Hüsyn әlyhissәlm llh ylund öz qnın bynıb şәhid ldu. , öz vr-yunu tmmilә bu yld fәd tdi. İmm Hüsyn (ә)-ın әzizlәri bury zrl dyil, әqidә vә imn üzrә gәlmişdilәr. İmm bu sәfәrdә zәrrәcә ls ürәyindә qru hissi lnlrı gәtirmәmişdi. Hәmin sәbәbә әssәn İmm әlyhissәlm nunl gәlәnlәri yl uzunu iki-üç dәfә sındı vә imthndn çımynlrı qytrdı.

İmm Mәkkә şәhәrindәn hәrәkәt dәrkәn:

Cnındn kçmәyә hzır lmynlr qyıtsınlr-dyә әmr tdi. mm bәzilәri lә tәsәvvür dirdilәr ki, bәlkә dә imm Kufәyә mәnfәәt dlınc gdir, nlr: Biz, qfilәdәn gri qlmmlıyıq dyә, yl düşdülәr. Çöl әrәblәrinin bir hissәsi imm Hüsyn әlyhissәlm qşuldulr. İmm (ә) yl uzunu blә bir ütbә udu: y cmt! Bizim müvәffәq lub yüksәk mәqm vә vәzifәlәr әldә dәcәyimizә ümid dәnlәr sәhv dirlәr. Bu ütbәdәn snr çlrı qyıtdılr. İmm tz-tz n qşuln cmtı sınyırdı, şur gcәsi isә snuncu sınq hәyt kçirildi. gcә immın bütün sәhbәlәri sınqdn çıdı.

Nsiüt-tәvriin müәllifi sәhv dәrәk yzır ki, şur gcәsi imm Hüsyn әlyhissәlm ütbә uyub öz mәqsәdini bildirdikdә, bir dәstә Hәzrәti tәrk dib qçdılr. Tri kitblrının hç birisi bu mәtlәbi tәsdiq tmir. şur gcәsi immın sәhbәlәrindәn hç birisi Hәzrәti tәrk tmәdi. gcәyә kimi imml qlnlr bütün imthnlrdn çımışdılr.

Әgәr şur gcәsi immın sәhbәlәrindәn bir nәfәr dә ls blә düşmәnә qşulub özünü tәhlükәdәn qurtrsydı, bu İmmın mәktәbinә böyük bir nöqsn hsb dilәrdi. Әksinә lrq gcә düşmәn rdusundn yrılrq imm qşuln d ldu. Әgәr Hüsyn ibni Әli әlyhissәlm nә kimi tәhlükәlәrlә qrşılşcqlrını bildirmәsәydi, l bilәrdi ki, Kәrbәl hdisәsindәn snr cmtın yrısı qyıdıb immın әlyhinә tәbliğt prydılr. Çünki hç vt cәbhәdәn qçnlr-mәn qrub qyıtdım-dmәz.

Əksinә hәr kәs öz yrinә ln ylnçı bir mәntiq uydurub özünә bәrәt qzndırrdı.

Hüsyn ibni Әli әlyhissәlm rdu bşçılığın nmizәd ln Hürr ibni Yәzid Riyhini özünә dğru cәlb tdi. Qyd tmәk lzımdır ki, Hürr di bir şәs dyildi. Hmı bilir ki, düşmәn rdusund Ömәr Sәddәn snr ikinci böyük şәsiyyәt Hürri idi. , zirәk vә şücәtli bir kişi idi. Hüsyn ibni Әli (ә) nu, özünә birinci qılınc çәkәn şәs lmsın bmyrq, әmәli әmr b mәrufl cәzb dib tövbә dәnlәrin cәrgәsinә dil tdi. Bu kişi, öz rәşdәt vә fәdkrlığı ilә mәşhur idi. , min nәfәr tlı ilә immın qrşısını kәsmәyә tpşırıq lmışdı.

İmm әlyhissәlm nu kövrәltdi, ürәyinә hәqiqәt işığı sldı. , ilk növbәdә dünypәrәst bir dm idi, mm tәbiәtindә ln pklıq nu imm Hüsynә dğru yönәltdi.

mm, digәr tәrәfdәn dә , hәr bir insnın vücudund ln fitrәtә görә, öz-özünә Ölsәm, bir dh rvd-uşğımı görmәyәcәyәm, ml-dövlәtimi itirәcәyәm, mәn öldükdәn snr bәlkә dә düşmәn vr- yumu müsdirә dib uşqlrım hç nә vrmәyәcәk vә...-dyirdi.

Blә bir vәziyyәtdә insn iki ylun yrıcınd çşıb qlr. Bir nәfәr Hürrün titrәdiyini gördükdә, n mürciәtlә: Nә üçün titrәyirsәn-ddi. , lә tәsәvvür dirdi ki, Hürr qrusundn titrәyir. Hürr: Sәn mәnim nә kimi vicdn әzbı çәkdiyimi bilmirsәn. Mәn özümü Bhiştlә Cәhәnnәm rsınd sәrgәrdn görürәm, nәqd cәhәnnәmi, ys nisyә bhişti sçmәk üçün tәrәddüddәyәm-ddi.

Hürr dәrin iztirb kçirirdi, , qәti qәrr gәlә bilmәmişdi. Düşmәn bilmәsin dyә, özünü yvşc kәnr çәkib tını qmçılyrq imm Hüsyn әlyhissәlmın ymәlәrinә dğru gtdi. , imm Hüsyn әlyhissәlmın sәhbәlәri nun hәmlә dәcәyini tәsәvvür tmәsinlәr dyә, tәslim lmq vә mn istәmәk nişnәsilә qlnını tәrsinә tutdu.

nunl ilk rstlşn imm Hüsyn әlyhissәlm idi. İmm ymәnin qpısınd dynmışdı. Hürr: Əssәlmu әlәykә y әb әbdullh dyә slm vrdi. Snr İmm mürciәtlә:- Mәn günhkrm, mәn bәdbәtәm, mәn sizin ylunuzu bğlyn günhkrm...-ddi.

, әlini llh dәrghın uzdıb ddi: İlhi! Mәn sәnin övliylrını qrutmuşm, mәni bğışl!

Hürr İmm mürciәt dәrәk: Mәnim günhlrımı qnımdn bşq hç bir şy yuy bilmәz. hiş dirәm buyursınız ki, mәnim tövbәm qәbul lr ys y?

Hәzrәt buyurdu: Əlbәttә ki, qәbul lr!

Hürr svinәrәk ddi: Tövbәm qәbul lduğun görә llh şükr dirәm, indi isә mydn gdib öz qnımı sizin ylunuzd ıtmq üçün izn istәyirәm.

İmm buyurdu: y Hürr! Sәn bizim qnğımızsn, tdn nib ymәyә gәl ki, sәnә qulluq dәk! mm Hürr tdn nmәdi, iczә lıb mydn gtdi vә әbәdi sәdәtә qvuşdu.

Burd görürük ki, әmәli әmr b mәruf tәbliğ vә qiymın dәyәrini yüz dәfә rtırır.

Әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr İmmın qiymını dәyәrlәndirdiyi kimi, imm Hüsynin qiymı d әmr b mәruf vә nәhy әz münkәri dәyәrlәndirir. Görәsәn bu nә dmәkdir? Mәgәr Hüsyn ibni Әli әlyhissәlm bir islmi qnunun dәyәrli, yud dәyәrsiz lmsınd tәsir göstәrә bilәrmi?! Y, hç dә blә dyildir, biz dmәk istәmirik ki, islmd әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr qnunu müәyyәn bir dәyәrә mlik idi, imm Hüsyn (ә) gәlib bu әslin dәyәrini dh d çltdı.

Bu iş imm vә pyğәmbәrin y, ncq llhın işidir. Bu üsullrı insnlr üçün göndәrәn llh, nlrın dәrәcә vә dәyәrini dә tәyin tmişdir. Hәtt, pyğәmbәr dә bu kimi üsullrı dәyişdirmәyә qdir dyildir.

Dini lmlәrdә mәqmi isbt vә mәqmi sübut dlı iki mütәlif trmin vrdır.

İzh: Mәsәlәn, bir şәhәrdә nçә nәfәr ürәk hәkimi ls, nlrın yni sәviyyәli vә yud mütәlif dәrәcәli mütәәssis lmlrı mümkündür. lq bunlrı bir-birindәn ncә yırd tmәlidir? nlrı lduğu kimi tnımq mümkündürmü? Bәzәn cmt bu hәkimlәri bir-birindәn yırd dә bilәrlәr vә bәzәn dә mümkündür ki, birinci dәrәcәli hәkimi ikinci dәrәcәli kimi tnısınlr. Dmәk burd mәqmi-isbtl mәqmi-sübut bir-birindәn fәrqlidir.

Biz tәsәvvür tdiyimiz şy-in mhiyyәti nun hәqiqi mhiyyәti ilә fәrqlәnir. Hәqiqәt budur ki, imm Hüsyn (ә) әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrin dәyәrini islmd y, islm dünysınd rtırdı. Çünki şәyun fi nәfsh mәqmınd bir şyin dәyәrini çldıb-zltmq Hüsyn ibni Әli (ә), Pyğәmbәri-әkrәm (s) vә әli ibni әbu Tlibin itiyrınd dyil. llh özü hәr bir әssı müәyyәn qәdәr dәyәrlәndirmişdir. Görәsәn islmi cәmiyyәt, islmi dәyәrlәri mәqmi sübut vә mәqmi şyun fi nәfshdә tәyin lunn kimi tnıyırmı? yr! Ç vt bu mәsәlәnin tm әksi lur, yәni cәmiyyәtdә birinci dәrәcәdә әhәmiyyәtә mlik ln üsul әsl diqqәt ytirilmir vә әvәzindә mәnsız bir şy hәddindәn rtıq dәyәrlәndirilir. Әli (ә) buyurdu: Mәncә islm, lq rsınd tәrs üzü gyilmiş bir kürk vәziyyәtinә düşәcәkdir.

Kürkün tәrs üzü gyildiyi kimi, islmı d әksinә tәbliğ dәcәklәr. İnsn kürkün tәrs üzünü gysә nәinki qızışmz, üstәlik gülünc bir görkәmә dә düşәr.

Müsәlmnlrın nәzәrincә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrin dәyәri mütәlifdir. Bu mәsәlәni müsәlmn limlәrinin nәzәrincә izh dirik. Bu limlәr әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr qnununun mhiyyәti brәsindә lmi mübhisәlәr prmış vә nun qiymәtini müәyyәnlәşdirmişlәr. Lkin qyri-müstәqim mübhisәlәrdәn dә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrin dәyәrini nlmq lr. Rәsuli-әkrәm buyurdu:

Əgәr insn islmd bir-biri ilә zidd ln iki mühüm işlә rstlşrs, nlrın dh әhәmiyyәtlisinә әmәl dib, bşqsını tәrk tmәlidir.

Mәsәlәn: әgәr siz qәsb lunmuş yrdә birisinin suy düşüb bğulmsını gördükdә nә tmәlisiniz? İczәsiz bşqsının trpğın dil lmql sud bğulnı ils tmәk lrmı? Birinci iş hrm, ikincisi isә vcibdir. Nә tmәli? Qәsb lunn yrә dil lub bğuln şәsi ils tmәli vә y öz yrimizdә dynıb qәsbi yrә yq qymmlı vә bir insnın sud qәrq lmsın lqyd hld bmlıyıqmı? Burd hәr iki mövzuy hörmәtlә ynşmlıyıq: İbni әsir bir hәdisin hqqınd blә dyir:

Əgәr bir mәsәlә lqın yrinә vә bir nәfәrin zәrәrinә ls, lqın yrini bir nәfәrin zәrәrindәn üstün tutmlıyıq.

İbni әsirin ddiyi söz, böyük mәslәhәtin kiçik mәslәhәtә üstün gәlmәsinin bir nümunәsidir vә bu hәdisi ncq bir mövzuy hәsr tmәk lmz.

1-özgәnin mlının hörmәtini slmlıyıq;

2-Nәfs vә cnın hörmәti hәmişә mlın hörmәtindәn üstündür, dmәk mlı cn fәd tmәliyik, blә bir vәziyyәtdә qәsbi yrә dil lmğımız nәinki günh syılmır, üstәlik llhın әmrini yrinә ytirdiyimizә görә svb d hsb dilir.

Əmr b mәruf vә nәhy әz münkәr brәsindә yrnn sul budur ki, bu iki vәzifәnin hәdd-hüdudu hr kimidir? әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәk istәyәn şәs hr kimi irәlilәmәlidir? Hç bir tәhlükә qrşısınd lmdığımız hld tәnbәllik tmәyәrәk ilhi vәzifәni yrinә ytirmәliyik. İnsn әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr dәrsә mlın zәrәr dәyәcәyini, hәytını itirәcәyini, öz ilәsinin ölüb vә y әsir lcğını yәqin bilsә nә tmәlidir? Blә bir vәziyyәtdә: Cnımız, mlımız, brımız, hysiyyәtimiz tәhlükәdәdir-dyә bu ilhi vәzifәdәn byun qçır bilәrikmi? İslm, möminin bır vә cnın sn dәrәcә әhәmiyyәt vrir, siz bәdәninizi hç bir sәbәb lmdn zcıq cızmğ blә hqlı dyilsiniz, qlmışdı ki, cnınızı tәhlükәyә slsınız. Şübhә ydur ki, insn öz cnını tәhlükәyә slmmlıdır.

Qurn buyurur:

Öz әlinizlә özünüzü tәhlükәyә tmyın.

Çlu brcunuz ls, yud öz şqinizdә müvәffәq lmsnız d özünüzü dmdn yrә tmğınız düzgün dyildir. Qurn sui-qәsd brәsindә çıq-şkr buyurur:

Qәsdәn özünü vә y bşqsını öldürәn şәsin cәzsı cәhәnnәmdir, , hәmişәlik cәhәnnәmdә qlmlıdır.

Öz cnlrının itiyr shibi lduğunu tәsәvvür dәnlәr ynılırlr. Әlinizdә ln ml tәkcә sizin özünüzün dyildir, ilk mәrhәlәdә cәmiyyәtin, snr isә sizindir. Siz ndn istifdә tmәkdә zdsınız, mm isrfdn çәkinmәlisiniz. Siz dyә bilmәzsiniz ki, öz mlımdır, könlüm istәdiyini dәrәm, isrf dib çölә tökәrәm. Könlüm istәsә pltrımı cırr, myvәni dә rb dib çölә tökәrәm vә... yr! İslm hç kәsә blә bir hqqı vrmir. Ml, cn, bır, hmısı möhtәrәmdir.

Mәgәr ictimiyyәtdә özünüzün töhmәtlәnmәyinizә vә hörmәtdәn düşmәyinizә sbәb ln bir iş görә bilәrsinizmi?

Əlbәttә bizim mәqsәdimiz bu mövzulrın üzәrindә mübhisә prmq dyildir. Söz bursınddır ki, görәsәn insn әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr uğrund öz cn, ml vә vrındn kçә bilәrmi?

Pyğәmbәr (s) buyurmuşdur:

Bir-birilә zidd ln iki dәyәrli mövzu ilә rstlşdıqd nçr lrq kiçiyi böyüyә fәd tmәliyik.

Bәzi islm limlәrinin nәzәrincә insn özünә bir zәrәr ytişәcәyindәn qrmyınc әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr dә bilәr, mm ciddi bir tәhlükә htiml vrildikdә bu fikirdәn dşınmlıdır.

Bәzilәri isә dyirlәr ki, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr bu mövzulrdn dh mühümdür. Biz hәr şydәn әvvәl әmr vә nәhy tdiyimiz mәsәlәlәr hqd düşünmәli nlrın әhәmiyyәtini öyrәnmәliyik. Mәsәlәn, küçәni zibillәyәn şәsi bu işdәn çәkindirdikdә nlyiq sözlәr şidәcәyimizi htiml tsәk, öz fikrimizdәn dşınmlıyıq.

Bәzәn, әmr vә nәhy tdiyimiz mәsәlәnin әhәmiyyәti cn, ml, bır vә hysiyyәtdәn qt-qt çdur. Mәsәlәn, Qurnın tәhlükәyә düşmәsini müşhidә tdikdә, vtı itirmәdәn әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәliyik. Qurn şkr şәkildә buyurur: Pyğәmbәrlәrin mәqsәdi bәşәr ictimiyyәtindә әdlәt yrtmqdır.

Qurn ynә dә buyurur:

nd lsun ki, biz pyğәmbәrlәrimizi çıq-şkr dәlillәrlә [möcüzәlәrlә] göndәrdik. Biz nlrl birlikdә [llhın hökmlәrini bildirәn sәmvi] kitb vә әdlәt tәrәzisi [şәriәt] nzil tdik ki, insnlr [bir-biri ilә] әdlәtlә rәftr tsinlәr.

Rәsuli-әkrәm buyurdu:

Zülm vә sitәm әssınd bәrp lunn ictimiyyәtlәrin hç birisi rtıq yşmycqdır.

İslm, müsәlmnlrın birliyinә lduqc әhәmiyyәt vrir. llh-tәl Qurnd buyurur:

Hmınız bir yrdә llhın ipindәn [dinindәn] möhkәm ypışın vә bir-birinizdәn yrılmyın.

Düşmәn cürbәcür hiylә vә plnlrl müsәlmnlrın rsınd tәfriqә slmğ çlışır. Blә vәziyyәtdә, cnım, brım tәhlükәdәdir, ictimiyyәt bunu bәyәnmir dyәrәk, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrdәn byun qçırmlıyıqmı?!!!

Y, hç dә blә dyildir, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrin hәddi-hüdudu ydur. İslmın hökmlәri tәhlükә ilә rstlşdıqd, bütün vrlığımız (cn, ml, bır, hysiyyәt vә s...) bhsın qutrcğını yәqin bilsәk dә blә, tm rәşdәtlә yğ qlıb әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәliyik. İmm Hüsyn (ә) sübut dir ki, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәri yrinә ytirmәk üçün öz cn, ml, sәrvәt vә әzizlәrimizi әsirgәmәmәli vә bu yld bütün mәlmәtlәrә dözmәliyik. Görәsәn dünyd Hüsyn ibni Әli (ә) kimi әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsinә әhәmiyyәt vrәn bir şәs tpılrmı?

İmm öz qiymını bşlyrkәn kimsә nu tәsdiq tmәdi.

Çünki, nlr lә tәsәvvür dirdilәr ki, İmm mәqm üçün qiym dir vә bunun nәticәsi yşı lmycqdır. İmm (ә) nlrın birinin cvbınd buyurdu:

L yәf әlәyyәl әmr

Yәni, sәn ddiyini mәn özüm dә bilirәm. Hüsyn (ә)-ın nәzәrincә, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr qәdәr әhәmiyyәtlidir ki, nun ylund cndn kçmәk dә lr. Әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr imm Hüsyn (ә)-ın qiymını, İmmın qiymı d әmr b mәruf vә nәhy әz münkәri dәyәrlәndirdi.

Əmr b mәruf vә nәhy әz münkәrin hәddi-hüdudu ydur. mm bәzi әsrәtlәrlә rstlşdıqd әmr vә nәhy tmәkdәn çәkinmәliyik. Mümkündür ki, insn bir tәrәfdәn islm idmәt tmәk mәqsәdilә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tsin, mm yni hld hәmin işin nәticәsindә idmәtindәn nçә dәfә rtıq islm әsrәt ytirsin. Blә lrs, insn әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәmәlidir.

Bir ç insnlr vr ki, nәhy әz münkәr tmәlәri hç nәticә vrmir, üstәlik nәhy tdiklәri şәsin könlündә islm qrşı nifrәt hissi dә ydırlr.

Hüsyn ibni Әli (ә) öz qiymının sәbәblәrindәn birinin әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr lduğunu bәyn tmişdir.

Müviyәnin zmnınd İmmın dvrnışındn nun mühüm bir qiym üçün hzırlıq gördüyünü sçmәk lrdı. Bәzi rәvyәtlәrә әssәn, İmm, mind Pyğәmbәrin sәhbәlәrini bir yrә tplyr, dnışr, hәqiqәti nlr çıqlyr vә ictimiyyәtin vәziyyәtini әks tdirәrmiş. Hәzrәt buyurdu: Bu vәzifә (әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr) sizin üzәrinizә düşmüşdür. Bu mcәr Töhәfül-üqul dlı kitbd gniş surәtdә nәql lunmuşdur.

Hüsyn (ә), Müviyәnin ömrünün sn günlәrindә n göndәrdiyi bir mәktubd blә yzırdı: y Müviyә ibni әbi Süfyn, llh nd lsun! Mәn llh dәrghınd tәqsirkr lduğumdn qrduğum görә sәnә qrşı mübrizә prmırm.

İmm bu mәktubl Müviyәyә bildirmәk istәyir ki, mәnim skit turub dinmәmәyim, mübrizә fikrindә lmmğım mәnsınd dyil, әksinә mәn mübrizә üçün münsib bir fürsәt trırm.

İmm Mәkkdәn çıdığı gün Mәhәmmәd ibni Hәnәfiyyәyә yzdığı vәsiyyәtnmәdә öz qiymının sәbәbini blә bәyn tdi:

Hәqiqәtәn mәn, şәr yrtmq, fitnә-fәsd törәtmәk, zülm vә şgüzәrnlıq üçün dyil, cәddimin ümmәtini islh tmәk, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr tmәk üçün çımışm.

İmm Hüsyn yl uzunu bir nçә dәfә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsindәn söhbәt çmış, mm bir dәfә dә lsun blә byәt, y dәvәt sözünü dilinә gәtirmәmişdir. Mrqlıdır ki, İmm yl uzunu qrunc vә mәyusdici әbәrlәr şidәrkәn, әhvl-ruhiyyәsi zәiflәmәmiş, üstәlik әvvәlkindәn dh kәskin ütbәlәr umğ dvm tmişdir. İmm әlyhissәlm Müslümün şәhdәt әbәrini şitdikdә mәşhur bir ütbә umğ bşldı:

İnnәd-düny qәd tәğәyyәrәt vә tәnәkkәrәt vә әdbәrә mәrufәh vәstәmәrrәt hiz

Snr buyurdu:

Әl tәrvnә әnnәl hәqqә l yumәlu bihi vә әnnәl btilә l yәtәnhi әnhu liyәrğәbәl mminu fi liqillhi mәhq

Mәgәr görmürsünüz ki, hqq әmәl lunmur, ilhi qnunlr isә tpdlnır? Bir blә fәsdın yyılmsını vә kimsәnin [günhkrlrı gördüklәri işlәrdәn] çәkindirmәmәyini görmürsünüz? Blә bir vәziyyәtdә möminlәr, llh qvuşmlrını nәzәrә lrq öz cnlrındn kçmәlidirlәr.

Burd görürük ki, imm Hüsyn (ә) bu işi ncq özünә dyil, lәcә dә bütün möminlәrә brc bilmişdir. İndi isә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsinin nә qәdәr әhәmiyyәtli lduğunu bş düşürük. İmm yl uzunu bәyn tdiyi bşq bir ütbәdә dövrün vәziyyәtini blә çıqlyır:

İnni l әrәl mvtә ill sәdәtәn vәl hәytә mәz-zliminә ill bәrm

y cmt! Mәn blә bir vәziyyәtdә ölümü sәdәt vә şәhdәtdәn bşq bir şy bilmirәm. Mәn bu vәziyyәtdә ölümü hqq ylund şәhid lmq, sitәmkr vә zlımlrl yşmğı lçqlıq bilirәm. Mәn sitәmkrlrl sziş dәn dyilәm. İmm İrq sәrhәddinә ytişәrkәn Hürr ibni Yәzidi Riyhın rdusu ilә rstlşdı, , min tlı ilә İmmı qrşısını kәsmәk vә hәzrәti Kufәyә prmq hqqınd göstәriş lmışdı. Dmәk lr ki, tәqribәn bütün ümidlәr üzülmüşdü. İmm bu hәsss mövqdә Rәsuli-әkrәmin әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrә id hәdislәrindәn bir nümunәsini bәyn tdi:

y cmt, hәr kim llhın qnunlrını dәyişdirәn, hllı hrm vә hrmı isә hll dәn, bytül-mlı öz könlü istәdiyi kimi әrclәyәn, ilhi hüdudlrı şn vә müsәlmnlrın qnını ıdn bir hökumәti görüb skit turs, llh nlrı zlımlrın mәskәni ln Cәhәnnәmә prr.

Bu ilhi bir qnundur, hәqiqәtәn, llh bu işi görәcәkdir. Snr Hәzrәt buyurdu:

Bu gün hökumәt dәnlәr (li-ümәyyә) dә:-blәdirlәr. nlr hlllrı hrm vә hrmlrı isә hll tdilәr, ilhi hәdlәri şıb müsәlmnlrın bytlü-mlını öz şәsi mllrı kimi әrclәdilәr. Bu vәziyyәti müşhidә dib hç bir söz dmәdәn skit turn şәs nlrdn (zlımlrdn) syılır.

İmm öz sözünә dvm dәrәk: Mәn, cәddimin әmrlәrini yrinә ytirmәk üçün bşqlrındn dh lәyqәtliyәm.

Biz imm Hüsyn әlyhissәlmın üsusiyyәtlәri ilә tnış lduq. Hәqiqәtәn nun dı tri byu yşmlıdır. Çünki , ncq özünü y, cәmiyyәtini düşünürdü. , özünü bәşәri müqәddәsliklәrә, tövhidә vә әdlәtә fәd tdi. lә bun görәdir ki, lq hmılıql nu svir. Biz, mәnәm-mәnәmlikdәn uzq, sәdqәtli vә insni duyğulr mlik ln bir şәsi ürәkdәn svәr vә nu özümüzdәn bilәrik...

İmm İrq sәrhәddindә Hürr rdusu ilә rstlşdı. nlr imm Hüsyn әlyhissәlmı Kufәyә prıb hәbsnd öz nәzrәtlәri ltınd slmq istәyirdilәr. İmm (ә) nlr byun әymәyib bu işdәn imtin dәrәk buyurdu:

Hç vt gәlmәrәm. Nәhyәt nlr bir sır dnışıqlrdn snr blә qәrr gәldilәr ki, İmm nә Kufәyә, nә dә Mәdinәyә bәlkә Kәrbәly gtsin.

Mәhәrrәm yının ikinci günü İmm (ә) öz sәhbәlәri vә әhli-әylı ilә birlikdә Kәrbәly dil lub ymәlәri qurmğ bşldı. nlrın qrşısınd d düşmәn rdusu çdır qurdu. Düşmәn dimәn gt-gәl tmәkdә idi. Mәhәrrәm yının 6- qәdәr düşmәnin syı tuz minә çtdı. Ziydın ğlu Sәd öz ğlunu rdu bşçılığın tәyin tmәk qәrrın gәlmişdi.

Sәd hәzrәt Әli (ә)-ın zmnınd mülifәtә çәkildiyinә görә şiәlәrin nәzәrindә müsbәt bir şәsiyyәt lms d, Pyğәmbәr dövründәki mühribәlәrdә iştirk dib özünә şöhrәt qzn bilmişdi. Hәmin sәbәbә әssәn, İbni Ziyd Ömәr Sәdi rdu bşçılığın tәyin tmәklә, imm Hüsyn (ә)-ın әlyhinә prdığı mühribәni islmın ilk dövründәki mühribәlәr kimi qәlәmә vrmәk istәyirdi.

Sәdin ğlu tәqribәn qncqlı bir insn idi vә hç vәchlә bu mәsuliyyәti qәbul tmәk istәmirdi. , İbni Ziyd ç ylvrıb: Mәni bu işdәn zd t!-ddi.

İbni Ziyd bir hökmә әssәn Ry, Thrn, Qurqn vә Gilntın hökumәtini nun öhdәsinә qymuşdu. İbni Ziyd Ömәr Sәdin zәif dmrındn istifdә dәrәk ddi: Mәnim hökumәtimi özümә qytr vә könlün istәdiyin yrә gt. Mәqm vә vәzifәyә uyn İbni Sәd: İzn vr, bir müddәt fikirlәşim, ddi. , gdib öz qhum-әqrәblrı vә dst-tnışlrı ilә mәslәhәtlәşdi. nlr hmısı İbni Sәdi bu işdәn çәkindirdilәr. Lkin tmhkrlıq İbni Sәdin gözünü tutmuşdu vә nu fikirlәşmәyә qymurdu. İbni Sәd nә birinci işdәn kçә bilir, nә dә ikinci işlә rzılş bilirdi. lә bun görә dә sülh bәrqәrr tmәklә әlini imm Hüsyn (ә)-ın qnın btırmmğ lduqc cәhd göstәrirdi. Tәbәrinin yzdığın әssәn, İbni Sәd üç dәfә imm Hüsyn (ә)-l müzkirә tdi. Bu müzkirәlәrdә ncq nlr ikisi iştirk tdiyinә görә, nun mәtnindәn İbni Sәdin özü vә immlr nәql tdiyindәn svyı düzgün bir әbәr әldә ydur. İbni Sәd sülhә zәmin yrtmq üçün bcrdıqc cәhd göstәrdi, bәzәn dә öz mәqsәdinә (sülhә) çtmq üçün özündәn ylnlr uydurub söylәyirdi. Ubydullh ibni Ziyd ibni Sәdin sn mәktubunu uyub fikrә dldı vә öz-özünә: Bәlkә dә bu qәziyyәni sülh ylu ilә hәll tmәk ldu-ddi. mm ncә dyәrlәr Ubydullh ibni Ziydın bşın tplşn, şdn isti kslrın birisi (Şimr ibni Zilcvşәn) yğ qlıb blә ddi: y әmir, , sәhv dir, bu gün rtıq Hüsyn (ә) sәnin әlindә giriftrdır. , bizim әlimizdәn ils ls, vәziyyәt dh d gәrginlәşәr. Çünki burd nun tәrәfdrlrı vә tsının şiәlәri z dyildir. Üstәlik hrdn mәlumdur ki, dünynın mütәlif mәntәqәlәrindә yşyn şiәlәr, bir yrә tplşıb nu himyә tmәsinlәr, nd sәn dh Hüsyn (ә)-ın öhdәsindәn gәlә bilmәzsәn. Ubydullh yuudn hövlәnk yılmışlr kimi:

Dğru dyirsәn-ddi:

, qәzәbli bir ifdә ilә Ömәr Sәdә işrә dәrәk: z ql bu kişi bizi qfil tmişdi-ddi vә dәrhl Ömәr Sәdә blә bir mәktub yzıb göndәrdi: Bizә ğsqqllıq dib öyüd-nәsihәt yzmğın üçün sәni ry göndәrmәmişik, sәn bir mәmur lduğun görә inzibtçı d lmlısn, ncq mәn әmr tdiklәrimi yrinә ytirmәlisәn, istәmirsәnsә bu vәzifәdәn kәnr çәkil, biz nu bşqsının öhdәsinә qyrıq. Ubydullh bu mәktubu Ömәr Sәdә çtdırmq üçün Şimr ibni Zilcvşәnә vrdi. Bundn әlvә Şimrin özünә dә mәhrәmnә bir kğız yzdı ki: Əgәr Ömәr Sәd Hüsyn (ә)-l mühribә tmәkdәn çәkinәrsә, nun bynunu vurub bşını mәnә göndәr vә bu hökmә әssәn rdunun bşçılığını öz öhdәnә götür.

Tsu günü günrtüstü Şimr ibni Zilcvşәn Kәrbәly çtıb mәktubu Ömәr Sәdә vrdi. Tsu Pyğәmbәrin Əhli-byti üçün ç ğır vә qәmli bir gün idi. İmm Sdiq (ә) buyurmuşdur:

İnnә tsu yvmun hsәrә fihil husyn

Tsu günü imm Hüsyn (ә) ç çәtin bir mühsirәyә düşmüşdü. Ömәr Sәdin qşunun çlu kömәk ytişirdi, mm Pyğәmbәrin Əhli-bytinә hç kim yrdım göstәrmirdi. llhın lәnәtinә gәlmiş Şimr ibni Zilcvşәn Tsu günü günrtüstü Kәrbәly ytişib İbni Ziydın mәktubunu n tәqdim tdi. Әgәr Ömәr Sәd Hüsyn (ә)-l vuruşmğ rzı lmsydı, Şimr ibni Zilcvşәn ibni Ziyddn ldığı mәhrәmnә hökmә әssәn nun bynunu vurub bşını Ubydullh göndәrәcәk vә özü rdunun bşçılığını öhdәsinә götürәcәkdi. Lkin Şimrin gözlәdiyinin әksinә lrq Ömәr Sәd diqqәtlә nu uyub ddi: Mәnim bu mәktubum İbni Ziyd ç tәsir göstәrә bilәrmiş, sәn mn lmusn... Şimr ddi:

İndi bu sözlәrin vtı dyil, sn fikrin nәdir, vuruşursn ys istf vrirsәn?

Vuruşurm-dyә Ömәr Sәd cvb vrdi.

Şimr:

İndi mәnim vәzifәm nәdir?-ddi:

Ömәr Sәd:

Sırvi әskәrlәrin bşçılığını sәnin öhdәnә qydum. Ubydulh ibni Ziyd Ömәr Sәdә göndәrdiyi mәktubd blә yzmışdı: Bu mәktubu ln kimi Hüsyn (ә)-ı bcrdığın qәdәr tәzyiqә mәruz qy! , bu iki yldn birini qәbul tmәlidir:

, qydsiz-şәrtsiz tәslim lmlı vә yud mühribә dib ölmәlidir, dh üçüncü yl ydur.

Tsu günü şmüstü İmm (ә) ymәlәrin birisinin girәcәyindә turmuş hld yuuy gtmişdi ki, Ömәr Sәd öz rdusun mürciәt dәrәk bğırıb ddi:

Y әylәllh irkәbi vә bil cәnnәti ibşiri

Hqqbzlıq vә riykrlığ bın!! Ömәr Sәd öz rdusun mürciәtlә fәryd qprıb dyir:

tlrınız minin ki, mәn sizә Bhişti bәşrәt vrirәm!!!

tuz min nәfәrdәn ibrәt ln rdu imm Hüsyn (ә)-ın ymәsini dövrәyә lmışdı. İnsnlrın, tlrın vә silhlılrın sәsi bir-birinә qrışıb sәhry yyılmışdı.

Zynәb (s.ә) ymәlәrin birindә ğır vәziyyәtdә әstә hlınd ytn imm Zynәl-bidin (ә)- qulluq göstәrmәklә mәşğul idi. Zynәb (s.ә) İmmın hüzurun qyıdıb әlini nun çiyninә qyrq: Qrdş! Buyur gör nә әbәrdir? İmm (ә) bşını qldırıb düşmәn rdusunun fәrqinә vrmdn buyurdu:

Mәn röy lәmindә cәddim Pyğәmbәri gördüm. , mәnә Bhişt bәşrәt vrәrәk buyurdu:

Hüsyncn, sәn tzliklә Bhiştә mәnim ynım gәlәcәksәn.

Әldә ln bәzi sübutlr әssәn, şur gcәsi Zynәb üçün әn ğır vә çәtin bir gcә idi. Kәrbәl hdisәsindә bş vrmiş iki vqiә Zynәbi-Kübr (s.ә)-y lduqc ğır tәsir tdi.

Birinci:

Tsu günü şmüstü bş vrdi (yurıd bәyn tdik.)

İkincisi:

şur gcәsi. Bu gcә imm Hüsyn (ә) ç işlәr gördü, cümlәdәn sәhbәlәri ilә birlikdә şur günü üçün silh hzırlyırdılr.

Әbuzәrin zd tdiyi Cun dlı bir kişi silh mütәәssisi idi. nun ymәsi imm Zynәl-bidin (ә)-ın ymәsi ilә ynşı idi. İmm Hüsyn (ә) kişiyә bş çәkmәk üçün nun ymәsinә gәlmişdi. İmmın tpşırığın görә, gcә ymәlәri bir-birinә ypışdırmışdılr. Zynәb (s.ә) qrdşğlusu imm Zynәl-bidinin (ә)- idmәtlә mәşğul idi. ymәlәrin bir-birinә ypışdırılmsının sәbәbi vrdı... Bu hәdisi imm Zynәl-bidin (ә) rәvyәt dir:

Bibim mәnim qulluq göstәrmәklә mәşğul idi. tm Cun bş çәkmәk üçün silhlr slnıln ymәyә gәlmişdi. , bu şri öz-özünә bir nçә dәfә tәkrr tdi. Mәzmunu şğıdkı kimidir:

y düny! Sәn nә qәdәr lçqsn! Dstlrı bizdәn yırn ruzigr blәdir. Lkim hökm ruzigr әlindә y, llhın әlindәdir, biz dә nun rizsın (rzılığın) rzıyıq, biz dә llh istәdiyini istәyirik.

İmm Zynәb-bidin (ә) buyurur:

Hәm mәn, hәm dә bibim tmın sözlәrini şidirdik. ry mәnlı bir sükut çökmüşdü.

Qәhr, bğzımı sıırdı, mm bibimә görә ğlmğımın qrşısını ldım. Әmmәmi dә qәhr bğmuşdu, mm , d mәnә görә özünü slyıb ğlmdı, dmәk biz ikimiz dә ğlmq qrşısınd müqvimәt göstәrdik... Nәhyәt bibim Zynәb özünü sly bilmәyib nlә vә fәryd dәrәk, hönkür-hönkür ğlyıb ddi:

y kş düny virn lydı vә Zynәb blә bir vәziyyәti görmәyәydi.

Zynәb ğly-ğly qrdşı imm Hüsyn (ә)-ın hüzurun ytişdi. İmm (ә) Zynәbin bşını dizinin üstünә lıb n öyüh-nәsihәt vrәrәk ddi:

Bcıcn muğyt l, şytn sәni srsıdıb sәbrini әlindәn lmsın. Bu sözlәr nәdir ki, dnışırsn? Nә üçün düny virn lmlıdır? Şәhdәt hqdır vә biz nunl fәr dirik. Cәddim Pyğәmbәr, tm әli, nm Zәhr vә qrdşım Hәsәn mәndәn yşı idilәr. nlr gtdilәr, mәn dә gdәcәyәm. Sәn mәndәn snr bu qfilәyә bşçılıq tmәlisәn.

Zynәb (s.ә) әrz tdi:

Qrdşcn, sәnin buyurduqlrın hqdır, mm nlr hmısı birdәfәlik gtmәlidirlәr. Әzizlәrimin biri şәhid lduqd, könlümü birilәri ilә ş dirdim, sәndәn bşq mәnim dh kimim vr qrdş?! Bu dnışıqdn snr İmm (ә) qrdşı hәzrәt bbs ibni Әlini çğırıb ddi:

Qrdşcn, dәrhl bir nçә nәfәrlә gt gör nә әbәr vr? Görәsәn bizimlә vuruşmq istәyirlәr? Qürub zmnı döyüş vtı dyil, mühribә dәnlәr dәtәn sübh tzdәn günәş qürub dәnәdәk vuruşurlr, lmy ynә bir әbәr vr?

Әbülfәzl (ә) Zühyr ibni Qys vә Hәbib ibni Mәzhirlә birlikdә düşmәn rdusunun çdırlrın dğru yllnıb nlrın qrşısınd dyndılr. Әbülfәzl-bbs nlr mürciәt dәrәk buyurdu:

Mәn qrdşımdn sizә ynә bir әbәr gәtirmişәm, tәzә bir әbәr vrmı? Ömәr Sәd ddi:

Bәli, әmir bir sәrәncm vrmişdir, sәnin qrdşın tәslim lmlı vә y mühribәyә hzırlşmlıdır. Hәzrәt әbülfәzl buyurdu:

Mәn bir söz dyә bilmәrәm, qrdşımın hüzurun qyıdıb ndn cvb lrm.

İmm (ә) buyurdu:

Biz tәslim ln dyilik, sn dml qnımız qәdәr vuruşcğıq. nlrdn mühribәni sbh qәdәr yubtmlrını tәlәb t. Bu n görә dyil ki, mәn bir gcә rtıq yşmğı d özümә qәnimәt bilirәm, dh yşyışın mәnim üçün hç dәyәri ydur. Mәn ömrümün sn gcәsini rz-niyz, ibdәt vә Qurn umql mәşğul lmq istәyirәm. bbs ibni Әli gdib qrdşının sözlәrini nlr ytirdi. nlr әvvәl qәbul tmәk istәmirdilәr. Lkin, öz rlrınd itilf yrndı. nlrın birisi ddi:

Siz ç hәysız bәşәrsiz, çünki biz kfirlәrlә vuruşduqd, nlr bizdәn möhlәt istәdikdә biz qәbul dirik, nә üçün Pyğәmbәr övldlrın blә bir möhlәti vrmәmәliyik?

Burd Ömәr Sәd rdunun rsınd tәfriqә yrnmsın dyә, İbni Ziydın fәrmnının ilfın әmәl tdi.

gcә (şur gcәsi) imm Hüsyn (ә) üçün ç hәyәcnlı vә iztirblı bir gcә idi. gcәni imm Hüsyn (ә)-ın mrc gcәsi dlndırmış vә öz sәhbәlәrinә vә Əhli-bytinә bu mövzud bir ütbә umuşdu:

Mәn sizin kimi bir sәhbә vә Əhli-byt görmәmişәm. Hmınız tәşәkkür dir vә öz minnәtdrlığımı bildirirәm. Lkin bilmәlisiniz ki, nlr ncq mәni istәyirlәr vә bşqsı ilә hç işlәri ydur. Mәnә byәt tmiş lsnız d hmınız zdsınız, gtmәk istәyәnlәrә hç mniә ydur. Snr sәhbәlәrinә tәrәf dönüb buyurdu: Siz hәrәniz mәnim Əhli-bytimin birinin әlini tutub özünüzlә pr bilәrsiniz. mm Hüsyn (ә)-ın sәhbәlәri imthndn çımışdılr. Bәzi trii qydlәrә әssәn, nlr hmısı bir ğızdn fәryd dәrәk:

Bu sözlәr nәdir?! Biz sәni tәnh qyub gdәk? Sәnin ylund qurbn vrmәk üçün bir cndn rtıq bir şyimiz ydur, tәki llh bizә min cn bğışlyydı, hmısını sәnә qurbn dәrdik.

Bәzi rәvyәtçilәr ddiyinә görә ilk dәfә bu sözü dilә gәtirәn şәs hәzrәt bbs idi. Nәhyәt hmı öz vәfdrlığını ln tdikdәn snr İmm (ә) sözünü tәzәlәyib qyb lәmindәki hәqiqәtlәrin bşq birini nlr üçün ydınlşdırrq buyurdu:

Yәqin bilin ki, sbh hmımız şәhid lcğıq! Bizlәrdәn bir nәfәr dә blә diri qlmycqdır.

nlr:- Bizә şәhdәt nәsib tdiyinә görә llh şükr dirik-ddilәr.

n üç yşlı Qsim ibni Hәsәn әmisindәn sbh hmı şәhid lcq müjdәsini şidәn kimi düşüncәyә dlıb öz-özünә ddi: Bәlkә dә bu söz kişilәrә iddir vә biz uşqlrın hlın şmil lmur. Nigrn vә iztirblı bir hld irәli gәlib әmisinә mürciәtlә:

Sbh mәn dә şәhid lcğm?-dyә sruşdu.

İmm (ә) buyurdu:

Qrdşğlu, sәn ölüm hqd ncә düşünürsәn? Qsim dәrhl: Mәncә, ölüm bldn d şirindir!!! Sbh bu nmәt vә ilhi mәrhәmәtdәn mәrhum lcğımdn qrduğum üçün sruşurm. İmm Hüsyn (ә) buyurdu: Bәli, qrdşğlu! Sbh sәn ğır bir dәrdә mübtәl lduqdn snr şәhid lcqsn...

İmm Hüsyn (ә) bu ğır dәrdin nә lduğunu izh tmәsә dә, şur günü söylәdiklәri şkr çıdı. Qsim 13 yşlı bir uşq lduğun görә nun әyninә uyğun bir zirh tpılmdı... , uşq ls d tm şücәtlә mydn dil ldu vә bir yli vuruşduqdn snr nun bşın ğır bir zәrbә ndirib tdn yrә sldılr. İmm Hüsyn (ә) ç nigrnlıql ymәnin kәnrınd nәyi isә gözlәyirmiş kimi tını cilvlyıb hzır dynmışdı. Hәmin dәmdә y әmi fәrydı hәr yri bürüdü: Əmi cn mәn dә gtdim, әmicn ddım yt!

Triçilәr yzmışlr ki, Hüsyn (ә) özünü bir nd Qsimә ytirdi. Cәnb Qsim yrә düşdükdәn snr düşmәn rdusundn tәminәn iki yüz nәfәr nu dövrәlәyib bşını kәsmәk istәyirdilәr. nlr imm Hüsyn (ә)-ı görәn kimi slndn qrmuş tülkü kimi qçıb gözdәn itdilәr. Qsimin bşını kәsmәk qәsdi ilә tındn nmiş şәs öz tının yqlrı ltınd qnın bynıb Cәhәnnәmә vsil ldu. Qr tz buludu hәr yri bürümüşdü, göz-gözü görmürdü, dst vә düşmәn bu mcәrnın snunu gözlәyirdi. Qr tz buludu yr üzәrinә çökdükdәn snr imm Hüsyn (ә) cәnb Qsimin bşını dizi üstә lıb buyurdu:

Qrdşğlum! Mәnim üçün sәnin Əmicn fәrydını şidib bşının üstündә hzır lmğım, lkin hç bir iş görә bilmәmәyim ncә dә cnsııcı vә ğırdır.

Vtilә Qum şәhәrindә mәrhum hcı şy әbdülkәrim Hirinin hüzurund tәşkil lunn mtәm mәclisindә viz minbәrә çııb bu rövzәni uyrkәn yәtullh Hiri özünü döyüb huşdn gtdi. Viz minbәrdәn ndikdәn snr yәtullh Hiri:

hiş dirәm mәn lduğum mәclisdә bu rövzәni umysn. Çünki nu ştmәyә tqәtim ydur. Rvi dyir:

Qsimin bşı imm Hüsynin (ә) dizlәri üstündә lrkәn, yrlrının ğrısındn әzb çәkdiyinә görә vu uurdu. Nәhyәt , fәryd dәrәk әbәdi lrq dünyy göz yumdu...

Mrqlıdır ki, Qsim imm Hüsyn (ә)-dn mydn gtmәk üçün izn istәyәrkәn nlr qlbyun lub, bihuş lmq dәrәcәsinә qәdәr ğldılr.

Yrım st әrzindә sәhnә tmmilә dәyişilmişdi, Hüsyn (ә) Qsimi qucqlmışdı, lkin Qsimin qllrı itiyrsız lrq ynın düşmüşdü, çünki rtıq , әbәdi lrq dünyy göz yummuşdu.

Kçәn bәhslәrdәn nәticә çırq:

1-ötәn bәhslәrdә ddiyimiz kimi, islm nöqtyi nәzәrincә әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsi müәyyәn bir çәrçivәdә mәhdudlşmır.

İslmın bütün müstbәt cәhәtlәrinә әmr vә mәnfi cәhәtlәrindә isә nәhy tmәliyik. Qurni-kәrim, fiqh, hәdislәr vә islm triinә әssәn, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrdәn mәqsәd yüksәk islmi hәdәflәr uğrund şәriәtә uyğun hәr hnsı bir vsitәdәn istifdә tmәkdir. Dh dğrusu, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsinin hәyt kçirilmәsi ncq söz mәrhәlәsindә mәhdudlşmır.

2-Bundn әvvәl ddiyimiz kimi imm Hüsyn (ә)-ın qiymı mütәlif millәr nәticәsindә bş vrmişsә dә, nun әn birinci vә әn mühüm sәbәbi әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsi lmuşdur.

Bu qnun islm tәlimtı әsslrının biri syılır ki, islmın müqәddәrtı mәhz hәmin әssdn sılıdır. Bu әsl rdn gdәrsә, islm cәmiyyәti dә dğılr. Görәsәn bu әsl mәsәlә ilә әlqәdr ln üzәrimizdәki vәzifәni lyiqincә yrinә ytirә bilmişikmi?

Tәәssüf ki, y, biz nәinki bu mәsәlә ilә islm ddiyi kimi mrqlnmmışıq, üstәlik n әhәmiyyәt vrib lzımi qәdәr dәrk tmәmişik dә.

Rәsuli-әkrәm buyurdu:

Siz müsәlmnlr bir-birinizә mәsulsunuz. Bu ğır vәzifәni yrinә ytirmәk üçün yüksәk lm vә ghlıq lzımdır. Bu ğır vәzifәnin yrinә ytirilmәsi üçün lm, qüdrәt, imkn vә ghlıq lzımdır. Biz ztәn bu qüdrәtә mlikik vә rtıq bu gün müsәlmnlrın syı bir milyrdı ötmüşdür.

Bir milyrddn rtıq insn dünyd vhid bir qüdrәt tәşkil dә bilmirmi?! әgәr müsәlmnlr mütәşәkkil lub islmi dәyәr vә mәnәviyytı öz qrşılrın mәqsәd qyrq blә bir cәmiyyәt tәşkil tsәlәr bütün düny nlrdn qrr. Mümkün dyildir ki, mrik vә digәr fövqәl-qüdrәtlәr bu kimi vhid cәmiyyәtdәn qrub çәkinmәsinlәr.

Biz әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr hqqınd lduqc sәhlәnkrlıq tmişik. Әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrlә әlqәdr nәşr tdiyimiz kitblrın syı bşq kitblrl müqyisәdә ç zdır. Biz bәzәn әhәmiyyәtsiz mәsәlәlәri yüksәk dәrәcәdә qiymәtlәndirir vә dh әhәmiyyәtli mәsәlәlәrә lqyid ynşırıq.

Dmәk lr ki, n dördüncü әsrin bş-ltıncı yüz illiyi, biz müsәlmnlrın әn prlq dövrü lmuşdur. Biz bu dövrdә islmdn ilhm lmış yüksәk bir tәmәddünә (sivilizsiyy) mlikik. Bu isә öz növbәsindә dünynın әn mühüm sivilizsiylrdn biridir. Görәsәn biz bu mövzu ilә әlqәdr üzәrimizdә ln vәzifәni duymuşuqmu? öz kçmiş tәmәddünümüzü tәbliğ tmәyә nә qәdәr çlışmışıq. Ümumiyyәtlә bizim gәnclәrimiz lә tәsәvvür dirlәr ki, müsәlmnlr islmın ilk dövründәn bu günә kimi nun bütün göstәrişlәrinә әmәl tmişlәr, ncq әldә dilәn sn nәticә lә budur ki, vr...

Biz hәtt öz kitblrımızdn d әbәrdr dyilik.

Əgәr bizә - müsәlmnlr riyziyyt lmәlәri shәsindә nә kimi niliyyәtlәr әldә tmişlәr - dyә sul vrsәlәr, yәqin ki, bilmirәm dyәrik.

Bu gün bizim bir ç riyziyytçı limlәrimiz sübut tmişlәr ki, vrpnın fәr tdiyi bir ç müsir niliyyәtlәr islm lqlrının tәşәbbüsü ilә itir dilmişdir.

Hblә, incәsәnәt, mmrlıq, lm, fәlsәfә, fizik vә kimy shәsindә dә blәdir.

Biz öz kçmişimizdәn mütlәq әbәrsiz qln bir millәtik, kçmişdә vә hl-hzırd nә lduğumuzu bilmirik.

İmm Rz (ә)-ın muzyinin bir hissәsi Qurn hәsr dilmişdir. rd 11-ci әsrdәn bәri mövcud ln mütәlif gözәl әlyzm Qurnlr vrdır. Bu Qurnlrın bәzisi incәsәnәt bımındn yüksәk әhәmiyyәtә mlikdir. muzyin mәsulunun ddiyinә görә, 11-il bundn әvvәl Qurnlrın birinin qiymәti bş milyn mәblәğindә müәyyәnlәşmişdir.

Görәsәn bu incәsәnәti kim yrtmışdır? Bu rәssm vә sәnәtkrlrın rsınd bir ç zәrbycnlı, irnlı, türk, mnql, әrәb, hindistnlı vә bşq milliyәtlәrә mәnsub lnlrı görmәk lr. Hәr hld nlr islm ruhu dşıyn müsәlmn imişlәr.

Sn iki-üç il әrzindә әldә dilmiş Qurnlrın bir çu svb üçün istifdәsiz qlmsın dyә lqın istifdәsinә vrilmiş, yzıqlr d Qurnın dәyәrini bş düşmәdiklәrindәn nlrı lqyid şәslәrә tpşırmışlr. Hәmin lqyid şәslәr dә, bu Qurnlr köhnәldikdәn snr şәhәrin kәnrınd bsdırmışlr. şbәtlikdәn bir nәfәri dәfn tmәk üçün qәbir qzdıqd rdn sndıqlrd yrlәşmiş bu Qurnlrın min yüz cildini tpmışlr. Bu Qurnlrın rsınd incәsәnәt bımındn ç yüksәk qiymәtә mlik ln Qurnlr d vrmış... Biz nә qәdәr öz mәdәni irs vә sivilizsiymızdn әbәrsiz imişik...

Bun görәdir ki, dyirik bizim bu shәdәki qüsurlrımız lduqc çdur. llh nd lsun, әgәr qn ğlsq ynә dә zdır. Nә üçün әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr shәsindә bu qәdәr nöqsnlr tmişik?! әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr nә dmәkdir? Yәni hәmdәrdlik, bğlılıq, hәmkrlıq, hәmrәylik, mәrifәt, tnışlıq, qüdrәt vә s... Bizim dinimiz öz ibdәtghlrınd turub ibdәtlә mәşğul ln zhidlәr dini y, әksinә ictimi bir dindir. nlr bir ömür ibdәtghlrd ibdәtlә mәşğul lduqdn snr rtıq vhid bir cәmiyyәt tәşkil tmәlәrinin lzım lduğunu bş düşmüşlәr. nlr bir-birlәrinin qyğısın qlırlr, mm ictimi yşyış, hәmkrlıq, vәhdәt vә bğlılıq dininә mlik ln biz müsәlmnlr nlrdn dh rtıq tәfriqә, tәnhlıq vә iztirb dğru yönәlmişik.

Əmr b mәruf vә nәhy әz münkәrә әmr dәn şәs bizim gh vә uzqgörәn bir millәt lmğımızı istәyir. Biz nәinki uzqgörәn dyilik, üstәlik öz vәziyyәt vә mövqyimizi dә dәrk tmirik. İmm Sdiq (ә) 1300 il bundn әvvәl buyurmuşdur:

Zmnının vәziyyәtini dәrk dәn şәs öz işindә ynılmz.

Bu dmәkdir ki, öz zmn, mövq vә vәziyyәtlәrindәn әbәrsiz lnlrın işi hәmişә tәrsinәdir, yәni düşmәni әzib rüsvy tmәk yrinә özlәrini tәhqir dib әcnәbilәrә güldürürlәr. Bizim dә әmәl dәftәrlәrimiz blәdir. özümüzә qiymәt vrib bırlı vә tibrlı bir millәt lmğımız üçün nә tmәliyik?

Qurni-kәrim bu sulın cvbınd blә buyurmuşdur:

Siz yşı işlәrә әmr dib, pis işlәrdәn çәkindirsәniz, ümmәtlәrin әn yşısı lrsınız.

Əgәr bütün düny lqlrının sizin hüquqlrınız hörmәt qymsını istәyirsinizsә, pisliklәrdәn çәkindirib yşılığ әmr din, hәmdәrdliklә islmi qrdşlığı qruyub, zәiflik, mәlumtsızlıq, qncqsızlıq vә ndnlıqdn çәkinin.

Bu pzğunluq vә әlqsızlıq nә üçündür? n görәdir ki, sәni srsıdıb gücsüz slsınlr...

Biz Hüsyn ibni Әli (ә)-ın hәrәktındn fydlnmlıyıq. Әli ibni әbi Tlib vә Hüsyn ibni Әli әlyhissәlmın mrqlndığı mәsәlәlәrә dh rtıq әhәmiyyәt vrmәliyik. Nә üçün biz nlr mrqlndıqlrı mәsәlәlәrlә mrqlnmırıq? Biz nlrın rәftr vә dvrnışındn dәrs lmlıyıq. öz ml-dövlәtimizdәn ncә fydlnmğımızı vә llh ylund tdiyimiz infqlrın nә kimi şәritә mlik lduğunu bilmәliyik.

Yrsiz әmr b mәruf vә nәhy әz münkәrin zәrәri nun tәrk dilmәsindәn lduqc çdur.

Qurn çıq-şkr buyurur:

Mllrını llh ylund sәrf dәnlәrin hlı yddi sünbül vrәn bir tum bәnzәr ki, bu sünbüllәrin hәr birindә yüz әdәd dәnә vrdır.

llh istәdiyi şәs üçün bunu qt-qt rtırr.

llhın mәrhәmәti lduqc gnişdir. , hәr şyi bilәndir!

Qurn infqın bşq bir nümunәsinә dә işrә dir:

nlrın bu dünyd sәrf tdiklәri şy özünә zülm dәn bir qövmün әkinlәrini mәhv dәn syuq bir külәyә bәnzәr.

llh nlr zülm tmәyib, lkin nlr öz-özlәrinә zülm tdilәr.

Blәliklә, әgәr biz llh vә Pyğәmbәrin ynınd üzü ğ lmq vә bşq ümmәtlәrin ynınd fәr tmәk istәsәk, әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr mәsәlәsini unutmmlıyıq.

Sizin fikrinizcә, әgәr Pyğәmbәr diri lsydı nә kimi mәsәlәlәr hqqınd düşünәrdi. Mәn nd içә bilәrәm ki, Rәsuli-әkrәm öz mübrәk mәzrınd Fәlәstin (Qrbğ. Rd.) mәsәlәsindәn nrht vә nigrndır.

Fәlәstin mәsәlәsi bir islmi ölkә ilә y, bir ümmәtlә (islm ümmәti ilә) әlqәdrdır.

Yәhudilәr iddi dirlәr ki, üç min il bundn әvvәl bu ölkәdә hökumәt tmişlәr. nlrın biri Sülymn vә digәri isә Dvuddur. Siz trii uyub görün ki, Fәlәstin iki min il bundn әvvәldәn indiyә kimi nә vt yәhudilәrin lmuşdur. Yәhudilәr nә vt Fәlәstin yrli әhlisinin әksәriyyәtini tәşkil tmişlәr? Fәlәstin nә islmdn әvvәl vә nә dә islmdn snr yәhudilәrә mәnsub lmmışdır.

Fәlәstin müsәlmnlr tәrәfindәn fәth lunn gün yәhudilәrin dyil, ristinlrın itiyrınd idi. Tәsdüfәn müsәlmnlrl çpәrәstlәr rsınd bğlnn sülh müqvilәsinin bir mddәsi bundn ibrәtdir ki, müsәlmnlr yәhudilәri Fәlәstin ölkәsinә burmsınlr. Bizim nrhtlığımız sәbәb ln mәsәlәlәrin biri dә budur ki, bu әsri ylndn insn hüququ, zdlıq vә insniyyәt әsri dlndırmışlr.

Yәhudilәr dünynın mütәlif ölkәlәrindә, cümlәdәn Rusiyd, lmniyd, Plşd vә sir yrlәrdә mütәlif işgәncә vә sııntıy mәruz qlırdılr. Yәhudi bşçılrının bir dәstәsi bu fikrә düşdülәr ki, nә üçün biz yәhudi millәtinin tlyi blә lmlıdır? Hmımız bir yrә tplşıb vhid bir hökumәt tәşkil tmәliyik.

Birinci ümumdüny mühribәsindә müttәfiq qşunlr smnlılrl vuruşdulr... Mәn smnlılrın çtışmz cәhәtlәrini qәbul tmәklә ynşı nlrın islm dünysın nәzrәtini vә vhid bir hökumәt lmlrını müsbәt qiymәtlәndirirәm.

İngilislәr әrәblәrә müttәfiqlәri himyә tdiklәri surәtdә nlr istiqlliyyәt vrәcәklәrinә dir söz vrmişdilәr.

smnlı hökumәtindәn cn gәlmiş vә müttәfiqlәr tәrәfindәn tәhrik lunmuş sdәlövh әrәblәr ingilis hiylәsinә ldnrq smnlı hökumәtinә qrşı mübrizә prmğ bşldılr...

yni hld ingilislәr, ynicә tәşkil lunmuş sinistlәrlә bğldıqlrı әhd-pymnı möhkәmlәndirәrәk Fәlәstin sizin lsun ddilәr!

Bu mәsәlәlәrin rdınc millәtlәr tәşkiltı blә bir qnun qәbul tdi ki, dünynın bir ç millәtlәri, cümlәdәn smnlılr inkişf tmәmişlәr, biz nlr bşçı tәyin dib vәziyyәtlәrini shmnlşdırmlıyıq...

nlr bu siysәtlә smnlı dövlәtinin irsini bölmәk istәyirdilәr vә nәhyәt nlr öz mәqsәdlәrinә nil l bildilәr. smnlı imprtrluğunu bölüşdürüb bir hissәsini İngiltәrәyә vә bşq bir hissәsini dә Frnsy vrdilәr. Fәlәstin İngiltәrәnin itiyrın vrilmiş hissәdә idi. İngiltәrә Fәlәstin ölkәsini yәhudilәrә vrdi. Dünynın mütәlif ölkәlәrindә yşyn yәhudilәr vә hәtt İsril tyfsın mәnsub lmynlr d gәlib rd mәskunlşdılr. nlrın müqәddәs kitblrı mәqsәd uğrund hәr bir rәhmsizliyә iczә vrmişdi. Fәlәstindә yrli әhli rsınd yәhudilәrin syı ncq 50000 nәfәrә çtır. İndi bu bәdbәtlәr ç fәlkәtlә yşyırlr. mrik vә vrpdn gәlmiş yәhudilәr ingilislәrin himyәsi ilә mülk lmğ bşlyıb, yrli yәhudilәri dә ry köçmәyә vdr tdilәr... Bir sır qiym dәn әrәb ziylılrını d tutub dm tdilәr. Yrli müsәlmn әhlisini silh gücü ilә öz dğm vәtәnlәrindәn qvub didәrgin sldılr vә nlrın әvәzinә vrplı yәhudilәrin Fәlәstinә köçmәlәrinә zәmin yrtdılr. Bu gün üç milyn müsәlmn öz v-şiklәrindәn didәrgin düşüb, Fәlәstin çöllәrindә vr lmuşlr. nlrın mәqsәdi ncq bir kiçik hökumәt tәşkil tmәk idimi? yr, hç dә blә dyil, nlr Nil çyı ilә Fәrt çyı rsınd yrlәşәn ç böyük bir әrzidә böyük bir İsril yrtmq istәyirlәr. Әbdür-rәhmn Fәrmәrzi dmişkәn:

Mәn tnıdığım İsril sbh sizin şirlәr yurdu qәdim Şirzı Sülymn mülkü dlndırrq, bur bizimdir-dyә iddi dәcәklәr. nlrın cvbınd bu ncq bir tәşbihdir dsәn, nlr: Nә üçün qәdim zmnlrdn burnı Sülymn mülkü dlndırmışlr? Bun әssәn bur indi dә Sülymn mülküdür!!!

Mәgәr nlr: İrq, Mәdinә, ybәr vә bşq müqәddәs yrlәr bizimdir-dyә iddi tmirlәr?

Mәgәr vtilә Ruzvlt, Sәudiyyә әrәbistnının şhın bu ölkәnin müqәddәs yrlәrini İsrilә stmqlrını tәklif tmәmişdi?

llh nd lsun, biz bu mәsәlәlәr qrşısınd mәsuliyyәt dşıyırıq. Bu hdisәlәrә görә Hüsyn ibni Әli vә Rәsuli-әkrәmin ürәyi qn dönmüşdür. Görәsәn әgәr bu gün imm Hüsyn әlyhissәlm diri lsydı, nә buyurrdı? Şübhәsiz, buyurrdı ki, Sizin şürınız Fәlәstin lmlıdır. Muşdiyn bu günkü Şimrdir. 1300 il bundn әvvәlki Şimr ölüb gtdi, öz zmnının Şimrini tnı! Vllh biz qfilik. nlr bizә yln dmişlәr ki, bu ncq әrәblәr vә İsrillә әlqәdr ln diili bir mәsәlәdir. Әbdürrәhmn Fәrmәrzi dmişkәn:

Əgәr bu dini bir tqquşm dyilsә, bәs niyә dünynın mütәlif yrlәrindә yşyn yәhudilәr İsrilә pul göndәrirlәr?

Bir nçә il bundn әvvәl düny yәhudilәri 500 milyn dllr yığıb İsrilә göndәrdilәr. İsril dә bu pullrl tәyyrә lıb müsәlmnlrın bşın d yğdırdı.

lә hәmin öz İrnımızd yşyn yәhudilәr bir il iki fntmun (bir növ tәyyrә) pulunu (36 milyn dllr) İsrilә göndәrdilәr. Vә ç fәrlә nun qәbzini Muşdiyndn ldılr. mriklı yәhudilәr İsrilә gündә bir milyn dllr kömәk dirlәr.

Biz müsәlmnlr bu shәdә nylәmişik? İslm vә Pyğәmbәrә vrmәyә cvbımız vrmı?

Mәn yәhudilәri y, özümüzü mәzәmmәt dirәm. Ncә dә utnmır vә özümüzü müsәlmn vә Әli (ә)-ın şiәsi dlndırırıq.

Bir gün Әli (ә) düşmәnin islmi ölkәlәrin birisinә hәmlә tdiyini şidәrkәn buyurdu:

Mәn şitmişәm ki, nlr islm dövlәti pәnhınd yşyn rvd-uşğ d rәhm tmәmişlәr vә...

llh nd lsun şitmişәm ki, düşmәn blә bir hörmәtsizlik dib, kişilәri öldürüb vә y әsir dib, qdınlr tәcvüz dәrәk sırğlrını qulqlrındn çırıb vә...

Əgәr bir müsәlmn bu әbәri şidib, ürәyi prtls nu qınmmlıyıq.

Görәsәn biz dә müsәlmnıqmı? nlr mddi yrdım göstәrmәk bizim brcumuz dyilmi? Fәlәstindә ölәnlәr müsәlmn dyillәrmi? әzizlәrini itirmirlәrmi? öz şәri hüquqlrı üçün qiym tmәmişlәrmi?

Kim iddi dә bilәr ki, v-şiklәrindәn didәrgin düşmüş fәlәstinlilәr öz dğm vәtәnlәrinә qyıtmğ hqlı dyillәr? llh nd lsun, dm bunlrı şidib görәndә d tutub ynır. Mәn hәcc sәfәrindә lrkәn bir ç fәlәstinli gәnclәri görüb nlrl dnışdım.

nlr dyirdilәr ki, bizim ümidimiz ncq şәhidlәr qnındır.

nlrın gymәk üçün pltrı ydur, mm bununl blә ynә dә vuruşurlr.

Mәn bir zmn hsbldım ki, әgәr dünynın 700 milyn müsәlmnı, hәrәsi İrn pulu ilә gündә bir riyl kömәk tsәlәr kömәklәrinin cәmi ildә 250 milyrd tümәn lr vә әgәr 98 fizi müsәlmn ln İrn lqı hәrәsi gündә bir riyl nlr kömәk tsәlәr, bu pullrın cәmi ildә bir milyn tümәn hüdudund lr...

Qurn buyurur:

llh-tәl öz ml vә cnlrı ilә cihd dәnlәrә bu işi tәrk dәnlәrdәn mühüm üstünlüklәr vrmişdir.

llh imn gәtirәnlәrin, llh ylund hicrәt dәnlәrin vә nun ylund öz ml vә cnlrı ilә cihd dәnlәrin mәqmı ç yüksәkdir. nlr qәlәbә çlnlr vә nict tpnlrdır.

Mddi yrdım göstәrmәyә imknı lnlr bu iş nmz kimi vcibdir. ölümdәn snr vrilәn ilk sul budur ki, islmi bğlılıql әlqәdr nә kimi işlәr görmüsәn?

Pyğәmbәr (s) buyurmuşdur:

Yrdım istәyәn müsәlmnın fәrydını şidib, nun hryın gtmәyәn şәs müsәlmn dyildir, mәn nu müsәlmn hsb tmirәm.

nlrın dın bnkd bir hsb çıb, gәlirimizin z bir miqdrını nlr hәsr tmәyimizin nә ybi vr? Nә üçün bütün düny yәhudilәri İsrilә yrdım göstәrirlәr vә bütün düny ictimiyyәtlәri dә nlrın bu işini bәyәnib özlәrini dә yıq-syıq bir millәt kimi qiymәtlәndirdilәr? Nә üçün biz müsәlmn fәlәstinlilәrә yrdım göstәrmәmәliyik?

Hәqiqәti bş düşüb öz işini vtlı-vtınd görәn şәslәr ghdırlr. Mәn bu mәsәlә ilә әlqәdr ln öz vәzifәmi lyiqincә yrinә ytirirәm. Bu mövzunun üzәrindә dynıb, söz çmq mәn vә bütün vizlәrin brcudur.

yәtullh Hәkim kimi böyük vә görkәmli müctәhid Fәlәstindә ölәnlәrin şәhid syıldıqlrın fitv vrmişdir.

İndi ki, vәziyyәt blәdir, nd gәlin düny ictimiyyәtlәri rsınd özümüzü, fikirlәrimizi vә işlәrimizi dәyәrlәndirәk. Dünynın böyük dövlәtlәri müsәlmnlrı qyrәtsiz hsb tdiklәri üçün bizim tlyimiz hqd fikirlәşmirlәr. mriknı ryınlığ çırdn ilk mәsәlә budur ki, nlr müsәlmnlrı qyrәtsiz vә lqyid hsb dirlәr.

Pul ylund cnını qyn vә hәytlrı pul bğlı ln yәhudilәr İsrilә gündә bir milyrd dllr kömәk göndәrirlәr. mm bir milyrd müsәlmn öz din qrdşlrın zcıq d lsun blә kömәk tmirlәr. şur günü Hüsyn ibni Әli (ә)-ın mrc günüdür.

Biz blә bir gündә Hüsyn (ә)-ın qyrәt, müqvimәt, şücәt, fәdkrlıq, uzqgörәnlik vә öngörәnliyindәn dәrs lmlıyıq.

Mәşhur bir yzıçı ln Əbbs Mәhmud İqd imm Hüsyn (ә)-ın brәsindә blә yzmışdır:

şur günü snki imm Hüsyn (ә)-ın әlqi sәciyyәlәri bir-biri ilә yrışmq istәyirdi. Mәsәlәn, hәzrәtin sәbri bşq üsusiyyәtlәrini qbqlmq istәyirdi. llhın rizsı ln Hüsyn (ә)-ın rizsı nun sәbrini qbqlmq istәyirdi, şücәt vә fәdkrlıq isә bşq üsusiyyәtlәri qbqlmq istәyirdi. Mәn Hüsyn (ә)-ın ilsı brәdә dnışmğ lyiq dyilәm, mm bu qәdәr dyә bilәrәm ki, şur günü İmm (ә)-ın yәqinlik vә müqvimәti diqqәti dh rtıq cәlb dirdi. Bu söz mәnim y, yındn mcәrnın müşhidәçisi ln bir rvinin sözüdür. , blә dyir:

llh nd lsun, indiyәdәk qәlbisınıq, gözlәri önündә ğlu şәhid dilmiş, Əhli-byt vә sәhbәsinin bşı bәdәnindәn yrılmış vә hәr bir әzb-әziyyәtә qtlşn şәsin bu qәdәr güclü lduğunu görmәmişdim.

Bu mcәr ç qәribәdir! Zrft dyil, dh mrqlısı budur ki: şr günü İmm (ә) öz hәrәktının işıqlı gәlәcәyini bilirmiş kimi ç tәmkinlә qәdәm götürürdü.

Görünür, İmm Hüsyn (ә) şәhdәt dәrәcәsinә yüksәlmәklә qәlәbә çldı. nun qiymı, qrnlığ qәrq lmuş dünynı işıqlığ çırtdı. Çünki imm Hüsyn (ә) şәhid ln zmn Bәni-Ümәyyә hökumәtinin әlyhinә hәrәktlr, qiymlr, hәmrәyliklәr vә ykdilliklәr bşlndı.

İlk dәfә tirz dәn şәs kfir bir qdın idi. , düşmәnin Hüsyn ibni Әli (ә)-ın ymәlәrinә ışdığını görәn kimi, bir ğc götürüb ymәnin qbğınd dyndı. Bәsr ibni Vil qәbilәsindәn ln bu qdın fәryd dib ddi: y Bәsr ibni Vil övldlrı! y mәnim qәbilәm! Hrdsınız? İş yrә gәlib çtıb ki, Pyğәmbәrin bllrını syundurmq istәyirlәr.

Hüsyn (ә) sәhbәlәr şәhid lduqdn snr, ikinci dәfә ynidәn öz Əhli-bytilә vidlşmq üçün ymәlәrә tәrәf gәldi. İmmın ikinci dәfә qyıtmsının sәbәbi, tridә blә bәyn lunmuşdur:

Hüsyn (ә) hәmlә dib, düşmәni gri turtdu, Fәrt çyın dil lduqd bir nәfәr fәryd dәrәk ddi:

Düşmәn sәnin ymәlәrinә tökülüşüb, sәn isә su içmәk istәyirsәn.

İmm bu sözü şidәn kimi rdn uzqlşıb ymәlәrә qyıtdı. Mәn bu mcәrnın dğru lub-lmdığını bilmirәm. Hüsyn (ә) düşmәni ymәlәrә yınlşmğ qymdı. , bir dh öz Əhli-bytini öz bşın yığdı...

Burd imm Hüsyn (ә)-ın ruh yüksәkliyini bş düşürük. İmm buyurdu:

Mәnim y mәnim Əhli-bytim! özünüzü hәr bir çәtinliyә qtlşmğ hzırlyın. Bilin ki, llh sizi qruyub cәddinizin hәrәminә qytrcqdır. Bu stdn tibrәn düşmәnin bәdbәtliyi bşlncqdır. Yәqin bilin ki, llh sizin düşmәnlәrinizi bu dünyd mütәlif әzblr düçr dәcәkdir.

Snki imm Hüsyn (ә) vәziyyәti әvvәlcәdәn müәyyәnlәşdirmişdi, lә bun görә dә bir nöqtәni mәrkәz tәyin dib rd dynmışdı. Düşmәn rdusundn bir dәstә İmmı dövrәyә lmq isәtyirdilәr, mm qrub gri çәkildilәr.

Bu vәziyyәti görәn Ömәr Sәd fәryd dәrәk ddi:

Nә dirsiniz, kim ilә vuruşursunuz? Bu, әrәb pәhlәvnlrını öldürәn şәsin ğludur.

Ömәr Sәd bu sözlә nlrın әrәblik qyrәt vә tәәssübünә tunmq istәdi. , әlvә ddi:

Əgәr tәk-tәk yın gtsәniz, , hmınızı öldürәcәkdir. Ylnız hәr tәrәfdәn hәmlә tmәklә nu öldürmәk lr.

İmm (ә) hәr tәrәfdәn hücum dib gәlәn düşmәni yın burmırdı. İmmın qyrәti nu ymәlәrdәn uzqlşmğ qymurdu. Hüsyn ibni Әli (ә) Əhli-bytinә ymәlәrdәn byır çımmlrını dönә-dönә tpşırmışdı... Əhli-byt tın kişnәmәk sәsәni şitdikdә lә әyl tdilәr ki, İmm üçüncü dәfә ynidәn vidlşmq üçün qyıtmışdır. Lkin byır çıdıqd nlrın ürәyindә prlyn sn ümid çırğı d sönmәyә bşldı. İmmın tәrbiyә lunmuş tı, nun yııldığını gördükdә İmm ynşıb öz ylını nun qnın byyıb, ymәlәrә dğru qyıtdı. tı dövrәyә lmış Əhli-byt, nlә tmәyә bşldı. İmm Hüsyn (ә)-ın sәsi şidilirdi. , fәryd dәrәk buyururdu:

İlhi! Hüsynin bütün ruhi vә cismi gücü sәndәdir. İmmın sәsini şidәn Əhli-byt nun hәlә diri lduğunu bilib svindilәr.

İmm bir z dincәlib ynә dә hәmlә dirdi...

Bir dh tırldırm ki, şur günü İmm (ә) mühribәnin sәhbәlәr tәrәfindәn bşlnmsın dir izn vrmәdi. Çünki , tsı Әli (ә)-ın dәt-әnәnәsinә әmәl tmәk istәyirdi. İmm Hüsyn (ә) buyurdu:

Mәn hç vt mühribәni bşlmrm, nlr bşldıqd biz dә cvb vrmәyә mәcburuq.

Ömәr Sәd Ubydull ibni Ziydın rzılığını әldә tsin dyә mühribәni blә bşldı:

u yy qyub ymәlәrә tәrәf trkәn fәryd dib ddi: әmrin hüzurnd şәhdәt vrin ki, Hüsynin ymәlәrinә tәrәf ilk tn şәs mәn idim.

Ömәr Sәd imm Hüsyn (ә)-ın sinәsini nişn ldığı bşq bir l d mühribәyә sn qydu. Hәmin , İmm (ә)-ın sinәsinin dәrinliyinә qәdәr nüfuz tmişdi. lә bun görә dә İmm (ә) u sinә tәrәfindәn y, rdn çәkib çırtdı. İmm tqәtsiz bir hld tdn yrә düşdü...

Mötәbәr mәqtәllәrdә yzmışlr ki, imm Hәsәn (ә)-ın ğlnlrı, әmilәri ilә bәrbәr Kәrbәly gәlmişdilәr. nlrın biri әmisinin vindә böyümüş n yşlı bdullh idi. İmm (ә) n ç mәhәbbәt göstәrәrdi. bdullh d immı ç svәrdi. İmm (ә), qrdşı uşqlrını bcısı Zynәbә tpşırmışdı. Zynәb n yşlı bdullhın mydn dğru yüyürdüyünü gördükdә, rsınc qçıb nu tutub slmq istәdi. Uşq fәryd dәrәk ddi:

Bibicn, llh nd lsun, mәn әmimdәn yrılmrm.

Uşq özünü әmisinә çtdırdı, Zynәb dә qçıb ry ytişdi. İmm buyurdu: Sәn qyıt, bu uşq mәnim ynımd qlsın!

bdullh әmisi imm Hüsynlә qucqlşıb ql-byun ldu, bu dәmdә düşmәn immın bşın bir zәrbә ndirmәk istәyirdi. bdullh fәryd qprıb ddi: y hrmzdә! Sәn mәnim әmimi öldürmәk istәyirsәnmi?! mәlun qılıncını bdullhın qlun ndirәrәk nun qlunu üzüb yrә sldı. Qlu üzülmüş bdullh ddi: Əmicn gördün ki, mәnimlә nylәdilәr.

Əl lәnәtullhi әlәl-qövmiz-zlimin.

Əşhәdu әnnәkә qәd әmәrtә bil mәrufi vә nәhәytә әnil munkәri vә chәdtә fillhi hәqqә-cihdihi hәtt әtkәl yәqin.

Vәl hvlә vәl qüvvәtә ill billhil әliyyil әzim.