HƏCC

: 1396 ()

   
   

   UCU ILӘ SÖHBӘT <img src="/files/pimg/1258462328_2021.jpg" align="left">ӘRSİNӘ ÇVRİLMİŞ ӘZ 

İtissı dinlәr trii ln dinşüns lim kimi (Frnsis Bknun tәbirincә) lmin quru gözlәri ilә bir sır rşdırmlr prdım. Pyğәmbәrlik vә hәr bir dindә bş vrmiş trii tәbәddültlrı tәdqiq tdikdәn, nә vrdı ilә nә ldu rsınd müqyisәlәrdәn, dinlәr rsındkı fәrqlәri rşdırdıqdn snr blә bir nәticәyә gәldim:

 

Әgәr hәr bir dini bu dindә insnın tәrbiyәsi ilә mәşğul ln pyğәmbәrlik bımındn qiymәtlәndirsәk, hәzrәt İbrhimin tövhid mәktәbindәki hәzrәt Mәhәmmәdin (s) pyğәmbәrliyindәn mütәrәqqi vә güclüsünü tp bilmәrik. İslmd, hәzrәt Mәhәmmәdin (s) pyğәmbәrliyindә ictimi tәrәqqi, özünüdәrk, hәrәkәt, mәsuliyyәt, insni hәdәflәr istәyi, ictimi bış, әdlәt vә şәrәf ruhu, hәqiqәtpәrәstlik, tәbiәtә bış, mddi imknlrdn istifdә, lmi yüksәliş, quruculuq, mәdәniyyәt, düşüncә mübrizәsi ruhu, әlqçilik dh üstündür.

 

yni zmnd, islm sәviyyәsindә mhiyyәti ört-bsdır dilmiş ikinci bir pyğәmbәrlik, din tnımırm. Bu dindә nә vrdı ilә nә ldu rsındkı mәsfә tәzd dğurcq bir hәddәdir. Bu günkü islmı dünynın durğun dinlәri ilә müqyisә din. lsun ki, mәni bu mühkimәmә görә qınysınız. Hәr bir hәqiqәtin nә dәrәcәdә dәyişdirildiyini düzgün qiymәtlәndirmәk üçün nun kçdiyi ylu öyrәnmәk, bşlnğıc nöqtәdәki mhiyyәtini bilmәk lzımdır.

 

Әgәr hәmin üsull islm mәzhәblәri rsınd müqyisә prsq, şiәliyin digәr mәzhәblәr rsındkı vәziyyәtini islmın digәr dinlәr rsındkı vәziyyәti ilә şr görәrik.

  
TӘӘCCÜB!  

Digәr dinlәrin hәqiqәt vә rllığı rsınd müqyisә prrkәn işlәdilәn İtilf kәlmәsi islm vә nun mәzhәblәrinә münsibәtdә prdığımız müqyisәlәrdә uyğun gәlmir. İtilf kәlmәsinin әvәzinә tәzd kәlmәsi dh uyğundur.

  
DH TӘӘCCÜBLÜ!  

Snki mddi vә mәnәvi imknlr mlik bir qüvvә әn bcrıqlı filsf, ssilq, triçi, şәrqşüns, siysәtçi, Qurn bilicisi, fәqihlәrdәn ibrәt hyәt hzırlyrq islm mühitini, müsәlmn cәmiyyәtlәrini, milli üsusiyyәtlәri, zәif nöqtәlәri, dәt-әnәnәlәri sn incәliklәrinәdәk öyrәnmiş vә islmı sözün hәqiqi mәnsınd tәrsinә çvirmişdir. İslmd bş vrmiş mhiyyәt dәyişikliklәri tәbii vә y tәsdüfi rktr dşımır. Bu prssdә yd mәdәniyyәtlәrin, milli dәtlәrin tәbii tәsirindәn söhbәt blә gdә bilmәz. İslmd bş vrmiş dәyişikliklәr plnlı, düşüncәli bir tәcvüzün nәticәsidir. Zәrgәr dәqiqliyi ilә hәyt kçirilәn bu tәcvüz islmın әn mütәrәqqi cәhәtlәrini cәmiyyәtә әn zәrәrli millәrә çvirmişdir.

 

Mrqlıdır ki, şiәlik dә yni bir tlyi yşmışdır mәlum lur ki, iki şr vrlıq iki şr tl yşmışdır. Şiәlik islmın әn mütәrәqqi nümunәsi lduğundn, tәbii ki, islmd prıln çvriliş nәticәsindә , dh ç zәrәr görmüşdür.

 

Blә dәrk tmişәm ki, islmd müsәlmnlrın zdlığını, hәrәkәtini, şәrәfini tәmin dәn, ictimi ptnsil vә mәsuliyyәt yrdn üç mütәrәqqi dәyәr vrdır: tövhid, cihd vә hәcc!

 

Nәzәr slsq görәrik ki, tövhid, yәni llhın birliyi vә şәriksizliyi tәlimi mәktәb divrlrını şıb cәmiyyәtdә hәyt tp bilmir. Bu mövzud, ls-ls, hikmәt limlәri rsınd sırf lmi mübhisәlәri qyd tmәk lr. Bu mübhisәlәr isә llhın vrlığının isbtı çәrçivәsindәn kәnrı әhtә tmir vә rl hәyt tәsirsizdir. Guy, tövhid sırf nәzәri mәsәlәdir vә nun prktik hәytl hç bir әlqәsi ydur! Guy, bu mәsәlә rtıq hәll lunmuşdur! Hnsı ki, burd düşmәn әli vr. Әn zı blә bir ynşm düşmәnin yrinәdir!

 

Bәli, rtıq cihd triә tpşırılmış bir kәlmә lub. Cihdın fәlsәfәsini tәşkil dәn әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr, yәni yşıy әmr vә pisә qdğ düşmәn әvәzinә dst bşın ndirilәn çmğ dönüb!

 

Hәcc müsәlmnlr rsınd hәr il tәkrr lunn mәntiqsiz bir әnәnәyә çvrilib!

 

İmmәt, şur, intizr! Bunlr isә şiәliyin әn mütәrәqqi tiqdi vә әmәli dәyәrlәridir. Müsәlmnlrd bәşәri rәhbәrlik, zdlıq, mübrizә ruhiyyәsini tәrbiyә dәn mәhz bu üç dәyәrdir.

 

Bәs bu dәyәrlәrin rl vәziyyәti ncәdir? İmmәt vәzifә lmlı ikәn tәvәssül, yәni immlrın bğışlnm üçün vsitә tmәk çәrçivәsindә mәhdudlşdırılmışdır. şur sdәcә müsibәt, ğlşm mәrsiminә çvrilmiş, intizr isә tәslimçilik kimi tәqdim lunmuşdur. Guy, әsrin immının zühuru intizrınd lmq zülmә qrşı mübrizәdәn çәkinmәkdir!

 

Bu prss incә bir siysәtlә hәyt kçirilmişdir. Qәbiristn id ln du kitbı hәytımızd prıcı lmuş, hәytımızd prıcı lsı Qurn qәbristn id dilmişdir. Dini mәrkәzlәrdә Qurn hücrә rәflәrinә qyulrq, tәlәbәlәrә üsul dlı bir fәnn tәqdim lunmuşdur. Blәcә, hәm Qurn, hәm dә islm rl hәytdn uzqlşdırılmışdır. Qurn lmyn yrdә isә istәnilәn işi görmәk lr, ncә ki, gördülәr.

 

Hәqiqi ziylı öz lqı qrşısınd mәsuliyyәt hiss dir. Әgәr bu ziylı müsәlmndırs, ikiqt mәsuliyyәt dşıyır. , hәm llh tiqdın görә, hәm dә lqının әzblrın görә nrhtdır. Cәmiyyәti ölüyә cn, kr göz vrәn mәsihi ruhund görmәk böyük әzbdır. Müsәlmn vә şiә cәmiyyәti әsil dirilik mili ln islmi dәyәrlәrә münsibәtdә hnsı hisslәri kçirir, hnsı mәsuliyyәti hiss dir?

 

Skit durmq lrmı? Qәrb idlgiysı lqın dәrdlәrini hәll dirmi? Müsәlmn cәmiyyәtini çulğmış mәnәvi böhrnd ylnız ruhnilәri mәsul bilib, rht turmq mümkündürmü? Әsrlәrcә әyl qpılıb, ziylıyn söhbәtlәrә vt sәrf tmәyin sәmәrәsi nәdir? Әgәr islm, üsusi ilә şiәlik rislәt, yәni ilhi çğırışdırs, bu çğırış lq yönәlmiş bir mürciәtdir. Ziylı bu işdә birbş mәsuliyyәt dşıdığındn әbәrdrdır.

 

y ziylı hәmdәrdim, müsәlmn hәmdinim! İstәyirsәn özünü lq qrşısınd, istәyirsәn llh qrşısınd mәsul bil, fәrqi ydur. Bizim mәsuliyyәtimiz ynidir!

 

Düşmәn bizi mәhv tmәk üçün hnsı ylu sçib? , bizi dinimizdәn uzqlşdırmq fikrindәdir. Әgәr bizi bәdbәt tmәk üçün bu ylu sçmişlәrsә, dmәk, biz dә şbәt lmq üçün hәmin ylu gtmәliyik. Bәli, düşmәnin uzqlşdırdığı yl qyıtmq!

 

Qurnı qәbristnlıqdn çırıb, dirilәr üçün hәyt qytrmq! llhın kitbını rәflәrdәn ndirib, sinif tqlrın prmq!

 

Düşmәn Qurnı mәhv dә bilmәyib. Sdәcә, nu tәbәrrükә döndәrәrәk bğlı slyıb. nu çmq, umq lzımdır!

 

günü görәcәyikmi ki, mәktәblәrdә Qurn d bir dәrslik lsun? günü görәcәyikmi ki, limlik dәrәcәsi lmq üçün Qurnı umq zәruri lsun?

 

Әgәr Qurnı hәytımız, dinimizә qytrsq, tövhidi, yәni llhın birliyini ylnız innc kimi y, hәm dә ilhi bir düny görüşü kimi dәrk dәrik. Hәcc, cihd, immәt, şәhdәt, intizr kimi dәyәrlәr ylnız tövhid işığınd dirilir.

 

İndi isә tövhid әqidәsindә hәcc! Hәcc hqqınd dyәcәklәrim, üç hәcc ziyrәti vә bir sәfәr zmnı gәldiyim qәnәtlәr üç bölmәdәn ibrәtdir.

  
BİRİNCİ BÖLMӘ:   
İYİRMİ ÜÇ İL, İYİRMİ ÜÇ GÜN 

Hәcc ziyrәti zmnı hәr bir ziyrәtçi Әrәbistnd, dәtәn, iyirmi üç gün qlır. Uzun müddәtdir hәzrәt Pyğәmbәr, nun hәytı hqqınd düşünürәm. Pyğәmbәr (s) bizim üçün әn mәchul dini şәsiyyәtdir. nun hәytındn ylnız mübhisәlәr, sünni-şiә çәkişmәlәri zmnı dәlil kimi nümunәlәr göstәrilir. Nәticәdә, yni şylәr tәkrrlnır. Hәm dә bu tәkrrlr hәqiqәti tpmq y, әvvәlcәdәn möhkәmlәndirilmiş mövqyi sübut ytirmәk mәqsәdi dşıyır.

 

Nçә illәrdir hәzrәt Pyğәmbәrin (s) әzәmәtli şәsiyyәtini, iyirmi üç illik pyğәmbәrlik ylunu rdıcıl şәkildә rşdırırm. nun hәytı hqqınd uduqlrımı hәzrәtin vәtәninә dörd sәfәrim zmnı müşhidә tdim. nun әhvltlrını hәmin cğrfi mәknlrd izlәdim. Әrәbistnın pyğәmbәr dövrünә id smini hzırldım. Bu smdә pyğәmbәr dövründәki qәbilәlәri qyd tdim. Mәkkә vә Mәdinә şәhәrlәrinin plnını çәkdim. Hәzrәtin gtdiyi yrlәri, qnşulrını, dstlrını vә düşmәnlәrini, bütün sәfәrlәrini, döyüş sәhnәlәrini, hәytının özünәmәsus çlrlrını, yşdığı yrlәri, nunl bğlı ln bütün nöqtәlәri müәyyәnlәşdirdim. Bәdr, Ühüd, әndәk, Bәni-Qüryzә, ybәr, Fәth, Hünyn, Tif cәbhәlәrini, vlәrin, bәni-hşim mәhәllәsinin, Mәdinәdә pyğәmbәr mәscidinin, hәzrәtin rvdlrının, Ftimәnin (s), әdicәnin, Әbu-Tlibin, Ftimә övldlrının, sәhbәlәrin vә hәtt düşmәnlәrin vlәrinin dәqiq plnını hzırldım. Ylnız bu yll pyğәmbәrin hәytını tm dәqiqliklә tәsәvvür tmәk mümkün idi. Bu yll insn tri sәhnәsinә dil lur vә hәmin dövrün ictimi-siysi mühitini hiss dir.

 

Bәli, sәn iyirmi üç günlük hәcc ziyrәti zmnı mәhz bu üsull pyğәmbәrlә çiyin-çiyinә l bilәrsәn. Pyğәmbәr (s) n üç il Mәkkәdә qldığı kimi, sәn dә n üç gün Mәkkәdә qlırsn. hәzrәt (s) Mәkkәdәn Tifә üz tutduğu kimi, sәn dә hәmin istiqmәtdә yl düşürsәn. Pyğәmbәrin bu sәfәri dәvәt vә svş sәfәridir. nunl Mәdinәyә köçәnlәr mühcir, Mәdinәdә nu dәstәklәyәnlәr isә Әnsrdır. Dh snr hәzrәt Pyğәmbәr (s) vә mühcirlәrlә birlikdә Mәkkәdәn Mәdinәyә hicrәt dirsәn. Yld Rәbәzә, Bәdr, Qb kimi mәntәqәlәrdәn kçib, nәhyәt hәr prçsı pyğәmbәr vә nun yınlrındn dnışn Mәdinә küçәlәrinә vrid lursn. İndi isә ylun sükut qәrq lmuş ybәrәdir. , n dörd әsr әvvәldә lduğu kimi sirlidir. Qrşıdkı tәpәlәrdә yәhudi qüllәlәrini görә bilәrsәn. Bu qllrı bir-bir tnımq lur. Hәzrәt Әlinin şimşәk çn fәrydlrı hәlә dә bu sükutun qәlbindә pıçıldşmqddır. Burd hәzrәt Әlidәn böyük tirәlәr vr: Hәzrәt Әlinin bulğı, döyüş zmnı qәrrgh lmuş hәzrәt Әli mәscidi, ybәr urmlıqlrı, bş qlmış kiçik dmlr diqqәti cәlb dir. Burd bş vrәn döyüşlәr, döyüşlәrdә cәbhәlәrin mövqyi, mühribәnin qyduğu izlәr sn dәqiqliklә әritәyә köçür.

 

Mәdinәdә n gün pyğәmbәrlә qlırsn, hәzrәtin gәzdiyi küçәlәri ddım-ddım gәzirsәn. Hәzrәt Әlinin, hәtt sәhbәlәrin ruhunu duyursn. nlrı yd sln bәzi vlәr hәlә dә durur.

 

Bәli, bu günkü Mәdinәdә min dörd yüz il әvvәlki Mәdinәni әylınd cnlndırırsn. Qәlbindә hәmin dövrün ritminә uyğun cihd şqi bş qldırır. Hәmin bәrәkәtli iyirmi üç il әrzindә islm byrğı ltınd dynnlrl snki çiyin-çiyinә durursn. Hәcc zmnı pyğәmbәr üsulun uyğun günlәr yşyırsn. Hәzrәt Pyğәmbәr (s) buyurur: Hәccә gәlib, Mәdinәdә mәni ziyrәt tmәyәn kәs mәnә zülm tmişdir. Әgәr Mәkkәdә Kәbәni ziyrәt dәn şәs tövhid vә İbrhim mәktәbini tnıyırs, Mәdinәnin ziyrәti zmnı islm vә islm pyğәmbәrinin simsı cnlnır. Mәdinәdә n gün pyğәmbәrlә yşyır, nun gtdiyi yrlәrә qәdәm qyursn. Bu dәyәrli stlrd ömrünün mәnsız kçmiş nlrı üçün tәәssüf dirsәn.

  
İKİNCİ BÖLMӘ:   
İBRHİMLӘ VӘD YRİ 

dәm, İbrhim, tövhid, trii fәlsәfә, islmın insnlıq rislәti, tövhid vә şirkdә düşüncә tәrzi, hәccin әsil simsı vә fәlsәfәsi.

  
ÜÇÜNCÜ BÖLMӘ:   
MӘNSK (HӘCC ӘMӘLLӘRİ)  

Mәnsk hnsı mәnd işlәnmişdir? Bu sözün kökünә nәzәr slsq, görәrik ki, Mәnsk ddikdә pәrәstiş, pklıq, pәhrizkrlıq, rzılıq, llh qrşısınd mütilik, insnı mәbudun yınlşdırn hәr bir şy, yuyunmq vә pk gyinmәk, Kәbәyә çtmq, dğru yl vә gözәl yrişlә gtmәk, dvmlı lmq, llh id hqlr, n tәqdim lunn qnlr

 

Mәnsk yrinә ytirәn insn nsk dlnır. , pәhrizkrlıql pәrәstiş dәn insndır. Nskin yri ynicә yğış yğmış yşıl örtüklü dilbәr bir guşәdir. Bu yr (mәnsk- ibdәt vә qurbnlıq yri) qәlbi riqqәtә gәtirir. Bu yl hәqiqәt trn hәr bir ümmәtin üzünә çılmış yldur. Mәnsk hәcc yinini hç dә tm әhtә tmir. Sdәcә bir qism hәcc әmәlinin dı mәnskdir. Dmәk, bu hәrәkәtlәr, hәr birinin zmnı ln nizmlı ibdәtlәr hәccin tәrkib hissәsidir.

 

Mәn, sdәcә, bu yinlәr hqqınd öz mülhizәlәrimi yzmışm. Mәnim hqqınd dnışdığım mәnsk dh ç mhiyyәt vә düşüncә yönümlüdür. Mәn hәccә tәrif vrmirәm. Mәnim düşüncәlәrimi әss götürәrәk hәcc blә lmz, blә lr dmәk yrsizdir. Mәnim ddiklәrim hç bir müsәlmn üçün vәzifә dyil. Mәn din limi kimi y, ziyrәtdә lmuş sdә insn kimi fikirlәrimi uculrl bölüşürәm. Bütün hәccә gdәnlәrin itiyrı vr ki, gri qyıtdıqdn snr öz fikirlәrini çıqlsınlr. rtıq, dәtdir ki, biri ziyrәtdәn gәlәndә nun görüşünә gdib, söhbәtlәrini dinlәyirlәr. Bu yll hәcc mәsәlәsi dh gniş kütlәlәr rsınd söhbәt mövzusun çvrilir. Bu söhbәtlәr böyük hәcc mәktәbidir. Әlbәttә ki, müsәlmnlrın çu hәcc mәrsimindә iştirk dә bilmir. Hәr hld, hәccә gdәnlәrin çu hәcc mәrsimi hqqınd ytәrincә mәlumtlı lmur. Hәccin dәyәrini nlmdn hәccә gdәn şәs hәytının әn dәyәrli l bilәsi nlrını hvy svurur. Әslindә, bu ziyrәt zmnı gözәl şәrit rdınc qçmq hәccin ruhun uyğun dyil.

 

Hәcc mәrsiminә dünynın әn gri qlmış ölkәlәrindәn gәlmiş bir milyndn ç müsәlmn hәcc әmәllәri öyrәdilmәlidir vә bu mәsuliyyәti dşıynlr vr. Hәcc düny müsәlmnlrı üçün bir ylıq islm mәktәbinә çvrilә bilәr. Bu mәrsimdә milyndn ç müsәlmnın әsil tövhid mәktәbini tnımq imknı vr. Bu böyük iş hәyt kçәrsә hәccә gdәnlәr öz vәtәnlәrinә ylnız dlu çntlrl y, hәm dә dlu vә işıqlı bir ürәklә qyıdrlr. nlr öyrәndiklәrini öz cmtın öyrәdәr vә hәcc bulq tәk qynyr. Müsәlmnlr hәr il düşüncә vә imn züllındn şәrbәt hzırlyr, hcı ylnız qr dşı öpmәyi ilә y, könlündәki nur ilә tnınr. Blә bir hcı öz qrnlıq mühitini işıqlndırr, öz idrkı syәsindә yüzlәrlә insnın dini әqidәsini möhkәmlәndirәr. Tәsәvvür din ki, hәr il müqәddәs Kәbәdәn islmı ruhu ilә hiss tmiş bir milyn müәllim dünynın ucqr nöqtәlәrinә sәpәlәnir. İki hld insnlrl görüşmәk imknı sndır: Hәcc ziyrәtindәn qyıdrkәn, bir dә ölüm zmnı.

 

İldә bir dәfә, müәyyәn bir zmnd hәcc hqqınd düşünmәk mәqmıdır. Ölümün isә vtı bilinmir. Ölüm öz qurbnını әbәrdr tmir. yıq l! Vt ötür!

 

Hәcc bütün әqidәlәr rsınd әn üstün yindir. Nmz, ruhu dünynın mәnәvi mәrkәzinә dğru cәzb dir. Viktr Hüqnun tәbirincә snsuz kiçiyin snsuz böyük qrşısınd durmsı! Bu söz mütәlif dәrәcәlәrdә ls d dәyişmәz bir mәfhumdur.

 

Cihd әqidә svşıdır. mm nun ncә dәrk lunmsı müchidin düşüncә dәrinliyindәn sılıdır. Bu dyilәnlәr ruc, zәkt vә sir hökmlәrә dә iddir.

 

mm hәcc Kim n bir nçә sözlә tәrif vrә bilәr? Hәcc nәdir?

 

Bәlkә dә bu sulın cvbı hәccә gdәnlәrin syı qәdәr çdur. Hәr hld, hәcc lql birlikdә özündәn llh dğru hәrәkәtdir. Hәcc mütәşbh bir hökmdür. Qurn yәlәri iki qismә bölünür: Möhkәm vә mütәşbh. Möhkәm yә ddikdә ylnız sbit bir mәn dşıyn yәlәr nәzәrdә tutulur. Mütәşbh ddikdә isә yni zmnd bir nçә mәn dşıyn mәfhum bş düşülür. Mütәşbh mәfhumun әn dәrin mәnsı gizli qlır. Hәmin mütәşbh yәlәr zmn kçdikcә öz әsrrını lır vә düşüncәlәri hyrәtdә qyur.

 

Dürr sәdәf dlı qbd qrunur. Bәzәn әsrin düşüncәsi mütәşbh yәnin sәdәfinә nüfuz dә bilmir.

 

Blәcә, Qurnı hәm bәdәvi әrәb öz htiycı qәdәrincә nlyır, hәm dә böyük filsflr Qurnın sirlәrindәn hyrәtә gәlir. lә bil ki, ğc dırmn bilmәyәn bir kәs nun kölgәsindә turur. İkinci bir şәs yrpqlrını qırıb istifdә dir, üçüncü şәs myvәni әldә dә bilsә dә n dişi btmır. Dördüncü şәs isә myvәni ydiyi vt nun içindәki dәnlәrdәn istifdә dә bilmir.

 

Qurn әbәdidir. Kimsә Qurn sirlәrinin nәhyәtinә çtmq gücündә dyil. Bu ilhi kitbd hәr kәsin fydln bilәcәyi bitib tükәnmәyәn mәnlr vr.

 

Zәnnimcә, dini hökmlәr dә yәlәr kimi möhkәm vә mütәşbh lur. Mәsәlәn, cihd möhkәm hökmdür, hәcc isә mütәşbh hökm. Mütәşbh hökmün dәrk lunmsını çәtinlәşdirәn nun simvlik dildә ifdә lunmsıdır. İkinci bir çәtinlik dur ki, bu rәmzi dil söz y, hәrәkәtdәn ibrәtdir. Tәrpәnmәz bir hәrәkәt!

 

Hәcci mütәşbh dәn ylnız dil y, hәm dә mhiyyәtdir. Hәcc qәdәr dә sdә dyil ki, nun mhiyyәtini knkrt bir zmnd müәyyәn bir nәsil üçün çıqlysn. Düny durduqc bu mhiyyәt sivilizsiynın sәviyyәsinә uyğun çıqlnsıdır.

 

Hәcci bir buyuruq, bir dәyәr kimi izh tmәk mümkünsüzdür. Hәcc bütöv bir islmdır. İslmın sözü Qurn, immı insnlr, hәrәkәtlәri isә hәccdir. Snki, islmd nә vrs hәcdә ifdә lunmuşdur.

 

Dünygörüşü fәlsәfәsindәn tutmuş insnın yrnış fәlsәfәsinәdәk, insnın yr üzündә pyd lmsınd mәrhәlәlәr kçib kml zirvәsinә çtmsındәk bütün hәrәkәtlәr li bir mәqsәdә dğru yüksәlişdәdir. Bütün yüksәlişlәrin dyncğı snsuz kml shibi ln llhdır.

 

Hidyәt mәsәlәlәri, әlqi dәyәrlәr, immәt, ümmәt, mәktәb, cәmiyyәt, mәdәniyyәt, siysәt, tәbәqәlәr vә sylr rsı birlik, әqidә birliyi, isr, tәqv, cihd, şәhdәt, qn, şq, qәlәbә, zdlıq vә digәr mütәrәqqi dәyәrlәr tövhid dünygörüşündәn ruh lmışdır.

 

Bu dünygörüşündә imn hәytdn, bәndәlik qurtuluşdn tәcrid dilmәmişdir.

 

Mәn hәcdәn nә bş düşmüşәm? Ümumiyyәtlә hәcdәn nә bş düşmәk lr?

 

Hәcc, ümumi cәhәtdәn götürülәrsә, insn vücudunun llh dğru hәrәkәtidir. Hәcc dәm övldının yrnış fәlsәfәsinin rәmzi nümyişidir. Qıs dsәk, hәcc yrnış nümunәsidir. Hәcci tri, tövhid, mәktәb, ümmәt nümunәsi dә hsb tmәk lr. Bir sözlә, hәcc insnın yrnışının, islm mәktәbinin rәmzi nümyişidir vә bu nümyişin yrdıcısı hәr şyin yrdıcısı ln llhdır. Nümyişin dili hәrәkәt, әss ifçılrı dәm, İbrhim, Hcәr vә İblis, sәhnәlәri Mәscidül-hәrm, Sәf vә Mәrvә rsı, Әrәft, Mәşәr, Min, simvllrı Kәbә, Sәf vә Mәrvә, qurbnlıq, pk libs vә bәzәnmәdir.

 

Ç mrqlıdır! Bu sәhnәdә bş rld sәnsәn. Sәn hәm dәmin, hәm İbrhimin, hәm dә Hcәrin rlunu if dirsәn. Bu sәhnәdәki ifçının nә yşı, nә millәti, nә rәngi, nә dә cinsiyyәti hç bir rl ynmır. Bu sәhnәdә bütün rllrı ylnız bir nәfәr if dir. Mrqlıdır ki, sәhnәdәki milyndn rtıq insnın hәr biri bş rlddır. Mәrsimә özünü ytirә bilәn hәr bir kәs sәhnәnin qәhrәmnı lur. Bәli, islm bütün insnlr bir gözlә bır!

 

Bir kimsәni öldürmәmiş vә yr üzündә fitnә-fәsd törәtmәmiş bir kimsәni öldürәn bütün insnlrı öldürmüş kimidir. Blә bir kimsәni dirildәn bütün insnlrı diriltmiş kimidir.

 

Sәn, llh-tәlnın hәcc mәrsimindә insn vrdiyi dәyәrә b! Dünynın işinә b! llh pyğәmbәrlәrinin izi ilә gdib, pyğәmbәrlәr qәdәr zd rәftr dәn insn bәdbәt dyilir. Әlbәttә ki, bu düşmәnin çirkin ittihmıdır.

 

Mәgәr düny triindә müsәlmnlr qәdәr hqqı tpdlnn vrmı?! Hәzrәt Әlinin , Kәbә ğlunun tәbirincә, hәccin dәrisini dә әyninә tәrsinә gydiriblәr!

 

Mәn hәcdәn nә nldım? ı snsuz kiçik bir fәrd snsuz böyük bir gözәllikdәn nә nly bilәr?!

 

Hәr hld, düşüncәlәrimi әziz ucu ilә bölüşürәm.

 

Әgәr hәcc әmәllәrini öyrәnmәk istәyirsәnsә rislәdәn hәcc bәhsini u.

 

Әgәr hәccin mәnsını dәrk tmәk istәyirsәnsә, islmı dәrk t vә insnı tnı.

 

mm ylnız mәnim hәcdәn nә dәrk tdiyimi bilmәk istәsәn bu kitb nәzәr sl.

 

lsun ki, bu kitbd uduqlrın hәcc hәqiqәtini nlmqd kiçik bir tәkn l.

  
Hәcc 

Hәcc hәrәkәti sәnin özündәn, hәytındn, bütün dünyәvi bğlılıqlrındn uzqlşmql bşlyır. Hәcc sükutun ölümü, ölümün hәytıdır. lә bir ölüm ki, nәfәs lır, yşyır. Hәcc, yәni hәrәkәtә gәl!

 

Bәs hәyt nә? Tәkrr-tәkrr gt-gәllәr, bihudәlik! Әss işi nә? Qclmq! Bәs sn nәticәsi? Çürümәk! Bşdn yğ Sizif әzbı! (Qәdim yunn miflgiysınd tnrılrı ldtdığı üçün Sizif blә cәzlndırılır: nun çiynindә dğ qldırdığı böyük qy prçsı zirvәyә çtn kimi şğı diyirlәnir. Sizif hәytı byu bu dşı qldırmğ mәhkumdur.) Gündüzün rdınc gcә, gcәnin rdınc gündüz gәlir. Bir ğ siçnl qr siçn ömür kәndirini st-st gәmirәrәk ölüm ucun dğru irәlilәyir.

 

Hәyt? Gündüz vә gcәlәr dvm dәn mәnsız vә duzsuz sәhnәlәr. Nәdәn ötrü çlışırsns, n çtn kimi bir bşluq yrnır. Bu günkü dünynın ylu: puç nihilizm fәlsәfәsi!

 

Bәs hәcc nәdir? Hәcc sәnin bu әblәhnә, mәlun Sizif hәytın qrşı qiymındır. Hәcc sәnin düşdüyün quyudn çımğındır. Sәni yrindәn tәrpәnmәyә qymyn buvlr bir inqilbi niyyәtlә prç-prç lur. Sәn bu qrnlıq dirәdәn çıdıqdn snr qrşınd әbәdiyyәtә dğru dümdüz köç ylu uznır. Bu yl btildәn hәqiqәtә, müvәqqәtilikdәn әbәdiyyәtә, llh dğru prn yldur.

 

Sәn bu gün tvnı vә divrlrı bәzәdilmiş, büllur çilçırqlrı, göz qmşdırn döşәmәsinә, çşidli lılr sәrilmiş vindә hәytını bş vurmq üçün yrdılmmısn. Dünyd sәnin vindәn ç-ç ucd dynn bir v dә vr. vin bәzәyi llhın lütf vә mәrhәmәti vә üzәrindә dövrә vurn mәlәklәrdir. Hәcc sәnin öz qrnlıq vә dr yuvndn llhın nur qәrq lmuş Kәbә vinә sәfәrindir. y dәm övldı! Tri, düny, pzğun cәmiyyәt sәni dәyişmiş, fitrәtini tәrsinә çvirmişdir. Sәn ilkin yrnışd zәrr lәmindә insn idin, llhın әlifәsi idin, llhın hәmsöhbәti idin. llh sәni özünә әmnәtçi, tәbiәtә hkim tmişdir. sәnә öz ruhundn üfürmüşdü, sәnә bütün dlrını öyrәtmişdi. sәni lә yrtmışdı ki, özünә fәrin dmişdi. Sәni yrdıb, bütün mәlәklәri sәnin yğın çğırmış, yrlә göy rsınd lnlrı sәnә tәslim tmişdi. sәninlә әhd bğlyıb, özü isә fitrәtindә turdu. İndi dә gözlәyir ki, sәn nә dәcәksәn.

 

Sәn tri ylunu tutub yl düşdün. llhın әmnәt yükü çiynindә, әhd-pymnı әlindә, sәnә öyrәtdiyi dlr qәlbindә vә llhın ruhu vrlığınd! Bәs işin nә ldu? Sәrmyәndәn ymәk! Sәnәtin ziynkrlıq! Bir bş sәrmyәdәn ziyn!

 

nd lsun әsrә ki, insn dim ziynddır! Bu ziynkrlığın dını hәyt qydun. Ömrünün dәyәrli illәrini әldәn vrdin.

 

y llhın әmnәtinin mәsulu, y mәlәklәrin sәcdәghı, y llhın yr üzündәki әlifәsi, özünü nә hl slmısn?! Sәnin vrlığın pul, şәhvәtә, qrın, yln, yırtıcıy, tüstüyә, içi bş köpüyә dönmüş! Ys üfunәtli plçıqdn yrndığını unutmusn?! Hnı llhın sәnә üfürdüyü ruh. y nәcsәt üstünә qnmuş qrğ, özünü ils t, shilә çı, bu qrışıq şәhәrdәn özünü günәşli sәhry ytir. Hәmin vәhy yğışının isltdığı qumluqlrd üzünü llh tut vә ny tәk fәqn dib qәribliyindәn, sürgündәn, bignәlikdәn dnış. y bignәlәrin vә düşmәnlәrin şdlığı, y bignәlәrә tәrnә qşn, özünә qyıt, öz hәnginә dön!

  
Mövsüm  

rtıq görüş vtı gәlib çtdı, zilhәccәdir, hәcc yı! Qılınclr susmuş, döyüş tlrı sәhrlrd skit dynmışlr. Yr mühribәlәrdәn, kin-küdurәtlәrdәn möhlәt lmışdır. Bәşәriyyәtin llhl görüş vtıdır. lql birlikdә llhın hüzurun gtmәk vtıdır. Ys trpq ltdn hәzrәt İbrhimin hәccә çğırış hryını şitmirsәn.

 

y üfunәtli trpqdn yrnmış, llhın ruhunu tr, srğını ndn tut, nun vinin hәnginә dön. sәni gözlәyir, dәvәtinә lәbbyk söylә. Sәn ylnız n dğru lnd vrsn, y yluq!

 

Hәcc mövsümüdür, qurtuluş mövsümüdür. Bu dr dünydn, sәni qul tmiş şәsiyyәtindәn qurtul. nun hәngini tut, dәmin әbәdi hicrәt nişnәsi lrq, llh üz tut, hәccә yl düş.

 

Brclrını ödә, kin-küdurәtdәn çı, kiminlә hsbın vrs tәmizlә, hmıdn hlllıq l, hәr şyi shmn sl. lә düşün ki, bu sәnin sn sәfәrindir. Bu sәnin әbәdiyyәtә dğru sәfәrinin nümyişidir. n görә dә vәsiyyәtlәrini t. lә bil ölüm sәhnәsini mәşq dirsәn. nsuz d ölüm bir gün zrl yndn ypışsı vә rdınc çәkәsidir. İndi isә ölüm y hәccdir. Gt llhl әmәllәrinin hsbını çәk. Qiymәt sәhnәsindә hsb zmnı blә bir imknın lmycq. zmn bәdәn üzvlәrin bircә-bircә srğuy çәkilәcәk vә griyә yl lmycq.

 

Hәlә ki, әmәl dünysındsn. Hsb dünysın çtndәk özünü hzırl. Ölümdәn qbq ölümü yl. Hәccә yl düş!

 

Hәcc mütlәq әbәdiyyәt ln, hәdsiz-hüdudsuz llh dğru sәfәrdir. Bu hәrәkәt mütlәq kml, mütlәq gözәlliyә, mütlәq lm vә qüdrәtә, bir sözlә, mütlәqә dğru qyıdışdır. Yәni sәnin әbәdiyyәtә dğru hәrәkәtinin snu y, mәqsәdi llhdır. llh bu sәfәr әttindә sn nöqtә dyil. Bu yld sn nöqtә ydur. Bu yl hç zmn bitib tükәnmir. llh bu ylun sn mәnzili y, cәhәtidir.

 

Bu sufilik y islmdır. Bu fәn y hәrәkәtdir. nd bitmir, n dğrudur. Hmı llh tәrәfindәndir vә n dğru qyıdsıdır.

 

llh sәndәn uzq dyil ki, n çtsn. , sәnә sәnin özündәn dә yındır. Sәn özündәn, ruhundn, hәqiqәtdәn uzqlşdığın hld, , әsil sәnә yındn yındır.

 

Hәcc mövsümüdür. Görüş vәdi yındır. Mid (vәdә), miqt (görüş yrinә) tәlәs! y llhın itb tdiyi, görüş vtıdır. y mәlәklәrin sәcdә tdiyi, tri sәni dәyişmiş! Hәyt sәni hyvn çvirmiş! ı zәrr lәmindә llh söz vrmişdin ki, ylnız vә ylnız n itәt dәcәksәn!? İndi isә özünә büt ynur, nәfsinә vә zlımlr qul dynırsn. y yr llhlrın pәrәstiş dәn chil, y ömrünü bd vrmiş qfil, y qru vә tmhın qurbnı! Mәlәklәrdәn uc durmlı ikәn düny sәndә cnvr, tülkü, siçvul islәtlәri yrtdı!

 

Sәni insn yrtmış llhl görüş vtıdır, yğ ql! Bәrbәzәkli srylrdn, zәr-ziblı mәişәtdәn, çbnı cnvr ln sürüdәn bş götürüb llh vinә dğru qç!

  
Miqtd hrm 

Miqt hәcc nümyişinin bşlnğıc nıdır. llhl görüşә çımq qәrrın gәlmiş insn bu dyncqd libsını dәyişir. Libs! İnsnın kimliyini özündә gizlәdәn cild! Yln vә küfr dlu bir örtük. Küfr hәqiqәti örtәn dmәkdir. Libs sözünün mәnsı isә iltibs , yәni sәhv dmәkdir. Blәcә cnvr, tülkü, siçvul, iln, özünü itirmiş bir vrlıq isә insnlıq libsı gymәklә әtrfındkılrı lddır, nlrı sәhvә düçr dir.

 

Әslindә sdәcә örtük lsı libs insn şәsiyyәtinin ölçüsünә çvrilir. İnsnlr bir-birindәn fәrqlәnir, mәnәm-mәnәmlik yrnır, libs d bir tnrıy çvrilir. İnsnlr tәbәqәlәrә prçlnır.

 

İnsnlr rsınd sәrhәdlәr çdur. Qbil dәm ilәsindә tәfriqә yrdıb tövhidi prç-prç tdi: ğ-nökәr, hkim-mәhkum, t-c, vrlı-ksıb, zlım-mәzlum, güclü-zәif, ylnçı-ldnmış, mәnәviyytçı-mddiyytçı, şbәt-bәdbәt, ğ-qr, şәrqli-qәrbli, әrәb-әcәm vә s.

 

Bәşәriyyәt irqlәrә, millәtlәrә, millәtlәr tyflr, cәmiyyәtlәr tәbәqәlәrә prçlndı. Bu prçlnm fәrdә qәdәr kiçildi vә hәrәnin dә öz dәrәcәsinә uyğun libsı!

 

Miqtdsn. Çır әynindәki libslrı vә hrm dlnn iki hissәdәn ibrәt ln kәfәnә bürün! Bu ğ rәngli libs sәni hmıy qtdı, mәn lmqdn qurtrdı. Dәryd әrimiş dmly döndün!

 

Özünә mәn dyib düzәlmә yl,

 

Yşrmı, dәrydn yrıl dml!?

 

lә bir vrlığ çvril ki, öz yluğunu hiss dәsәn. Ölüm gәlmәmişdәn qbq öldüyünü zәnn t. rtıq әynindәki ölüm pltrıdır.

 

Bur miqtdır! Dünynın sәnin cnın hpdurduğu hyvni üsusiyyәtlәri miqtdc yrә tök vә insn l! ı sәn әvvәl dә insn idin.

 

hrmın bir hissәsini çiyninә t, biri hissәsini isә kәmәrindәn bğl. ğppğ, tikişsiz, bәzәksiz örtüklәrdә snki insnlr öz vrlıqlrı ilә kn yrtmışlr. Sәn bu libsd insnı insndn fәrqlәndirmәkdә çәtinlik çәkirsәn.

 

Dünynın mütәlif ölkәlәrindәn müqәddәs Kәbәyә dğru ışn insnlr üçün bir nçә miqt dyncğı vrdır. Bu miqtdn ylnız llh dğru hәrәkәt mümkündür. n srı lmyn hәr şy fni lsıdır.

 

llh mütlәq vrlıq, mütlәq kmldır. Göylәrdә vә yrdә kim vrs ndn dilәyir.

 

Hәcc mәqsәdi hәngini tutmq, insnın llh dğru qyıdışının nişnәsidir. Bütün mәnlәrini, nәfs istәklәrini miqtd dәfn t. Öz ölümünә şhid l. Öz qәbrinin ziyrәtçisinә çvril. Hәytının sn nәticәsini özün müәyyәnlәşdir. Miqtd öl, miqtl mid rsındkı sәhrd diril. Bu üfüqdәn üfüqә ğ kәfәn gyәnlәrin qiymәt sәhrsıdır. Burd kimsә kimsәni tnımır vә hәrә öz hyınddır. Lp qiymәt günündәki kimi! Snki min illәr byunc ölәnlәr dirilmiş, hyrәt içindә mәhşәr sәhnәsindә durmuşlr. İnsnlr mqnit shәsindәki zәrrәlәr tәk bir mәrkәz әtrfınd fırlnmqddırlr. Burd nә irq vr, nә dә millәt.

 

Sәni tnıtdır bilәcәk libslrını çır, mәhşәr sәhnәsindәki insn slindә әri. Düny ilә bğlı bütün tirәlәrini düşüncәnә hrm t, hrm bğl!

 

Miqtd bütün mәnlәr mәhv lur vә biz yrnır. Snki insnlr dәrisini dәyişib ynilәşir. Sәn dә öz şәsiyyәtini dәfn t, ümmәtә qtıl. Mindn çırkәn mәnlәrdәn böyük bir cәmiyyәt düzәlir. Çünki hәzrәt İbrhim prçlnmlrdn uzq vhid ümmәt idi. Sәn dә İbrhim lmq rdınc gdirsәn! Bir-birinә qtılmış insnlr tövhidә, vhid ümmәt lmğ cn tır. Mәqsәdә dğru hәrәkәt, qiblәyә dğru ictim, kml üçün izdihm, immәt!

 

Sәn vә sәnin kimilәr dünynın dörd bir ynındn özlәrinә r çvirәrәk llh üz tutmuş, düny zindnındn irәtә dğru hәrәkәtә bşlmış, nisbilikdәn mütlәqә dğru cn tmış, ghlığ üz tutrq cәhlәtә r çvirmiş, şirkdәn tövhidә dönmüşlәr. Miqt çtmısınız, hrm libsını gymisiniz, mәninizi dәfn tmisiniz. Bu әsil qiymәt sәhnәsidir. Burd qәdim dstlrdn, qhumlrdn srq ydur.

 

Bu insnlr uzun illәr byu öz insnlıqlrını unutmuş, zülm tmiş vә y zülmә byun әymişlәr. İndi isә hmı sdәcә insn lmuş, bütün dlr unudulrq, ylnız hcı dı rty gәlmişdir.

  
Niyyәt 

Hәccә giriş zmnı hәr şydәn öncә niyyәt tmәlisәn. Niyyәt bir işi görmәk qәrrın gәlmәkdir. Niyyәtin llh dğrudur. llh yrdımçın lsun!

 

Müsfirәt uzqlr sәfәr, niyyәt qәlbin ilhi bir hәqiqәtә köç mәqsәdi! Miqtd insn әzәmәtli bir dәyişiklik stnsınddır. , öz vindәn ümmәtin vinә, nәfs istәklәrindәn şqә, özündәn llh, әsirlikdәn zdlığ, kin-küdurәtdәn mәrhәmәtә dlmq üçün böyük bir inqilbdn kçmәlidir.

 

Niyyәt t! Qönçә vurn urm kimi! İç bşluğunu ghlıql dldur, bş vrlığını imnl bәzә vә vr l. Qrnlıq qәlbini işıqlndır, cәhlәti qv, llhındn vә özündәn әbәrdr l! y dim bşqlrın lәt lmuş, y hәmişә çrәsiz qlmış, insn lmq üçün fürsәt düşüb. zd şәkildә niyyәt t. Niyyәt t ki, qist mәnindәn llh dğru әbәdi sәfәrә çıırsn. Yl, cәhәt, iş, vrlıq, lә sәn özün dә, hәr biriniz tәzәsiniz!

  
Miqtd nmz 

Miqtd niyyәt dirsәn vә hәccә bşlyırsn. Bşldığın işi cnınl, qnınl hiss t, әylını tәmizlә. Gördüyün işlәrin mhiyyәtin dәrk t. hrm bğlyıb hrm nmzın durursn. Yni libsınd llh üz tutrq әrz dirsәn: llhım, mәn indi nә İbrhimi d tn Nәmrudun qulu, nә dә cnvr vә tülkü dәrisinә girmiş hiylәgәrәm. Mәn indi insn libsı gymişәm. Sbh sәnin görüşün üçün yğ qlmlıym.

 

Yәni, öz rktrimdәn vә kimliyimdәn әbәrdrm. Bilirәm ki, hçәm. Sәnә itәtlә bәndәn lmq istәyirәm. Sәndәn bşq hәr şydәn zdm. Öz hәytımın snluğundn әbәrdrm. Bәndә üçün tәyin dilmişlәri sçirәm, nu tәkrrlyır, bir növ, mәşq dirәm.

 

ğ hrm kәfәnindә miqtd nmzın mәnsı bşq imiş! Snki ddiyim kәlmәlәri ilk dәfә şidirәm. Bu, әvvәlki ibdәtlәrin tәkrrı dyil. llhl söhbәtdәyik, nun hüzurunu hiss dirik.

 

y Rәhmn! Dst nәvziş göstәrirsәn! y Rәhim! Sәnin mәrhәmәt günәşin küfr vә imn, pklıq vә çirkinlik, hәtt dstluq vә düşmәnlik sәrhәdlәrini dә işıqlndırmış. Sәndәn bşqsını tәrif tmәk fikrindә dyilәm. Hәmd sәnә mәsusdur. Sәndәn qyrisini özümә ğ sçmәyәcәyәm. Hmının rәbbi, din gününün sultnı sәnsәn. Bütün bütlәrimi sındırırm, bir dh sәndәn bşqsın sityiş tmәyәcәyәm. Bundn snr ylnız sәndәn yrdım dilәyәcәyәm, y ygnә ümid yrim! Bizi, cәhlәt ylund zmışlrı, zlımlr yuncq lmuşlrı dğru yl çәk, kml vә şqә yönәlt. Bizi dst tutub, nmәt vrdiklәrinin ylun yönәlt, qәzәbinә gәlmişlәrin ylun y!

 

Miqtd ğ qiymәt libsı ln hrml tdiyimiz hәr rüku qru, istәk vә y müqәddәs bilmә sәbәbindәn әyilmәyimiz, hәr sәcdә zәlilliklә trpğ lın qymğımızdır.

 

Miqt nmzı! Hәr qiymı vә әyilmәsi bir msjdır. Bu lә bir әhddir ki, dyirik: y tövhid llhı! Bundn blә ylnız sәnin qrşınd durcq vә әyilәcәyik!

 

Slm lsun sәnә, y Mәhәmmәd, llhın bәndәsi vә lçisi! llhın rәhmәt vә bәrәkәtinә çtsn ki, bu dünyd, bu yr üzündә ilhi mәrhәmәti dәm övldın ruzi tmisәn!

 

Bizә vә pk, slh bәndәlәrә slm lsun!

 

Sizә slm lsun!

 

Bu kәlmәlәr miqt nmzınd cn gәlir, hәr biri öz ünvnın çtır. rd hmı iştirk dir.

 

Miqtd kimsәnin yri bş dyil: llh, İbrhim, Mәhәmmәd (s), lq, ruh, qiymәt, bhişt, qurtuluş, zdlıq, şq, hәr biri rddır.

 

Sәn isә dәm, lq, vәhdәt, şәffflıq, tәqv ölüm libsı ln ğ vә bәr-bәzәksiz hrmdsn.

  
Ehrm!  

Sәn y dәm! llhın qvduğu, İblisә yuncq ln, yrә sürgün lunmuş, tәnhlığ mәhkum! İndi pşmn hld üzr istәmәk üçün n dğru hәrәkәtdәsәn!

 

Sәn zdlığın zirvәsi ln bir mәcburi vәzifә sçmisәn. Bu hrm libsınd htiytlı l. Hrmlrdn qrun.

  
Ehrm, yәni hrm tmәk! O, nәlәri hrm dir?  

Hәcdә hrm hlınd hrmlr

 

Özünü, digәrlәrini, düny hәytını, kimliyini yd sln hәr şy! Bu un düny hәytının qusunu gәtirәn, ölümü ydındn çırn hәr şy!

 

Әgәr knkrt sdlsq:

 

1. Güzgüyә bm! Bununl d özünü yddn çır.

 

2. Әtir vurm! Bu un dәyәn ş әtir hәytı ydın sl bilәr. Burd fәz bşq bir әtirlә dludur. llhın şqini qul, mәst l!

 

3. Kimsәyә göstәriş vrmә! Qrdşlığı, bәrbәrliyi dirilt.

 

4. Hç bir hyvnı incitmә, hәtt hәşәrtlrı öldürmә. Hәtt zrl uzqlşdırm. Bu bir nçә günü hәzrәt Mәsih kimi yş.

 

5. Yrdәn t qprm, sındırm. Tәbiәtlә sülhü öyrәn. Tәcvüz ruhunu özündә bğ.

 

6. v tmә, qәlbindә bәrkliyi öldür.

 

7. Cinsi yınlıq qdğndır. Hәtt hәvәslә bm. Qy ilhi şq ymәlәri könlünü bşdn-bş bürüsün.

 

8. vlәnmә, (hәcc vtı!) izdivc mәrsimindә iştirk tmә.

 

9. Bәzәnmә, özünü luğun kimi sl.

 

10. Pis dnışm, yln vә tәkәbbürdәn hәzәr qıl.

 

11. Tikilmiş vә y tikilmişә şr pltr gymә. hrmınd bir sp d lmsın ki, bşqlrındn fәrqlәnә.

 

12. Silh götürmә, hәtt zәrurәt ls tpılmsın.

 

13. Bşını kölgәdәn gizlәmә. Çәtirdә, kәcvәdә, vtmbildә kölgәlәnmәk qdğndır.

 

14. yqlrının üstünü crb vә y yqqbı ilә örtmә.

 

15. Bәzәnmә, bәzәk tm.

 

16. Bşını bğlm.

 

17. Tük qprm.

 

18. Kölgә ltın gtmә.

 

19. Dı q tutm.

 

20. Krm vurm.

 

21. Öz bәdәnini vә y bşqlrınkını qntm, qn ldırm.

 

22. Diş çәkdirmә.

 

23. nd içmә.

 

24. Hәcc bşlmışdır, hәrәkәt Kәbәyә dğrudur. hrm pltrınd hrmlrdn qrunrq, lәbbyk lәbbyk dyәrәk Kәbә vinә tәlәs!

 

llh sәni dәvәt tmiş, gәl dmiş, indi isә sәn lәbbyk dyә cvb vrmәlisәn!

 

Lәbbәykә әllhummә lәbbәyk, innәl hәmdә vәn-nimәtә lәkә vәl-mulk, l şәrikә lәkә lәbbyk!

 

Bәli, udvәnd, bәli, sityiş vә nmәt sәndәndir, sәltәnәt dә! Sәnin şәrikin ydur, bәli!

 

Hәmd, nmәt vә mülk! Ynә hәmin üç qüvvәnin inkrı: tәcvüz, istismr, istibdd − triә hkim lmuş üçlük. Tülkü, siçvul, cnvr! Hәr şy lqın bşınd çtlyır!

 

Sәhrd llhın sәdsı şidilir. Bu nid zәrrәlәri bütün fәznı dldurmuşdur. Hәr kәs bu nidnı özünә itb lrq şidirsә, ürәkdәn fәryd çәkir: Bәli, llhım, bәli!

 

Sәn bir dәmir qırıntısı kimi hәmin mqnit qüvvәsi tәrәfindәn cәzb lunduğunu hiss dirsәn. nlyırsn ki, sәni prn dh bu yqlr dyil. Sәn prılırsn, yqlrın d rdınc sürünür. Snki qllrın güclü qndlr çvrilmiş vә sәn ğppq quş dәstәlәri ilә uçursn, mrc dirsәn, simurğ tәrәf gdirsәn

 

Kәbә gt-gdә yınlşır. Qәlbinin döyüntülәrini şidirsәn. Snki içindә yrlı bir yırtıcı vu urq, sәni bş götürüb qçmğ tәhrik dir. Özündәn, qist mәnindәn bir by ucldığını duyursn. rtıq dlduğunu, özünә sığmdığını hiss dirsәn. Göz yşlrı mn vrmir. st-st llhın hüzurun ndiyini duyursn. nun hüzurunu cnınd, qnınd, düşüncәndә, qәlbindә hiss dirsәn. Ylnız nu görür, nu hiss dirsәn. Ylnız , hәqiqәtdir, qln hәr nә vrs yln, fәn!

 

Sәhrd şq yğmışdır vә trpq nәmdir. Snki dmın yğı gülzr btır, şqә btır...

 

Gtdikcә y lduğunu hiss dirsәn. Özündәn uzqlşırsn, n yınlşırsn. Hәr şy n qyıdır. Sәn rtıq ysn, bir tirәsәn, unudulmuş bir tirә. Miqtd mәn yükünü yrә qydun, yüngüllәşdin. İndi ğırlıqsız-filnsız mid üz tutmusn.

 

rtıq sәn bir zәrrә şövqә dönmüsәn. Ylnız hәrәkәt vә cәhәt! Griyә ddım tmğ hqqın ydur. Üzü n, nd fәn lursn.

 

Vrlığın sıılır, fәz nunl dlur, sәn dә nunl dlursn.

 

Mәkkәyә çtmqdsn. Şәhәr yınddır. Burd hәrәmin (Kәbәnin) hәddini bildirәn әlmәtә çtırsn. Mәkkә hәrәm mәntәqәsidir. Bu mәntәqәdә svş vә tәcvüz hrmdır. Düşmәndәn qçıb hәrәmә pәnh gәtirәn mnddır. nu tәqib tmәk lmz. Bu mәntәqәdә v tmәk, hyvn kәsmәk, hәtt t qprmq hrmdır. Pyğәmbәr Kәbәni bütpәrәstlәrdәn zd tmәk üçün hәmlә tdiyi vt öz әli ilә nişngh qyub.

 

Sükut! Yәni rtıq çtmısn! Çğırıldığın yr burdır. nun vinә çtmısn, skit l! nun hüzurund sükut! Kәbәnin şövqü dd dir. rtıq şәhәrdәsәn.

 

Dğlrdn düzәlmiş cmı tırldn şәhәrin küçәlәri lә hәmin dğlrın köksündәn kçib, Kәbәnin yrlәşdiyi Mәscidül-hәrm yönәlir. Mәscidin uc divrlrı Kәbәni vcun lmışdır. Qәdәm-qәdәm Kәbәyә yınlşırsn. Bir rәngdә, dsız-ünvnsız insnlrdn düzәlmiş sl şәhәr küçәlәri ilә Mәscidül-hәrm üz tutmuşdur. Sәn bu slin bir dmlsısn!

 

Qәdәm-qәdәm nirsәn vә әzәmәt qәdәm-qәdәm yınlşır.

 

Uclığ hәrәkәt zmnı әzәmәtә çtmq istәyirik. üsusilә bu әzәmәt ilhi әzәmәtdirsә! Burd isә әksinә gt-gdә öz mәnliyindәn nirsәn. Nә qәdәr nirsәnsә bir qәdәr dә llh yınlşırsn. Yәni ylnız tәvzö vә sәmimiyyәtlә әzәmәtә çtmq lr. Yәni ylnız qul lmql uclmq mümkündür. Bәli, әzәmәtli llhı öz mәnliyindәn nmәklә di dş-trpqdn ibrәt ln bu mәknd tp bilәrsәn. mm dğru ylu tpmlı, düzgün bmğı öyrәnmәlisәn.

 

Kәbә yınddır! Sükut, düşüncә, şq!

 

Hәr qәdәmin dh d әsrrәngiz, hәr nәfәsin dh d hәyәcnlı lur. llhın hüzuru nbn ğırlşır. Göz qırpmğ cürәt tmirsәn. Snki yqlrın yrә mılnıb. Bütün diqqәtin qrşındkı qiblәyә yönәlib. Görüş intizrınd lmq ncә dә ğırmış. Bu әzәmәti hiss tmәk sn dyil. Zәrif çiyinlәrin, qәlbinin yu pәrdәsi bu әzәmәtә ncә tәb gәtirsin!?

 

Hәr döngәdә qәlbin titrәyir ki, indicә Kәbәni görәcәyәm!

 

Kәbә bir ömür sübh, günrt, әsr, mәğrib vә şm nmzlrınd üzünü tutduğun qiblә! Ölәndә üzümüzün çvrildiyi cәhәt! Hәytımız d, ölümümüz dә üzü n! vlәrimiz dә n dğru tikildi. Bәli, indi hәmin müqәddәs mәknın bir nçә ddımlığındyıq! Bir n snr nunl üzbәüz dursıyıq. rtıq mәnim gözlәrimin önündәdir!

  
Kәbә 

Mәscidül-hәrmın stnsı, Kәbә ilә üz-üzә! Gniş bir sәhnә vә bu sәhnәnin rtsınd kub frmlı Kәbә! Qәfildәn titrәyirsәn. Burd bşq, hç bmq üçün dә bir şy ydur! Bş bir tq!

 

Hisslәr tükdәn nzik, qılıncdn iti bir körpü üzәrindә qәrr tutur. İmn qiblәmiz, şqimiz, nmzımız, hәytımız vә ölümümüz!

 

Qr vә kbud dşlr üst-üstә düzülmüş, hәtt rlrındkı suvq d nşıyn çәkilmişdir. Qәfildәn cnınd bir süqut tәrәddüdü sızıldyır. Bur hrdır? Hry gәlmişik? lә bilirdim gözәlliyi könül şyn bir qәsr görәcәyәm. Mәbәd dyәndә ch-cәlllı bir mәkn, mәzr dyәndә böyük bir şәsiyyәtin qәbri nәzәrimdә cnlnırdı. mm indi gördüyüm çıq bir mydnın rtsınd bş bir tq! Nә mmrlıq, nә gözәllik, nә qiymәtli üzlüklәr! Hәtt Pyğәmbәrin vә immlrın mübrәk mәzrındkı qızıl çәrçivәlәrdәn srq y.

 

Birdәn düşünürsәn ki, bu ncә dә yşıdır! Burd sәnin diqqәtini llhdn yyındırcq hç nә ydur. Birdәn Kәbә dә snki qnd çıb sәmlr qlır vә gözünün qrşısındn çәkilir. Ylnız indi mütlәqi vә әbәdiyyәti hiss dirsәn. Bir z әvvәl gәldiyin hәytd blә bir hissi yşmq qyri mümkündür. Sәn hәytd bu hisslәr hqqınd dnışıb, fәlsәfәlәr tuy bilәrsәn. mm әbәdiyyәti ylnız burd görә bilәrsәn!

 

Nә yşı ki, bu tqd kimsә ydur, Kәbә bşdur! Yvş-yvş nlyırsn ki, ziyrәtә gәlmisәn. Bur sәnin üçün sn mәnzil dyil. Kәbә ylnız hәqiqәt ylunu itirmәmәk üçün bir nişnghdır. Dmәk, Kәbә ır y, bşlnğıcdır. llh dğru hәrәkәt mәhz burdn bşlnır. Bur ylnız sәnin imknlrının sn nöqtәsidir. Burd hәrәkәt vә istiqmәtdәn bşq hç nә ydur. Bur middır ─ llh, İbrhim, Mәhәmmәd (s) vә lqın vәdәghı. Sәn nә qәdәr ki, mәn libsındsn, bu fәzd ysn. lq qtıl, tәnhlıqdn qurtr. Әynindәki lqın pltrıdır. lq llhın nmusu, ilәsidir. llh öz ilәsinә qrşı hmıdn qyrәtlidir! Bur isә nun hәrәmi, nun vidir. Bur lqın vidir. Hәqiqәtәn, insnlr üçün ilk bin lunn v Bәkkәdәki (Mәkkә) vdir. Şübhәsiz bütün lәmlәrәdәn ötrü bәrәkәt vә dğru yl qynğıdır.

 

Sәn nә qәdәr ki, fәrd lrq qlırsn, bu hәrәmә ylun bğlıdır. Bu vә әtiq dә dyirlәr. Әtiq bәndәnin zd lmsı, bir sözlә zdlıqdır. Bu v bütün kәnr qüvvәlәrin hkimiyyәtindәn zddır. Bu vin shibi llh, әhli isә lqdır.

 

Şәhәrindәn, kәndindәn, vindәn dörd fәrsәng (üç mil) kәnrlşdıqdn snr şәriәt sәni müsfir hsb dir, dörd rәkәtli nmzlrını yrı qılırsn, rucunu çırsn. mm Kәbәdә hrdn gәlmiş lsn d müsfir hsb lunmursn, nmzlrını tm qılırsn. Çünki bur sәnin öz vindir. y ny, sәn öz qmışlığın qyıtmısn!

 

llh vә nun ilәsi: lq! Vrlıq lәminin bu әziz lilәsi indi öz vindәdir. Sәn bu ilәyә qtılmq üçün özünü vә bütün bşq ümid yrlәrini unutmlısn. Bu vә dil lmq üçün özündәn kç, ilәyә üzv l. Әgәr özünü miqtd dәfn tmiş lsydın, indi bu ilәdә idin.

 

İbrhimi gördünmü? Triә üsyn qldırdı, bütün yr tnrılrını inkr tdi. bu vi öz әllәri ilә tәmir tdi. Kәbә llhın yr üzәrindәki rәmzidir. Binsımı, zinәtimi? Mәkkә kәnrındkı dğdn qprılmış qr dşlrdn bәr-bәzәksiz tikilmiş bir bin! dımı rәmzdir? Kәbә, yәni kub şәkilli bir bin! ı nә üçün bir bu qәdәr sdә? llh frmsız, rәngsiz, şrsızdır. İnsn nәyi tәsәvvür dә bilirsә, , llh dyil. llh mütlәq vә tәrәfsizdir. nun hüzurund tәrәf sçәn sәnsәn. n görә dә üzünü Kәbәyә tutmusn. Kәbәninsә tәrәfi ydur.

 

İnsn düşüncәsi cәhәtsizliyi nly bilmir. Hәr nәyi mütlәqә dğru cәhәt sçirsә bu, llhın rәmzi dyil.

 

ı cәhәtsizliyi yr üzündә ncә göstәrmәk lr? Ylnız bir yll mümkündür ki, bütün cәhәtlәri bir yrә tplysn. Nçә cәhәt vr? ltı! Hәr ltı cәhәti özündә tply bilәn isә kub, bşq sözlә Kәbәdir. Bәli, Kәbә bütün cәhәtlәri özündә tplmql cәhәtsiz lmuşdur. Şәrq dә qәrb dә llhındır. Hnsı tәrәfә yönәlsәniz n tәrәfsiniz.

 

lә bu sәbәbdәn dә Kәbәnin içәrisindә istәnilәn tәrәfә nmz qılmq lr. İstәr üzünü şәrqә tәrәf tut, istәr qәrbә, istәr şiml tut, istәr cәnub, istәr yrә tut, istәr göyә, fәrqi ydur! Dmәk, Kәbәnin üzü hәr yrә vә hç yrәdir. Kәbә nun rәmzidir. mm

 

Mrqlıdır! Kәbәnin qәrbindә n cәhәt vrәn bir әlvә vrdır. Bu nәdir? Hill şәklindә (ypr) üzü Kәbәyә lçq bir divr. dı hicr İsmildir. Hicr әtәk, ğuş dmәkdir. Dğrudn d, bu divr qdın köynәyinin әtәyini tırldır. Bәli, hәbәşi bir kәnizin әtәyi! qәdәr qürursuz bir kәniz ki, bir nım nu öz әrinә rvd tmәyi rәv bilir. Әri dә ylnız övld shibi lmq üçün bu kәnizi qәbul dir. Dünyd bütün imtiyzlrdn mәhrum bir qdınl!

 

İndi isә llh bu kәnizin rәmzini öz rәmzinin yınlığınd yrlәşdirir. Bu rәmz Hcәrin әtәyidir! әtәk, ğuş ki, İsmili böyütmüşdür. Bu Hcәrin vidir. Hcәr Kәbәnin üçücü dyğı ynınd dәfn lunmuşdur. Mrqlıdır ki, hәtt pyğәmbәrlәrin dә bu yrdә dәfn lunmsın iczә vrilmir.

 

Bәli, bir kәnizin vi ilә divr-divr llh vi! Bu nә dmәkdir? Ys llhın cәhәtsizliyi ylnız Hcәrin әtәyindә cәhәt tpır? Kәbә Hcәrin әtәyinә dğru!

 

Bu gün hәmin divrl Kәbә rsındkı mәsfә ç zdır. Yrindәn dönmәklә bu mәsfә ötür.

 

Hәccin әss әmәllәrindәn biri tәvf, yәni Kәbәnin bşın yddi dәfә fırlnmqdır. Mrqlıdır ki, bu dövrә Hcәr әtәyini dә әhtә dir, ys y?! İşә bir b! Tövhid rәmzi ln Kәbәni Hcәr әtәyi lmdn dövr tsәn, sәnin tәvfın qәbul dyil! Yrinә ytirdiyin әmәllәr hәcc syılmır. Bu llhın әmridir!

 

Bütün bәşәriyyәt, tövhidә imn gәtirmiş bütün insnlr, llhın çğırışın bütün lәbbyk dyәnlәr Kәbәni tәvf dәrkәn Hcәrin әtәyini dә tәvf tmәlidirlәr. Yәni Hcәrin vi, mәzrı, әtәyi dә tәvf dildir. Kәbәyә bğlı bir әtәk!

 

Bәli, cәhәtsiz Kәbә ylnız Hcәr әtәyinin hsbın cәhәt tpır. friklı imtiyzsız bir kәnizin әtәyi hsbın!

 

Tövhid llhı öz cәll әrşindә tәnh turmuşdur. Bütün kint nd fәndır. mm bütün yrtdıqlrının içindәn insnı sçәrәk şәrfәtli tmişdir. İnsnlr rsındn isә әn imtiyzsız qr bir kәnizi öz kәnrınd turtmuş, öz vindә n yr vrmiş, nunl qnşu lmuşdur. İndi bu tvn ltd ln iki nәfәrdәn biri llh, digәri isә Hcәrdir.

 

Bütün hәcc Hcәrin tirәsi ilә bğlıdır. İslmd әn böyük әmәl ln hicrәt dә Hcәrin dı ilә әlqәlidir. Hәqiqәt tirinә mühcir әn böyük ilhi insndır.

 

Hicrәt! Hcәryn bir iş. İslmd hicrәt vәhşilikdәn mәdәniyyәtә sәfәrdir. lәcә dә imn gәtirdikdәn snr küfrә qyıtmq vәhşilikdir.

 

Hicr hәbәş sözüdür. Mәnc şәhәr dmәkdir. mm friklı hәbәş bir sydn ln imtiyzsız bir qdın mәdәniyyәt simvlu lur. Hcәrin hәrәkәti insnın mәdәniyyәtә dğru hәrәkәtidir.

 

Kәbә әtrfınd hәrәkәt zmnı ynә dә Hcәr tırlnır. y llh üz tutmuş mühcir, llhın Kәbәsini dlndığın vt Hcәrin әtәyini dә dlnırsn. Bu mәfhumlr düşüncәmizә sığmır. zdlıq vә humnizm әsrinin insnının hisslәri bu mәnlr tb gәtirmir. friklı qr bir kәnizin vi vә llh!

  
Tәvf 

Kәbә snki burulğn içindәdir. Tәvf dәn insnlr nun bşın sl tәk fırlnır. Ylnız rtdkı nöqtә sbitdir. Әbәdi sbitlik vә әbәdi hәrәkәt! Snki günәş әtrfınd ulduzlr dövr dir. Bu görüntü bşımız üzәrindәki ulduz sistmlәrini tırldır.

 

llh, lәmin ürәyi, mәhvәridir. Sәn bu sistmdә hәrәkәt dәn bir zәrrәsәn. Dim dәyişәn bir hәrәkәt! mm tәvf zmnı Kәbә ilә sәnin rndkı mәsfә sbitdir. Nә Kәbәyә ypışırsn, nә dә dynırsn. Mәhz Kәbәni tәvf dәrkәn bәşәriyyәti bir rәngdә görә bilәrsәn. Hәr bir fәrd bu insn slindә fәn lmuşdur. Dmirik llh d fәn lmuşdur. Dyirik ki, llh görә ümmәt dә fәndır.

 

Yәni burd llh dğru yl lqdn kçir. Fәrdi şәkildә n yınlşmğın mümkünsüzdür. İnsnlrdn uzqlşıb tәnh bir guşәyә çәkilmәklә imnlı lmurlr. İmn öz mәn bütünü sındırıb, lq qtılmql mümkündür. Hәr bir dinin tәrkidünylrı vr. Mәnim dinimin tәrkidünylığı cihddır Hәrzәt Mәhәmmәd (s).

 

n görә dә tәvf zmnı Kәbәyә dil lmq, turmq lmz. Tәvf dәnlәrin slindә qәrq lmq gәrәk. Ylnız zmn hcı lursn ki, özünü sәhnәdәn çırrq, lq qtılıb lәbbyk dyәsәn.

 

Kәbә dynmış vә bir-birindәn sçilmәyәn insnlr nu dövr tmәdә. Külli sözünü ylnız burd dәrk tmәk lr. Kәnrd hәr insn özüdür, Hәsәn Hәsәndir, Hüsyn Hüsyndir, qdın qdındır, kişi kişidir, şәrqli şәrqlidir, qәrbli isә qәrbli. Kәbә әtrfınd isә bütün bu fәrqlәr rdn qldırılmış, insnlr külli hl gәlmişdir. İndi Kәbәnin әtrfınd tәvf mәşğul ln lqdn bşq bir kimsә ydur.

 

Әgәr hәlә dә özünü mәn kimi hiss dirsәnsә, tәvfın sәnә dәli ydur. Sәn shildә dynmış bir tmşçısn. Ulduz sistmindә czibә shәsindәn çımış zәrrә nәdir ki, sәn nә lsn. Bilmәlisәn ki, ylnız özünü inkr tmәklә insn l bilәrsәn. Sәn bu dәryy qtılmql öz hәqiqi kimliyini dәrk dә bilәrsәn. Özündәn kçәn şәhiddir. Şәhdәt yluq dyil, әbәdi hәytdır. hәmişә ilhi hüzurd dynmış әbәdi diri vrlıqdır.

 

llh ylund öldürülәnlәri ölü zәnn tmә! yr, nlr öz Rәbbinin ynınd diri lub ruzi yyirlәr.

 

Sәbillillh yәni llhın ylu lә sәbilinnsdır, yәni lqın yludur. Hç bir fәrq ydur. llh dğru yl ylnız lqdn kçir. Sruş bilәrsәn ki, fәrdi ibdәtlәr nәyә lzımdır? Fәrdi ibdәtlәr vsitәsi ilә insn özünü tәrbiyә dib, isrr, yәni lq idmәt hәddinә çtdırır. Ylnız fәdkrlıq hsbın insnlığ çtmq lur.

 

İnsn llhın tәbiәtdә әlifәsidir. llhın әlifәsi lduğu kimi kölgәsi vә yәsi dә vr. Sәn özünü fәd tmәklә әbәdilәşә bilәrsәn. Dәrydn shilә sıçrmış dmlnın ömrü ls-ls bir gcәdir. Günәşin ilk tәbәssümü nu mәhv dir. Әbәdilik qznmq istәyirsәnsә dәryy qtıl.

 

y dml, niyә dynmısn? Yrnış nizmındn dnışn burulğn qşul. İrәli ddım t!

 

lq qşulmq fikrin vrs, әvvәlcә niyyәt tmәlisәn. Niyyәt dur ki, nә tdiyini, nә üçün tdiyini, kimin üçün tdiyini bş düşәsәn. Unutm ki, burd hәr bir hiss, hәr bir hәrәkәt sn dәqiqliklә hsbddır.

  
Hәcәrül-әsvәd (qr dş)  

Hәcәrül-әsvәd dlnn qr dş Kәbә vinin bir küncündә yrlәşdirilmişdir. Tәvf bu nöqtәdәn bşlmlısn. Snki dim hәrәkәtdә ln bir ulduz sistminә yni bir plnt dil lur. Bur qәdәr ln hәrәkәtlәr hç! İndi mәhvәri llh ln bir nöqtә әtrfınd lq qtılrq nizmlı hәrәkәtә bşlyırsn.

 

Bşlnğıcd divrdkı yuqdn görünәn Hәcәrül-әsvәdә tunmlısn. Sğ әlinlә n tunub, dәrhl burulğn qtılmlısn. Bu dş әlini tundurmql rәmzi lrq llhl әl tutmuş lursn.

 

Bir fәrd sәhrd özünә hәyt qurmq üçün qәbilә rәisindәn rzılıq lmlı, әhd-pymn bğlmlıdır. Bu, dstluq, himyәt vәdidir. İstәnilәn bir ml vә y rәhbәrә sәdqәtli lmq vәdi byәt dlnır. Byәt hnsı frmd lur? Sәn әlini n tәrәf uzdırsn, d әlini sәnin әlinin üstünә qyrq, әhdini qәbul dir.

 

Blә bir әnәnә lub ki, byәt dәn şәs әvvәlki byәtlәrindәn zd lur.

 

Diqqәtli l! Sәn böyük bir sçim qrşısındsn. Әlini hәcәrül-әsvәdә uztmql özünә yni yl vә yni mәqsәd sçirsәn. Bu byәt öz şәsiyyәtini lqd fәn tdikdәn snr qәbul lur. Әvvәlcә lq qtılmq, snr byәt tmәk lzımdır. Tәsәvvür t ki, llhın әli qrşınddır. Buyur, sçim t, әl vr, yl sç, insn l! Bil ki, bu byәtlә әvvәlki byәtlәrin btil lur vә sәn zd lursn. rtıq kimsә sәnә yl göstәrmәk qüdrәtindә dyil. llhın әli nlrın әllәrinin üstündәdir. llhın әlinә tun. Bu әl sәnin byәt tdiyin, sәni özünә bğlmış әllәrin fövqündәdir!

 

Bşqlrı ilә byәt buvundn ils ldun, llh әl vrdin. Fitrәt ylunu tәzәlәdin, mәsul ldun, llhl әhd-pymn bğldın. lq qtıldın. Hәrәkәt t, mәhvәrini tp. Özünü külliyә tpşır. Tәqvy bşl! Güclü bir çy tökülәn zәif r kimi qәdәm-qәdәm özündәn yrıl, ümum qşul. Dövrә vurursn vә imkn qәdәrindә Kәbәyә yın lmğ çlışırsn. Hiss dirsәn ki, tәk dyilsәn. Hiss dirsәn ki, sәn gtmirsәn, sәni prırlr. Sәni dim fәrdiyyәtә prn yqlrın hç nәyә qdir dyil. Bu cәm qüdrәt, cәm hәrәkәt, cәm hәng, cәm czibә, bәşәrin nmusu sәni ğuşun lıb. Nә öz yqlrın üstündәsәn, nә bşqlrının әlindә! rtıq külli lmusn. Dәrinә gtdikcә tplumun tәzyiqi rtır. Bu tәzyiq sәni sıır, snki mәnliyinә görә mәzәmmәt dir. ırsn. mm öz gücünlә y, cәmin gücü ilә. Sәni bu cәmә bğlyn siysәt y, şqdir!

 

İbrhimin llhın b! Bәndәni özünә, fәrdi cәmә bğlmışdır. Ncә dә lәtif, ncә dә gözәl vә dәrin! Sәni öz şqinin czibәsinә, cәmә çәkir. llhl görüşә hzırsn, özü dә lqın izdihmınd. Sәni öz vinә çğırdı. Sәn dә әlvәti bir görüş ümidindә ldun. Bir bu qәdәr yl gәldikdәn snr sәnә dyirlәr ki, lq qşul, lql gәl, Kәbәyә dil lm, әtrfınd fırln vә fırlndığın zmn Kәbәyә bm. lql çiyin-çiyinә hәrәkәt t. Tәvf zmnı üzünü Kәbәyә, yәni qiblәyә tutsn, tәvfın btildir. Sәs slm, sğ-sl çvrilmә, griyә dönmә. Kәbәnin iki ddımlığınd durduğun hld, n üzünü çvirmә, ziyrәt tmә!

 

rtıq yrnış nizmının bir zәrrәsi lmusn, bu mәnzumәnin czibәsinә düşmüsәn. Günәşin czibәsindә ln plnt ncә dövr dirsә, sәn dә dövr dirsәn. mm sәnin mәhvәrin günәş y, llhdır. Fırlndıqc әridiyini, әzәmәtli bir tmın zәrrәsinә çvrildiyini hiss dirsәn. şqin czibәsindә özünü, hyvni mәnini unutmusn. Fırlnır, fırlnır vә nlyırsn ki, ylnız vr, bşq hç nә! Sәn isә bir hçsәn, öz vrlığını hiss dәn bir hç!

 

Kәbәnin әtrfın bir nöqtә kimi dövr dirsәn. Sәni mәhvәrlә birlәşdirәn әtt ilhi şqdir. Sәn n tәslimsәn. zdlıqdn ç-ç üstün bir tәslimçilik. nu sәn özün sçmisәn!

 

şq öz zirvәsinә, mütlәqә çtmışdır. rtıq özündә yrılmısn. Zәrrә-zәrrә nd әridiyini hiss dirsәn. Bşdn yğ şq içindә fәd lursn.

 

şqi hәrәkәtlә ncә göstәrmәk lr? Bunu pәrvnәdәn z-ç öyrәnmişik. Pәrvnә öz mәşuqunun, yәni şmın bşın fırlnrq özünü nun dund fәn dir.

 

Kәbә şq nöqtәsidir. Sәn nun әtrfındkı çvrәdә dlnn nöqtәsәn. Bunu bizә Hcәr öyrәtdi.

 

llh, böyük mәşuq öz bәndәsinә göstәriş vrir ki, südәmәr körpәsini götürüb şәhәrdәn çısın vә t bitmәyәn bu susuz sәhry gәlsin. Hcәr öz llhın tәslimdir. Bu göstәrişi ylnız şiq qәbul dә bilәr. Südәmәr körpәli tәnh qdın vә dğlrl әhtә lunmuş tiknlı çöl!

 

Nә tmәli, bunu llh istәmiş! Bu istәyi әql vә mәntiqlә qәbul tmәk mümkünsüzdür. Dirilik, su, körpә, süd, insn yldş, qdın himyәdr htiyclıdır. mm şq bütün htiyclrı әvәz dә bilir. Hәqiqi şqlә hç nәsiz yşmq, әli ylın döyüşmәk çәtin dyil.

 

y tәnh, zәif kәniz. n tәvәkkül t, şqә üz tut!

 

Yddinci dövrәnin snund tәvfdn çıırsn. Burd yddi sdәcә rәqәm y, әbәdiyyәt simvludur. Yәni sәnin llh tәslimçiliyin vә lq isrın әbәdidir. Dim lqın ylund, llh dğru dlnsıym. Bu, ziyrәt y hәccdir.

 

Yddi dünynın yrnışını tırldn әlmәtdir. ı sәn tәvf zmnı özünü bu lәmin bir zәrrәsi bildin! Bir mәrkәz әtrfınd tәvf vrlığın nümyişi dyilmi!?

 

Tövhid, yәni llhın birliyinә tiqd әqidәsini mәhz zikr lunduğu kimi hәrәkәtlә göstәrmәk mümkün lur!

 

İndi isә İbrhim mәqmınd iki rәkәt nmz. İbrhim mәqmı hrdır? Bu mәqm üzәrindә İbrhimin yq izlәri ln dş prçsıdır. İbrhim bu dşın üzәrindә durub Hәcәrül-әsvәdi, yәni qr dşı Kәbә binsın qymuşdur. Dmәk tәvf bşlyn şәs İbrhimin yq izlәrindәn bşlyır. yğını bu yq izlәri ilә ynşı qynd kçirdiyin hisslәr tövhidin czıdır. Qәribәdir, bәzәn hç lursn, bәzәn isә hәr şy sәni sıır, inkr dir, fәny çırır, bynun bәndәlik buvu tır, sәni sәcdәyә ndirir vә bütün bunlrl ynşı sәnә blә itb dir: y dst! y rәfiq! y mәnim tәnh hәmdәmim, y mәnim әmnәtçim, y yrnışın mәqsәdi, y mәnim әlifәm!

 

Bir st әvvәl bu tәvf slinin shilindә dünynın milyrdlrc tmşçılrındn biri kimi durduğun vt sәni üfunәtli plçıq dlndırmışdı. mm lә ki, lq qtılıb tәvf bşldın, özünü nizmlı bir sistmin lmntinә çvirdin, bütün üfunәt vә çirkinliklәrin rdn qldı. Çünki qtıldığın sldә çirkinliyә yr y. Bu sl sәni yuyurq üzü bhiştә prır. rtıq sәn dünyd llh dğru hәrәkәtinә mn l bilәcәk hәr şyi dәfn tmisәn. nu (nәfsini) btırn isә, әlbәttә ki, ziyn uğrycqdır.

 

Sl ır vә nd hәytvrici mәsihlıq ruhu vr. Әgәr bu slә qtılmsn, öz tәrkidünylıq guşәndә qlsn, fәrdiyyәtçilikdәn çı bilmәsәn, müvәqqәti lәzzәt lsn blә, zmn ötdükcә dirilik әtrini itirәcәk vә hәmin üfunәtli plçığ dönәcәksәn. Biz insnı quru vә qumuş qr plçıqdn yrtdıq.

 

 

Dşdn yl tpnın ş lsun hlı,

 

Qn bulşs d slğun cmlı.

 

Sәhrd, ynişdә qçmğ nә vr,

 

Әhsәn kәsә ki, quyudn çır.

 

 

Qәlbin nә qәdәr skit vә rms ölü su kimisәn. Tәrpәn, cş, sl kimi hәrәkәtә gәl, çırpın, tәmizlәn, Hәcc t! Tәvf dәnlәr burulğnın qtıl!

 

İndi, lqın fәn dәrysın bş vurduqdn bir st snr yşm tpmış lqın nәzdindә llh üz tutur, lqın ylu ilә llh әtrfınd dövr dir, әbәdi fәlәk çrın qşulursn. İndi İbrhim lmusn!

  
Ibrhim mәqmı 

Bş vurduğun nöqtәdә tәvf dövrәsindәn çı. Ölümdәn hәyt, yluqdn vrlıq! Qürub tdiyin üfüqdә ynidәn dğursn! Dövrdәn çın hәmin plçıq vrlığ üfürülmüş llh ruhudur. Bütün qist mәnlәrdәn qurtulmql hәqiqi mәnә çtmısn. Pk vә ğ hrm libsınd, llhın hәrәmindә, İbrhimin rlund! İbrhimin yq izlәri ilә ynşı üzü llh dynıb, nmz qılırsn. İbrhim lmusn, tridә böyük, bütqırn, tövhid bnisi çiynindә öz qövmünün hidyәt yükü, sәbirli, üsynçı İbrhim rdıcılı! Cnı dәrdli, qәlbi şiq, bşınd nur, әlindә blt bir pyğәmbәr! Küfrün qәlbindәn imn bş çırır, şirk mәngәnәsindәn tövhid şölәlәnir, bütynn zәrin vindәn bütqırn İbrhim zhir lur. Bütqırn, Nәmrudqırn, cәhlәtin bğrını yrn, mәzlum qәbilәlәrin ynışınd öncül ln İbrhim!

 

y İbrhimi! lvun içinә gir, lqı cәhlәt lvundn ils t. Bu bir tәşdir ki, tövhid llhının әmri ilә ibrhimilәrә gülzr lur. Ynmzsn, külә dönmәzsәn. Mәqsәd budur ki, sәn ümmәt ylund d d girәsәn, әn ğrılı şәhdәtә rzı lsn.

 

y İbrhimi! Öz İsmilini öz әlinlә qurbn vrmәyә hzır l. Әgәr öz İsmilinin bğzın bıçq qy bilsәn, lqın bğzındn zlımlrın bıçğını qldır bilәrsәn. Cәlldlrın әlindәn bıçğı lmq üçün bu işi görmәlisәn!

 

mm İbrhim llhı özü ismillәrin diyәsini ödәyib nlrı qurtrsıdır. ryın l ki, İsmilini әldәn vrmәyәcәksәn. Mәqsәd budur ki, sәn imn ylund İsmilindәn kçmәyә hzır lsn!

 

İndi isә şq tәvfındn snr İbrhim mәqmın çtmısn. İbrhim bu yrә çtdığı zmn rtıq yddi çәtin mәrhәlәdәn kçmişdi. Bütlәr qırılmış, Nәmrud srsıdılmış, lvdn kçilmiş, İblislә svş bş vrmiş, İsmil qurbnlığ gәtirilmiş, pyğәmbәrlikdәn immlığ qәdәr әzblı bir yl kçilmişdir. rtıq fәrdiyyәtdәn cәmiyyәtә, bütynn övldlığındn tövhid bniliyinә kçid bş vrmişdi!

 

B, lә bu yrdәcә İbrhim turmuşdur. Sçlrı qclıqdn ğrmış, ömrün sn nlrın çtmışdı. n Kәbә vini tikmәk, qr dşı yrlәşdirmәk әmr lunmuşdur. Ygnә kömәkçisi İsmildir. , dş dşıyır, tsı isә dşlrı sıry düzür. Bәli, İbrhim vә İsmil Kәbә vinin bünövrәsini qyur. Biri lvdn, digәri isә qurbnghdn kçmişdi. İndi isә hәr ikisi llhın әmri ilә lq üçün yr üzündә әn qәdim tövhid mәbәdini ucldırlr. Bu, bәşәr triindә ilk vdir. zdlıq, şq, pәrәstiş vi! İlhi mәqmın rәmzi!

 

Bәli, indi sәn İbrhimin durduğu әn uc mәqmd durmusn. Dmәk, Kәbәnin bniliyi, zdlıq vinin mmrlığı, bütqırnlıq, zlımlrl svş, cәhlәt vә şytn vәsvәsәlәri ilә mübrizә sәnin öhdәnә düşür. Bu d öhdәnә düşür ki, işkәncә vә tәqiblәrә sәbr dib, lvdn kçәsәn, İsmilini qurbn hzırlysn. Unutm ki, durduğun v ynә dә mәzlumlrın pәnhghı, tәqib lunnlrın sığıncğıdır. Unutm ki, bu gün dünynın mәzlum lqlrı sııntı vә işkәncәlәrә mәruzdur. Bütün yr üzü zülm vә sitәmә bürünmüşdür. Bu günkü dünyd zülm vә tәcvüzdәn bşq hәr şy hrm dilmişdir. y İbrhim mәqmınd dynn, y llh byәt dәn, diqqәtli l! Sәn İbrhim kimi yşmlı, öz әsrinin Kәbәsini ucltmlı, öz mәzlum millәtini zülm vә cәhlәt әzbındn ils tmәlisәn! y llhl әhd-pymn bğlyn, y İbrhim mәqmınd dynn, yr üzündә әmin-mnlığı bәrp t, әsrinә әdlәt gәtir, dünynı mәzlumlr üçün sığıncğ çvir! Bu yr üzü insnlr üçün sığıncq ln llh mәscididir. mm görürsәn ki, bu blә dyil!

  
Sәy (Sәf vә Mәrvә dğlrı rsınd)  

İbrhim mәqmınd tәvf nmzını bş çtdırdın. İndi növbә rlrındkı mәsfә üç yüz mtrdәn rtıq ln Sәf vә Mәrvә dğlrı rsınd sәy әmәlinә çtmışdır. Bu mәsfәni yddi dәfә qәt tmәlisәn. Sәfnın hündürlüyündәn nir, irәlilәyir, Kәbә müqbilinә çtır, ylun qln hissәsini iti yriyir, snr di hәrәkәtә qyıdır, Mәrvәnin әtәyinәdәk ln qln ylu sәy dirsәn.

 

Sәy çlışm, trış hәrәkәti, tәlәsmәk, qçmqdır. Tәvfd Hcәrin işini, İbrhim mәqmınd İbrhim vә İsmilin işini gördün. Sәy әmәli ilә isә ynidәn Hcәri tırlyırsn. Burd bütün frmlr, üsusiyyәtlәr, mәsfәlәr, nişnәlәr yni ilәdir. İmn, şq, әqidә, әmәldәn svy hç nә ydur. Söhbәt hç dә İbrhim, Hcәr vә İsmildәn gtmir. Әss mәsәlә, әmәllәrin mhiyyәtidir. Bütün mәnlr hәrәkәtlә ifdә lunur vә nәticә nәzmdir. Hәcc kintd mövcud nizm dil lmqdır.

 

friklı imtiyzsız qr Hcәr Srnın kәnizidir. Bu insnlr id şirk nizmın uyğundur. llhın nizmınd isә bu kәniz böyük dәyәrlәr shibi, pyğәmbәr nsıdır. Ümumiyyәtlә hәcc mәrsiminin ilkin qәhrәmnı ndır. Bu n llhın әmri ilә südәmәr körpәsini götürüb tiknlı çöllәrdә mәşuqunun ylunu gözlәyәn Hcәrdir. Ylnız şq nminә. bu sәhrd llh tәvәkkül dәrәk körpәsini susuz sәhrlrın ğuşun gәtirdi. Qrunc dәrә ölüm sçn tәnhlıq vә mütlәq tәvәkkül!

 

llh buyurur ki, blә t! Snr isә sәni, körpәni, hәytını, gәlәcәyini, ruzini öz öhdәsinә götürür.

 

y Hcәr, tәslim nümunәsi, şq vә tәvәkkül qәhrәmnı, sәn mәnim himyәmdәsәn!

 

Hcәr llhın buyuruğu ilә, tәslim lrq südәmәr körpәsini tәnhlıqd qyur vә şq istәyir. mm bu qdın yrindәcә turmur, dәrhl yğ qlrq su trmğ bşlyır. Mәkkәnin ylın dğlrı rsınd nәfәs dәrmәdәn qçrq su trır! Cәmiyyәtinin idbr tәbәqә qnunlrındn mәşәqqәtlәr görmüş bu qr kәnizin bir n lsun blә irdәsi qırılmır. nun ümiddәn svy hç nәyi ydur! , sәsini çırmdn uc, sәrt qylıqlrd dlşır. , İbrhim mәdәniyyәtindә Prmtyi tırldır. , su trır, su!

 

Sәm vә yr bu qızıl quşun nәzәrlәri ltınddır. qnd çldığı fәzd hökmünü uyur, yrdәki hәr qrış trpğı öz iti nәzәrlәrinә tәslim dir!

 

Tәvf hәqiqәtә tәslim lmuş insn, sәy isә grçәkliklә rzılşmış bәşәrdir. Tәvf ilhi, sәy isә iqtidrlı insndır.

 

Tәvf şq, pәrәstiş, ruh, gözәllik, fәdkrlıq, şәhdәt, әlq, yir, dәyәr, mәnәviyyt, hәqiqәt, imn, tәqv, riyzәt, uşu, bәndәlik, irfn, qәlb, itәt, ilhilik, simn, qyb, tәvәkkül, lq, din, irәt vә llhdır. Şәrqin ruhunu dirildәn dә bunlrdır!

 

Sәy әql, mәntiq, htiyc, hәyt, grçәklik, mddә, tәbiәt, lm, düşüncә, sәnәt, fyd, lәzzәt, iqtisd, cism, irdә, hkimiyyәt, düny, güc, qznc vә sәnsәn. Qәrbi tәlş sln d bunlrdır!

 

 

Tәvf llh, sәy isә bәşәrdir!

 

Tәvf ruh, sәy isә cismdir!

 

Tәvf әziyyәt, sәy isә lәzzәtdir!

 

Tәvf ynğı, sәy isә su trışıdır!

 

Tәvf pәrvnә, sәy isә qızılquşdur!

 

 

Dmәk, hәcc ziddiyyәtlәrin tplumudur. , tri byu bu ziddiyyәti, yәni mtrilizmlә idlizm ziddiyyәtini hәll tmәklә mәşğuldur. Sçim nәdir: Düny, ys irәt, yr nmәtlәri, ys sәmvi hәzz, mddiyyt, ys mәnәviyyt, bir sözlә, llh, ys özünә güvәnmә?

 

İbrhimin llhı sәnә öyrәdir ki, sәn hәr iki hәytı yşmlısn. Burd nә fәlsәfә, nә dә irfn htiyc vr. Hәr şy sdә bir dillә dyilmiş: Hәr iki düny insnındır. Bu insn filsf vә rif lmuş ls blә, imn trışınd llhdn Hcәr dәrsini lır.

 

Hcәr bir kәniz, bir ndır. , şqin fәrmnı ilә llhın tәslim lur vә öz südәmәr körpәsini susuz vә kimsәsiz bir mәkn gәtirir. nun bu işi tәvәkkül vә imn vә dünyәvi bışlrın inkrın әsslnır. Bu sçimdә bir hkim vr: şq!

 

mm hәqiqi imn әhli blә hllrd körpәnin kәnrınd turub möcüzә gözlәmir. Hәqiqi mömin körpәni şqә tpşırıb, yşmq uğrund mübrizәyә qlır.

 

Bәli, Hcәr susuz sәhrlrd su trışınddır. mm nun trışı uğursuzluğ düçr lur vә әlibş hld körpәsinin ynın qyıdır. Hyrәt! Öz trışlrındn ümidsiz lmuş n gri qyıtdığı zmn qynr qumlr üstә suyun yq sәslәrini şidir! Zәmzәm! Dşdn fәvvrә vurn bir su!

 

Bu dәrsdir. Bu su sәylә y, şqlә tpılmış bir sudur. mm sәydәn snr!

 

y şqә güvәnmiş insn, sәy göstәr. İmnl, tәvәkküllә çlış. Tәvfd lduğu kimi düz yddi dәfә!

 

mm bu hәrәkәt dirәvi dyil. Dirәvi hәrәkәtdә durduğun nöqtәyә çtırsn vә nәticә әvәz lur. Bu lp n şyır ki, ymәk üçün işlәyәsәn vә işlәmәk üçün dә yyәsәn. Nәticә isә ölüm lur.

 

Yşmq, sdәcә, yşmq üçün y, llh üçün yşmqdır. Sәy vә çlışmq d sdәcә sәy üçün y, lq üçün lmlıdır. Hәrәkәt isә gәzinti dyil, nun bşlnğıcı vә mәqsәdi lmlıdır.

 

Sәfdn Mәrvәyә hәrәkәtin nәticәsi sıfr lmur. Çünki yddi dәfә gdişin sn nöqtәsi bşlnğıc nöqtә dyil. Hәrәkәtә Sәf dğındn bşlsn d nu Mәrvә dğınd bitirirsәn. Cüt lmyn yddi rәqәmi mәhz bu bımdn dimiliyi göstәrir.

 

Görәn, Sәfdn bşlmq bşqlrının pklığını svmәk dyil ki? Ümumiyyәtlә, pklıq mәnsını vrәn Sәf pklıqdn bşlmğ işrә tmirmi? Bәs Mәrvә ncә, insnlığın nәhyәti ln mürüvvәtә çtmq dmәk dyilmi? Hәmin mürüvvәt ki, bu üsusiyyәtin hsbın bşqlrının nöqsnını bğışlyırsn. lsun ki, blәdir!

 

Blәcә, qist mәnini itirdiyin tәvf burulğnındn çııb, yğını İbrhimin qәdәminin yrinә qy vә Hcәr kimi tәşnә lduğun su rdınc gt. Sәf tәpәsinә çı vә Hcәrin hisslәrini dәrk tmәyә çlış. Hcәr ki, bu iki dğ rsınd tövşüyәrәk qçıb su trırdı. Sәfdn Mәrvәyә, Mәrvәdәn Sәfy, ynә, ynә, ynә Nәhyәtdә isә әlibş. mm indi durduğu nöqtә hәrәkәtә bşldığı nöqtә dyil. Sәfdn bşlmışdıs, indi Mәrvәdәdir.

 

y dml insn, özünü Sәf qynundn üzü Mәrvәyә n ğppq slә t. Cәmiyyәtin slindә qәrq l, çlış, tәr ıt! Yld Kәbә müqbilinә çtnd cәmiyyәtlә hәmhәngliyi gözlә.

  
Tәqsir, ümrәnin snu, kiçik hәcc 

Yddinci sәyin snund, Mәrvәnin hündürlüyündә hrmdn çı, tәqsir t, yәni sçındn bir qәdәr kәs, hәyt libsı gyin, zd l! Burd d tәnh, tәşnә vә әlibş İsmilin srğınc gt!

 

Diqqәt t, uzqdn su zümzümәsi şidirsәnmi? Susuz quşlr bu quru sәhry uçur. Zәmzәm (çşmәsi) İsmili sirb tmiş, uzqdn gәlmiş qәbilәlәr bu mәkn tplşmışlr.

 

Yr üzünün susuzlrı zәmzәmә görә burd ymәlәr qurmuş vә kimsәsiz bir mәknd snki şәhәr cücәrmişdir. Vәhy yğışı yğmış, zdlıq vә şq vi pyd lmuşdur.

 

y sәydәn qyıdn tәnh kәs, rtıq tәnhlıq bş çtmışdı. Sәnin İsmilinin yğı ltd zәmzәm qynyır, insnlr sәnin әtrfınd dövrә vurmuşlr. llh sәnin vinlә divr-divr vini qәrr vrmişdir.

 

y sәydәn yrulmuş, şqә rln!

 

y mәsul insn, çlış! Çlış ki, öz tәşnә İsmilini sirb dәsәn!

 

y şiq insn, şq istә! şqdir möcüzә yrdn!

 

y sәydәn qyıdn hcı, dşlşmış içindәn bulq qynmışdır. Qәlbinin sәsinә qulq vr! Dşdn qynyn zәmzәmin sәsini şidirsәnmi!?

 

Mәrvәdәn üz tut zәmzәmә, bu şq bulğındn su götür. Vәtәninә dön vә insnlr dşdn çın zәmzәmdәn hәdiyyә t!

  
BÖYÜK HӘCC 

Qyd: Hәcc iki mәrhәlәdә hәyt kçir. Bur qәdәr hqqınd dnışdığımız ümrә (kiçik hәcc) idi. Ümrәdәn snr hrm hlındn çıırsn vә hrm hlınd hrm ln әmәllәr hll lur. Dqquzuncü gün hәccin ikinci mәrhәlәsi, böyük hәcc bşlyır!

  
Böyük hәcc 

Zilhәccә yının dqquzuncu günü böyük hәcc әmәllәri bşlyır. Kәbәdә, küçәdә, tldә lmğının fәrqi ydur. Niyyәt t, hrm bğl, Mәkkәdәn ric l!

 

Kәbәni tәrk dib, Mәkkәdәn çıırsn. Böyük hәcc Kәbәni tәrk tmәklә bşlyır. Kәbә ilә ötüşәn hәcc ümrә, yәni kiçik hәcc idi.

 

Kәbә ilә hәmhәng lmq, üzü Kәbәyә dynmq hәcc dyil. Әgәr düşünmüsәnsә ki, hәccin qiblәsi Kәbәdir, sәfәr tmisәn. İndi bil ki, hәcc Kәbәyә gtmәk y, Kәbәdәn gtmәkdir.

 

Öz cnınl tәcrübәdәn kçir, İbrhim tövhidindәn öyrәn ki, әvvәlcәdәn mәqsәd Kәbәyә lmyıb.

 

Hәr şy Kәbәdәn bşlyır. İndi isә y mühcir, bşq bir mәkn qәdәm qyur, bşq bir yl çıırsn. rtıq söhbәt özünü tәrk tmәkdәn y, llh vini tәrk tmәkdәn gdir. İndi sәni bәndәliyin vә zdlığın zirvәsindә görәrәk, dyirlәr: Kәbәdәn ötüş! rtıq sәn n Kәbәdәn dә yınsn. rtıq sәndә qist mәn y, şq hkimdir.

 

Kәbә ziyrәti bş çtmışdır. Kәbә sәnin üçün dә bilәcәklәrini tdi. İndi ylun llh dğrudur. İndi bu yl sәni llhın vinә y, hәmin vin llhın prır. rtıq söhbәt mәnzil bşındn y, cәhәtdәn gdir. Әvvәlcә istiqmәt Kәbәyә dğru idi, indi isә bşqdır.

 

y hcı, hrd dynsn, ölsәn n dğu hәrәkәtdәsәn! y llhın ruhu ln insn! y slh әmәl!

 

Kәbә zmn qiblә idi ki, digәr qiblәlәr sәni ldd bilәrdi. İndi isә istiqmәt Kәbәdәn böyük hәccә dğrudur. n görә dә hrd lmğındn sılı lmyrq hrm libsını gyib Mәkkәdәn çı.

 

Mrqlıdır ki, Kәbәdәn şәrәfli yr hrdır? Gdәrsәn, görәrsәn!

  
Ərәft 

hrm gyib Mәkkәdәn çıdıqdn snr şәrqә üz tutursn. Unutm ki, Әrәftdn Kәbәyә qyıdrkәn әvvәlcә Mәşәr, snr isә Mind dynmlısn. Niyәsini snr bilәrsәn.

 

Kәbәdәn çıdıqdn snr şәrqә dğru ylun snundk gdirsәn. Bu ylu ınl birgә mәnzil-mәnzil gt. Dqquzuncu gün Әrәftd, nuncu gcә isә Mәşәrdә qlırsn. nuncu günün sübhündәn n ikinci, bәzәn dә n üçüncü günәdәk Mind qlırsn. Nә Әrәftd, nә Mәşәrdә, nә dә Mind dynmq üçün gözәgәlimli bir yr tp bilmәzsәn. Әrәftdn Minydәk ln iyirmi bş km-dәk yld yknәsәqlik hökm sürür. Bu yl nә tәbii, nә trii, nә dә mәzhәbi cәhәtdәn fәrqlәnmir.

 

Bu ylu üç hissәyә bölәn hәccin mәrhәlәlәrini tәnzim tmәk üçün vrilmiş bir qәrrdır.

 

Mәsәlәni mühüm dәn bu mәrhәlәlәrdәki dyncqdır. Әrәft vә Mәşәrdә әss iş dynmqdır. Әrәftd hç bir iş görülmür, Mәşәrdә isә görülәsi iş ylnız ytmiş kiçik dş tplmqdır. mm Mәşәrdә dә dynmğın әsil sәbәbi bu dyil. Gcәni gündğndәk qlmq isә әss şәrtdir.

 

Mind d әss iş dynmqdır. Zilhәccәnin 10-cu günü, yәni qurbn günü şytnı dşlm vә qurbn kәsmәk günrtydәk bş çtır. mm burd üç gün qlmq zәruridir.

 

Bu üç mәknd dynm tәir rktrindәdir. Yәni hәrәkәt zmnı fsilәlәr bş vrdiyi kimi bu yld d üç fsilә vr. Bu üç dyncqd mәqsәd birdәfәlik dynmq y, bir müddәt snr yl dvm tmәkdir.

 

Min nә sn mәnzil, nә dә sn mәqsәd dyil. Bәs bu sәfәr nә vt bş çtır? Krvnın sn dyncğı hrdır? Diqqәt t! Әgәr bu sәfәr llh dğrudurs, bş çt bilәrmi!? llh mütlәq vә әbәdiyyәtdir. Dmәk bu hәrәkәt dә nәhyәtsiz vә dyncqsızdır. ır dönüş ncq llhdır!

 

llh dğru sәfәrdә ylnız istiqmәt vr. Bәşәrdә nә vrs, ötәri vә dәyişkәndir. Ylnız cәhәt sbitdir. Әbәdiyyәtә dğru yönәlmiş cәhәt! llhdn bşq hәr şy mәhvә mәhkumdur.

 

Kәbәdәn çııb yubnmdn Әrәft gәldik. Mәrhәlә-mәrhәlә Miny çtdıq. İndi isә ynidәn Kәbәyә qyıtmlıyıq. Biz llhın bәndәlәriyik vә n tәrәf qyıdsıyıq.

 

Hәr yrdә hәrәkәtdәn dnışılır vә bütün hәrәkәtlәr n tәrәfdir. Bu sәbәbdәn dә hәcc mütlәqә dğru hәrәkәtdir.

 

Hәcc sәfәr dyil. Çünki sәfәrin snu lur. Hәcc ziyrәt dә dyil. Çünki ziyrәtçinin mәqsәdi lur. Hәcc mütlәq bir hәrәkәtdir. Snsuz bir hәrәkәt!

 

n görә dә Mind zd dilirsәn. Әrәftdn qyıdrkәn Kәbәyә çtmırsn. Mәkkәnin divrlrın çtdığın vt hәccin yrinә ytir. Dmәk, hәcc Kәbәdәn Әrәftdәk gtmәk vә Әrәftdn üzü Kәbәyә Minydәk qyıtmqdır!

 

Әrәftdn Minydәk ln üç dyncqd niyyәt hnsıs әmәl y, dynmqdır. Dmәk, әss d bu üç mәknd dynmqdır. Bәs, bu dynmlrın mәnsı nәdir? llh-tәl özü bu üç mәrhәlәyә d vrmişdir. Әrәft mәrifәt, tnım, lmdir. Mәşәr şuur, düşüncәdir. Min şq vә imndır.

 

Dmәk, Әrәft bizim bu dünyd yrnışımızın bşlnğıcıdır. dәmin әhvltınd mәhz bu yrdә dәm vә Hәvv ilk dәfә görüşür. Görüşürlәr vә bir-birlәrini tnıyırlr!

 

Bu bhişt hәqiqi bhişt y, yr üzünün bhiştidir. Burd trpq növbәnöv ğclr vә tlrl bürünmüşdür. dәmin hç bir zәhmәt çәkmәdәn yşdığı yr burdır.

 

dәmә sәcdә tmәkdәn byun qçırmış İblis öz vәsvәsәlәri ilә dәmi hәddi şmğ vdr tmişdi. Qdğn lunmuş bir myvә vrdı. İblis dәmә pıçılddı ki, bu myvәdәn ysәn, әbәdilik tpcqsn. dәm İblisin bu tәklifindәn imtin tdi. İblis Hәvvy yınlşdı. Fәnd bş tutdu. dәm qdğn lunmuş myvәdәn ydi. , günh, tövbә vә itәt ylunu kçdi.

 

Üsyn llh irdәsinә qrşı çımqdır. llhın irdәsi ilә vrlıq lәminin bütün sfrlrınd qnunlr hökm sürür. zdlığ şi ikәn insn öz mәsuliyyәtini unudrq qnunlrı pzdu. Nәticәdә cәnnәt bğı htiyclrl dlu düny hәytı ilә әvәz lundu.

 

Snki qmışlıqdn kәsilmiş ny öz vәtәni üçün sızıldmğ bşldı. İnsn özünü qәfәsdә hiss dir vә kr-krnә ilkin vәtәninә dönmәyә çlışır Hәcc yrnışın tәcәssümüdür. Cәnnәt bğın qyıtmq istәyi hәcdә öz әksini tpır. Hәcc insn qyıdış ylunu göstәrir.

 

Bhişt insnının yr insnın, yr insnının bu günkü günhkr fәrdә çvrilmәsi üsynkr ğılın qdğn lunmuş myvәni ymәk hökmü vrmәsi ilә bş tutdu. İnsn bir dә gözünü çdı ki, üryndır vә özünü tnıdı.

 

Bhiştdәn dünyy vә Kәbәdәn Әrәft hicrәt! İnsnın yr üzündә pyd lmsı vә özünü tnımsı! dәmin Hәvv ilә görüşü! dәm öz hәyt yldşını, öz hәmnövünü ynidәn tnıdı. Öz rvdı ilә görüşdü. Hәmin n insn fәlsәfi bımdn öz yrnış mhiyyәtini dәrk tdi. , lmi bımdn trii vrlığını hiss tdi.

 

Hәcdә isә ilkin hәrәkәt Әrәftdır. n görә dә Әrәftd günrt dynılır, günәş әn zirvә nöqtәsindә lnd! Bu, ghlığın, tәbiәt buvundn qurtuluşun bşlnğıcı, günәşin nurlu şülrı ltınd tәbiәtlә insnın tnışlığıdır.

 

Günәş qürub dәndә Әrәftd dyncq bş çtır. rtıq zülmәtdir, göz gözü görmir. İnsn günәşin rdınc qәrbә üz tutur.

 

Gcә hәrәkәt! Mәşәrdә, şüur vә düşüncә mәknınd dyncq! Tnışlıq mәrhәlәsindәn snr ghlıq mәrhәlәsi gәldi. Ncә dә czkr! ı hmı bilir ki, tnımq üçün şüur lzımdır. Bәs ncә lub ki, şüur ikinci dyncğ düşüb?

 

mm tnım vә şüurun yrdıcısı bşq söz buyurur: İki zidd cinsin (kişi vә qdın), iki düşüncәnin rstlşmsı fәrdi hәytın snu, ictimi hәytın bşlnğıcıdır. İki insnın birlәşmәsi ilә ilә qurulur vә tnışlıq bşlnır. Bu tnışlığın inkişfı ilә şüur rty çıır, lm vә dәrk gücü qüvvәtlәnir. Nәhyәt, ghlıq, insnın özündәn ghlığı vücud gәlir.

 

yniyyәt (byktivizm) zhniyyәtin (subyktivizm) mysı, әssıdır. Zhnin (idysı) grçәkliklә (rlizm) bğlı lmlә әlqәsindә әql inkişf dir. İnsnd mәnәvi istddlr çiçәklәnmәyә bşlyır.

 

Әgәr әvvәl Mәşәr, snr Әrәft gәlsәydi, bu rdıcıllıq әyldn dğmuş idlizmә uyğun lrdı.

 

Әgәr әvvәl Min gәlsәydi, bu gdiş sufilik, bşq sözlә, bilik vә şüursuz dindrlığ prrdı.

 

Mәşәr vә Minsız Әrәft mtrilizmdәn, mәqsәdsiz hәytdn bşq bir şy lmzdı.

 

Әrәftsız Mәşәr vә Min isә çlrının qәbul tdiyi dinin özüdür. Çluğun! mm bu dindә insn trpqdn yrnır, dәyәrsiz bir mddәdәn! Bәs ndkı ilhi әmnәt!? , hәrәkәtә tnışlıql, düny grçәkliklәrindәn әbәrdrlıql bşldı. Snr öz insnlığını dәrk tdi. Şüur lmdәn dğdu vә şqi dğurdu. Bu, Mәşәr vә mәnzilinә uyğundur. Nәhyәt, kmilliyin sn mәrhәlәsinә pәrvz dildi. Mrcı tırl. İki yy uzunluğund, bәlkә, ndn d yın ldu.

 

Bәli, bu rllıqdır. mm dyncq mәqsәdi ln rlizm dyil! Mddә üzәrindә qurulmuş idlizm dә mtrilizm lrdı. Bu mәktәbdә insn ziddiyyәtlәr tplumudur. Yrı üfunәtli trpqdn vә bu trpğ üfürülmüş ilhi ruhdn! Sәn sçim qrşısındsn. Üstünlüyü nәyә vrәcәksәn? Mddәyә, ys şqә?

 

Mәzhәb nәdir? Yl! Hikmәt? ghlıq! Pyğәmbәrlik? Hidyәt! Ümmәt? Ylçulr! İmmәt? Rәhbәr! İbdәt? Ylu hmrlmq! İtәt vә nәfsin tәrbiyәsi? Sәni ğırlşdırn, özünә çğırn hәr şydәn çәkinmәk! llhın ylu? Özünü tәrk tmәklә llh tir lq idmәt! Du? İstәklәrini, rzulrını, htiyclrını ndn dilәmәk! Zikr? nu yddn çırmmq! Hәcc? Hzırlşmq!

 

Düşünürük ki, bütün tәzdlr vә ziddiyyәtlәr vr-dövlәt üstündәdir. mm hәr şy ilhi tәrәzidә ölçülmәlidir. Әgәr nmz insnı yir işdәn mәhrum dәrsә, vy nmzqılnlrın hlın! mm, mümkündür ki, öhdәsindәki puldn düzgün istifdә dәn şәs bu puldn yir görә. Mәgәr pyğәmbәr puldn imtinmı dirdi.

 

Әrәftd, Kәbәdәn әn uzq mәsfәdәyik. Kiçik tәpәlәrin rsındkı Cәbәlәr-rәhmә dşı Pyğәmbәrin vid hәcci zmnı sn nitqi üçün minbәr sçilmişdi.

 

Bircә gün әrzindә cücәrmiş şәhәrdә şm nmzıdır! Bu şәhәrdә dünynın әn ucqr nöqtәlәrindәn gәlmiş mütәlif irqdәn vә sydn ln insnlr sәfә düzülmüşlәr. Sәn sruşursn ki, burd ziyrәtlik nә vr? Burd hç yrdә misli görünmәmiş bir zdlıq vr. Sәn burd gününü istәdiyin kimi kçirә bilәrsәn. Burd hç bir vәzifә lmdığı kimi, hç bir görmәli şy dә ydur. Sәn әn әzәmәtli nlrını yşyırsn. Çünki әzәmәt ilә gözünü gücdәn slcq hç nә ydur.

 

Düşün! Çlış ki, Әrәftın pk günәşi ltınd ytmış fitrәt qönçәn çiçәklәsin. Әsrimizin vәrdişlәrindәn qç: İşığ, günәşә, zdlığ, cәmiyyәtә qucq ç!

 

y zülmün kölgәdә böyütdüyü, y cәhlәtin nәnişin tdiyi, y qist mәn! ymәndәn çı, bu insn knınd qәrq l, qy Әrәft günәşi sәni yndırsın.

 

Bir günü dә ötür y mum! Cәmiyyәt qynund işıqln, yunçulrın әlindә yumşlm!

 

Әrәft sәnә çәtin gәlmәsin. Burd sәndәn tәlәb lunn ygnә şy dynmqdır.

  
Mәşәr 

Әrәft günәşi qurub tdi, Әrәftdn çı. Bu gcә Әrәftd qlm. Hmı köç hzırlığınddır. Gcә düşәnәdәk burd bir müsәlmn d qlmycq. Bir nd yrnmış günәş şәhәri bir nd d mәhv lcq.

 

Yl Mәşәrә prır. Dynmdn yl dvm dirsәn. Ylnız üç yrdә dyncq vr. Әrәftd yrım gün, Mәşәrdә bir gcә, Mind isә iki-üç gün! Dünәn quruln ymә bu gün sökülür. Bütün bu hәrәkәtlәrin rsınd sәnә dyilәnlәri şidirsәnmi. y yr üzündә qnq! y әbәdiyyәtdәn cәmi bir n! y yluql skitlәşәn bir dlğ! y tәnhlığı hç ln! y mütlәqә üz tutnd hәr şy!

 

Rәbbinizdәn ruzi dilәmәniz sizin üçün günh dyil. Әrәftdn qyıdrkәn Mәşәrül-hәrmd llhı tırlyın. Sizi dğru yl yönәltdiyi üçün nu yd slın, çünki siz bundn qbq znlrdn idiniz; Snr cmtın döndüyü yrdәn siz dә dönün! llhdn bğışlnmq dilәyin, şübhәsiz ki, llh bğışlyn vә rәhm dәndir!

 

Gcәni Mәşәrdә lmlısn, sılıq gt-gdә rtır. Qәfildәn mәğrib tufnı Әrәftı bürüyür. İnsn sli Cәbәlür-rәhmәni snki dövr dәrәk gcәdәn qçır. Gcәnin qrnlığı Әrәftı işğl tmәkdәdir.

 

Sәn bu ğ yld ğ bir nöqtәsәn! Sәn bu ğ knd ğ bir dmlsn!

 

Mrqlıdır! Snki günәş şәhәri Әrәft günәşi ltınd әrimiş vә bu şәhәrdәn n sl yuu şәhәrinin vdisinә dlmuşdur. Gcә vә izdihm hmını qәrq tmişdi. mm bu yld qru ydur. Qru ylu itirib, özünü tpmqdır. Qurtuluş lә bu yld özünü itirmәkdir. Әn üstünü isә özünü yl tmәkdir.

 

Bәli, bu dşlıqd öz qist mәnini itirib, llhın irdәsinә tb lmq ibdәtdir. Blә ls vrlığın fitrәtindә lduğu kimi, sәnin dә fitrәtindә gözәllik bş qldırr. Bil ki, bu ylun snund sәnin intizrınd ln vr.

 

rtıq Mәşәrdәyik. Mәşәr şüur, düşüncә yri dmәkdir. Huşyr l. Әgәr Әrәftd Mәrifәt cәmidisә, Mәşәrdә şüur tәkdir. Grçәkliklәr mütәlif, hәqiqәt vә n prn yl isә tәkdir. Bu lqın llh dğru uznn yludur!

 

Pyğәmbәr yınlrı ilә bir yrdә lduğu vt yrә turub, öz әl ğcı ilә trpğın üstünә çlu yllr çәkdi. Qyğısız idi. Çünki mәrifәt (tnım) hәqiqәtә vrmq, lm vә ghlıqdır. Әrәft hәr şyi lduğu kimi göstәrәn bir güzgüdür. lm isә din müqbilindә yndır. lm üçün yşı vә pisin, idmәt vә әynәtin, pklıq vә çirkinliyin әhәmiyyәti ydur. lm, lmdir. Yşı vә pis isә şüurd fәrqlәnir. lmdәn istifdә dib n cәhәt vrәn dә şüurdur. Әgәr kpitlist cәmiyyәtdә bütün vsitәlәr bir mәqsәdә idmәt dirsә, bu lmin y, şüurun hökmüdür. Birini cәlld, birini şәhid, birini zlım, birini yirh, birini pk, birini çirkin dәn lm y, şüurdur. Әgәr lm sbitdirsә, şüurun ncәliyi hqqınd dnışmq lzım gәlir vә hәcc bu sul cvb vrir:

 

(Qyd: Hrm vә y hrm kәlmәsi ylnız qdğn mәnsınd işlәnmir. Bu kәlmәdә htirmlı, hörmәtli mәnsı d vr. Mәsәlәn, Mәscidül-hәrm ddikdә bu yrin hörmәtli lmsı vә bu hörmәti qrumq üçün çirkin işlәrә yl vrilmәmәsi nәzәrdә tutulur).

  
Hrm şüur!  

İlkin mәrhәlәdә ylnız Әrәft vrdı. İndi isә Mәşәr y, Mәşәrul-hәrmdn söhbәt gdir.

 

Mrqlıdır ki, Mәşәrul-hәrmd dyncq gcәyә düşür. Әrәftd isә gündüz dynılmışdır. Nә üçün?

 

Әrәft ghlıq mәrhәlәsidir. Әrәftın mhiyyәtini tәşkil dәn tnım yni, byktiv rbitәdir. Zhn ric lәmlә rbitәdә lmq üçün gözә htiyclıdır. mm şüur özündәnghlıq mәrhәlәsi, dәrk qüvvәsidir. Bu btinә id ln zhni (subyktiv) bir mәsәlәdir.

 

yni müşhidәdә hiss, nәzәr prıcıdır. Düşüncә mәrhәlәsindә isә bәsirәtә (iç gözә) htiyc vr.

 

mm nәinki mәsuliyyәtsiz, әstә, qrışıq bir fikir! Nәzәrdә tutuln mәsul, tәqv vә imn uyğun düşüncәdir. Mәşәrül-hәrm şüuru Mәscidül-hәrm kimidir. Mәscidül-hәrmd, bu hörmәtli mәknd günh, fәsd, tәcvüz, hәtt bir cnlını incitmәk blә hrmdır. Bu mәkn sülh vә әmin-mnlıq, tәqv hsrınddır. Bur pk vә işıqlıdır.

 

Mәşәrul-hәrm şüuru mәrifәtdәn dğulmuş vә şqi dğurmuşdur. , lm vә imnl divr-divr qnşudur. Әrәftl Min rsınddır. n görә dә bu şüur düşüncәdәn qidlnıb nur sçır.

 

Pyğәmbәlәrin gәtirdiklәri vә insnlr bәş tdiklәri özündәnghlıq, hikmәt budur. Bu nә fәlsәfәdir, nә dә lm. İslmd hqqınd dnışıln lm tәsәvvürün mәhsulu dyil. İslmdkı lm llhın qәlblәrdә işıqlndırdığı lmdir. Әgәr Әrәft lmini hәr kәs öyrәnә bilәrsә, Mәşәr lmi ylnız llhın istәdiyi şәslәrin qәlbindә özünә yr tpır. Bәs bu istәnilәn şәs kimdir? Bu şәs öz nәfsi ylund y, llh ylund çlışır. Bu dğru ylu tpm lmidir. Bu lm bәdәvi әrәbi bir qövm üçün, düny üçün hәqiqәtә bәlәdçi dir. Bu lmdә dәftәr vә kitbın rlu ydur. nu mәktәb vә univrsittlәrdә öyrәtmirlәr. Ylnız cihd sәhnәsindә hәqiqәt ylund vuruşnlr, llh yl trnlr bu lmә shib lur. Mәşәr lmi kğız vә mürәkkәb y, nurdur.

 

Bu lm ilә hәtt Mәşәr gcәsinin qrnlığınd d görmәk lur.

 

Әmr lunur: lqın hәrәkәtә gәldiyi yrdәn hәrәkәtә gәlib, tәrpәnin! Ncә әzәmәtli bir izdihm! Şüur mәknının gcәsindә qurtuluş üçün silh trışı! Әgәr gcә lmsydı bu trış nә üçün idi?! Sübhün intizrınd mәqsәd nәdir?! ı nә üçün sbh cihd lsıdır?! Mәşәrdәki dyncq hzırlıq üçündür. Bur döyüş lcq mәknl qnşudur.

 

Bu gün döyüş gününә bitişikdir.

 

Bütün hzırlıqlr gcә, gizli şәritdә bş tutur. Bur zülmün hkim lduğu Min ilә hәmsәrhәddir.

 

Hzırlıq gcәnin qrnlığınd gtsә dә, şüurlr Mәşәr şüurudur, işıqlıdır. Bu gcә intizr gcәsidir. Sübh isә Mind qәlәbә vә şq lsıdır!

 

Qynr izdihm Mәşәrә ytişir. ırd dşlr tpldıqdn snr dğlıq mәknd ry skitlik çökür. Sükut! Düşüncә!

 

Burd hç bir әlmәt ydur. Nә ymәlәr, nә qpı, nә divr, nә tvn! Kimi isә tnımq üçün bş yrә çlışm, Mәşәrdә hmı özü ilәdir, hmı gcә ilәdir! Mәşәrdә sııntı vr.

 

gün insn qçcq öz qrdşındn.

 

y özünü itirmiş, indi özünә çtmısn. hrmd özünü çırdın, miqtd tplum çtdın, tәvfd burulğn tpşırdın, sәydә ynidәn özünü tpdın. Әrәftd vrdiyini Mәşәrdә ynidәn gri ldın.

 

Bu tplumd hmı tәnhdır. y özünә çtmış, özü lmuş! Bu mәn әvvәlki qist mәn dyil hәqiqi bәndәdir. Bu mәndә hç bir әlmәt, bәzәk, hşiyә, niqb, msk ydur. Bu әsil sәnsәn!

 

Bu gcә Dstl әlvәtә çәkil! Özünü gizlәdiyini tirf t. Bilirsәnmi bu tirfın dәyәrini?

 

rtıq brını şırmq, pәrdәni yırtmq vtı çtıb. Bu pәrdә sәni bir ömür zülmәtdә slyıb, hәbs dib. İndi isә zdsn, lduğun kimisәn!

 

Sәn cәmiyyәtә tәnh qşulmuşdun. İndi isә izdihmın içindә tәnhlığ çtırsn. Tplum içindә әldә dilәn fәrdiyyәt ç dәyәrlidir. Bu tәnhlıq üzgüçünün dәry dibindәn çırdığı mirvri kimi qiymәtlidir.

 

Bu izdihm öz ğuşund hәr bir kәsi fәrdiyyәtә dğru sıır, çiyin-çiyinә dynmış insnlrın ruhu tәkbәtәk әrşә çәkilir.

 

Gcә sәni öz iffәt ğuşun lmışdır. Sәni sın bışlrdn әsәr-әlmәt ydur. Özünü rht hiss t.

 

Mәşәrdә nәzәrә çrpn ylnız gcәdir. nun göylәrinә ilhi pәrdә çәkilmişdir. Әgәr hәyәcnlı qәlbini qybi yğışlrl skitlәşdirә bilsәn, buvlnmış bışlrını pәrvnә tәk zd tmәyi bcrsn ilhi bir sәd şidәsicәn.

 

Mәşәr gcәsi öz әzәmәt zirvәsinә çtır vә bu әzәmәt qrşısınd hәyәcnlr ll lur.

 

Birdәn Mәşәrә sәsli-küylü bir sl hücum çәkir. , Mәşәr mәhәllini bürüdükdәn snr ynidәn sükut yrnır.

 

Mәşәr gcәsi bşlmışdır. Burd çırq ydur. Gcәni y işıqlndırır. lәcә dә ulduzlrdn yğn nur yğışı!

 

Mәşәr gcәsini şәhәrli-kәndli tnımır. nlrın tnıdığı gcәlәr Mәşәr gcәsi ilә müqyisәyә gәlmir. Bu gcә czibәdr bhişt gcәlәrinin kölgәsidir. nu işıqlndırn y tmm bşqdır. , snki llhın mәrhәmәt tәbәssümüdür. Bәlkә, lә n görә dә y nd içilmişdir. Bşq yrlәrin gcәlәrindәn bylnn y vә ulduzlr nәfәslәrin burındn islnmış, әstә görkәm lmışdır. Bu y y dyil!

 

Zilhәccәnin nuncu gcәsidir. Әzәmәtli tövhid rdusu skitcә dynmışdır. Mәşәr sәmsı şiqnә düşüncәlәrә qәrq lmuşdur. rbir qyb quşlrı bu czkr gcәyә bş vurub bşq bir dünyy pәncәrәlәr çırlr.

 

Nәvzişli bir tәbәssüm ln y işığı yr üzünün nifrin lunmuşlrın d nәvziş göstәrәrәk, dğın zirvәsindәn Mәşәrә süzülür. Bu işıqd lms çiçәklәr çır. Snki bir mәlәyin görünmәz әli sәmdn bu mәkn nur çilәyir. Bu n işıqlnmış yl snki әbәdiyyәtә uznır. Әlinin kәhkәşn ylu! Mәkkә ylu! Ys Әlinin Mәkkәyә gtdiyi yl?!

 

Әrәftd bir sır limnümlrın güldüyü әsrrәngiz mәnlr vr. Bәzi әstirlәr grçәklikdәn qt-qt dәrin vә mәnlıdır. mm triçilәr ylnız rllıql rzılşır. Hәmin әstirlәrdә dh fydlı ibrәtlәr lduğu hld ömrünü sәmәrәsiz grçәkliklәrә sәrf dәnlәr vr.

 

Dyirlәr ki, sultn Mhmudun mәşuqu yz hәqiqәtdir, Prmty isә yln.

 

Mәşәr sәmsın nәzәr sl. Gcәnin qr bğrını yrn işıq lrı llhın pk mәlәklәrindәn yllnır. Bu möhtәşәm gcәyә, ilhi pklığ uznn qr әllәr hәmin lrl vurulur.

 

y lql çiyin-çiyinә durn izdihmd itmiş insn, әlvәtdә llhınlsn. Sbh sәni Mind gözlәyәn cihdın intizrındsn. Әynindә ölüm pltrı, әlindә silh! Bşq hç nә! llhl әlvәtә çәkil, bu gcә silhın güvәn! Silhın vә imnın! Bşq hç nә! Mәşәrin ulduz pәncәrәlәrindәn әrşә ql, ilhi fәzd pәrvz t, düny zindnındn ils l. y Mәhәmmәd dvmçısı, fitrәtindә şqi dirçәlt, qru vә zәifliklәri d çәk. Sbh üçün bu gcә hzırlıq gör! Min cәbhәsindә әnns sәnin intizrınddır. Qәlbini şqlә, әlini güllәrlә dldur, du t!

 

Sruşursn ki, bury nәyin ziyrәtinә gәlmisәn, hnsı işi görmәlisәn? Burd sәnin üçün mümkün ln ylnız zdlıqdır, bşq hç nә! Sәn bu gcәni yuud d kçirә bilәrsәn. mm Mәşәrdә lduğunu unutm. Burd sәnin qzncın bütün әmәllәrin dәyәrindәn uc ln bir şydir: düşüncә!

 

Yüz minlәrlә insn bu gcә ulduzlrın tmşçısıdır. Çlış, iç susuzluğunu qybi yğışlr sirb tsin. Sükutun sәsinә qulq s. Bu fәzd sәnin llh hqqınd düşüncәnә mn lsı hç bir şy ydur. Bir çiçәk әtri tәk nun әtrini duy, hüzurunu cnınl, qnınl hiss t.

 

Mәşәrdә islm simsı vr. Lp Әlinin şrıdır: qәlbindә şq, әlindә şәmşir! Mәşәrdә müsәlmn lmğı mәşq t. Bu gcәni özünü trışd bş vur. Mәşәr sәmsını llhın trışı üçün ruhun mrc qәrr vr. Mәşәr trpğı isә cihd hzırlıq mәknıdır. Әrәftdn Mәşәrә n izdihm Mәşәrdә silh trışı üçün pәrәn-pәrәn düşür.

 

Bu tövhid qşunund fәrq ylnız imnddır. Fәrq hәr kәsin dili mәnindәdir.

 

İbrhim fәrmn vrir! Silh tplnılsın! Gcәnin qrnlığınd hәr kәs ylnız öz mәsuliyyәtini düşünәrәk dğlrın sinәsinә dırmnıb silh tplyır.

 

Növbәti mәnzil Mindır. Sbh döyüş bşlyır.

 

Tövhid qşunu çiyin-çiyinә sbhkı döyüşә silh trışınddır. mm mәsuliyyәt qәdәr böyükdür ki, qrdş-qrdşı, dst dstu tnıy bilmir. Sbh bu dşlr Min sәhnәsindә İblisә tılsıdır.

 

Bu kiçik dşlr cәmәrә dyirlәr. Diqqәtli l ki, gcәnin qrnlığınd bu dşlrı sçә bilәsәn. Bu dşın ölçüsü vr vә ölçü dәqiq gözlәnilmәlidir. Hnsı dşın sçilmәsi lduqc әhәmiyyәtlidir.

 

Bu dş sf, hmr, yumru, girdәkndn kiçik, püstәdәn böyük lmlıdır. Bu dşlr sәnin iblisә tuşlncq sılhının güllәlәridir!

 

Hәr şy hsblnmışdır, dәqiq müәyyәnlәşdirilmişdir. Sbh İbrhim cәbhәsinin hәr bir әsgәri Mind düşmәnә 70 dş tmlıdır. Düşmәnә dәymәyәn dşlr hsblnmır. Әgәr yşı tıcı dyilsәnsә, dşı rtıq yığ. Öz mәhrәtindәki zәifliyi ciddi hzırlığınl rdn qldır. Әgәr nәzәrdә tutulduğundn bircә dş әskik vursn döyüşdә vә hәcdә iştirk tmәmiş syılcqsn. Bәli, islmd hәrbi intizm bu qәdәr diqqәt vrilir.

 

Bunu d unutm ki, Mind üç gün qlmlısn. Bu üç gün zilhәccәnin nu, n biri, n ikisinә tәsdüf dir. Birinci gün şytnın mücәssәmәsinә yddi dş tmlısn. Unutm ki, tdığın y, vurduğun dşlr syılır. Bu әmәl hәrbi bir әmәldir. Ümumiyyәtlә bu mәkn әmәl mәknıdır. Göstәrişlәr dәqiq vә qәtidir vә hç bir du ilә bu işin nәticәsini dәyişmәk lmz. Şytn yddi dş dәymәlidir. Hәr hnsı bir sәbәbdәn bir dş әskik vurnın hәcci qәbul dyil. Әgәr sәhvә yl vrilmişsә, cәrimә ödәnmәlidir. Bşq yl ydur.

 

İkinci vә üçüncü günün hәr birindә şytn üç dәfә dşlnmlıdır. Hәr dәfә yddi dşın vurulmsı zәruridir. Bu üç gün әrzindә şytn 49 dş vurulur.

 

Dördüncü gün isә zdsn, Mind ql bilәrsәn, gdә dә bilәrsәn. Әgәr qlsn, әvvәlki iki gündә lduğu kimi üç şytn mücәssәmәsinin hәrәsinә yddi dş vurmlısn. Mind skit dynmq lmz. Dördüncü günün dşlrını d vursn, cәmi 70 dş lcq.

 

Cihd vә hәrbi әhvli-ruhiyyәdәn snr b-hv dәyişir, irfni mәqmlr bşlyır. Qәrbdә rmlıq hkim lur, şiqnә düşüncәlәr öz zirvәsinә çtır. Güllә sәslәrini şq zümzümәsi әvәz dir. llhl söhbәt mәqmıdır!

 

Burd bş vrәnlәrin iştirkçısı bu günkü mşınlşmış cәmiyyәt y, inqilbi bir ümmәtdir. Bu insnlr lm, әmәl, siysәt, ibdәt, düny, din әhlidirlәr. mm sdlnnlr rsınd süni sәrhәdlәr çәkilmәmişdir. Burd biri lim, digәri siysәtçi dyil. nlrın llhı, ylu, qiblәsi birdir. Burd ziylı üçün dә, hәkim üçün dә, әkinçi üçün dә cihd vr. Әgәr Әrәftd çöhrәlәr lm işığın bürünmüşsә, Mәşәrdә vәziyyәt tmm bşq idi.

 

Mәşәr gcәsinin düşüncәlәri vә cihd hzırlığınd hmı bir rәngdә idi. Mәşәrdә hmının bşın snki quş qnmuşdu. Bu quşun uçmsındn qrnlrın sükutund mәhbubun sәsi şidilirdi.

 

Mәşәr rdusu dünyd ygnә rdudur ki, nun hәr bir әsgәri kmndndır. Yәqub Yusifin fәrğınd ölüm üçün qәrrsız lduğu kimi, bu qşun d sbhkı döyüş üçün tәşnәdir. Bu döyüşdә әn böyük mükft ylnız llh-tәlnın nәsib dә bilәcәyi uc şәhdәt dәrәcәsidir.

 

Mәşәr! Әldә silh, dildә du vә döyüş intizrı.

 

Sübhün çılmsın z qlır. Cәnub sәhәr nәsimi rdud әsrrmiz bir b-hv yrtmışdır. Qәfildәn hәmhәng zn sәslәri uclır. Yüz minlәrlә qmәt rüku vә sәcdәyә әyilir. zn nәsimi tvnsız ğ tövhid slinin üzәrindәn әsir. şq dlğlrı lәpәlәnir.

 

Sübh nmzıdır. mm bu bşq bir nmzdır. zn bitib vә Mәşәr yuuy gdir. Gcә Әrәftdn nәrәk Mәşәrdә ytnlrın üzәrindәn kçir vә Mind gözdәn itir.

  
Min 

Әn uzun dyncq, sn mәnzil. Yәni rzu, ml, idl vә Min! Tnışlıq vә şüurdn snrkı mәrhәlә! Әgәr bu günkü dünynı qrnlığ sürüklәyәn dntlәr әql vә şqdәn bşq bir şy tnımırdılrs, böyük hәcc drmınd üç hәqiqәtdәn dnışılır: mәrifәt, şüur vә şq!

 

Hәcc öz zirvәsinә yınlşır. Bu gün zilhiccәnin nuncu günü, qurbn byrmı günüdür!

 

Sübh Mәşәr dәhlizinә süzülür. Müsәlmnlr nurun dәvәti ilә yğ qldırılır. Müchidlәrin kiçikli-böyüklü ınlrı Mәşәr ytğındn mğ bşlyır. nlr gt-gdә birlәşәrәk әzәmәtli çyı tırldırlr. Gtdikcә bu çyın ytğı sıılır vә çy bir z d güclәnir.

 

Mәşәrdә dyncq bş çtır vә ynә dә köç bşlyır. Ürәklәr bir mәnzildәn qlıb, biri mәnzilә üz tutur.

 

ğ tövhid qşunu yl düşmüşdür. Gcәni silh tplmql, llhl söhbәtlә kçirmişlәr. Hmı döyüş nının intizrınd lmuş! Mәşәr pәhrizkrlrı rtıq Min şirlәridir! Könüllәr şq vә qәzәbdәn cuş gәlmiş! nlr kfirlәrә qrşı sәrt, bir-birlәrinә isә mәrhәmәtlidirlәr.

 

Üz Miny, llh vә İblis trpğındır.

 

Mәşәr hәrәkәtә gәlib, qәrbә dğru irәlilәyir. Qrşıdkı mәnzil ç әzәmәtlidir. Byrm sәhәrinin tәbәssümü hmını hәyәcnlndırır.

 

Qşun Muhәşşәr bğzın çtır. Bu, cәbhәyә prn ç dr bir kçiddir. Hücum әmri gәlir. Qıs vә iti ddımlrl irәli! Cәbhәyә yınlşmış sl dh d sıılıb cuş gәlir, hövsәlәsiz lur. Dr kçid vә tәlәsmәk әmri! Hәlә dә dünәnki gcәnin skitliyinә mlik ln qşun cәldlәşib Miny dğru hücum kçir.

 

Qәfildәn, hücum kçmiş qşun kçilmәz bir sәdd ilә qrşılşır. Gri çәkilib dynır, bircә ddım d t bilmir. Ylnız qşunun ır cәrgәlәrindә zәif hәrәkәt gözә dәyir. Nә bş vrdi?

 

ı bu dünyd blә bir cşqun slin qrşısını kәsib, nu yrindә dndur bilәcәk hnsı sәdd l bilәr? Bu cür qәti dyn әmrini kim vrә bilәr? Bu әmri vrәn hәlә üfüqә çtmmış günәşdir. Hәrәkәtin dvm tmәsi üçün günәş tülu tmәli, dğmlıdır! dur hücum göstәrişini vrәn.

 

Qşun Min sәrhәddinә çtmışdır. Milynlrl müchiddәn ibrәt ln vә dünyd hç bir qüvvәyә bş әymәyәn bu zdlıq rdusu snki iti bir qılıncl kәsilmiş vә bir әtt byunc düzülmüşlәr. nlrı Mindn yırmış gözәgörünmәz divrı yrmğ kimsәdә güc ydur. Hәtt İbrhim, hәtt hәzrәt Mәhәmmәd (s) bu işdә cizidir. Çünki bu sәdd bәşәri qnun y, tәbiәtdә lduğu kimi ilhi dәrghdn nmiş sünnәt qyddır. Bu sәddi kәs çәkmişdir ki, tәbiәt qnunlrını yrtmışdır. nun qyduğu qnunlr dәyişmәz vә sbitdir! ı kint hkim ln czibә qüvvәsini, ölüm hökmünü kim dәyişә bilәr?!

 

Bәli, hәrәkәtә bşlmq üçün sübh çılmlıdır. Hücum kçәnlәrin qrşısındn mnәni ylnız götürә bilәr. Qy sәhәr çılsın. Günәşin bir tәbәssümü ilә bu kçilmәz sәdd mәhv lsıdır. Bu şbәt n syılmış lәhzәlәr qlır.

 

Yr üzünün hç bir nöqtәsindә, hç vt, hç bir ümmәt üçün sübh bu qәdәr әhәmiyyәtli lmyıb. Svş vә şq üçün qәrrsız ln svdlılr Min qpısınd günәşin ylunu gözlәyir. Milynlrın gözü vә qulğı işığın hökmünün intizrınddır. Bu qşun günәşin hökmünü gözlәyәn ygnә qşundur. nlr sübhün hkimiyyәti ltınddır.

 

Sübh Әrәft dırmnır. Dğın rsınd nәfәsini dәrir. Qırmızı şәfәq tövhid rdusunu triin üç tğutun dğru yürüşә sәslәmәkdәdir. Әzәmәtli nlrdır. Günәşin prıltısı, tәngimәkdә ln nәfәslәr! Hmı hәyәcnlıdır. llhın bu müqәddәs yәtlәri bütqırnlr hücum әmri vrmәkdәdir. Bu gün İblisin yr üzәrindәki әn böyük qәrrghı mәhv dilәsidir. Bu gün şirk mәğlub lur. Bu gün tövhid, şq, isr әn gözәl çöhrәsindә tәcәll dir.

 

Qәfildәn dğın zirvәsindә günәş görünür vә kçid üçün әmr vrir. Şdlıq fәrydı, günәşin nuru vә insn sli bir-birinә qrışıb Miny ışır. Bu tplum tәkcә ğ sülh göyәrçini y, dh ç silhlı müchidlәrdir. n görә dә hәrbi intizm hәlә dә dvm dir: Gcәni Mәşәrdә qlmlı, ylnız nuncu gün Miny dil lmlısınız!

 

Sübh sәrhәddi Min sәrhәddidir. Gcәni gündüzdәn yırn sübh әttidir. n görә dә bu sәrhәddәn kçid әmrini zilhәccәnin nuncu gününün günәşi vrir.

 

Min qәrbdә Әrәft isә şәrqdәdir. Qşun üzü Miny dynmışdır. Günәş Әrәft yüksәkliyindәn dğub Miny süzülür. Günәş dә Әrәft, Mәşәr, Min mәnzillәrini kçib hәcc dir.

 

Әrәftdn gәlmiş, Mind gcәlәmiş şq rdusu şәhdәtgh ln Minnın qpısınd günәşin әmrini gözlәmәlidir.

 

Günәşin yq sәslәri şidilir!

 

Gcәnin hökumәtindә özünüzü düzәldin!

 

Silh tplyın!

 

Günәş dğmmış Miny dil lmyın, gcәni Mәşәrdә qlmlısınız!

 

Günәş dğduqdn snr Mәşәrdә qlmyın, gündüzü Mind lmlısınız!

 

Günәş dğn kimi hәrәkәtә bşlyın. rtıq zilhәccәnin nudur. Miny hәmlә vtıdır. Zmnın hökmünü yrinә ytirin. Ylnız günәşin әmrini dinlәyin. Gözünüz ylnız günәşdә lsun.

 

Min sәrhәddindәn İblisin düşәrgәsinә qәdәr bir qәdәr mәsfә vr. Ylnız cәbhәdәn çırkәn byrm tmәk lr. Ylnız İblisi mәğlub tdikdәn snr, ylnız qәlәbәdәn snr, ylnız şytnı dşldıqdn snr!

 

Sәn tövhid millәtinә, nun әnәnәsinә b. nlr qәlәbәni qәrr gәldiklәri n qznırlr. Hәlә düşmәnә qәlәbә çlmmış, hәlә döyüş bşlmmış nlr qlibdirlәr! Min trpğın yq bsn müchid qlibdir!

 

Bu sdә ümmәti nlmq bir qәdәr dә sn dyil. nlrın qәlәbәsi zmnl ölçülür. Әgәr Әrәftd lmuşs, әgәr gcәni Mәşәrdә qlmışs vә bşq bir ç әgәrlәr

 

Hәcc tәbiәtin misli, islmın özüdür. Bu islm söz y, hәrәkәtlә bәyn lur. yәlәr tәk mütşbhdir. Bu dәryd nә qәdәr üzsәn dә shilә çtmq mümkünsüzdür. Çünki bu dәry snsuzdur. Әgәr mövsümdә gәlsәn, Miqtd lsn, hrm bğlsn

 

Sәn, mәn, , ümumiyyәtlә, fәrd hç kimdir. Qurn lqdn dnışır, fәrddәn y.

 

llhın әli lqın üzәrindәdir. Qәlәbә fәrdin y, lqın qismәtinә yzılıb. Bu dәyişmәz bir qnundur!

 

Bizim görә bilәcәyimiz iş ilhi sünnәtin, qnunlrın kәşfi vә dğru ylun sçilmәsidir. Bu yl trii zәrurәtlәr, ilhi müqәddәrt, insnın tlyi, nәhyәt, dünynı bürüyәcәk әdlәt inqilbı ilә müәyyәnlәşmişdir. Әnbiy surәsinin 105-ci yәsindә buyurulur: Biz Tövrtdn snr Zәburd d yr üzünә ylnız mәnim slh bәndәlәrimin vris lcğını yzmışdıq. Qәsәs surәsinin 5-ci yәsindә uyuruq: Yr üzündә zәif düşüb әzilәnlәrә bl nmәt vrmәk, nlrı rәhbәr tmәk, Firnun mülkünә vris tmәk istәdik.

 

Zәif bilmәk! Bu münsibәt insnı dәyişir, nu sındırır, bütün mddi vә mәnәvi qüvvәlәrini puç çırır. Bütün qyri-insni hkimiyyәtlәrdә lqlr blә iflicdici münsibәt mövcuddur. İstismr, istibdd, müstәmlәkәçilik hәr biri insnlıq düşmәnlәrinin itirlrıdır.

 

Qy işlәrindә lsunlr. llh d öz işindәdir. llh-tәl mәzlumlrın ilsını ln tmәklә kifyәtlәnmәyib, hmını әmin dir ki, müәyyәn trii dönәmdә düny, dövlәtlәr, qәsrlәr, әzinәlәr, mәdәniyyәtlәr üzәrindә hkimiyyәt mәhrumlrın әlinә kçәsidir.

 

Yr üzünün zәif düşmüşlәri! Qurnın Ftihә surәsindә mәğzubin yәni qәzәbә düçr lmuşlr ifdәsi vr. Yr üzünün mәhrumlrı qәzәbә düçr lmuşlrı tırldır. Qiymәt günü insnlr iki dәstәyә bölünür. nlrdn bir hissәsi nict tprq bhiştә gdir, digәr bir hissәsi qәzәbә düçr lrq cәhәnnәmә yuvrlnır. İlhi qnunlr münsibәti ilә insn öz tlyini müәyyәnlәşdirir. Yr üzündә isә tllәri müәyyәnlәşdirәn İblisdir. Yr üzündәki insnlrın kiçik bir hissәsi İnsn, qln böyük hissәsi isә zәifliyә düçr dilәnlәrdir. Hәmin bu böyük hissә düny cәhәnnәminin skinlәridir.

 

Bәs dünyd bş vrәnlәrlә vә y trii zәrurәtlәrlә ilhi müqәddәrt rsınd nә fәrq vr? Yr üzünün qәzәbә düçr lmuşlrının vә y zәif slınmışlrının qәlәbәsindә nә fәrq vr? Dmәk, hәr şy tәzmin dilmişdir. Şәhid Hbilin övldlrının tlyi llhın irdәsi ilә tәyin lunmuşdur. Trii zәrurәt llhın dәyişmәz sünnәtidir. Bilin ki, yrtmq d, әmr tmәk dә n mәsusdur.

 

Sәnin tlyin ilhi sünnәti kәşf dib, sçim prmqdn sılıdır. Tәbiәt dә, tri dә, insn d müәyyәn lunmuş ylu gdir.

 

Sәn dörd zindnın mәhbususn: tәbiәt, tri, cәmiyyәt vә şәsiyyәt. Tәbiәt qnunlrını kәşf dәrәk nun zindnındn zd lmlısn. Bu yld bәlәdçin lmdir. Trii kәşf dib nun zәruri tdiyi yllrdn birini sçmәlisәn. Bu işdә bәlәdçin tri fәlsәfәsidir. İctimi mühitinin qnunlrını kәşf dib bu zindndn d qurtulmlısn. Bu işdә bәlәdçin ssilgiydır. Dmәk, hәr üç zindndn lm vsitәsi ilә ils l bilәrsәn.

 

mm lm sәni dördüncü zindndn, nәfsinin әsrәtindәn qurtrmqd cizdir. Әvvәlki üç zindn ricdәdirsә, dördüncü zindn sәnin dilindәdir. Bәlkә dә bu әsrәt lә sәnin lim lmğınddır. Çünki bu lm sәni özünә tnıtdırmqd, sәni kәşf tmәkdә, nәfsinә qlib gәlmәkdә hç nәyә qdir dyil. Sәni bu zindndn ylnız hikmәt qurtr bilәr. Hikmәt pyğәmbәrlәrin bәşәriyyәtә gәtirdiyi din nurudur. Hikmәt sәni özünә tnıtdırır, içindә işlәyәn mәnfi qüvvәlәri kәşf dir. Sәni bu zindndn qurtr bilәcәk qüvvәni dә hikmәt ylu ilә tnıy bilәrsәn. Әgәr cnın sәnә zindndırs, bu zindnı şәhdәtinlә uçurur, әgәr İsmilin sәnә buvudurs, sәnin әlinlә nu qurbn dir. Bu isә şәhdәtdәn dә üstündür.

 

Sәni dördüncü zindndn ylnız şq ils dә bilәr. Hikmәt sәnә ghlıq vrir ki, tәbiәt qnunlrın qiym qldırıb, özünü llh istәyincә qursn.

 

Sәn ygnә vücudsn ki, öz mhiyyәtini özün yrtmlısn. Bu mhiyyәti yrdn qәdәr hç kimsәn. mm hәr şy l bilәrsәn. Әgәr fitrәtini kәşf tsәn, ygnә hәqiqi ylun din lduğunu nlsn, bu yld qәdәm tsn nәfsinin zindnındn qurtul bilәrsәn. İnsn l, hәrәkәtә gәl. Bu yl әbәdi vә sbitdir. nu kimsә döndәrә bilmәz, qrşısın sәdd çәkә bilmәz. Sәn llhın qyduğu qyd ─ qnund hç bir dәyişiklik tpmzsn.

 

Sәnin tlyin lә bir mәtndir ki, әgәr özün bilmәsәn, bşqlrı yzsıdır. Әgәr mövsümdә Miqt gәlsәn, öz fitri ylunu tnıyıb sçim tsәn ylun hmr lcq. Bu yl sәni üfunәtli plçıq hlındn çırıb, llh dğru prcq! Bu yld hkim, llhın müqәddәrtıdır. Hkimiyyәt lmi zәrurәtdir.

 

Sәn zdsn, hәr şy sçimindәn sılıdır. Hәm shildә qlmql ölümünü, hәm dә dimi lql hәrәkәti sçә bilәrsәn. mm immın tәbirincә, sçim nә cәbrdir, nә dә itiyr, mәcburiliklә zdlığın r mәqmıdır.

 

Bәs zd mәcburluq nәdir? Tәfviz! (hәvlә tmәk) İtәt vә tәslimçilik! İslm!

 

Bәli, әzәmәtli ümmәt sli Min sәrhәddini dlyıb, İblis cәbhәsindә qlib lur. Zilhiccәnin nuncu gününün günәşi rkәn sübh bürcündәn qәlәbә byrğını qldırır vә hücum göstәrişi vrir. Snr isә qәlәbәnin lnı vә byrm!

 

Bu trii zәrurәt, mәcburiyyәt, cәbrdir. mm ynә dә insnın öz itiyrınddır. Sәn ylnız zmn qlib l bilәrsәn ki, llh üz tutmuş lq ının qşulsn. Bu tövhid ümmәti hәr şyi, hәtt trii zәrurәtlәri dә öz ylundn silib-süpürmәyә qdirdir. , bütün sәdlәri kçib dәryy tökülәsidir!

 

Әgәr sәn Mәşәrdәn kçib Miny üz tutduğun zmn ümmәtdәn yrı düşmәsәn, Miny çtıb İblisi dşlsn, İsmil qurbnını kәssәn, uc imn mәqmın çtsısn. lql ynşı ddımlsn, bu ın qtılsn, әbәdiyyәt dәrysın qvuşsısn.

 

Silhlı vә qәti qәrrlı tövhid rdusu Miny, döyüş mydnın ışır!

  
Şytnı dşlm 

Bir әtt byunc bir nçә yüz mtr rlı yrlәşmiş üç İblis mücәssәmәsi!

 

Tövhid rdusu döyüş sәhnәsinә çtır. Dşlr әllәrdә hzırdır!

 

Birinci vә ikinci sütun frmlı mücәssәmәdәn ötüş, üçüncü mücәssәmәni dşl! Nә üçün? Mәgәr qillәr, müәllimlәr nәsihәt tmәyibmi ki, hәr işdә hәstәlik, tәrtib vә nizm gözlәnilsin? mm burd әmr vrәn İbrhimdir: İlk hәmlәdә snuncu bütü vur!

 

Vurdunmu? Әmin ldunmu ki, bşın vә surәtinә yddi dş dәydi? Әgәr әminsәnsә, birinci hücumun bş çtdı. Snuncu İblisi yıdıqdn snr әvvәlki iblislәrin yğ qlmq gücü qlmır. Sn cәbhәdәn qyıdırsn. Qurbnlıqdn bşq bir işin ydur. Qәlәbәni ln t!

 

Snuncu şytn bütünü sındırdıqdn snr byrm t, hrm hlındn çı, hәyt libsını gyin, әtir vur, bәzәn

 

rtıq yrә çtmısn ki, nun ylund İsmilini qurbnlıq tmәlisәn.

  
Qurbnlıq 

Snuncu bütü dşlmdn snr qurbnlığ tәlәs. İblisin üç mәqmın işrә ln üç mücәssәmәni unutm. gh şәkildә nәyyәtini sbit t.

 

Nә tdiyini, nә üçün tdiyini bilirsәnmi? tdiyin әmәllәrin zhiri sәni çşdırmsın. Bu әmәllәr zhiri rktr dşıyır vә hәr birinin dәrin mhiyyәti vr. Mhiyyәtlәrә diqqәt t, frmlistlikdәn çәkin. Unutm ki, burd hәr şy niyyәtә bğlıdır. Hәr hnsı bir әmәl zmnı mәzmunu unudub, frmy bş qtsn, bu әmәl sәmәrәsiz lr.

 

ruc tutrkәn niyyәt tmәsәn dә hnsıs bir tәsir lcq. Cihd d blәdir. mm hәcdә niyyәtsiz hәrәkәtlәr tm fydsızdır. Bilmәlisәn ki, hәcc mәrsimindә bütün hәrәkәtlәr rәmzidir. tdiyi әmәllәrin mәnsını düşünmәyәn insn Mәkkәdәn imn dlu qәlblә y, ylnız ğır çmdnlrl qyıd bilәr. Zәnbillәr dlu, iç isә bş!

 

Sәn tәvf tmәklә tövhid әmәl tmiş lursn! Sәf vә Mәrv rsı sәyinlә Hcәri tırlyırsn!

 

Kәbәdәn Әrәftdәk dәmin bhiştdәn çırılmsını yd slırsn!

 

Әrәftdn Minydәk insnın yrnış fәlsәfәsi hqqınd düşünürsәn. Düşüncәn lmdәn şqәdәk llh dğru mrc dir.

 

Mind kmilliyin snuncu mәrhәlәsini, mütlәq zdlıq vә mütlәq bәndәliyi, İbrhimi nırsn!

 

İndi isә Mindsn vә İsmilini qurbnlığ gәtirmisәn!

 

Kimdir sәnin İsmilin? Mәqmındırmı, vәzifәndirmi, sәnәtindirmi? Pulundurmu, vindirmi, vtmbilindirmi? ilәndirmi, libsındırmı? Gәncliyindirmi, gözәlliyindirmi, gücündürmü? Sәn özün bilirsәn nәdir? Hәr nәdirsә, Miny gәtirib qurbn tmәlisәn.

 

mm mәn sәnә hәmin qurbnlığın әlmәtlәrini dyә bilәrәm: İmnı zәiflәdib, sәni dğru yldn slyn hәr şy! Sәni şübhәyә slıb, özünә bğlyıb rdınc çәkәn hәr şy! Hәqiqәti tirf tmәyinә, İblisin cәngindәn qurtulmğın mn ln hәr şy. İbrhim ylund qzndıqlrını itirmәyә vdr dәn sәnin İsmilindir. Sәnin İsmilin ğlını bşındn çırmış bir şәs vә y cnsız bir әşy l bilәr!

 

mm İbrhimin İsmili nun dğmc övldı idi.

 

Sçlrı ğrmış, bir ömür qvğlr içindә yşmış, zlım Nәmrudl cihd mydnın girmiş, bütpәrәstlәrin vә ulduzpәrәstlәrin cәhlәt ğrısını yşmış, bütpәrәst bir kişinin vindә zdlığını tpmış, vindә tәәssübkş rvdı ln, ğır pyğәmbәrlik vәzifәsi ilә yüklәnmiş, cәhlәt vә şirklә mübrizәdә qclmış İbrhim ömrünün snund llhdn bir övld istәyir. mm rvdı Sr d, özü dә qәdәr qclmışlr ki, nlr üçün övld ylnız şirin bir әyldır. Bununl blә llh-tәl ömrünü n idmәtdә kçirmiş svimli pyğәmbәrinә övld hәdiyyә dir. Srnın kәnizi Hcәr İbrhimlә izdivc girәrәk nun üçün İsmili dünyy gәtirir.

 

İsmil İbrhim üçün sdәcә bir övld dyildi. İsmil bir әsr әziyyәtin hәdiyyәsi idi.

 

Bәli İbrhim üçün İsmil böyük dәyәrә mlik idi. mm İbrhim hәtt blә bir ğulu qurbn vrmәyә hzır idi. Sәnin İsmilin isә düny mlı, vәzifә, hnsıs dәyәrsiz bir şydir.

 

İndi gözlәrinin qrşısın hәqiqәt ylund çrpışmlrın hәdiyyә lrq İsmili lmış qc İbrhimi gәtir. Gniş bir sәhrd gözünü ygnә ğc tikmiş bğbn!

 

Bütün ömrü әzb-әziyyәtdә kçmiş İbrhimin hç lmy ömrünün sn nlrınd öz övldındn lәzzәt lmsı tәbiidir. İsmil yüz il ylu gözlәnilmiş ğuldur. , bütün ümidlәr üzüldüyü bir vt dğuldu. Vt ötürdü, İbrhimin hәytının ygnә myvәsi ln İsmil svgili bir gәnc hәddinә çtdı. İbrhimin qәlbi övld şqindә qәrq lmuşdur

 

mm ömür durduqc sınqlrd durur. Vәhy qpılrı çılır vә llh-tәl әn çәtin sınq üçün әmr vrir: İbrhim! Bıçğı İsmilin bğzın qy vә kәs!

 

İbrhimin hlını tәsәvvür tmәk mümkündürmü, görәn?! llhın lis bәndәsi ln, bәşәr triinә qrşı qiym qldırmış İbrhim ömründә ilk dәfә titrәdi. mm bu әmri llh vrmişdi.

 

İbrhim hәytınd әn böyük cihd qldı. Bu cihd mydnı nun qәlbi idi. İbrhimin köksündә llh, ys İsmil sçimi gdirdi. İbrhim kimi sçmәli idi? llhı, ys özünü? Bğlılığı, ys zdlığı? İstәyi, ys hәqiqәti? Lәzzәti, ys mәsuliyyәti? Hәytı, ys irәti? tlığı, ys pyğәmbәrliyi? Bir sözlә, llhı ys İsmili?

 

Sç, İbrhim! lq rsınd bir әsirlik rislәtinin snund pyğәmbәrliyә vә immlığın, şirkә qrşı cihdın, tövhid binsını qymğın, bütlәri sındırmğın, cәhlәti puç çırmğın, bütün cәbhәlәrdә qәlәbәnә, bir n blә lsun büdrәmәmәyinә, bütün imthnlrdn üzüğ çımğın qürrәlәnmә! Sәni yüz illik cihd qәlәbәlәrin ldtmsın. lә düşünmә ki, büdrәmәkdәn sığrtlnmısn. Sәni sәndәn dh yşı tnıyn vr. Büdrәyә dә bilәrsәn, çş d bilәrsәn, ldn d bilәrsәn. Gözün dünyd qls sәni mәhv tmәyә nә vr?! Simurğl Rüstәmin әhvltını unutm!

 

y İbrhim! y triin әn әzәmәtli döyüşünün qәhrәmnı! y ülul-әzm pyğәmbәr! Hәlә pyğәmbәrliyin bş çtmyıb. llh insn byun dmrındn yın ls d, n dğru, insnın ylu nәhyәtsizdir.

 

Sәn pyğәmbәrliyindә kmlın әn uc zirvәsinә çtmısn. mm bunun bәndәliyә nә dәli?! y Mus, İs, Mәhәmmәd (s) üçün yl çn llh dstu! Bәndә lmq ç çәtindir. Bunun üçün mütlәq zdlığ çtmlısn. Kmlın zirvәsinә qlmış insnın d süqut qrusu vr. Nә qәdәr ucdn yıılsn bir qәdәr ç әzilәrsәn!

 

İsmilini qurbn t! Öz әllәrinlә! Svgili övldını, ömür myvәni, ciyәrprnı, gözünün nurunu, bir sözlә, sәni bu dünyy zәncirlәmiş svgini qurbn vr!

 

Sәn isә, y hcı öz İsmilinin qurbn vrilmәsinә rәmz lrq qurbnlıq bir qyun l, yqlrını tut, yrә yı. Bşının tükündәn bәrk ypışıb ry çәk ki, bğz dmrı görünsün. Bu dmrı kәs, bәdәni syuduqdn snr yğ ql.

 

y llhın bәndәsi, hәqiqәtin, imnın, pyğәmbәrliyin sәndәn istәyi budur!

 

İbrhim öz pyğәmbәrlik ylunun snund sçim qrşısınd qldı: llh ys İsmil? Bütün vücudu fәryd çәkirdi ki, İsmil! İlhi dәrghdn gәlәn әmr isә qәti idi: Kәs! İbrhimin dilindә svş gdirdi. llh İbrhimdәn nun öz cnını istәsәydi, nә vrdı ki! İbrhim bütün ömrü byu cnındn kçmәyә hzır lmuşdu. n görә dә ryın lmuşdu ki, zd bәndәdir. Bu ryınlıqs zәiflik dğurur. di insnlr üçün gözәl syıln bir sifәt İbrhim üçün mnәdir.

 

y cnındn kçәn, İsmilindәn kç! Tәrәddüd Ncә dә qrulu! İmnın istәdiyini könül istәmәyәndә ç qrulu mәqm yrnır. Bu vt imn әmr dir, könül isә yyınmğ yl trır. Hәtt hәqiqәtә y dmәk üçün hәqiqәt dә tpılır. İblisin, btilin, nәfsin hәqiqәt üzәrinә hücum kçәrkәn ğılı vsitә tmәsi ncә dә böyük fciәdir! Bir zmn blәcә Qurnı byrq dәrәk hәzrәt Әlinin üzәrinә hücum tmişdilәr. Btilә hәqiqәt dnu gydirәnlәri Yzidin qibәti gözlәyir. Mәsuliyyәtdәn qçmq üçün әqli vә şәri bәhnәlәr hәr n bizi izlәyir.

 

Mәsәlәn, İsmilin qurbn kәsilmәsi әmri qrşısınd şytn bәhnәlәr gәtirir. Şübhә yrdrq pıçıldyır ki, İsmilin qurbnlığı mәczi mәnddır. Guy llh İsmil ddikdә zğın nәfsә işrә dir. Guy İsmili öldürmәk nәfsi öldürmәyә işrәdir. Hәtt bu fikri tәsdiq tmәk üçün ölmәzdәn qbq ölün kәlmındn istifdә dilir. Әlbәttә ki, bu kәlmd әvvәlcә zğın nәfsi öldürmәk nәzәrdә tutulur.

 

Hrdn mәlumdur ki, llh sәn dyәndә mәhz mәnә mürciәt dir?! Bu d şytnın vәsvәsәsidir. Mәsuliyyәtdәn y qurtrmq istәyәn nәfs Qurndn, fәlsәfәdәn, mәntiqdәn, dәlillәr dә gәtirir. Gh d blә bәhnәlәr rty çıır ki, nә qçqçdır, y vr, il vr!

 

Ç ynlış bir mühkimә prılır. lә düşünülür ki, dini vәzifәlәrin icrsı ylnız irәt şbәtliyi üçündür. Әgәr cihd, lm vә bilik qznmq, hәcc hökmü vrilmişsә, guy hәlә ölәn günәdәk bu işlәrin icrsın vt vr. Mәgәr cihdın, lmin, hәccin düny hәytınd rlu kiçikdirmi?! Әgәr sәn dini vәzifәlәrinin icrsını yubdırsns bu gün bir şy itirmirsәnmi? Әgәr hmı lm öyrәnmәyi, ibdәti, cihdı, pklığı, zülmlә mübrizәni ömrünün ırın sls, düny nә hl düşәr!

 

Dini mәsuliyyәtdәn y qurtrmq üçün hәtt Qurn yәlәri dәlil göstәrilir. Guy llh bәzi әmrlәrlә sdәcә münsibәtini bildirir. Mәsәlәn, İsmilini qurbn t әmrini vrәrkәn, guy, nәzәrimizә çtdırmq istәyir ki, llh itәtlә müqyisәdә övld svgisi hçdir. Guy, llh ibdәt mәqmınd övld svgisi bir mnә lduğu üçün İsmili qurbn t әmri vrilir. Blә bir yzumun nәticәsindә İsmili qurbn kәsmәk zәrurәti rdn qlır!

 

Bәli, ynlış yzum! Mәsuliyyәt ğır gәldiyi zmn könlün istәyinә uyğun lrq bәhnә trılır. mm hәqiqәt düny istәklәrinә uyğun lduqd әksәr insnlr hәqiqәt dyә fәryd qprır. Hәqiqәtlә ylnız zmn rzılşırlr ki, bu hәqiqәt rhtlığ, lvrә, istirhәtә mn lmsın. Gündәlik hәyt rhtlığın әngәl lmyn hәqiqәtә hmı sәs vrir, hmı hәqiqәtpәrәst lur.

 

Hәqiqәt yni vәzifәlәr yrtdıqd isә münsibәt dәyişir. Bu vәzifәlәr qrnlıq vә syuq gcәlәrdә dşlıqdn vә btqlıqdn kçmәyi tәlәb dirsә, zğın nәfs dilә gәlir, dyn, gözlә, fikirlәş, bşq yl vr pıçıldyır. Vәzifәni bynundn tmq üçün yllr trılır. Din tәhrif dilәrәk dünyy uyğunlşdırılır. İnsnlr cәhd dirlәr ki, hәm ismillәrini qrusunlr, hәm dә imnsızlıq dmğsındn y qurtrsınlr. Şәrb içib dını şәrbәt qyurlr. Ynlış yzum istәr şәri, istәr әqli, istәr ürfi, istәr lmi dn gyindirilsin, fәrqi ydur. Ynlış ynlışdır!

 

mm hәcdә, üsusi ilә İbrhimin әhvltınd ilhi imthnlrın tәhrifini llh İblisin tәhrifi dlndırır. İbrhimә dә vәsvәsә lunur: Bu әmri yuud şitmisәn, hrdn bilirsәn ki, hәqiqәtdir?! İblis İbrhimin qәlbindә övld svgisini lvlndırrq, nu çşdırmq istәyir. İlkin dşldığın mücәssәmә hәmin İblisdir.

 

İbrhim, İsmilini qurbn kәs! Әmr tm ydındır. İbrhimin qәlbindә çәkişmәlәr bşlyır. Triin böyük qәhrәmnı pәrişndır. İblis tövhid rislәtinin byrqdrı ilә yun-ynyır. llhl İblis rsınd qlmış İbrhimi dәrd üzür. Әql vә şqin, şüur vә vicdnın, hәyt vә imnın, nәfs vә llhın qrşıdurmsınd sçim tmәk zәruridir. Hyvnlıq vә insnlıq, tәbiәt vә llh, nәfs vә ghlıq, yr vә göy, düny vә irәt, udpәsәndlik vә imn, lәzzәt vә fәzilәt, şirk vә tövhid rsınd sçim!

 

İkinci gündür. Mәsuliyyәt әvvәlki gündәn dh d ğırdır. İsmil tәhlükәdәdir. nu qurumq lduqc çәtindir. İblis İbrhimi ldtmq üçün bütün mәhrәtini işә slmışdır. Bu, dәmә qdğn lunmuş myvәni ydirәn İblisdir! İbrhim işıql zülmәt, Hörmüzlә Әhrimәn, cismlә ruh, ziddiyyәtlәri rsınd çırpınır. n günhlrını vә pis әmәllәrdәn çәkinmәsini öyrәtdi.

 

Nәyi sçsin? Könül istәyini, ys ilhi buyuruğu?

 

y llhın rәsulu, y mәsul, sәn İsmilinin tsı lrq qlmq istәyirsәnmi? nu öz әllәrinlә qurbn kәsmәlisәn! Bәli, İsmilindәn kçmәlisәn. İmn mәsuliyyәti, şq mәsuliyyәtindәn üstündür.

 

İblis mәntiqi dәlillәrini işә slıb ynidәn vәsvәsәyә bşlyır: ı sәn bu әmri yuud şitmisәn!

 

Bu ikinci dәfәdir. İblisin ikinci mücәssәmәsini dşl!

 

İbrhim tәrәddüddәdir

 

İbrhim! İsmilini qurbn kәs! şkr vә qәti bir әmr!

 

Bu әmri bşq bir yrә yzmq çәtinlәşir. İbrhim hiss dir ki, bşq bir yzum әynәt lsıdır. İbrhim hiss dir ki, ylnız İblisә itәt tmәklә bu әmrdәn byun qçırmq lr.

 

İbrhimin yqlrının ltınd yr titrәyir. Süqut qrusu vr. Büt sındırn ülul-әzm pyğәmbәr tövhid zirvәsindәn süqut dә bilәr. şğıd isә şirk btqlığı qynyır.

 

Şirk? Y, şirk çllhlılıqdır. İbrhim isә llhl üzbәüz durduğu hld İblisә itәtә sürüklәnir. Bu vәziyyәtdәn sçimsiz çımğ imkn ydur. Ncә dә çәtin mәqmdır!

 

İnsn zәif mәluqdur. llhın ruhun mlik lduğu hld kövrәkdir. , hç bir mәqmd süqutdn suğrtlnmyıb. , ömrü byu körpә uşq tәk özünü yıılmqdn gözlәmәlidir. Hәtt tövhid pyğәmbәrlәrinin snuncusu blә özünü gözlәmәzsә, dğru yldn sp bilәr. Şirkin qtili, triin mәşhur bütsındırnı, pyğәmbәrlәr tsı İbrhim ömrün sn mәrhәlәsindә ğul svgisinә rәğmәn uçurum yuvrlnmq tәhlükәsindә idi. İblis tövhid qәhrәmnı ilә yun ynyırdı. rtıq şübhәli hç nә qlmmışdı. Sçim qәti lmlı idi. Y llh, y d İblis!

 

rtıq İbrhimdә zәrrәcә şübhә ydur ki, İsmilin qurbnlıq hökmü hәqiqәtdir. Hәqiqәt qәdәr güclü, şkr vә yındır ki, hç bir dәlilә htiyc qlmyıb. , günәş tәk işıq sçır.

 

Bl rısı yüzlәrlә kilmtr mәsfәdәn öz pәtәklәrini hiss dib, qrnlıqlrdn, qylıqlrdn kçәrәk n çtır. Hәqiqәtpәrәst insn d blәdir. nd snki hәqiqәti hiss dәn bir üzv vr. , bu üzv vsitәsi ilә tufnlr içindә hәqiqәti btildәn sçә bilir. Yüz illik cihd ylu kçmiş İbrhim İblisә ldnrq, hәqiqәti sәhv sl bilәrmi?!

 

mm indi böyük dst nun üçün bir tnql qlmışdır ki, düşmәnin tnqlındn qt-qt yndırıcıdır. Әgәr bir vt llh düşmәnin dunu gülzr çvirmişdisә, indi İblis llhın dun gülzr libsı gyindirmәyә çlışırdı.

 

İbrhim rtıq nә dәcәyini bilir. Bilir ki, bütün tәrәddüdlәr şytnın fitnәsidir. Şytn svgili övldı İbrhimin gözündә böyüdәrәk, ömrünün sn nlrınd nu yldn çırmq istәyir. Hәr şy ydındır! Mәsuliyyәt ç ğırdır. Bir tnın tәsәvvürünә gәlmәyәcәk dәrәcәdә ğır! Hәm dә bu t İbrhim kimi qc vә tәnhdır. Bu qc tәnh ğlunu qurbn kәsmәlidir. Kş İbrhim özü İsmilin әli ilә qurbn kәsilmәli lydı! İbrhim üçün blә bir imthn dh sn vә dh lәzzәtli lrdı.

 

İndi isә gәnc İsmil ölmәli, qc İbrhim isә qәm-qüssә içindә tәnh qlmlı idi! Әllәri qnlı tәnh qc!

 

İbrhim llhın әmri hqqınd düşünsә dә, bu әmrin llh tәrәfindәn vrildiyinә zәrrәcә şübhә tmirdi. mm lә ki, bu әmrin icrsı hqqınd düşünürdü, çrәsizlikdәn dnub qlırdı. Qәm-qüssә ş bir simnı qәm dәrysın qәrq dir. Dәrd yükü ltınd snki sümüklәrin qırılm sәsi şidilir.

 

İbrhimin çrәsizliyi İblisә lәzzәt vrir. dәmi bhiştdәn qvdurmğ nil lmuş İblis nun övldlrındn әl çәkmir. Bir insn zәiflik vә tәrәddüdә düçr lduqd, bir şyә könül vrdikdә İblisin әlinә fürsәt düşür. İblis öz mәqsәdi üçün hәtt yşı işlәrdәn dә istifdә dir. Övld mәhәbbәti kimi müsbәt bir hiss nun әlindә vsitәyә çvrilir. Hәqiqәtәn, ml-dövlәtiniz vә ğul-uşğınız sizin üçün fitnәdir.

 

Bәli, İbrhimin ygnә zәif nöqtәsi İsmildir.

 

rtıq, llhın әmrini әss götürәrәk İbrhim İsmillә vidlşmğ hzırdır. mm qәlbi yrılıq dәrdi ilә dludur. nun qәlbindәki qüssәsinin qusu İblisi mәst dir. Bu qәm dәm ğlunu İblis üçün yğlı tikәyә çvirir.

 

İbrhimin qәlbindәki qәm İblisә ümid vrir. n görә dә İbrhimә yınlşıb üçüncü dәfә cәhd dir: ı sәn bu әmri yuud şitmisәn!

 

mm rtıq gcdir. İbrhim öz sçimini tmiş, qәti qәrr gәlmişdir. , llhın mütlәq bәndәlik zdlığını sçmiş, İsmili qurbn kәsmәk qәrrın gәlmişdir.

 

Әvvәlcә qәrr gәldi ki, mәsәlәni İsmilә çsın. nu çğırdı. İsmil gәldi. t öz qurbnlığının uc qmәtinә nәzәr sldı. İsmil! Ncә dә böyük qurbn!

 

İndi Mind әlvәt bir guşәdә t ilә ğul rsınd söhbәt gdir. Bir әsrdәn ç әzblr içindә yşmış qc t vә növrәstә ğul! Sәmlr bu mәnzәrәni syr tmәk gücündә dyil. Tri bu söhbәti dinlәmәkdә gücsüzdür. Bәşәr triindә t ilә ğul rsınd blә bir söhbәt görünmәmişdir. Sәmimiyyәti vә hәyәcnı tәsәvvürә sığmyn bir söhbәt!

 

t bu söhbәti dilinә gәtirmәyә çәtinlik çәkir. Nәhyәt, könlünü llh tpşırıb, cnını dişinә tutrq dyir:

 

İsmil mәn yuud görmüşәm ki, sәni qurbn kәsirәm.

 

Bu sözlәri lә tәlәsik dyir ki, özü dә şitmәsin. İsmilin gözlәrinә b bilmir. İsmil hәr şyi nlyır, tsın qәlbi ynır, n tәsәlli vrir:

 

t, llhın әmrinin icrsınd tәrәddüd tmә. Tәslim l, mәnim dә tәslim lcğımı görәcәksәn. İnşllh sәbr dәnlәrdәn lrm!

 

İbrhim gücә gәlir, nun mütlәq zdlıqdn bşq niyyәti ydur. İbrhimin tәrpәnişi İblisin ümidlәrini puç çırır. Mütlәq zdlıq sçimini tmiş İsmil dә skit vә sәbirli qurbnlıq kimi durmuşdur.

 

İbrhim bıçğı görürüb itilәmәk üçün dş çәkir. nun İsmilә ln mәhәbbәti ylnız bıçğı itilәmәklә bş çtır. İndi ylnız llh şqi ilә nәfәs lır. llhın qüvvәsi ilә qlıb, İsmili qurbnlıq yrinә gәtirir. nu yrә uzdıb, bşındn tutur. Özünü llh tpşırıb bıçğı bğzın çәkir. İbrhim çlışır ki, hәr şy göz qırpımınd bş çtsın. mm Bu nәdir, bıçq kәsmir! , küt bıçql ğlun әzәyyәt vrdiyini düşünәrәk, qәzәblә bıçğı yrә tır. İbrhim yrlı şir kimi nәrildәyir. Bir n n lә gәlir ki, mn ln tlıq hissidir. İldırım tәk sıçryrq, bıçğı götürüb ikinci dәfә cәhd dir! Qәfildәn ilhi dәrghdn n itb lunur:y İbrhim! llh İsmilin qurbn kәsilmәsindәn vz kçdi. Sәnә bir qyun göndәrir ki, İsmilin yrinә kәsib, әmri icr dәsәn!

 

llhu әkbәr! İbrhimә qәdәr insnı llh qurbn vrmәk kimi bir dәt vrdı. İbrhim ümmәtindә qurbnlıq insn әvәzindә qyun lur. İbrhimin llhı bşq uydurulmuş tnrılr kimi insn qnın tәşnә dyil. , lә әvvәlcәdәn bu әmri sınq mәqsәdi ilә buyurmuşdu. İbrhim sübut tdi ki, , llh ylund hәr şydәn kçmәk iqtidrınddır. İsmil isә sübut tdi ki, , llh ylund qurbn gtmәyә hzırdır!

 

Hikmәtli vә mhribn llhın sınğı blәdir. Öz pyğәmbәrini sn ndәk imthn çәkir. Bu imthn nәticәsindә hәm İbrhim, hәm dә İsmil bәndәliyin әn uc zirvәsinә çtırlr.

 

Bu әhvltdn mәlum lur ki, tövhid dini insnlrın әziyyәti y, kmilliyi intizrınddır. Bu din, insnı nәfs istәklәrindәn zd lub, şq göylәrindә mrc çğırır. Bu kml ylunun zirvәsi isә şәhdәt vә ndn d uc ln İsmil sәbridir!

 

Bu әzәmәtli әhvlt bir qyunun qurbn kәsilmәsi ilә bş çtır. Bәs bu misilsiz әhvltd bşq hnsı sәmәrәlәr vr? Bir qism cın dyurulmsı!

 

Miny çtdığım vt İbrhim tәk öz İsmilini qurbn kәsmәlisәn. Nәdir sәnin İsmilin? Nәdir sәni llhdn uzqlşdırıb, dünyy bğlyn şy? Bu mnәni düşünüb tpmlısn.

 

Bu mnә övldındırmı, vәzifәndirmi, mülkündürmü, dstlrındırmı, qhumlrındırmı, svgilindirmi? Bunu özün bil, bşqlrının bilmәsinә htiyc ydur. Hәmin bu mnәni rdn götürmәyin vtı çtıb. llh әmrlәrini yrinә ytirmәkdә mn ln nә vrs, ndn zd lmlısn. Bil ki, bu mnә sәni yrә buvlmış, sәm sәfәrindәn slmışdır. Bu mnә sәnin gözünü, qulğını, dilini bğlmış, hәqiqәti görmәkdәn, şitmәkdәn, dmәkdәn mәhrum tmişdir.

 

Sәn bu mnәni lә indicә Mind qurbn kәsmәlisәn. Snr isә bir qyun kәs. Bu qyun qurbnlıq lrq qәbul lr. Әgәr bu qyunu hәmin mnә niyyәti ilә kәssәn, әsil qurbndır, qyunu qyun kimi kәsmәk isә qәssblıqdn bşq bir şy dyil.

  
Üç büt 

İndi isә Mindkı üç bütü, mücәssәmәni tnıyq. Bu üç büt İbrhimdә şübhә yrtmğ üç dәfә cәhd tmiş İblisin mücәssәmәlәridir.

 

Görәn, qist mәnindәn çııb, mütlәq zdlığ cn tn, әsrәt zәncirlәrini qırıb, hәqiqәtә qvuşmq istәyәn bütün insnlrmı bu üç mәrhәlәni kçmәlidir?

 

Bu üç büt Әrәft, Mәşәr vә Min mәrhәlәlәrinin әks qütbüdürmü? Birinci büt Әrәftın, ikinci büt Mәşәrin, üçüncü büt Minnın ziddidirmi?

 

rtıq düşüncәm bu sәddi ş bilmir. ydın ln budur ki, pusqud turmuş bu bütlәr insn ilhi hәdәflәrә çtmqd mnәdir.

 

nlr ilhi göstәrişlәri hәm ynlış yzur, hәm dә inkr dirlәr. İnsnın әss süqut mili ln zәif nöqtәlәrinә tunrq, nu iflic dir, kmillik ylundn slyırlr. Hәr birinin öz dı, öz ünvnı, öz düşәrgәsi ln bu bütlәr insn mn lmqd әlbirdirlәr. nlrın hәr üçü İblisin tәzhürlәridir. Yәni üçlәşmiş İblis! Bu lp üçllhlılığ şyır. Bu üçlüyә hәm yәhudilikdә, hәm Mәsihilikdә, hәm yunnd hәm dә hinddә tәsdüf lunur.

 

Qәdim İrnd Әhrimәn vә Hörmüz üç mәqmd zühur dirdi.

 

Şirk nәdir? Şirk hәmin dünyәvi dindir ki, trii fәlsәfәdә nun insn tәfәkküründәn dğulduğu bildirilir. Cәmiyyәt bu dinә y, din bu cәmiyyәtә uyğunlşır. Dmәk, prblmlәrini hәll tmәkdә çәtinlik çәkәn insnın din uydurmsı fikri dğrudur. mm bu, hәqiqi din dyil, bşq sözlә şirkdir.

 

Hәqiqi din, yәni tövhid dini şirkin ziddidir. Әgәr tridә mәzhәb mәzhәblә vuruşurs, tövhid әhli şirklә vuruşur.

 

mm tövhid dininә dә qtqı qtnlr tpılıb. İblis vә nun rdıcıllrı bәşәriyyәtin ygnә ils ylu ln tövhid dinini ynlış yzuml ictimi sәhnәdәn çırıb.

 

llh tәrәfindәn göndәrilәrkәn bütün dinlәr tövhid dini lub. Mәgәr Mәsihilikdә llh bir lmyıbmı?! Mәgәr İs özünü pyğәmbәr dlndırmyıbmı?!

 

Mәn әminәm ki, bütün ilhi dinlәr ilk әvvәl tövhid dini lmuşdur. mm ictimi quruluşlrdkı tәbәqәlәşmә tövhidi şirkә çvirmişdir.

 

dәmin iki ğlu vrdı, nlrdn biri (Qbil) öz qrdşını (Hbili) öldürdü. dәmә vris qln Qbil qәsbkr, qtil, şәhvәtpәrәst, si bir insn idi. Trii yrdn insn nәsli Qbildәn törәyәnlәrdir.

 

Snr cәmiyyәt inkişf tdi, tәbәqәlәşmә yrndı. Hәr şyә shib ln Qbil öz hkimiyyәtini üç istiqmәtdә qurdu: siysәt, iqtisdiyyt, din. Hәr üç shә qbilin zğın nәfsinә idmәt tmәli idi. Bundn ötrü istibdd, istismr vә istmr fәliyyәtә bşldı. Hәqiqi tövhid dini bu üç tәzhürü Firnun, Qrunun vә Bәlәmin simsınd tnıtdırır. Tövhidin ziddi ln şirk isә bu üç yr tnrıcığını göylәrә qldırrq st din yrdır.

 

Bu üç tnrı sәni özünә bәndәliyә dәvәt dir.

 

y İbrhim ylunun ylçusu bu tnrılr sәni ismilpәrәstliyә çәkir. nlrın mәqsәdi sәnin zdlığını, vr-dövlәtini, әqidәni әlindәn lmqdır.

 

y Miny gәlәn, dşl bu bütlәri!

 

y İsmilini qurbnlığ gәtirәn, İbrhim tәk İblisi dş bs!

 

y böyük bütsındırnın rdıcılı, y tövhid әsgәri, hәr üç bütü sındır!

 

Zilhәccәnin nund günәş dğn kimi tövhid rdusu ilә birgә Miny dil lub, әvvәlcә sn bütü vur! Bu büt kimdir? Firn, Qrun, ys Bәlәm? nlrın hәr üçü şytnın tәzhürüdür.

 

Yr üzündә llhın cnişini, ilәsi, vrislәri nun lyiqli bәndәlәridir.

 

Bәs ilkin dşlnn snuncu büt kimdir? Militrist rjimdә yşyn ziylı lә hsb dir ki, bu büt Firndur. İqtisdl mәşğul ln mütәfәkkir bu bütün Qrun lduğunu zәnn dir. Әqidәni hәr şydәn üstün tutn idlq isә snuncu bütün Bәlәm lduğunu düşünür.

 

Mәn dә әvvәlki hәcc sәfәrlәrimdә snuncu bütü Bәlәm düşünәrәk dşlyırdım. llh müşriklәrin n şәrik qşduqlrı bütlәrdәn uzqdır.

 

Әmәl tmәyәnlәr blindә çlu kitb dşıyn ulğ bәnzәrlәr.

 

lә bir köpәyә bәnzәyir ki, üstünә cumsn d dilini çırıb lәhlәyir, cummsn d.

 

Qurn tmm lduğu zmn llh öz pyğәmbәrinә әbәrdrlıq dir ki, sәn şәrdәn mnd dyilsәn, llh sığın! Nssurәsindә llh üç sifәtlә tnıtdırılır: İnsnlrın rәbbi, insnlrın mliki, insnlrın ilhisi. Bu sifәtlәr Mind üç bütün özünә götürdüyü sifәtlәrdir. Bәs pyğәmbәr kimin şәrindәn llh sığınmlıdır? Qurn bu sul ydın şәkildә cvb vrir: Vәsvәsә dәn әnnsın şәrindәn; şytn ki, insnlrın qәlbinә şübhә slır. Göründüyü kimi söhbәt insnın qәlbindә fәliyyәt göstәrәn qüvvәdәn gdir. İnsnın düşüncәsinә, hisslәrinә vә әqidәsinә tәsir göstәrilir.

 

Mind isә İbrhimin sinәsindә vәsvәsәyә çlışn İblisdәn dnışılır. Bu hәmin әnnsdır, cinlәrdәn vә insnlrdn ln şytn! Dinini stn st mll, lmini stn st lim, hәqiqәti stn st ziylı! Qurn bәşәr triindә tәfriqәlәrin, didişmәlәrin, fitnәlәrin ilkin sәbәbkrı kimi dini vә hәqiqәti qrumğ brclu ln zümrәni ittihm dir. Bu zümrәnin ümumbәşәri birliyә vurduğu zәrbә tәsdüfi lmmışdır. Bu mәnfi fәliyyәtdә әss rl ynyn, tәcvüzkrlıq, zlımlıq, hәsәd kimi sifәtlәrdir.

 

Bәşәriyyәt bütöv bir tplum idi. Nә tәbәqә vrdı, nә ziddiyyәt vrdı, nә dә tәfriqә! İnsnlr vhid bir ümmәt idi. llh nlr müjdә vrәn vә әbәrdrlıq dәn pyğәmbәrlәr göndәrdi. İnsnlr rsındkı itilflrı hәll tmәk üçün pyğәmbәrlәrlә birlikdә hqq ln kitb d nzil tdi. şkr dәlillәr gәldikdәn snr kin vә hәsәd üzündәn itilf yrdnlr lә kitb әhli idi.

 

mm hәcc Min düşüncәsinә sığcq sәviyyәdәn dh dәrindir. Hәr hәcc sәfәrindә lә gümn dirdim ki, rtıq hәr şyi nlmışm. Növbәti sәfәrdә gördüklәrim isә mәni hyrәtә gәtirirdi.

 

Әziz ucu, lә düşünmә ki, hәcc hqqınd hәr şyi sәnә çtdır bilirәm. Mәn sdәcә öz nldıqlrımı dnışırm. Sәn çlışrq mәnim ddiklәrimdәn dh rtıq mәnlr dәrk dә bilәrsәn. Bş düş ki, bu mәrsimin әssını zhiri әmәllәr y, böyük mәnlr tәşkil dir. Bu mәnlrı bir düşüncәyә yrlәşdirmәk dәnizi kuzәyә yrlәşdirmәk qәdәr müşküldür. n görә dә hәr növbәti sәfәrimdә әvvәlki düşüncәlәrimdә dәyişikliklәr bş vrir, ynilәşmәlәr gdirdi. Ötәn sәfәrdә mәnә di görünәn bir şy növbәti sәfәrdә öz mhiyyәti ilә hyrәt dğururdu.

 

Sn sәfәrimdә düşündüm ki, hәcc shibinin zәruri tmәdiyi mәnlr dәyәrmi? Bu üç bütü fәrqlәndirmәyә dәyәrmi? Zәnnimcә bü üç büt n görә fәrqlәndirilmәyib ki, bir bütü dşlyn insn niyyәtindә hәr üç bütü tutsun.

 

llh-tәl hәr bir trii dönәmdә bir bütün dh rtıq tәsirli lcğını bilir. Hç lmy, biri iki büt tәsirsizlәşdirilәrdisә, bu d fydlı lrdı. n görә dә iqtisdi cәhәtdәn inkişf tmiş ölkәdәn gәlәn hcının dindr bir ölkәdәn gәlmiş hcı ilә incә hәdәf fәrqlәri vrdır. mm dşlnn üç bütün üçü dә birdir vә snuncu büt әvvәlkilәri dә özündә birlәşdirir. Hәr bir bütün çiyinlәrindә biri iki bütün yükü durur.

 

n görә dә sәn hnsı ölkәdәn, hnsı zmndn, hnsı quruluşdn gәlmәyindәn sılı lmyrq, hәr üç bütü vurmq niyyәti ilә snuncu bütü dşlmlısn. Çünki insn dim snuncu ylnın qurbnı lur.

 

Dmәk, snuncu bütlә üzbәüz durub, nun bşın yddi zәrbә vurdun! Yddi dünynın yrdılışının bş çtdığı günlәrin syıdırmı? Yddi plntin syıdırmı? Göyün yddi qtının syıdırmı? Hәftәnin günlәrinin syıdırmı? Zmn uyğun zәrbәlәrdirmi? Bir şy mәlumdur ki, bu mübrizә fsilәsiz, tәşkәssiz, dim dvm dir. Bütlәrlә üzbәüz rht turmqmı lr?! Ömür dim Mind, bütlәri dşlmd kçmәlidir!

 

Yddi çluq bildirir. y İbrhim, İblis sәnin zәrbәlәrin ltınd iflic lub diz çökdü! y insn, y llhın yr üzündәki cnişini, sәn dә öz llhın kimi İblisi qv! Bu ilkin yrnışd sәnә sәcdә tmәyәn hәmin İblisdir! y İblisin yuncğı, y bütlәrә ldnn, lәyqәtini qytrmğ imkn yrnıb! Ynidәn İbrhim mәqmın çtmısn, sn döyüş mydnındn qlib çımısn, snuncu bütü qırmısn. Sәni llhındn uzq sln İsmilini qurbn vrmәk mәqmıdır.

 

Sn bütlә döyüşdәn qlib şәkildә qyıdırsn. İbrhimin qәti ddımlrı ilә qurbn yrinә tәlәsirsәn. Әn hәsss mәqmdır. llhl öz rndkı mnәlәri qurbn vrә bәlәcәksәnmi?! Qәlbini llh bğl, dişini dişinә sı, bıçğı İsmilin bğzın qy!

 

mm İbrhimin llhı nә qn tәşnәsidir, nә dә sәnin İsmilinә möhtcdır. , sәnin qurbnlığını qyunl әvәz dir. mm bütün bu sınqlr sәni İblisin cynğındn ils tmәk üçün idi.

 

y llh ylund İsmilinin bğzın bıçq qyn! Miny İsmilini qurbn kәsmәyә gәlsәn dә, әlin ylnız İblisin qnın btdı. İblisin buvundn ylnız şәs qurtr bilәr ki, öz İsmilinin, yәni nәfs istәyinin әsrәtindәn qurtr. Nә qәdәr ki, qәlbinә İsmil svgisi hkimdir, İblis dә öz düşәrgәsindә slmtdır.

 

rtıq İbrhim lub, İblisi yrә yımısn. İsmili isә yğ qldır, özünlә pr. İsmili y, n bğlılığı qurbn vrmәk lzım idi. İsmil llhın әt tdiyi bir nmәtdir. mm İblis insnın zәif dmrındn tutrq bu nmәti nun gözündә qәdәr böyüdür ki, llh yddn çıır.

 

İsmilini dә götür, Min cәbhәsindәn çı. Cihd mydnı ilә vidlş.

  
Byrm 

rtıq hәr şy bş çtdı. İndi yl hrdır?

 

Min Mәkkә ilә divr-divr qnşudur. Bәs nә üçün Kәbәyә çtmmış hәcc bitir? Nә üçün hәr şy Mind bş çtır. Bütün bu incәliklәri düşünüb, mәnsını nlmq lzımdır. Bu düşüncә fәrdi y, lq rsınd, tplumd cvbını tpmlıdır.

 

Bur qәdәr bütün hәcc әmәllәri cәm şәkildә icr dildi. Dünynın mütәlif nöqtәlәrindәn, mütәlif ictimi quruluşlu cәmiyyәtlәrdәn gәlmiş mütәlif rәngli, mütәlif dillәrdә dnışn insnlr tövhid rdusu şәklindә yni bir mәqsәdә dğru gdirdi. Bu rdunun әsgәrlәri rsınd nә tәbәqә, nә vәzifә, nә lm, nә dә sәrvәt fәrqi vrdı. Bu insnlr hәcci nmz kimi vcib dini vәzifә bilәrәk Kәbәyә üz tutmuşdulr. nlrın hәqiqi nümyәndәlәri bir yrә tplşrq düny müsәlmnlrının dәrdlәrini müzkirә dirdilәr.

  
Byrmdn snrkı iki gün 

Zilhәccәnin nund qurbnını kәsib hәccini bş vurursn. mm növbәti iki günü dә Mind qlmlısn. Bu üç gündә Mindn çımq qdğndır. Hәtt Kәbәni tәvf tmәk üçün dә Minnı tәrk tmәk lmz.

 

Әgәr şytn dşlnmışs, qurbnlıq kәsilmişsә, insn hrm hlındn zddırs nә üçün Mindn çı bilmәz? Bir milyndn rtıq insnın bu susuz mәknd qlmsının mәnsı nәdir?

 

Bu iki gün әrzindә hәcc hqqınd dәrindәn düşünmәk üçün fürsәt yrnır. Dünynın min bir nöqtәsindәn gәlmiş, tövhid imnı istisinә tplşmış insnlrl birgә әylәşib dәrdlәşmәyә htiycı vr. limlәr, ziylılr, döyüş mydnındn gәlmiş müchidlәr üzbәüz turrq dünynın, islmın, әsrin, mәzlumlrın prblmlәrini rşdırmlı, islm düşmәnlәrinin hiylәgәr plnlrını müzkirә tmәli, çıış ylu tpmlıdırlr. İslmi birlik üçün tәhlükә ln ürft, tәfriqәçiliyә qrşı vhid pln hzırlnmlıdır. İslmı növbәnöv hücumlrın, әstәliklәrin tәsirindәn qrumq üçün, hәqiqi islmı üzә çırmq üçün tәhlillәr prılmlıdır.

 

Pyğәmbәrin әmri ilә Mind bin inş tmәk qdğndır. Bu müqәddәs mәknd bzrlıq, әylәncә üçün hç bir mәrkәz ydur. Blә bir mәqmd İbrhim ylunu kçmiş, ruhundkı çirkinliklәri yumuş, ilhi mәsuliyyәtini dәrk tmiş insnlr üçün hәr şyi götür-qy tmәyә әn münsib şәrit yrnır.

 

ı hәcc mәrsimindә dәyәrli bir tәkmül ylu kçmiş bir ümmәt turub dәrdlәşmәdәn ncә yrıl bilәr.

 

Kәbә dә, Әrәft d, Mәşәr dә, Min d hәmişә vr. mm hәcc hәmişә ydur. Sәni bu trpğ gәtiriblәr ki, lqdn uzq yşmğın puç lduğunu nltsınlr. lqdn kәnrd özünә qpılıb bidlik tmәklә bhişti tp bilmәzsәn. llh bu dünynı sәnә vrib. Sәn bu lq qtılmql, n idmәt tmәklә dünynı gözәllәşdirmәlisәn. Dünyy r çvirәrәk ylnız bhişt hqqınd düşünmәk rhiblikdir vә blә bir düşüncә tәrzi İslm yddır.

 

Zhid özünә pәrәstiş dir. , mәzhәbi mddi lm lrq lәzzәt vsitәsinә çvirir. Hәm bu dünyd tәnhlıqdn lәzzәt lır, hәm dә bhişt istәyir. mm İbrhimin vә Mәhәmmәdin (s) İslmı bizә öyrәdir ki, llh bu syq müqәddәsliyin ziddinәdir. Hәtt buyurulur ki, lqın prblmlәri hqqınd düşünmәyәn, bu prblmlәrin hәlli üçün çlışmyn kәs müsәlmn dyil!

 

Hәcci bş çtdırdın, İbrhimliyin zirvәsi ln İsmil qurbnlığındәk ucldın. mm bu hәlә işin snu y, bşlnğıcıdır. Bur qәdәr göstәrdiyin sәylәr lq idmәtçi lmq idi. Sәn lnlrındn d-sn görә y, llh görә kçmәlisәn. Sәni hәccә çğırmqd mәqsәd bu idi ki, lq qtılsn. Çünki tәk-tәnh hәqiqәtә yl tpmq mümkünsüzdür.

 

rtıq hәccin snudur vә bütün ibrhimilәr öz ismillәrini qurbn vrәrәk byrm kçirirlәr. y özünü Miny çtdır bilәnlәr, dğılışmzdn qbq Mindkı sn iki günü İbrhimin iki böyük әmәlini yrinә ytirin:

 

1. Ümumi vә zd lmi sMinr.

 

2. Ümumdüny knqrsi.

 

Bu iki gün hәccin nәticәlәrinә hәsr lunmlıdır. Bğlı bir zld y, gniş bir sәhrd kçirilәcәk knqrsi tәsәvvür din. Bu knqrsin iştirkçılrı dövlәt bşçılrı, siysәtçilәr, diplmtlr, prlmnt sәdrlәri y, lq lcq.

 

İnsnlrı hәccә çğır ki, nlr sәnin ynın piyd vә hәr hnsı miniklә gәlsinlәr; blә ki, öz mәnfәәtlәrinin şhidi lsunlr.

 

Bәli, ylnız lqın özü! Tridә şür çvrilmiş mütәfәkkir kәlmlrı vr: Hç bir şәs vәkillik dib, nun dındn dnış bilmәz; lqın iştirk tmәdiyi bir mәclisdә nun dındn dyilәnlәr ylndır. lqın әvәzinә ylnız llhın qәrr gәlmәk hqqı vr. Ylnız lq yr üzündә llhın cnişini l bilәr.

 

Bәli, Min knqrsindә lq özü iştirk dir. Bu knqrsdә dünynın hәr yrindәn dәvәt lunmuş insnlr әhd-pymn bğlyırlr ki, yr üzündә tövhidin qәlәbәsi üçün çlışcqlr. Çünki hәzrәt Mәhәmmәdin (s) pyğәmbәrlik idllrının dvmın ziylılr, gh insnlr mәsuldurlr. İnsnlr tövhid ümmәti lrq öz hәmnövlәrini gözәlliyә dәvәt tmәyә brcludurlr.

 

Hәr il düny müsәlmnlrı tiknlı-tiknsız sәrhәdlәri kçәrәk zd Min knqrsinә tplnırlr. Әsil zd düşüncә vә zd söz bu knqrsdә dyilir. Burd kimsә kimsәnin sözünü kәsә bilmәz, kimsә ddiyi sözә görә tәqib lunmz.

 

lmi sMinr d çıq hv ltınd kçirilir; bu sMinrd ylnız limlәr y, hәm dә fәhlә vә qulluqçulr iştirk dib söz dyә bilәrlәr. Bu sMinrd limlik dәrәcәsi vә vәzifә üçün imtiyz ydur. Bütün iştirkçılr bir dl çğırılır: Hcı!

 

İnsn üçün İbrhim lmqdn uc mәqm ydur. Burd isә hmı İbrhimin rlund çıış dir.

 

Hәccin snund, qurbn byrmındn snr iki gün qlıb, lql hәmsöhbәt lun vә cәmiyyәtdә nә tmәk lzımdır sulın cvb tpın. Özünüzdәn bunu d sruşun ki, hәccinizin nәticәsi nәdir.

  
Ümumi bir bış 

Gәlin nәticә çırmğ çlışq. Әvvәlcә dәrk dәk ki, hәcdә gördüyünüz işlәrin әsil mәnsı nәdir.

 

Sufilik Әrәftsız vә Mәşәrsiz Mindn bşlyıb, Mind d dynır. Fәlsәfә Mәşәrә qәdәr gәlә bilir. Mәdәniyyәt Mәşәr vә Minsız Әrәftd dynır. Hәqiqi islm isә Әrәftdn bşlyır, Mәşәrdәn kçir, Miny, idl vә şq mәrhәlәsinә çtır.

 

Mind tәәccüblü dә ls hәm llh, hәm dә İblisin iştirkı vr. Burd söhbәt sәndәn gdir. Çünki llhın d, İblisin dә mәnzili sәndәdir. İkilik tәbiәtdә y, insnddır. Min sәnin imn vә şq mәknındır. Min İsmil uğrund svş mydnı, sәnin rzulrının vәtәnidir.

 

Qurbn byrmı! Qәlәbә vә qn byrmı! Dğum vә şәhdәt byrmı. Sәn bu millәtin iftirlrın b! Әqidә vә cihd ümmәti! Tövhid ümmәti! İnsnın zdlıq şqini dәmdәn bu günәdәk çiynindә dşıyrq, mübrizә ruhunu fitrәtinә hpdurmuş bәndә! Cihd mydnını Bәdrdәn Minydәk gnişlәndirmiş insn! Bu zdlıq ylnız Firndn y, hәm dә İsmildәn zd lmqdır! Tәkcә düşmәnin y, hәm dә mәnin әsrәtindәn zdlıq!

  
Byrmdn snr dşlm 

Mind lduğun ilk gün snuncu bütü dşlyıb, İsmil qurbnlığının rdınc gtdin. Snr hrm hlındn çııb, byrm tdin, şdlndın.

 

İndi isә ikinci gündür vә hәr üç bütü dşlmlısn. Bu dәfә bütlәri rdıcıl dşlycqsn: әvvәl birinci bütü, snr ikincini, nәhyәt üçüncü bütü.

 

Üçüncü gün dә dşlm ikinci gün lduğu kimi rdıcıl surәtdә hәyt kçilәcәk.

 

Dördüncü gün Mind qlmğın vcib dyil. mm qlsı lsn, ynә dә sn iki gündә lduğu kimi hәr üç bütü rdıcıl şәkildә dşlycqsn.

 

Mindn çımq istәrkәn yığdığın dşlrdn rtıq qls, lә Minnın bir kәnrınd trpq ltınd gizlәyәrsәn.

 

Qurbn byrmındn snr Mind qlıb, şytnı ynidәn dşlmğın mәnsı nәdir? İbrhimә yın mәqm çtdıqdn, İsmildәn kçdikdәn, byrm tdikdәn snr ynidәn döyüş mydnın qyıtmğın mәnsı vrmı? Mәgәr düşmәn üzәrindә qәti qәlәbә çlınmyıbmı?

 

Bu tәkrr, bu qyıdış böyük bir dәrsdir. llh sәnә әbәrdrlıq dir ki, İblis ynidәn dirilә bilәr vә sәn ömür byu nunl mübrizәdә yıq lmlısn. Hәr bir inqilb qәlәbә çldıqdn snr әksinqilb bş qldırır. Bşı әzilmiş ilnlr byrm qvğsındn istifdә dәrәk ynidәn dirçәlir, rәnglәrini dәyişirlәr.

 

Bәli, içindә ynıb-yıln düşmәn dst cildinә girib, inqilbın niliyyәtlәri ilә gizli mübrizәyә bşlyır.

 

nlr sәnin qәlәbәni qәbul dә bilmir. Min cilvunu әlindәn burm, silhını yrә qym. İblisi qpıdn qvsn d, pәncәrәdәn gri qyıdcq. nu Mind mәhv dirsәn, mm bir z kçmiş içindә, mәn-indә pyd lur.

 

Vsvsın, bu şübhә tumu sәpәn şytnın min bir hiylәsi, msksı vr. nu qr küfr pltrınd mәhv dirsәn, , yşıl din libsınd gri qyıdır. Şirkini ifş dirsәn, tövhid sifәti ilә görünür. Bütnsını dğıdırsn, mhrbd pyd lur. Bәdrdә qnını ıdırsn, Kәrbәld intiqm lır. әndәkdә bşın şәmşir ndirirsәn, Kufә mәscidindә cvb vrir. Ühüddә hbәl bütünü әlindәn lırsn, Süffyndә Qurnı әlinә götürür!

 

Әgәr zilhiccәnin nuncu günü bütü sındırıb, ilkin qәlәbәni qzndıqdn snr döyüşün bş çtdığını, düşmәnin tmm mәhv dildiyini zәnn dib, döyüş libsını çırsn, silhı yrә qysn, ç sdәlöhvsәn!

 

y İbrhim müchidi! Zilhiccәnin nuncu günü qurbn byrmıdır, qәlәbә byrmı y! İsmil qurbnlığı ilә hәcc bitmir, bşlyır! Tövhid rdusu Mind şytnın düşәrgәsini drmdğın tmişsә dә, әksinqilb fәliyyәtdәdir. Silhı yrә qym, cihd ruhiyyәsini itirsәn, sındırdığın bütlәr dirilmәkdәdir. Sәnin qәlәbәn, inqilbın tәhlükәdәdir.

 

Öz qәlәbәndәn ryınlşm! İbrhim lduqdn snr d tәhlükәdәsәn! İsmilini qurbn kәsdikdәn snr d qru vr! Bil ki, İblis yddi rәngli, ytmiş hiylәli düşmәndir!

 

Dünәn sәni ldtmq üçün İsmil vsitә lmuşdu. İsmili qurbn vrdin. Yәqin ki, özündәn rzısn. İndi sәnin üçün әn tәhlükәli lә bu rzılıqdır. İblis bu rzılığını vsitә dib, sәni yuuy vrә bilәr. Dmәk, dim silhlı lmlısn. Nә qәdәr ki, Mindsn hәr üç bütü dşl!

 

Min sәnin üçün imn mәknıdır. şqin, rzulrın, istәklәrin, qәlәbәlәrin, hicrәtinin bu sn mәnzilindә grçәklәşir. Sәnin hәccin kmilliyinin әn uc zirvәsi, hәyt idlındır. lәcә dә, әn qrulu düşmәninin düşәrgәsi burddır.

 

Sәn Miny çtmısn. Özünü hәmişә Min d bilmәli, Mind hәmişә sәndә lmlıdır. Şytn düşәrgәsinin yrlәşdiyi Min dim tәhlükәdәdir. Qurbn byrmındn snr d bütlәri rht burm. Ömrün byu cihdd l. Cihd tәkcә hkimiyyәtә çtmğın üçün dyil. Bil ki, bir qәlәbә ilә cihd bitmir. Bil ki, sәnin byrmın qurbn byrmıdır, qәlәbә byrmı y! Hәcdә dil lduğun hrm hlındn çı, mm dşlrı әlindәn yrә qym.

 

Qәlәbә bir gündә әldә lunur. mm özünü qlib synlr bu qәlәbәni bir gündә dә itirirlәr. Qәlәbә üçün bir dş lzımdırs, bu qәlәbәni qrumq üçün yddi dş htiyc vr. Yddi rәqәmi isә dimiliyә işrәdir. Әgәr yddi zәrbә ilә düşmәn mәğlub lurs, qәti qәlәbә üçün ytmiş zәrbәyә htiyc vr. Hәr İblisә yddi dş tsn d, Mәşәrdә ytmiş dş tplmışdın. Burd d bir mәn vr!

 

Әvvәldәn ır düşmәnә hücumund ytmiş dş tdın. Sn üç hәmlә isә Mindkı dördüncü gün bş tutdu. Hnsı ki, lә birinci gün qәlәbә qznmışdın. mm bu qәlәbәdәn snr d döyüş dvm tdi vә şytnın hәr üç mücәssәmәsi rdıcıl lrq dşlndı.

 

Dördüncü gün Mind qlıb-qlmmq öz itiyrınddır. Hәlә dә tәhlükә hiss dirsәnsә, Mind qlıb döyüşü dvm tdirә bilәrsәn. Mәkkәnin fәthindәn snr Әbu Süfynın tәslim lmsını nun islmı qәbul tmәsi kimi bş düşmә. İyirmi üç illik cihddn snr şirk cәbhәsi zhirәn süqut uğrdıs d, msklnrq gizli mübrizәyә bşldı. Dmәk, şirklә mübrizә dvm tmәli idi. mm şirk öz işini gördü vә bignә qüvvәlәr islm sәltәnәtinin ttın dırmndı.

 

Әgәr lә hsb tsәn ki, Mindkı qәlәbә ilә işlәr bş çtıb, Kәrbәld qnın qәltn lmğ hzırlş. Bil ki, insn durduqc İblis dә durur!

  
VӘHYİN SN SÖZÜ 

Hәrәkәtlәrlә hәyt kçәn hәcc Qurn yәlәrini nәql dir. Hәcc byu Qurnı vәrәqlәyirsәn. Dmәk, hәccin snund Qurnın snun çtırıq. Gәlin, kitbın snluğundn bir dәrs öyrәnәk.

 

Qurnın sn yәlәri tәhlükәdәn dnışır. Hәccin dә sn hәrәkәtlәrindә bu ruhiyyә vrdır.

 

Hәccin sn mәrhәlәsindә üç büt dşlndıs, Qurnın sn surәsindә üç mәnfi qüvvә inkr lunur. Hәccin snund hcıy, Qurnın snund isә pyğәmbәrә şәrdәn qrunmq tpşırılır.

 

Dmәk, Qurn bş çtmışs d, tәhlükә svuşmmışdır. Pyğәmbәrlik qәlәbә ilә bş çts d, hәlә qrşıd tәhlükәlәr vr.

 

Qurnın sn iki surәsindә şәrdәn qçmq hqqınd dnışılır. Hәr iki surәdә llh tridә tövhid rislәtini sn ytirmiş hәzrәt Mәhәmmәdi (s) qrudur. Hәccin dә sn iki günü mhiyyәt tibrı ilә hәzrәt İbrhimin qrudulmsındn ibrәtdir.

 

y Mәhәmmәd (s) dvmçısı! Sәn, İbrhim ylunu rәmzi lrq kçmisәn. Hәlә әmәl hqqınd söhbәt çılmyıb, hr tәlәsirsәn?

 

y hcı! Gәl hәccin snund Qurnın sn yәlәrini uyq vә qlib pyğәmbәrimiz üçün gözlәnilәn tәhlükәlәrdәn әbәr tutq. Minnı tәrk tmәzdәn qbq llhın sn buyuruqlrındn әbәrdr lq.

 

buyurur:

 

Qul әuzu birәbbil-fәlәq ─ d ki, (y Mәhәmmәd) pәnh prırm sübhün Rәbbinә

 

Min şәrri m әlәq ─ yrtdıqlrının şәrindәn

 

Vә min şәrri ğsiqin iz vәqәb ─ hәr şyi bürümәkdә ln zülmәtin şәrindәn

 

Vә min şәrrin nәffsti fil-üqәd ─ düyünlәrә üfürәnlәrin şәrindәn.

 

Vә min şәrri hsidin iz hәsәd ─ vә hәsәd prnlrın şәrindәn. (Fәlәq surәsi)

 

Surәdә rici düşmәndәn söhbәt gdir. Bu, üzbәüz dynıb vuruşn şkr düşmәndir. Qrnlıqlr, zülmәtlәr, çirkinliklәr günәş btn kimi Miny çöküb hәr şyә zülmәt pәrdәsi çәkirlәr. Blә ki, hrd lduğunu görә bilmirsәn, mәşuqunu tnımırsn, çşrq İsmilini zülmün qәdәmlәri ltd qurbn kәsirsәn.

 

Mәnәviytlr çökmüş bu zülmәt sәni çrәsiz dir. İblis әvәzinә mәlәklәrә dş tır, Kәbә әvәzindә Nәmrudu tәvf dirsәn. Cdugәr siysәtçilәr, düşüncә ğrulrı, tәfriqәçilәr, şyә düzәldәnlәr ry nifq slır, qrdşlrı düşmәn dir, düşmәnlәri dst kimi göstәrir, ilhi bğlrı qırır, irdәlәri iflic dir, tövhid ümmәtini prçlyır, tikә-tikә udur. Düyün çlnlr hәmin zülmәtin lәtlәridir.

 

Hәsәdini ud bilmәyib işә sln әstәlәr tüğyn qprır. Bu hәsәdçil nә zülmәtdir, nә dә düyünçln. Bu, sәninlә çiyin-çiyinә durmuş, düşmәnin muzdu lmdn rdn ry zәrbә vurn dstdur. , mәqsәdli şәkildә y, әstә lduğu üçün sәnә quyu qzır.

 

Hәsәd, pıllıq әlcsız әstәlikdir. Bu әstәlәr qlib gәlmiş ilhi inqilblrın yğının ltını qzır, cәsur müchidlәri yğındn çәkir, pk insnlrı yldn çırıb, küfrә lәt dir. , bunu istәmәsә dә dir vә kimsә nun әmәllәrindәn әbәr tutmur.

 

Sәn Mind zülmәtin vә düyün çlnlrın ymәsini tpıb uçur bilәrsәn. Bәs hәsәdçillә nә dәcәksәn? Bu yuncğı tpıb mәhv tmәk müşküldür. , üçüncüdür. Әvvәlcә zülmәt, snr düyün çlnlr, nәhyәt, hәsәdçilәr.

 

Mind birinci dşldığın üçüncü büt dur. Ynә dә üçlük, ynә dә üç büt! Әgәr ikinci büt birinci büt üçün muzdl işlәyirsә, üçüncü büt özündәnәbәrsiz düşmәndir.

 

mm bu bütlәrdәn qurtulmğ yl vr. Sübh çılıb, öz nurunu Miny yğdırdıqdn snr günәşin qılıncı hәr üç bütün ymәsini prç-prç dәsidir. Pәnh prırm sübhün Rәbbinә.

 

Qurnın snuncu surәsindә isә ç böyük bir tәhlükәdәn dnışılır vә mәlum lur ki, Minnı zd tmәk ç çәtindir!

 

Fәr Rzinin qyd tdiyi kimi, әvvәlki surәdә llhın bir sifәti zikr lunmuşdus, bu surәdә nun üç sifәti tırldılır. Söhbәtin әvvәlindәn ydın lur ki, mәsәlә lduqc ciddidir, Әgәr әvvәlki surәdә dı çәkilәn düşmәnlәr sübhün nurund әriyib y lurdus, burd vәziyyәt tmm bşqdır.

 

Surәdә llh Rәbb, Mәlik, İlhi dlrı ilә üz tutulur. Dmәk, söhbәt lqın rsınd bu dlr shib durmq istәyәn düşmәnlәrdәn gdir.

 

Surәdә buyurulur:

 

Qul әuzu bi rәbbinns ─ d ki, pәnh prırm lqın Rәbbinә

 

Mәlikinns ─ insnlrın mәlikinә, itiyr shibinә

 

İlhinns ─ insnlrın ilhisinә, mәbudun (Ns surәsi)

 

Әvvәlki surәdә söhbәt düny vә cәmiyyәt hqqınd idi, dünyy hkim qr qüvvәlәrdәn, düşüncәlәri vsunlynlrdn vә әynәtkrlrdn dnışılırdı. Zlımlrdn, fәsd әhlindәn vә әynәtkrlrdn ibrәt ln bu üç qüvvәnin cәmiyyәtә vurduğu ziynlr önә çәkilirdi.

 

İndi isә diqqәt ictimi quruluşlr, ictimi tәbәqәlәrә, lq vә lq hökmrnlıq dәnlәrә yönәldilir. rtıq söhbәt prdmti llhlıq iddisınd lnlrdır. llhın sifәtlәrinә shib durmq istәyәnlәr lq üçün bütlәr düzәldir, nlrı özlәrinә bәndәliyә sövq dirlәr. Tәnhlığ çәkilmiş bәzi limlәrin gümnın zidd lrq, tövhid vә şirk sdәcә lmi vә idlji mübrizә y, bәşәr trii byunc dvm dәn ictimi vә tl yüklü, qlbl ziddiyyәtdir. Şirk triә hkim lmuş bir mәzhәbdir. Bu mәzhәb, dh dğrusu, idlgiy bәşәriyyәtin әn dәrin vә әn gizli fciәsidir. Bu fciәni hәtt ziylılr d hiss tmәkdә cizdir. zdlıq pәrdәsi ltınd qlr qul kökünә slınmışdır. İblis müqәddәslik dnu gymiş, tәhrif lunmuş din lq qrşı çvrilmişdir. Din yr tnrıcıqlrının әlindә vsitәyә çvrilmiş, lqın әn böyük düşmәni ln әnns şytn öz vәsvәsәlәri ilә qәlblәrә hkim kәsilmişdir!

 

n görә dә uyğun surәdә ns, yәni lq tәkrr-tәkrr zikr lunmuşdur.

 

lq rsınd özünә llhlıq mәqmı yrdnlr kimdir? Hәqiqәtә qrşı çııb, llh vә lq mydn uynlr kimdir? Ynә dә üç büt, üçlük! Surәdә tırldılmış üç ilhi sifәti qәsb dәn kimdir?

 

Bu sifәtlәr birlәşdiyi zmn tövhid zühur dir. Nqis tövhid isә şirkdir. Bu şirk, dәtәn, üçlük frmsınd mydn çıır. Üç sifәtdә görünüb lq, şәhid Hbilin övldlrın hökmrnlıq dәn hәmin cәlld Qbildir. Qbil tәkdirsә, nun zühuru Firn, Qrun vә Bәlәm sifәtlәrindә grçәklәşir. Tridәki bütün üçlüklәr bu syqdır. Bütün üçllhlı dinlәrdә llh üç sifәtdә tnıtdırılır.

 

Bәşәr triinin bşlnğıcınd bütün mülkiyyәtlәr ümumi idi vә hmı qrdşcsın yşyırdı. Әkinçiliklә mәşğul ln Qbil bu trpq mәnimdir dyәrәk fәrdiyyәtçiliyin bünövrәsini qydu. Birlik ikiliyә prçlndı. Qbil llhlıq iddisı tdi. Üçlüyә sityiş yrndı. Bütün pyğәmbәrlәr, müchidlәr vә şәhidlәr bu üçlüyün dund yndı.

 

Әsrәt buvu lqın zdlığını әlindәn ldı, llh bәndәlәri llhcıqlrın bәndәliyinә sürüklәndi. Әvvәl lqın bynun byunduruq slındı, snr ciblәri bşldıldı, nәhyәt sәcdәyә ndirildi. lqın qulğın st bir şirinliklә pıçılddılr ki, mәn sәnin din qrdşınm, dünynı vr dünypәrәstlәrә, günhlrını ksıblığınl yu,zülmә sәbr t ki, bhişti qzn bilәsәn!

 

Çıış ylu nәdir? Bizi lә nltdılr ki, bşımız gәlәnlәrә dözmәsәk llh qrşı çımış lrıq. İnndırdılr ki, dünyd çәkdiyimiz әzblrın әvәzini irәtdә lsıyıq. Ddilәr ki, әdlәti bәrp tmәk lqın y, llhın işidir. Әgәr sәn zlımı bğışlmsn, llh nu bğışlyr dyәrәk ğlımızı ğurldılr. Sruşduq ki, ı әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr, yәni lqı yşıy dәvәt dib, pisdәn çәkindirmәk vәzifәsi ncә lsun? Ddilәr ki, bundn ötrü lm vә tәqv lzımdır, sözünün tәsirinә әmin lmlısn, ddiyin sözdәn zәrәr görmәmәlisәn!

 

Blәcә әl-әlә vrib bütün cәmiyyәtlәrdә öz bildiklәrinә din dnu gyindirdilәr. Qbilin üç sifәtinә diqqәt t: Qbil özünü mülk shibi bilәrәk qrdşını öldürür, övldlrın hökmrnlıq dir, şәhid qrdşın vris lur!

 

Mrqlıdır ki, bütün ibrhimi pyğәmbәrlәr, tövhid vә әdlәt kşikçilәri, Hbilin vrislәri, bәrbәrlik dövrünün insnlrı çbn lmuşlr. Sn pyğәmbәr hәzrәt Mәhәmmәd (s) Mәkkә cmtının qyunlrını trrdı.

 

Hbil övldlrı, yәni lq hәmişә Qbilin üçsifәtli (cnvr, tülkü, siçvul) övldlrının istibddın, istismrın vә müstәmlәkәçiliyinә mәruz qlmışdır. n görә dә lqı Qbil cynğındn ils tmәk üçün qiym qldırıb, mübrizәyә prnlr lm dmlrı y, çbnlr lmuşdur. nd lsun ki, biz pyğәmbәrlәrimizi çıq-şkr dәlillәrlә göndәrdik. Kitb vә әdlәt tәrәzisi nzil nzil tdik ki, insnlr әdlәtlә rәftr tsinlәr

 

Bu sәbәbdәn dә tri byu lqın içindәn pyğәmbәrliyә sçilәnlәr Hbil övldlrını, yәni lqı tövhidә, әdlәtә vә ghlığ çğırmışlr. Düşmәn vr qüvvәsi ilә bu pyğәmbәrlәri tәqib dәrәk, nlrı qәtlә ytirmiş, әzb vrmişlәr. mm pyğәmbәr nlr qlib gәldikdә tәslim lrq, msklrını dәyişmiş, hәtt pyğәmbәrdәn snr nun hkimiyyәtinә shib durmuşlr. Bәli, düşmәn yddi rәngә bynır, ytmiş msk tır, yddi min d dәyişir vә ytmiş min tәlә qurur.

 

Qtil Qbil, qәtlә ytirilәn isә Hbil idi. Bütün lq itiyr shibi ln, nu mәhkum dәn, vsunlyn Qbildir. İki qrdşı düşmәn dәn mülk ldu. Hәmin bu mülk cәmiyyәti tәbәqәlәrә, dünynı qütblәrә, imnı ikiyә prçldı. Qurnın tәbirincә, lq zәiflәdildi. lqı zәiflәdәn üç silhl üç düşәrgәdәn hücum kçәn Qbildir.

 

, y Firn sifәtindә q zülm dir, y Qrun sifәtindә lqın lnını әlindәn lıb qnını içir, y d Bәlәm sifәtindә insnlrın imnını krlyır. Bu üç sifәtdә mydn çııb, bir llhı üçlüklә әvәz dәn dә Qbildir. nun ytmiş min hiylәsi vr. Bәzәn msklıdır, bәzәn msksız, bәzәn küfr dındn dnışır, bәzәn din dındn, bәzәn dikttur qurur, bәzәn dmkrtiyy üstünlük vrir, bәzәn ruhni libsı gyir, bәzәn ziylı libsı, bәzәn әyyşlıq dir, bәzәn isә bidlik, bәzәn mәsihi lur, bәzәn müsәlmn, bәzәn sünni lur, bәzәn dә şiә Qpıdn qvursn pәncәrәdәn girir. Quldrlığı lәğv dirsәn, tәhkimçilik yrdır, fdlizmi rdn götürürsәn, kpitlizmi inş dir.

 

Hәzrәt Mus öz tövhid әli ilә Firnu Nildә qәrq dir, Qrunu trpğ bsdırır, shrbzlığ sn qyur. Nildә btmış Firn yüz illәr snr Şrn sifәtindә İrdn çyındn çııb Tövrtı әlinә götürür vә Musy vris lur. Blәcә, Fәlәstin trpqlrınd zülüm әrşә dirәnir, qn su yrinә ır.

 

Hәzrәt İs zühur dib tәhrif lunmuş Yәhud dinini rdn götürür vә Rm impriysını dşqlq dir. Nә dәyişilir? İmprtr pp lur, rhiblәr kşiş libsı gyinir!

 

Hәzrәt Mәhәmmәd (s) mәbus lub bütün btil әqidәlәrә sn qyur, Qysәr vә srvu mәğlub dir. Nәticә nә lur? Bir müddәt kçmiş hәmin Qysәr vә srv әlifә lur, rhib vә kşiş imm kürsüsünә turur, kübrlr әshb dın shib durur. Bu qәsbkrlr öz qәtl-qrәtlәrini cihd vә zәkt kimi tәqdim dir, lqın әzb-әziyyәtini llhın irdәsi ilә әlqәlәndirirlәr. Pyğәmbәrin Әhli-byti şәhdәtә ytirilir, zindnlr slınır, mm İslmın qnın susmış Әbu Sufyn vә bbs övldlrı Mәhәmmәdә (s) vris qlır!

 

Hәzrәt Әli hәqiqi dinin dvmı üçün çlışır, mәsum immlr iyirmi bş il qәsbkr zlımlrl vuruşub, şәhid lurlr. Hәqiqi islm dvmçılrı zülm vә cәhlәt sәltәnәtindә vilyәt byrğını qldırrq, immәt vә әdlәt şürlrı ltınd qәsbkrlrl vuruşurlr.

 

vrpd intibh ( rnsns) kilsәyә qlib gәlir, lm dinin yrini tutur, mәdrәsәlәr bğlnır, dünyәvi mәktәblәr çılır, ruhnilәr mәbәdlәrdә әsrәtә slınır. Kilsәdә öz işini bş vurmuş Bәlәm univrsittlәrә üz tutur.

 

Frns inqilbı fdlizmin kökünü qzır, Bәlәm Qrunu kәnddәn şәhәrә gәtirib, bnk shibi dir.

 

Firnun bynu Frns burju inqilbı zmnı dktr Gilytinin itir tdiyi bşkәsәn mşınd vurulur vә bu bş Qrunun pulu, Bәlәmin cdusu hsbın dmkrtiy sndığındn çıır! Çmq budq vrib iki lur. Qbilin övldlrı, yәni bizim әmiuşqlrımız әl çәkәn dyil. Qbilin istibdd, istismr vә müstәmlәkәçilik dlı üç ğlu әl-әlә vrib rdımızc gәzir. Cnvrdn şllğı lırsn, siçvul sәni stın lmq istәyir. Siçvulun d әlindәn bir iş gәlmәyәndә tülkü mydn tılır. Dini, lmi, sәnәti, fәlsәfәni lәt dib sәni tvlmğ çlışır. Bundn d bir şy çıms, bid libsı gyib, siysәt hr biz hr, gәl ibdәtimizi dәk hiylәlәri ilә yınlşır. nun dh iti silhlrı d vr. Bütün tәbliğt vsitәlәrini әlinә lıb, kübr hәytı tәrzini, lüks yşyışı , yş-işrәti gözә sur. İnsnlr müvәqqәti lәzzәtlәr üçün öz gәlәcәklәrini ğlr bğışlyır, qәlb rhtlığını vrib, cn rhtlığı lırlr. Gözәl yşmq rdınc qçnlrın, rәqs vә sksә qul lnlrın düşünmәyә vtı qlmır. Bundn d bir şy çıms, gәnc nәsli şm tәk әridib, y çırn nrkmniyy rәvc vrilir. Bşq kәlәklәr dә vr!

 

Dünynın zәiflәdilmiş lqlrı, şәhid Hbilin övldlrı, llhın hәqiqi bәndәlәri, qrdşlıq vә bәrbәrlik şiqlәri intiqm hissi ilә yşyır. İmnlı könüllәrdә hәqiqәtin qissını lmq hissi dim şölәlәnir. Bu ümidlәrin mәşәli tövhid byrğıdır. Әrәftdn triin Minsındәk әldәn әlә ötürülәn ilhi biliklәr dünynın sn stındәk yşysıdır. Dünynı bürüyәcәk әdlәt inqilbı, mәhkum lmuşlr immәt, yr üzü mәhrumlrının vrisliyi!

 

Mәhrumlrın әlindә triin üstündәn qırmızı әtt çәkәn tövhid byrğı, üç bütün әlindә isә şirk, zülm, cәhlәt byrğı!

 

Küfr vә din tәәssüb vә tәfriqә y, filsf vә sufilәrin sәmәrәsiz mübhisәlәri y, bәşәriyyәtin tәnәzzülü vә tәkmülüdür. Küfr vә dinin cәrgәlәri vә üsusiyyәtlәri şkrdır. Mydnd iki cәbhә vr, ylnız iki cәbhә! Bşq nә vrs yln, vә uydurmdır.

 

Qurndn bşq hç bir sözә qulq sm, tri bşdn yğ Qbil övldlrının uydurmlrı ilә dludur. Hqq dyilkәn hqdn dnışnlrı dinlәmә. nlr llhın, Qurnın, şәhid Hbilin dındn dnışmğ çәkinmirlәr. Unutm ki, bu tәhrifçilәrin tәcvüzündәn mnd qlmış ygnә sәnәd Qurndır. Qurnın özünü dinlә. Qy, özü sәnә bәşәriyyәtin bşın gәlәnlәrdәn, pyğәmbәrliyin mәnsındn dnışsın. İnsnlr tәk bir ümmәt idi. llh nlr müjdә vrәn vә әbәrdrlıq dәn pyğәmbәrlәr göndәrdi. İnsnlr rsındkı itilflrı yırd tmәk üçün pyğәmbәrlәrlә birlikdә hqq ln kitb d nzil tdi. mm insnlr bilәrәkdәn zülmә әl tdılr!

 

llh pyğәmbәrlәri nә üçün göndәrdi? Biz pyğәmbәrlәrlә birlikdә kitb vә әdlәt tәrәzisi nzil tdik ki, insnlr bir-birlәri ilә әdlәtlә rәftr tsinlәr. (Hәdid, 25 lә bu mәqmd d tәkmül vә tәnәzzül çıq-şkr bir sәrhәdlә yrıldı.

 

rtıq küfr vә dinin sәrhәdlәri şkrdır vә hәr birinin rlu mәlumdur.

 

Ynә dә Qurnın özünә üz tut: İmn gәtirәnlәr llh ylund, kfir lnlr isә şytn ylund vuruşurlr. lә isә şytnın dstlrı ilә vuruşun! Şübhәsiz ki, şytnın hiylәsi zәifdir. Bәs şytnın dstlrı kimdir? Bәli, hәmin üç büt, hәmin üç qüvvә, hәmin üçlük!

 

y llh dstlrı! y İblisin hücumlrı qrşısınd hәqiqәtin kşiyini çәkәnlәr! Qr cdu külәklәrinin qrşısınd tәqv (pәhrizkrlıq) libsı gyinin! llh dğru prn hәr bir ylun bşınd lq üçün zülm trlrı qurulmuşdur. llhdn bşqsını özünә dst qәbul dәnlәr yuv qurmuş hörümçәyә bәnzәyirlәr. vlәrin әn zәifi isә şübhәsiz ki, hörümçәk yuvsıdır.

 

Ölümdәn qrmyın, svşdn çәkinmәyin, tәqvlı lun, zәrrәcә zülm görmәyәcәksiniz. y tövhid ümmәti, Hbilin intiqmı sәnin bynunddır. İtiyrınd isә kitb vә әdlәt tәrәzisi vrdır!

 

 

y dәm vrisi! y lq!

 

y güc, zdlıq vә ghlıq crçısı!

 

Üç şirk qәsbkrındn llh sığın!

 

 

y Әrәftdn, Mәşәrdәn, Mindn qırmızı şәhdәt әtti ilә kçib, bütlәr düşәrgәsinә qәdәm qyn! Sәn zdlığın әn uc zirvәsinә qldın, öz Min yurdunu fәth tdin. y İbrhim millәtindә, Mәhәmmәd (s) ylund ln, tәhlükәdәsәn, yıq l! Qbildәn ln üç büt dirilmәkdәdir!

 

Pyğәmbәr, nun kitbı, nun rdıcıllrı tәhlükәdәdir!

 

Yәni sәn, sәnin zdlığın, hәytın, imnın, tövhid tәhlükәdәdir!

 

Hәr üç bütün şәrindәn qr vә lqın itiyr shibi ln llh sığın! Üç bütdәn, İblisdәn vә Qbildәn qr! ğlını gizlicә çşdırnın, lqı tәrәddüdә slnın, hәm cin, hәm dә insn zümrәsindәn lnın tәhlükәsindәn qr!

 

Vәsvs kimdir? Lüğәtlәrdә blә mәnlndırılır: vәsvәsәçi; nәfsdәn dğub әqli çşdırn әstәlik; pis vә y puç düşüncә

 

Sәnә tәlqin lunn dilindә özünә yr dib, qulğındn vә gözündәn әbәrsiz sәninlә dnışır. , әnns şytndır. Sәni düz ylundn uçurum çәkәn, özündә әridәn, içindә gizlәnәn, rdınc gәzib lddn әnnsdır. , sәni şәrә slır, puç işlәrә mәşğul dir, ümidsizlәşdirir, bignәlәşdirir.

 

әnns cindirmi? , hәm cinlәrdәn lur, hәm dә insnlrdn. Cin gözә görünmәyәn mәfi bir qüvvәdir. , insn dyil, mm insnı yuncğ çvirә bilir. Hqqınd dnışdığımız üç büt, üç mәnfi qüvvә hәm gizli hәm dә şkrdır. nlr gözdәn itir, rәngini dәyişir, ynidәn qyıdır, mәğlub dilir, ynidәn yğ durur. Bu gün vәziyyәt hәmişәkindәn dh fciәlidir. lә düşünmәyin ki, insn üçün tm bmbsı qruludur. Bu gün dh qrulu bir prss, insnın mhiyyәtini dәyişdirilmәsi prssi gdir. lә bir insn mdli hzırlnır ki, snki nu llh yrtmmışdır. , ğsını tnımynzd qul bәnzәyir. Bu insn mdli özü öz dәyәrini ödәyәn qiymәtli dş kimidir. , ğurlnmq üçün növbәyә durn әzinәyә bәnzәyir. , ldığını bh lır, stdığının pulunu özü ödәyir. , llhdn vә öz insnlığındn svy hәr şyin quludur.

 

Bu fciә tәsәvvürә sığmz dәrәcәdә tәhlükәlidir. İnsn fitrәti öz növünü dәyişmәkdәdir. rtıq hәmin üç qәsbkr qılıncl, pull, ylnl silhlnmır. Bu gün insnlr tnik, incәsәnәt, nrkmniy ilә vlnır. İnsnlrd zdlıq hissi öldürüldükdәn snr nlr zdlıq vrilir. Hәqiqi zdlığın nә lduğunu bilmәyәn insn ncә zd lsun?! Sçkidә sәs vrәn özü y, qәlbindәki şytndır.

 

Dilindә cin mәskunlşmış insn dәli lur. Dәlini insn syırsınızmı? Dәlinin insni şәsiyyәti vrmı?! Limnd qbın su tökәndә , limnd lur, ys su?! İnsnı insn dәn nun dilidir, ys zhiri?! Bәli, bu gün insnın şәsiyyәti ğurlnır, bu şәsiyyәtin yrindә düny zlımlrının müvәkkili turur.

 

İnhisrçı kpitlizm gilytinlәri sәhnәdәn çırmış, bu bşkәsәn mşınlrın yrindә kzinlr, striptizlәr, fhişәnlr tikilmişdir. Bu gün insnın cisminin y, ruhunun bşı kәsilir. Bu d şytn tәbәssümlü qnsız dmkrtiy, librlizm!

 

rtıq şәrdә dә Tymur istibddındn әsәr-әlmәt ydur. Bütün vәhşiliklәr md izm, mәdәniyyәt msksı tmışdır. İnsndn ln vәsvәsәçilәr, cәlldlr, pşәkr qtillәr qlstuk tıb, dkln vurmuş, tәbliğt ylu ilә hücum kçmişlәr. İnsnlrın dmrın qәrb mәdәniyyәti dlı zәhәr köçürülür. İmknlrdn ç-ç uzq hәyt tәrzi әyllr hkim kәsilir. rtıq, әlqdn dnışmq gülünc görünür.

 

İslmın zühurundn ötәn min dörd yüz il әrzindә Ns surәsinin tәfsiri üçün bu günkü kimi şkr nümunәlәr lmyıb. әnns hç zmn bu günkü kimi tüğyn tmәyib.

 

Әsrini tnıyn lim vә ziylı lmin çirkin lәtә çvrildiyini snlıql görә bilәr. Millәtlәrin mәdәniyyәt dı ltınd cәhlәt vә imnsızlığ sürüklәndiyi göz qbğınddır. İnsni şәsiyyәtinә bignәlәşmiş millәtlәr tәqlidçilikdә mnikn qәdәr müti lmuşlr. zd bışlı hәr bir insn millәtlәrin bşın nә yunlr çıldığını görmәyә bilmәz. Millәtlәrin istismrı, tәbii sәrvәtlәri kpitlizmin gözünә suln ölkәlәrә tәcvüzlәr, insn hüquqlrının tpdnmsı göz qbğınddır. Әsil fciәlәrsә pәrdә rsınddır. Siysi, hәrbi, iqtisdi, milli, hüquqi fciәlәr bu fciәnin bәrbәrindә әhәmiyyәtsiz görünür. Әsil fciә lqın dilindә vәsvәsәlәrin, şübhәlәrin, tәrәddüdlәrin yrdılmsıdır. Әvvәlki surәdәki fciәlәr dh sdә idi. Әsil fciә insnın rktrcә dәyişdirilmәsi, növünün әvәz lunmsıdır. Vәsvs insnın vücudunu y, mhiyyәtini bşqlşdırır. Hәqiqi ziylını fәryd qprmğ sövq dәn dә budur. Çünki ylnız vәsvsın mәnsını nlyır, bu fciәnin dәrinliyini hiss dir. Әgәn di insnlr insnın cismәn öldürülmәsini görürlәrsә, hәqiqi ziylılr insn şәsiyyәtinin mәhv dildiyinә şhid lurlr. Ziylı nlyır ki, әnns insnın ylnız әl-yğını zәncirlәmir, lәcә dә, әlvәtcә nun şәsiyyәtini cünun dir. Bәli, zhirәn insn kimi görünәn vücud dilәn cin vurmuş divnәyә çvrilir.

 

Vәziyyәt hәmişәkindәn dh tәhlükәlidir. Gizli düşmәn dim pusqud durub, qәlbinә yl trır. Fürsәt tpn kimi düşüncәni, şәsiyyәtini, imnını, şqini, qәlәbәni, cihdını hәdәfә lır.

 

Düşünmә ki, düşmәn hәmişә hәrbi gyimdә әlәsilhlı lur. , sәnin düşüncәni zәhәrlәyәn bir sәnәt әsәri, bir musiqi nömrәsi, bir kinfilm dә l bilәr. Әn qәddr düşmәn düşüncәni hәdәfә lmış düşmәndir. Bürkrtizmdәn, krrupsiydn, vtritrlıqdn dh qrulu şvinizm, irqçilik, kübrlıqdır. pikürizm, mtrilizm, rmntizm, nihilizm kimi şәsiyyәtә qrşı yönәlmiş silhlr vr. Әqlә sityiş dәn fәlsәfә, hissә sityiş dәn irfn öldürücü silhlrdır. Bәşәriyyәti şәhvәt girdbın sürüklәyәn Frydizm, nu qrın düşgünü dәn knmizm kmillik ylunun әn böyük әngәllәrindәndir. Bәli, müsir mәdәniyyәtin öz bütlәri, öz Lt vә Üzzsı vr.

 

Bu vurhvurd hәqiqi llhpәrәstliyi, tövhidi nly bilәrsәnmi?! Bu günkü insn ibdәtdәn düşüncәyә üz tutub dyirlәr. Әslindә isә , pәrәstişdәn, ibdәtdәn y hәqiqi llh pәrәstişdәn üz döndәrib üz döndәrib. ynә dә pәrәstiş dir. mm bu pәrәstiş bütlәr qrşısınddır. Müsir şirkin bütlәri üç yüz ltmışdn (Kәbәdәki bütlәrdәn) dh çdur. Chil әrәblәr qızıldn düzәldilmiş, qırmızı yqutl bәzәnmiş gözәl bütlәrә sityiş dirdilәrsә, әsrimizin müşriklәri dının çәkilmәsi mümkün lmyn әzlr pәrәstiş dirlәr. Bәşәriyyәtin ziddinә yönәlmiş hәmin üç qüvvә hәmişәkindәn dh iqtidrlıdır. Firnun rdusu, Qrunun kpitlı, Bәlәmin idlgiysı qt-qt nüfuzdici lmuşdur. Fәlәq surәsindә llhın bir sifәtinә sığınrq üç şәr qüvvә sdlnırdıs, Ns surәsindә llhın üç sifәtinә sığınrq, vur-tut bir şәrr qüvvәdәn dnışılır. Fәlәq surәsindәki üç şәr qüvvә çıq düşmәnlәrdirsә, Ns surәsindәki şәr qüvvә hәqiqәtә rdn qılınc çln gizli bir qüvvәdir. Әvvәlki üç qüvvә millәtlәri buvlyıb, qrәt dib, zdlığını әlindәn lırdıs, snrkı gizli qüvvә insnın şәsiyyәtini iflic dib, әsrәt ltın lır.

 

Trii tәcrübә Firn, Qrun, Bәlәmә öyrәtmişdir ki, bәşәriyyәti әsrәt ltın lmq üçün nu dildәn puç çırmq, nun fitrәtini dәyişmәk dh sn yldur. Bu şәr biri üç şәrdәn dh tәhlükәlidir. Şәr qüvvә hәr yrdә yni ls d, hәmin üçlüyün hkimiyyәtindә әn böyük fciәni әnns törәdir. , hәr zmn mskddır. Vәsvs hәmin üç bşlı әjdhnın zәhәridir. Mәgәr insnı bhişdәn çırn, hәmin vәsvәsәçi İblis lmdımı? Vәsvs hәmin üç şәr qüvvәdәn dğulur. mm nlrdn qt-qt tәhlükәlidir. Qurn öz sn yәlәrindә әnnsın hәmin üç qüvvәdәn dğduğunu bildirir.

 

Bu üç şәr qüvvәni mәhv tmәk üçün ygnә yl ilhi ghlıqdır. İnsnlrı zdırn vәsvsın şәrindәn qurtulmq üçün llh sığınmq lzımdır. Bütün sifәtlәri özündә birlәşdirәn vhid llhın yrdımı ilә hәmin üç şәr qüvvәnin bünövrәsini lltmq lr. Hbil cәmiyyәtini qurmq üçün İbrhim ylunu tutmq zәruridir. Bu günkü düny fciәni hiss tmişdir. Biz İbrhim ylunun vrislәri lrq düny lqlrın çıış ylunu göstәrmәliyik. Qurn, Әhli-byt vә hәcc, mәsuliyyәtimizi dh d rtırmışdır.

 

Zülm hәmişәkindәn dh güclü şәkildә yr üzünә hkimdir. Muzdurlr hәmişәkindәn dh fәrsәtlә çlışırlr. İnsn dh d zәiflәmiş, cin vә insndn ln şytnlr isә dh d güclәnmişdir.

 

y İbrhim mәqmınd durn! Çiynindә ğır vәzifә vr! Sәn pyğәmbәri nümunә götürmәli vә lq nümunә lmlısn! y ümmәtin mәsulu, y kitb әhli, y әdlәt tәrәzisi, y mәzlumlrın kömәkçisi, y müchid müsәlmn! Gәlәcәkdә yr üzünün vrisi lcq mәhrumlrın dәvәtinә cvb vr. Zlımlrın zülmünü, sәrmyәdrlrın istismrını, bәsirәt gözü kr dәccllrın tüğynını görәn ziylılrın vicdnınd sn immın zühur әlmәtlәri görünmәkdәdir.

 

y lq üçün yrdılmış, y pyğәmbәr vrisi, y Bәni İsril pyğәmbәrlәrindәn üstün ln, sәn zmnının şhidi, bәşәriyyәtin şәhidi, tәbiәtin hkimi lmlısn. y şq tәvfındn, sәydәn, Әrәftdn, Mәşәrdәn, Mindn, İsmil qurbnlığındn qyıdn! Qurnın sifrişi vә Әlinin Zülfüqrı ilә silhlnıb, lqın Zәmzәmdәn svqt gәtirmisәnmi?! Sәndәn bir y uzq düşmüş hәris düny nәhәngi indi cdır. ğzını çıb, sәni Yunis tәk udmğ cn tır. Öz imnını vә tdiyin әhd-pymn hqqınd düşün. Özünә, әsrinә, millәtinә qulq vrib, gh vicdnlrın sәsini şit. Vәsvsın şәrindәn ucln nlәlәr әrşi bürüyüb.

 

Bir çlrı bәşәr mәdәniyyәti üçün dili düşmәnlәri dh tәhlükәli bilir. Nümunә lrq, dәli vә sәrsәmdici mәsrәf göstәrilir. Mәsrәf, mәsrәf, mәsrәf! Mrks dyir: İnsn lәt kimi bir yönümlü lmuşdur. Tnınmış mütәfәkkirlәr әsrin insnını sönmüş çırql özünü trn növә, tәpәdәn dı ğdәk qızıl bürünmüş әstә cәngvәrә bәnzәdirlәr. Hllnd hykәltәrşlrının Rtrdmd ucltdığı insn hykәli, prçlnıb, mәhvә sürüklәnәn bәşәriyyәtinin rl vәziyyәtini gözәl ifdә dir. nun әzlrı snki indicә vulub tökülәcәkdir!

 

Bәzilәri bu günkü insnın cinssiz yunn tnrısı tәrәfindәn yrdıldığını vurğulyırlr. Dәyişmiş insn Kfknın әsәrlәrindә lduqc dәqiq tәsvir lunur. Şәsiyyәtini itirmiş insn brzı tәsviri sәnәtdә dә әss mövzulrdndır.

 

y bu fciәnin gh qurbnı, sübh çğı (Fәlәq) bş götürüb qç! Qrnlıq gcә hәr yri bürümüşdür. vsunçulr düyünlәri üfürür. Hәsәdçillәr vsunçulrın yuncğı lub, dstlrı qılınclyırlr.

 

Fәlәqin, sübh çğının llhın sığın! Qy qdir llh gcәnin bğrını yrıb, öz nurunu Miny tsın. Bil ki, hәmin üç şәr qüvvә simsını dәyişәrәk hücum üçün fürsәt güdür. y Hbil vrisi, Qbil ölmәyib! y mәlәklәrin sәcdә qıldığı dәm vrisi, İblis pusquddır. , lqın qәlbinә şübhә tumu sәpmәkdәdir. llh sığın! Fәlәqin llhın, lqın itiyr shibinә, lqın mәbudun!

 

y hcı! Qurbn byrmındn snr d Mind ql. Hәr gün hәr üç bütü yddi dәfә dşl. Bil ki, hәr gün zilhiccәdir, hәr yr Mindır vә bütün hәytın hәcdәn ibrәtdir!

  
NӘTİCӘ 

rtıq, Mind dyncq günlәri bş çtmış, hәcc Mәkkә divrlrı rsınd sn ytmişdir. Qrşıd dh bir tәvf, dh bir sәy vr. Bu tәvf vә sәyi zilhiccәnin snundәk yrinә ytirmәyә iczә vrilir. Blәcә, hәcc bş çtır.

 

İbrhimin dәvәti ilә fәrdi hәytdn yrılıb hәccә qtıldın, ğ ölüm libsı gydin, cihd mydnın qәdәm qydun, llh byәt әli uztdın, şq dәrysınd qәrq lun, düny çirkinliklәrindәn tәmizlәnib, insni şәsiyyәtinә çtdın, su rdınc qçdın, Әrәftdn Mәşәrә, Mәşәrdәn Miny kml ylu kçdin, İblisi dşldın, İsmilini qurbnlığ gәtirdin! Bu әzәmәtli sәfәri bir qyun kәsmәklәmi bş vurursn?! Burd nә sirr vr? Bu sul cvb vrmәyә mәndә cürәt ydur, qy llh özü cvb vrsin: nun әtindәn özünüz dә yyin, әl çmyn vә dilәnçiyә dә ydirin. nlrdn özünüz dә yyin, biçrә, zvllı ysul d ydirdin. Dmәk, bu әzәmәtli sәfәr ysul әl tutmql bş çtır.

  
QYIDIŞ 

y hcı! İndi ylun hrdır? Ys gәldiyin dünyy qyıdırsn? y rәmzlә İbrhimin rlunu if dәn! Әgәr ktyr әsәrdә yndığı rl tm dil l bilirsә, sәhnә bş çtdıqdn snr d bu rldn çı bilmir. yndığı rlun tәsirindәn öz kçmiş hәytı ilә vidlşn ktyrlr lub. Sәn isә sdәcә rl ynmırdın. lә әvvәlcәdәn İbrhim lmq mәqsәdi vrdı. Kәbәni cismәn tәrk tsәn dә, ruhәn ndn yrılm! hrm libsını syunsn d, ruhun hrm hlındn çımsın.

 

İsmilinlә Mәkkәyә qyıt! y ibrhimi, y büt sındırn, silhı yrә qym. Gir cәhlәt lvunun içәrisinә. Sәn lqı cәhlәtdәn ils tmәlisәn. Bil ki, tövhid llhı nәmrudlrın dunu ibrhimilәrә gülzr dir. Sәn lqın bğzındn zlımlrın qılıncını qldırmlısn. mm cәlldlrın әlindәn qılıncı lmq üçün. İsmilini qurbn kәsmәyi bcrmlısn. İnn ki, İsmilin qurbn kәsilmәsinә llh rzı lmycq. Mәqsәd sәnin fәdkrlığını imthn çәkmәkdir.

 

İbrhim indi sәnin durduğun mәqm çtdığı vt ç böyük imthnlr vrmişdi. , fәrdiyyәtdәn cәmiyyәtә, bütynn ilәnin övldlığındn pyğәmbәrliyәdәk yl kçmişdi. , ömrünün pir vtınd İsmilllә birgә Kәbә vinin divrlrını qldırmlı idi. İbrhim ddn, İsmil isә qurbnlıqdn kçmişdi. İndi isә hәr ikisi zdlıq, şq vinin ucldılmsın mәşğul idilәr.

 

İbrhim mәqmı! İndi sәn bu mәqmd durmusn. Bu nöqtә İbrhim mrcının zirvәsidir. , әzb-әziyyәtlәrdәn, ddn-lvdn kçib, İsmilini qurbn kәsmәyә hzır ldu! İndi isә özü vә ğlu üçün y, lq üçün, tәqib lunnlr sığıncq üçün v tikir. Bu iş zülmәtdәn mәşәl qldırmq, zülmün qynundn fәryd qprmqdır!

 

Kәbә vi llhın ilәsi ln mәzlum lq üçün sığıncqdır. Yr üzü cәhlәtә büründüyü bir vtd sәn İbrhimin rlund llhl byәt tmisәn! İndi İbrhim kimi yşmlı, öz әsrinin imn Kәbәsini ucltmlı, millәtini cәhlәt yuusundn ydıb hәqiqәtә çğırmlısn!

 

y llhl әhd-pymn bğlyn, y İbrhim dvmçısı! Öz ölkәni cәhlәtdәn çır! Әsrini hәrәkәtә gәtir! Bütün yr üzünü llh üçün sәcdәgh qәrr vr! Hәlәki blә dyil!

  
HӘCDӘN DH BÖYÜK: ŞӘHDӘT!  

İmm Hüsyn (ә) bizә ç böyük bir dәrs vrdi. , hәccini yrımçıq qyub, şәhdәtә üz tutdu. İmm Hüsynin t-bbsı hәcc ylund cihd tdiklәri hld, Hüsyn şәhdәt ylunu sçdi. Bununl d bütün İslm ümmәtinә nltdı ki, yәzidlәrin pyğәmbәr ttın vris lduğu bir zmnd Kәbәyә y, Kәrbәly üz tutmq lzımdır.

 

Hәcc bütsındırn İbrhimin yludur. Tövhid ümmәtinin burulğnı llhın dәvәtinә lәbbyk dyәrәk, şq vә imn, hәyәcn vә qru ilә Kәbә bşın fırlnır. Bu çöhrәlәr rsınd pyğәmbәr sәhbәlәri, islm öncüllәri, cihd qәhrәmnlrı, tövhid hmilәri, Qurn hfizlәri, hәqiqi ruhnilәr görünür. nlr İbrhimlә әhd-pymnı tәzәlәyirlәr. nlr dünyy r çvirib, könüllәrini llh bğlmışlr. Mәlәklәr nlrın bşın nur әlәyir, Cәbril qndlrını nlrın yqlrı ltın sәrir!

 

Bәs bu burulğnı yrıb, şәhәrdәn çın kimdir? Hmı Kәbәyә üz tutduğu bir vtd hry üz tutmuş?

 

Nә üçün immın yrımçıq qyduğu hәcdә Kәbә bşın fırlnn burulğnın mhiyyәtini dәrk tmәk çәtin lur? Dövrün immı dh zәruri bir hәdәfә üz tuturs, qlnlr kimdir? Mәgәr immsız din vrmı? llhın dininin hifz vә dvmı üçün şәhdәt ylunu sçmiş imm Mәkkәni tәrk dirsә, bu yl hmı üçün zәruri lmurmu?

 

nlrs qlıb, Kәbәnin bşın fırlnır, Kәbәdәn Әrәft, Әrәftdn Mәşәrә, Mәşәrdәn Miny qrnlıq bir yl kçirlәr. nlrın dşlycğı üç büt dşlrdn zövq lır. İblis lqı hәr vsitә ilә Mind slyır. Çünki әsil döyüş Kәrbәlddır. Mind lnlrs, kәsdiklәri qurbnlrı d öz nәfslәri ylund kәsir. nlrın әli hәqiqәtin qnın bulşmışdır. nlr üç bütün hkimiyyәti ltınddırlr. nlrın kçirdiyi qurbn byrmı bәşәriyyәtin mәhvinin byrmıdır.

 

Bәli, hәqiqәtә, dünyd bş vrәnlәrә, üç şәr qüvvәnin cinyәtlәrinә, lqlrın istismrın, islm grçәkliklәrinә, tәcvüzә bignә qlrq, Kәbәnin bşın dlnmq İblisin bşın dlnmqdır!

 

İmm Hüsyn (ә) şәhdәt ylunu sçir! Bu sçim bir dh bәşәriyyәtә öyrәdir ki, islmın mhiyyәtini İblisin mücәssәmәsi ilә y, muzdurlrı ilә cihd tәşkil dir!

 
 
               Midә, 32.      Bәqәrә, 154.    Qәsәs, 88.  Әrrәhmn, 29.           li-İmrn, 96.   Bәqәrә, 115.     li-İmrn, 169.    Fәth, 10.    Şәms, 10.  Hicr, 26.            Ftir, 18.  Qәsәs, 88.  Bәqәrә, 156.     Nәcm, 9.    Bәqәrә, 198-199.     Әbәsә, 34.        Fәth, 29.      Әrf, 54.   Ftir, 43.          Şәms, 8.    Tәğbun, 15.       Tövbә, 31.  Cumuә, 5.  Әrәft, 176.   Bәqәrә, 213.       Hәcc, 27-28.            Hәdid, 25.     Bәqәrә, 213.  Nis, 76.   Әnkәbut, 41.         Hәcc, 36.  Hәcc, 28.