ӘHKAM RİSALӘSİ

: 1296 ()

   
     TİQADİ BƏHSLƏR әyә görә dinә htiycımız vr?  

llh-tәl Qurni-kәrimdә buyurur:

 

(Y Mәhәmmәd! Ümmәtinlә birlikdә) btildәn hqq tpınrq üzünü llhın fitri lrq insnlr vrdiyi dinә tәrәf tut!

 

Şәri istilhd din yәni, llh-tәlnın İslm Pyğәmbәrinin vsitәsilә bәşәriyyәtә sәdәt vә şbәtlik ylunu göstәrmәkdәn ötrü göndәrdiyi mrif, qnunlr vә göstәrişlәr mәcmuәsinә dyilir.

 

Bütün bunlr üç qismә bölünür:

 

1. tiqdlr;

 

2. Әlq vә әdәb qnunlrı;

 

3. Әmәli vәzifә vә tәkliflәr.

 

Bәhsimizin ilk mövzusu tiqdlrdır. Bu mövzunu ülsә şәkildә bәyn tmәzdәn әvvәl dinin cәmiyyәtdә zәrurәtinә vә fydlrın işrә dәcәyik.

  
Dinin zәrurәti 

İnsn bu dünyd hәdәfsiz yrdılmmışdır. llh-tәldn d hç vt yrsiz vә hәdәfsiz bir iş bş vrmәz. Qurn yәlәri vә rәvyәtlәrdәn ydın lur ki, insnın yrdılışınd hәdәf, fәzilәt vә kml ytişmәklә llh ynınd әn li dәrәcәlәrә çtmqdır. Bu li hәdәflәrә dәqiq prqrm, hәrtәrәfli qnun vә göstәrişlәrsiz çtmq mümkün dyildir. Әksinә, bu dәyәrli mәqmlr çtmqdn ötrü lә qnun vә hökmlәrә htiyc vr ki, fәrdi vә ictimi hüquqlrı qruyub, zdlıq vә rhtlığı tәmin tsin, kml vә sәdәt yllrını insn göstәrsin.

 

ydındır ki, blә qnunlrı bәşәrin mәhdud ğlı vә nqis fikri ilә gәtirmәk mümkün dyil. Çünki, insn özünün mütәlif istәklәrini cümlәdәn, yrdnını vә nu әss hәdәflәrinә çtdırcq yllrı tnımır. Bәlkә dә, çlrı öz sәdәt vә şbәtliklәrini dünyd mddi mәnflәrinә çtmqd görüb, mәnәvi vә irәt htiyclrındn qfildirlәr. Çlrı öz mәnf vә mәslәhәtlәrini bşqlrının mәnflәrindәn üstün tutub bu yld hәr bir işә әl tırlr.

 

Ümumiyyәtlә, insnlrın düny vә irәtdәki sәdәti, sğlm tiqd, İslm dininin göstәrişlәrinә әmәl dib nun gündәlik (fәrdi vә ictimi) hәytd tәtbiqi ilә bğlı lduğun görә dinin cәmiyyәtdәki zәruriliyi inkrlunmzdır.

  
Dinin fydlrı 

Dinin iki cür fydsı vr:

 

1. Fәrdi fydlrı;

 

2. İctimi fydlrı.

 

Dinin fәrdi fydlrı hәddәn rtıqdır. nlrdn üçnün şğıdkı üç bşlıqd göstәrmәk lr:

 

1. Qәlbin rhtlığı;

 

2. Ruhun güclәnmәsi;

 

3. Şәsin qrunmsı.

  
1) Qәlbin rhtlığı 

llh-tәl Qurni-kәrimdә buyurur:

 

kәslәr ki, llh imn gәtiriblәr vә llhı zikr tmәklә qәlblәri rht lur; bilin ki, qәlblәr ylnız, llhı zikr tmәklә rmlıq tpr!

 

Bәli! Dinin hәr bir insn fydlrındn biri dә dur ki, nu llhı tnıyn vә dindr dir. lә bir llh ki, bütün mövcudlrın yrdıcısı, bütün nmәtlәri әt dәn, dәyişmәz vә sbit bir hәqiqәtdir. llh ki, bütün yirlәr, izzәt, ömür vә hәyt nun әlindәdir. İmnın vsitәsi ilә insnın btini rm, rht, rzı, qn vә sәbirli lur. Bәli! Hәr kәsin llhı vr, hәr şyi vr. llhı tnıynın nә mütәlif gözlәnilmәz hdisәlәrdәn vә nә dә fәlkәtdәn qrusu lr.

  
2) Ruhun möhkәmliyi 

Din, insnın irdәsini qüvvәtli, bğışlyn vә bütün nәfs istәklәrini nәzrәtdә slyn dir. llh-tәl Hәzrәt Әli (әlyhәssәlmın) ilәsi brәsindә buyurur:

 

nlr lә kimsәlәrdirlәr ki, tdiklәri nәzri yrinә ytirәr vә dәhşәti lәmi bürüyәcәk gündәn (qiymәt günündәn) qrrlr. nlr öz işthlrı çәkdiyi vә özlәri ymәk istәdiklәri hld ymәyi ysul, ytimә әsirә ydirdәrlәr.

 

Biz sizi ncq llh rizsındn ötrü ydirdirik. Biz sizdәn nә bir mükft, nә dә bir tәşәkkür istәyirik.

 

Bәli! Bu kimi üsusiyyәtlәr ruhd tpılr ki, mütlәq, ynilmәz vә snsuz qüdrәti ln llh imnı lsun. Ruhu zәif lnlr hç vt blә bir li sifәtә mlik lmzlr. llh bğlı kmil imn shib ln Pyğәmbәrin (s) qüvvәli ruhudur ki, buyurur:

 

Әgәr günәşi sğ әlimә vә yı d sl әlimә vrsәniz, ynә dә öz li hәdәfimdәn әl götürәn dyilәm.

  
3) Şәsi qrumq 

Dinin insn üçüncü әn böyük fydsı, nu mütәlif hәlkdici sifәtlәrdәn vә hllrdn qrumsıdır. Din, ilk yrnış vә qiymәtә tiqdı ln şәsi hәr cür fәsd, bşqlrının hqqın tәcvüz, zülm vә sitәmdәn qruyur.

 

Әmirәl-möminin Hәzrәt Әli (әlyhәssәlm) buyurur:

 

llh nd lsun! Gcәni iti tiknlr üstündә yq bş vurmğım vә y iri zәncirlәrә bğlnıb sürünmәyim dh әzizdir ndn ki, qiymәt günündә llh vә Rәsulu ilә lә hld görüşәm ki, bәndәlәrin bәzisinә zülm tmiş lm vә y nlrın mllrındn bir şy qәsb tmiş lm....... llh nd lsun! Yddi iqlim göylәrdә lnlrı mәnim itiyrımd qylr ki, qrışqnın ğzındn rpnın qbığını lm vә zülm dәm, hç vt tmәrәm.

 

Blәliklә, din, insnı dim llhı tırlmğ vdr dir. Nәticәdә, qәlbi rhtlşdırır vә ruhu qüvvәtlәndirir. nu nlyiq işlәrdәn qruyub slyır.

 

Bәli, insn dğru vә düzgün dinә bğlnıb, dindәn lduğu kimi istifdә dәrsә, dinin bәrәkәtindәn rzuldığı sәdәtә ytişәr. Çünki, dinin insn hәm mәnәvi vә hәm dә mddi fydlrı vrdır. Din, insnd özünә timd, ruhun möhkәmlәnmәsi vә qәlb şdlığı yrdır. nu hәr cür çirkinlikdәn qruyur vә nәticәdә cnı sğlm, mlı qrunmuş, hәytı ş, dını yşı vә işlәrinin qibәtini yir dir. llh-tәl buyurur:

 

Mömin lub yşı işlәr görәn kişi vә qdın ş hәyt nәsib dib, tdiklәri yşı әmәllәrә görә mükftlrını vrәcәyik.

 

İctimi hәytd yşyn insnlr, yir-şәr, izzәt, zillәt, hәyt vә ölümdә bir-birlәri ilә müştәrәkdirlәr. Hәmçinin, cәmiyyәtin tәrzi-tәfәkkür vә hissiytlrınd d şrlıqlrı vrdır. nlr hmısı birlikdә cәmiyyәti tәşkil dirlәr. Sğlm cәmiyyәt bir insn hökmündәdir. Cәmiyyәtin sğlm, güclü, şd, hәmişәlik vә hәytdn dh ç fydlnmsındn ötrü üç әss lzımdır.

 

1. Cәmiyyәtin fәrdlәri vә tәbәqәlәri rsınd ülfәt, birlik vә mhribnçılığın lmsı;

 

2. Cәmiyyәt üzvlәrinin bir-birinә zülm vә әziyyәt tmәlәrindәn çәkinmәsi;

 

3. Hqq vә yir işlәrdә cәmiyyәt üzvlәrinin bir-birlәrinә kömәklik vә hәmkrlıq tmәlәri.

 

İlk yrnış vә qiymәtә tiqdlı lmq, qyd lunn bu üç әsli yşyış mühitindә әn yşı şәkildә әmәli dir. Dinin cәmiyyәtә әn mühüm vә birinci fydsı cәmiyyәt üzvlәri rsınd mәnәvi birlik vә qrdşlıq yrtmsıdır. Hәmçinin, din, insnlrın qәlblәrindә bir-birinә qrşı ülfәt yrnmsındn ötrü әn yşı vsitәdir. llh-tәl Qurni-kәrimdә buyurur:

 

Hmınız bir yrdә llhın ipindәn (dinindәn) möhkәm ypışın, bir-birinizdәn yrılmyın. llhın sizә vrdiyi nmәtini tırlyın ki, siz bir-birinizә düşmәn ikәn , sizin qәlblәrinizi (İslm ilә) birlәşdirdi vә nun nmәti syәsindә bir-birinizә qrdş ldunuz.

 

Dinin cәmiyyәtә ikinci fydsı budur ki, din, cәmiyyәt üzvlәrinin bir-birinә qrşı әzb vә әziyyәtlәrinin qrşısını lır, әn zı zldır. Cәmiyyәtin vә y fәrdin bәdbәtçiliyinә sәbәb ln şәr vә fәsd niyyәtini mәhv dib rdn prır. Din, insnın btinindә ytmış vә hәmişә fitnә-fәsd törәtmәk istәyәn şytnın әl-qlun zәncir vurur vә nu cilvlyır. Din, zrkılıq, tәkәbbür vә fәrdin bir-birinә qrşı әlqsızlıqlrının qrşısını lır. Din, qhum-әqrәb rsındkı bğlılığı möhkәmlәndirir vә nun qrunmsın çlışır. llh-tәl buyurur:

 

Hәqiqәtәn, llh (Qurndn insnlr) әdlәtli lmğı, yşılıq tmәyi, qhumlr (hqqını) vrmәyi buyurr. Zin tmәyi, pis işlәr görmәyi vә zülm tmәyi isә qdğn dәr. llh sizә bәlkә düşünüb ibrәt dәrsi lsınız dyә, blә öyüd-nәsihәt vrir.

 

Dinin yşyış mühitinә üçüncü fydsı, bütün insnlrın yir işlәrdә, bir-birlәrinә kömәklik göstәrib, pis işlәrin vә günhlrın qrşısını lmqd әl-әlә vrmәlәrinә çğırmsıdır. Din, insnlrı әdvәt vә düşmәnçilikdәn çәkindirir. nlr öz növlәrindәn ln insnlrın mühitinin cәhәnnәmә çvirmәlәrini qdğn dir. Hәmçinin, insnlrı bir-birinә әziyyәt vrmәkdәn çәkindirir. llh-tәl Qurnd buyurur:

 

Yşılıq vә yir işlәrdә bir-birinizә kömәk lun. Günh iş görmәkdә vә düşmәnçilik tmәkdә bir-birinizә kömәk göstәrmәyin! llhdn qrun! Hәqiqәtәn, llhın әzbı şiddәtlidir.!

 

Din öz insnpәrvәr prqrmlrı vә qnunlrı ilә lә bir yşyış mühiti tәşkil dir ki, blә bir mühitin ruhu mütlәq yirdir. Blә qüdrәtli, ş vә yüksәk sәviyyәli prqrmlrl cәmiyyәtin fәrdlәrini düny vә irәtdә şbәt lmğ hzırlşdırır.

 

İndi ki, dinin mәnsı, zәrurәti vә fydlrı qıs şәkildә ydın ldu, әss mәtlәbә qyıdırıq. Qyd tdiyimiz kimi dinin üç әss hissәsi vr. Bundn snrkı bәhsimizin mövzusu tiqdlrdır. Bәhsә bşlmzdn әvvәl şğıdkı mәtlәbә diqqәt dәk:

 

Әmәliyyә rislәsinin birinci mәsәlәsindә qyd dildiyi kimi, müsәlmn dinin әsslrın (yәni, tövhid, әdl, nübuvvәt, immәt vә qiymәtә) yәqinlik әldә tmәlidir tmәlidir. Yәni, bütün bunlr möhkәm şәkildә lm әlә gәtirmәlidir. Bu shәdә bşqsının ddiyinә kifyәtlәnmәk lmz. Qıssı, ğıl, yә vә rәvyәtlәrin hökmlәrinә әssәn, hәr bir müsәlmn vcibdir ki, dinin әsslrın yәqinlik әldә tsin. Bu işdә sәhlәnkrlıq isә әbәdi әzb sәbәb lr. nu d qyd dәk ki, yәqinliyin әssı, qәti tiqdın hsil lmsıdır. Bu mәn hnsı yll әlә gәlsә dә kifyәtdir.

 

Blәliklә, insnlrın әksәriyyәti dinin әsslrın limlәrin ddiklәrindәn, ruhni vә din müәllimlәrinin dnışığındn, hәtt bәzәn, vlidynlәrinin sözlәrindәn yәqinlik әldә dirlәr. Bütün bunlr dnışnın ddiyi mәtlәbә tm tiqdlı lub, yln vә ilfın nd lmdığını bildikdәn snr hsil lur. Hәmçinin, l bilsin ki, müsәlmn özü yәqinlik hsil tdikdәn snr öz әqidәsini bşqsın isbt tmәkdәn ötrü dәlil gәtirә bilmәsin. Әss mәsәlә şәsin özünün yәqinlik әldә tmәsidir.

  
Nәyә görә üsuliddindә tәqlid ydur?  

Din limlәrinin ylnız, füruiddin-dә tәqlid lunmsı vә üsuliddin-dә tәqlidә iczә vrmәmәlәrinin, hәmçinin, bu mәsәlәdә icm iddi tmәlәrinin әss sәbәbi budur ki: Tәqlid, yәni yәqinlik hsil lms d mücthidin göstәrişlәrinә әmәl tmәkdir. (bәzilәrinә görә, bşqsının sözünә dәlilsiz әmәl tmәkdir). Әgәr yә vә rәvyәtlәrdә dinin әsslrının imn, mәrifәt vә yәqinliklә әlә gәtirilmәsi vurğulnırs, imn qәlbin ryınlığı vә btini yәqinlik syılırs, bu mәn tәqlidlә hsil lmur.

 

Bşq sözlә dsәk, insnı düny vә irәtdә sәdәtә çtdırıb nu әzb vә hәlkәtdәn ils dәn, ylnız, qәlbi tiqd vә möhkәm imndır. Hәmçinin, insnı dini fydlrdn bәhrәlәndirәn tәkcә, btini inm vә yәqinlikdir. Bütün bunlr isә tәqlid vә әmәldәn yrı lub, bşqsının dmәyi ilә әlә gәlmir. n görә dә blә mәsәlәlәrdә tәqlidә yr ydur.

 

Blәliklә, qyd lunmlıdır ki, dinin әsslrın inm, yәqinlik vә lm әldә tmәk nәfsni fәzilәtlәrdәndir. llh tiqd, mәrifәt, İlhi sifәtlәrә inm, pyğәmbәrlәri vә immlrı tnımq, fyz vsitәlәrini әlә gәtirmәk, qiymәtә vә llh tәrәf qyıdış әqidә insnın kml üsusiyyәtlәrindәn lub, nәfsin ndnlıq rәzilәtindәn ric lmsın sәbәb lur. ğılın hökmünә әssәn, bütün bunlrın tәqlidsiz әlә gәtirilmәsi lzımdır.

  
Tәk llh tiqd 

Mәgәr göylәri vә yri yrdn llh d şübhә tmәk lrmı?

 

llhın vücudun iqrr vә ztın tirf ydın mәsәlәlәrdәndir. Kfirlәr dә bun tirf dirlәr. Blә ki, llh-tәl buyurur:

 

Hәqiqәtәn, әgәr, göylәri vә yri kim yrtmış, günәş vә yı kim tb tmişdirdyә sruşsn, nlr mütlәq: llhdyә cvb vrәcәklәr. lә isә nlr d ki: Niyә ylndn üz döndәrirlәr?

 

n görә dә İslm Pyğәmbәri (s) llhın vücudunun iqrrındn ötrü y, bәlkә dә, insnlrı tövhid vә ygnәpәrәstliyә dәvәt tmәkdәn ötrü göndәrilmişdir.

 

Bu iqrr vә tirfın mәnşәyi, hәmçinin, nlyış vә myllәr, llhın insnın fitrәtindә qәrr vrdiyi dәrk vә nlyışdn irәli gәlir. llh-tәl buyurur:

 

Üzünü llhın fitri lrq insnlr vrdiyi dinә tәrәf tut.

 

Bәli, llh-tәl bu hәqiqәti hmının tәbiәtindә qәrr vrmişdir. n görә dә insn özünün әsl yrnış vә ztınd hiss dir ki, özbşın lmyıb yrdn bğlıdır. Yrdn nu qruyub n kömәklik tmәklә ynşı fikr vә әmәllәrini nәzrәtdә slyır. Hәmin yrdn ki, bütün lәmә hökm dir vә mövcudtın vrlığı n bğlıdır.

 

Hәr bir mütәfәkkir tәsdiq dir ki, bütün lәm müәyyәn nәzm vә qnun tbdir. İnsn özü bu qnun vә nәzmlәrin syәsindә lәmin bütün zәrrәlәrindәn bәhrәlәnir. Hvdn nәfәs lır, sudn içir, bitkilәrdәn yyir vә günәşin şüsındn istifdә dir. nlyır ki, bütün lәm bir qüvvәdәn sәrçşmә lıb bir irdә ltınd qәrr tutmuşdur. Hәmin fitrәt, nlyış vә dәrkә görәdir ki, insn möhtc lnd qüvvәyә әl çır. Çәtinlikdә n pәnh prır vә nmәt istәyәrkәn n ümidvr lur. ydındır ki, blә bir hiss vә dәrk insnın chil vә zәif lmsı ilә bğlı dyil. Çünki, hәr hnsı dәstә vә tәbәqәdәn lmsın bmyrq, insn hәr vt özünü bütün lm, tiqd, dәt vә әnәnәlәrdәn kәnr çәksә vә özünü tәzә dünyy gәlmiş bir mövcud kimi tәsәvvür dib, hç kәsi görmәyәn vә hç bir şy şitmәyәn şәs kimi fәrz luns, bu dünyy nәzәr slıb nә fikirlәşәr vә nә görәr?

 

Özünü lә bir mövcud kimi tnıyr ki, gözlәri, qulğı vә şüuru ln hld bu snsuz kintın kiçik bir guşәsindә tpılıb. Hnsı tәrәfә bırs, gözlәri dünynın ırını görmür. Chnı ç-ç böyük vә özünü ç-ç kiçik hiss dir. yğının ltını mütәlif qәribәliklәrlә dlu, bşının üstündә fәznı tәәcüblü görür. Dünyy gәlir, lur vә hәrәkәt müşhidә dir. Günәşin vә yın çııb-btmsını görür. Gcә-gündüz rdıcıl lrq tәrtiblә gәlib-gdir. ylr vә fәsillәr növbә vә nәzmlә dövr dirlәr. Gcә vtı bşının üstündәki fәznı gözәl prlyn ulduzlrl dlu müşhidә dir. Yr üzündә lә bitkilәr vә ğclr görür ki, bәzilәrinin tumu ırdlıqdn dı ğının d üstündә görünmürdü. Bir müddәt snr isә bu tumlr böyük cüssәli iri şәli mütәlif rәngli vә yrpqlı ğclr çvrilirlәr. Bu myvәlәrin ddı-tmı insnı cn gәtirir. Tәbiәtdә mütәlif şәkilli, tәbiәtli vә ölçülü hyvnlr görür. lә mövcudlrı müşhidә dir ki, bir nd tpılır vә ynidәn rdn gdir. Dirilir vә tәzәdәn ölür. Hәyt cәrәynını bitkidәn tutmuş insn qәdәr hmısınd müşhidә dir.

 

Öz ilqәtindәki әzәmәt vә ırdlıqlr nәzәr slır. Bәdәni, sümüklәri, bәdәnindәki dmrlr, bşının qәribә sümüklәri, göz, qulq, üz, hiss üzlәri, qn dövrnı, qәlbin vurmsı, әllәrinin ilqәti, brmqlr, bәdәn әzlrının tәrkibcә birlәşmә quruluşu, bәdәnin lzım ln mddәlәrlә qidlnmsı, övld dünyy gәtirmәk mnizmi, ğılın qüvvәsi, şәhvәt, әyl, vhimә vә bәdәnindәki görünmәyәn yüzlәrlә bşq mövcudlrı nәzәrә lrq, itiyrsız lrq yrdn tirf dir.

 

Bәli! Blә ln hld insn öz qәlb gözü ilә bir irdә, bir lm, bir hәyt, bütün bu sifәtlәrә mlik bir vrlıq hәqiqәti vә kintın ruhunu ydınc görür. nu, bütün mövcudtı әhtә dәn, nlr gh, qüdrәtli vә hәr şyә hәrәkәt vrәn kimi tnıyır. Özünü bütün vücudu ilә vrlığ bğlı bilir. Dğrudur ki, nun ztın lmi lmur, kintın vә özünün yrnış sirlәrinә tm gh l bilmir, mm bu qәdәr nlyır ki, bütün bunlrın yrdnı vr. , llhdır. Bş düşür ki, bütün mövcudlrın fitrәtindә blә bir nlyış vr. Hәr şy özünü bütün vücudu ilә nun vrlığın iqrr dir vә n bğlıdır. Tәbii ki, әzәmәti müqbilindә bş әyib tәslim lur vә n sәcdә dir. Qurn buyurur:

 

Hәqiqәtәn, göylәrin vә yrin yrdılmsı, gcә ilә gündüzün bir-birini әvәz tmәsi ğıl shiblәri üçün qәti dәlildir.

 

Bәli! ğıl vә idrk shibi zcıq diqqәt tsә hiss dәr ki, bütün vrlıq lәmi, hәyt, şüur, görünüş vә şitmәklә dludur. Mövcudtın hәr birisi öz btini dili ilә Yrdnı ilә rz-niyz dir. nun vücudun iqrr dib, n tәsbih vә tәriflәr söylәyir.

 

Göylәrdә vә yrdә lnlrın hmısı (bütün mәluqtın) shibi, müqәddәs vә pk ln ynilmәz qüvvәt vә hikmәt shibi llhı tәsdiq dib nun şәninә tәriflәr dyәr.

 

Blә ln hld insn öz yrdnı brәdә fikirlәşir vә nu trır. Blә lmy d bilmәz. Bu hld insnd itәt vә bәndәlik әmәlә gәlir. Hәmin hld insn nә qәdәr bәdbәt vә zülmkr ls d ynә dә llhın dәrghın üz tutub ylvrır. Bu vәziyyәtdә insnlrın zhirini y, btinlәrini görmәk lzımdır. Nә qәdәr pis vә tüğynçı ls d insnlrın btini әssınd hökm tmәk lzımdır.

 

Hәmin hld insn llhın lçisi vә göstәrişlәri rdınc gәzir. nun bәndәliyi vә itәtini pyğәmbәrinin dilindәn öyrәnmәk istәyir. n yınlşır vә ndn kömәk istәyir. nun müqbilindә vәzifәsini yrinә ytirib mülifәtdәn pәrhiz tmәk istәyir. İmm Sdiq (әlyhәssәlm) buyurur:

 

Bütün insnlrın biliyi dörd sözdәdir:

 

llhı tnımq;

 

Özünü tnımq;

 

Vәzifәsini tnımq;

 

zğınlığı tnımq.

 

Әmirәlmöminin Әli (әlyhәssәlm) buyurur:

 

llh-tәl pyğәmbәrlәri göndәrir ki, insnlr öz fitrәtlәrinin istәyinә uyğun lrq İlhi nmәtlәri, nun höccәtlәrini (dәlillәrini) tnıtdırsın vә nәfslәrindә ln sirlәrini çıb nlr göstәrsin. nlr yr üzündәki İlhi nişnәlәri insnlr göstәrir.

  
Tövhid 

Tövhid, dinin әsslrındn birincisidir. Tövhid, yәni, llhın ygnә lub, nun yrı-yrı hissәlәrdәn tәrkib tpmmsın dyilir. İndi dә bu әssın bәzi dәlillәrinә işrә dәk:

 

İnsn, lәmdәki mövcudlr diqqәt dәrsә, nlrın rsınd üsusi bir nәzm-intizmın lduğunu bilәcәk. Hlbuki, bu mövcudlrın tmmilә mütәlif növlәrdәn tәşkil lunmsı mәlumdur. Mövcudlr rsınd frm vә növ cәhәtdәn itilf ls d, nlrın hmısı bir bәdәnin üzvlәri kimi tmmilә bir-birinә bğlı lub, sbit bir qnun vә nәzm üzrә idrә lunur. Tәbiidir ki, bu vhid nәzm vә üsusi rdıcıllıq, ylnız bir liqin vsitәsilә l bilәr. Ncә ki, llh-tәl Qurni-kәrimdә buyurur:

 

nunl ynşı hç bir tnrı ydur. Әgәr blә lsydı, nd hәr bir tnrı әlhiddә öz yrtdıqlrı ilә gdәr vә nlrın hәr bir qismi digәrinә üstün lmğ çlışrdı.

 

(Bununl d dünynın nәzm-intizmı pzulrdı.)

 

Bşq sözlә dsәk, vrlıq lәmi mütәlif növ vә şәkillәrdәn ibrәt ls d, yni zmnd hmısı bir nәzm-intizm tbdir. Hәr bir mövcud vhid nәzmә tb ln hld özünün üsusi ylunu syr dir. Bununl d fәsd vә itilfdn mnd qlırlr. Bütün bunlr yrdnın ygnә, vhid nәzm shibi lmdn mümkün dyil. llh-tәl Qurni-kәrimdә hәmin mövzud buyurur:

 

Әgәr yrdә vә göydә llhdn bşq tnrılr lsydı, nlrın (göy vә yrin) ikisi dә fsid vә rb lrdı.

 

Bәli! İnsn z d ls özünә, dğd vә sәhrd ln cnlılr, mşәlәr, dәniz, yr-göy, günәş, ulduzlr, gcә-gündüz, ilin fәsillәri vә nlrdkı nizm diqqәt tsә, hmısının lәmin nәzm-intizm vә ygnә yrdnı lmsın dәllәt tdiyini görәr. llh Özünün tәnh lmsın şәhdәt vrir:

 

llh özündәn bşq hç bir tnrı lmdığın şhiddir.

 

Hәmçinin, llh, Özü-özünün vhid vә misilsiz lduğunu bәyn dib buyurur:

 

D ki: llh birdir. llh möhtc dyildir! , nә dğmuş, nә dә dğulmuşdur! nun hç bir tyı bәrbәri, bәnzәri dә ydur.

 

Әmirәl-möminin Әli (әlyhisslm) ğlu imm Hәsәnә (ә) buyurur:

 

ğlum! Әgәr Pәrvәrdigrının şәriki lsydı, nun d lçilәri sәnә gәlәrdilәr. nun d qüdrәti vә mülkünü görüb, hәrәkәt vә vәsflәrini tnıyrdın. mm. , llh tәnhdır. Ncә ki, Özü-özünü blә vәsf tmişdir.

 

Bәli! Bu chnın yrdnı tәnhdır. Hәkim vә qüdrәtlidir, vrlığın bütün vücud vә hәrәkәti n bğlıdır. Hç bir mövcud nun qüdrәtindәn ric dyil. Rәhmn, rәhim vә hәlimdir. Cism vә mddәdәn tәşkil lunmmışdır. Misilsiz vә nmәhduddur. Hәr şyә vә hmıy ghdır. Bütün lәmә әhtәsi vr. Hәmişә lub vә lcqdır.

  
Әdlәt (әdl)  

Әhli-byt mәktәbinin әqidә әsslrındn biri dә llhı әdlәt-li tnımqdır. Çünki, әdlәt, kml vәsflәrindәndir. llh-tәl d bütün kml vәsflәrinә mlik lub, hәr cür nöqsn vә nqislikdәn pk vә münәzzәhdir. llhın işindә zülm vә sitәmә yr ydur. n görә ki, zülm vә sitәm nlyiq vәsflәrdәn lub, ndnlıq, qüdrәtsizlik vә htiycdn sәrçşmә lır. Hlbuki, llh-tәl hәr şyi bilәn, hәr şydә qüdrәtli vә hç bir şyә htiycı ydur.

 

Blәliklә, Hәr bir müsәlmn tiqdlı lmlıdır ki, llh dil lub bütün işlәrindә әdlәtә riyәt dir. Qurni-kәrimdә uyuruq:

 

llh özündәn bşq hç bir tnrı lmdığın şhiddir. Mәlәklәr vә lm shiblәri dә bun şәhdәt vrirlәr. Hlbuki, llh әdlәtlidir. (Yәni, әdlәtlә hökm dir.)

 

Nәhyәt, ğıl, yәlәr vә rәvyәtlәrlәrdәn ydın lur ki, llh әdlәtlidir. Yrtdığı nә vrs nәzm, hsb vә müәyyәn ölçü әssınddır. Bütün kintd әdlәt vә birlik bәrqәrrdı. İslm Pyğәmbәri (s) buyurur:

 

Göylәr vә yr әdlәt üzrә qurulub!

 

Әlbәttә, bizim bütün kintdn әbәrimiz ydur vә bütün mövcudlrı rşdırmmışıq. Bun qüdrәtimiz dә ydur. Lkin, chnın hnsı qisminә gh luruqs, rd nәzm, hsb vә әdlәt görürük. Bununl d, Yrdnın dil lmsını nlyırıq. Blәliklә, llh-tәl hәm ilqәtdә vә hәm dә qiymәt günündә әdlәtlidir. Hәr bir mövcudu yrli-yrindә әlq tiş, svbı vә әzbı öz yrindә vә mәslәhәti üzrә әt dәndir. Hqqın dәrghınd hç bir mövcud zülm lunmyıb vә lunmz. zlıq, çirkinlik zәrәr vә pislik kimi işlәr bu düny işlәri ilә müqyisә dә qrşıy çıır. nlrın müqbilindә gözәllik, yir vә yşılıq durur. Bütün lәmdә hәr şy öz yrli yrindә, әdlәtlә yrdılmış vә hәr şy mütlәq yirdir.

 

llh hmını mutr yrtmışdır. İnsn pisi vә yşını yırmqdn ötrü ğıl vrmişdir. yir vә şәri yırmqd n kömәk tmәkdәn ötrü nlr pyğәmbәrlәr göndәrmişdir. nlr insnlr sәdәt vә yir yllrını göstәrib, pisliklәrdәn çәkindirirlәr. Bütün bunlr yrli-yrindә slh vә sırf yirdir. Blәliklә, әgәr insn yir ylunu qrşıy mәqsәd qyrs, mükft lyiqdir. llh-tәl qiymәtin günündә Öz әdlәti üzrә yşı әmәl shibinә mükft, günhkrlr isә öz günhın uyğun cәz vrәcәkdir. Bütün bunlr yni әdlәt lub zәrrә qәdәr dә ls zülm syılmır. Qurn buyurur:

 

Biz qiymәt günü üçün әdlәt tәrәzisi qurrıq. Hç kәsә әsl hqsızlıq dilmәz.

 

riflәrin sözlәrindә şidirik ki, llh-tәl buyurur:

 

Mәn, әgәr zlimdәn intiqm lmsm, zlimәm.

 

Blә ln hld, y insn! y müsәlmn! y ilk yrnış vә qiymәtә innn! y mükft vә әzb lcğın innn! Öz vәzifәni bil!

  
Pyğәmbәrlik 

Kçmiş bәhslәrdәn ydın ldu ki, insn fitrәt vә tәbiәtindә llhı trır vә n yın lmq әzmindәdir. n görә dә özünә hqq ylu göstәrәnә htiyc duyur. Bşq tәrәfdәn, llh-tәl insnın tәbiәtindә mütәlif myillәr, hәtt, bir-birinә zidd istәklәr qәrr vrmişdir. Әgәr insnın myillәrinin mötәdil şәklә düşmәsi üçün yl göstәrәn lms vә insnlr öz bşın burıls, tәbii ki, özünü vә cәmiyyәti fәsd çәkәcәkdir. n görә dә llhın rәhmәti tәlәb dir ki, nlr dğru ylu göstәrmәkdәn ötrü yl göstәrәnlәr göndәrsin. Hç dә rәv dyil ki, mhribn llh bәşәrin mddi vә mәnәvi htiyclrını bilә-bilә, sәdәt vә şbәtlik ylunu tnıyn hld insnı özbşın qysun. Bun görә dә llh-tәl insnın özündәn nlr yl göstәrәnlәr tәyin dir. Pyğәmbәrlәr İlhi göstәrişlәri sәlhiyyәtlәri ln hld insnlr çtdırır. Blәliklә dә, nlr llhl insnlr rsınd vsitә lub, hәqiqәt vә hökmlәri ndn lıb insnlr çtdırır. Hәmin mәqsәdlә rәvyәtlәrә әssәn, llh-tәl dünynın әvvәlindәn insnlr yüz iyirmi dörd min pyğәmbәr göndәrmişdir. nlrdn bş nәfәri, ulul-әzm ünvnı ilә tәzә şәriәt shibi lmuşlr.

 

1. Hәzrәti Nuh (әlyhisslm)

 

2. Hәzrәti İbrhim (әlyhisslm)

 

3. Hәzrәti Mus (әlyhisslm)

 

4. Hәzrәti İs (әlyhisslm)

 

5. Hәzrәti Mәhәmmәd (s)

 

Biz nlrın hmısını qәbul dib, htirm göstәririk. nlrı hәr bir günh, әt vә sәhvdәn pk bilirik.

 

Hәzrәti Mәhәmmәd ibn bdullh (s) pyğәmbәrlәrin snuncusu lub, dinlәrin tmmlyıcısıdır. Özündәn әvvәlki pyğәmbәrlәrin gәtirdiklәri dinlәri qәbul dir. Bşq tәrәfdәn әn kmil vә tm qnunlr gәtirmişdir. Hәmin sәbәbә biz öz vәzifәlәrimizi hәzrәtdәn lır vә n uyğun әmәl dirik.

  
İslm Pyğәmbәrinin (s) qıs hәytı 

Hәzrәt Mәhәmmәd (s), qüryş qәbilәsindәn lub, Hşimi nәslindәndir. tsı bdullh Әbdül Mütәllibin ğlu vә Hşimin nәvәsidir. nsı minә tun, bәni Zöhrә qәbilәsindәn ln Vәhәbin qızıdır. d qüryş qәbilәsindәndir.

 

bdullh vlәndikdәn snr Şm ölkәsinә sәfәrә çıır. Qyıdrkәn Mәdinәdә vәft dir vә rd dәfn lunur. İslm Pyğәmbәri (s) tsı bdullhın vәftındn bir nçә y snr 571-ci ildә Mәkkәdә dünyy göz çıb lәmi işıqlndırır. Dğulduqdn snr Mәkkә böyüklәrinin dәtinә әssәn, n süd vrmәkdәn ötrü bәni Sәd qәbilәsindәn ln Hәlimә Sәdiyyәyә tpşırırlr. Dörd il Hәlimәnin ynınd qlır. ndn snr nsı nu lıb qhum-әqrәbsı ilә görüşdürmәkdәn ötrü Mәdinәyә prır. Mәdinәdәn qyıdrkәn nsı yld vәft dir. Mәdinә ilә Mәkkә rsınd ln Әbv dlı mәntәqәdә dәfn lunur. ndn snr cәddi Әbdül Mütәllibin, dh snr Әmirәl-möminin Әli (әlyhisslmın) tsı Әbu Tlibin himyәsindә qlır. İyirmi bş yşınd qır yşlı әdicә ilә ilә hәytı qurur. Qır yşınd ikәn llh-tәl tәrәfindәn pyğәmbәrliyә sçilir. İnsn vә cinnlәrin qüdrәti nu gәtirmәyә çtmyn Qurni-kәrim n vәhy lunur. llh-tәl nu pyğәmbәrlәrin snuncusu dlndırır vә әn gözәl nümunәvi insn kimi tnıtdırır. Hәzrәtin dünydkı ömrü 63 il çәkir. Bu mübrәk hәytı üç qismә bölmәk lr:

 

1. Ömrünün әvvәlindәn pyğәmbәrliyә sçilәn günәdәk 40 il.

 

2. Pyğәmbәrliyin әvvәlindәn Mәdinәyә hicrәt dәnәdәk. 13il.

 

3. Hicrәtdәn vәftın qәdәr. 10 il.

 

Mәşhur nәzәriyyә budur ki, İslm Pyğәmbәri (s) hicrәtin 11-ci ilindә Mәdinәdә İlhi rәhmәtә qvuşur. llhın slm vә rәhmәti n lsun!

  
Pyğәmbәri tnımq yllrı 

Ümumiyyәtlә pyğәmbәrik üç yll isbt lunur:

 

Pyğәmbәrlik iddisı lsun.

 

Pyğәmbәrliyә lәyqәti lsun.

 

Möcüzәsi lsun.

  
Birinci: Pyğәmbәrlik iddisı 

Hç kәsә gizli dyil ki, İslm Pyğәmbәri (s) 611-ci ildә, şirk, bütpәrәstlik, tәşpәrәstlik vә sirә.. dünynı tutrkәn Mәkkәdә pyğәmbәrlik iddisı dir vә ömrünün snun qәdәr İslm dininә dәvәt dir. Bir çlrı bu dini qәbul dib, İslm dininә gәlirlәr.

  
İkinci: Pyğәmbәrliyә lәyqәti lmq 

Pyğәmbәrlik iddisı dәn şәs, bәyәnilmiş vәsflәrә, kml sifәtlәrinә mlik lub, ümmәt içindә әn fәzilәtlilәrindәn lmlı, bütün çirkin işlәr vә pis әmәllәrdәn uzq gәzmәlidir. Bütün bunlr İslm pyğәmbәri (s) brәsindә dәfәlәrlә mütәlif yllrl sübut ytmişdir. Pyğәmbәrin (s) dstu vә düşmәni nun әn yşı bәyәnilmiş sifәtlәrindәn әbәr vrmiş, hәmçinin, nu pyğәmbәrliyә mn ln çirkin әmәllәr vә әlqdn pk bilmişlәr.

 

ülsә, bәyәnilmiş vәsflәri, әdәb-әrknı, hәmçinin, bәşәriyyәt lәmindә bş vrmiş dәyişikliklәr, üsusilә, Hicz vә Әrәbistn yrmdsındkı yniliklәri vücud gәtirdi. Tövhid, llhın vәsflәri, әhkm, hll-hrm, mizәlәr-nәsihәtlәr vә sir shәdәki fәliyyәti hәddәn rtıqdır. Bütün bu vәsflәrin hәr birisi nun pyğәmbәrliyә lyiq lduğunu tәsdiqlәyir. Bu mәsәlәdә insflı şәsin hç bir şәkk-şübhәsi lmmlıdır.

  
Üçüncü: Möcüzә gәtirmәk 

Möcüzәni bş işdә ülsә tmәk lr:

 

Әlqi möcüzә;

 

lmi möcüzә;

 

Әmәli möcüzә;

 

Mәnәvi möcüzә;

 

Vücudun tәsiri.

 

İslm pyğәmbәri (s) bütün bu bş üsusiyyәtә kmil şәkildә mlik idi.

  
Birinci: Әlqi möcüzә 

İslm pyğәmbәri (s) cvn vtlrındn sәdqәtli vә әmnәtdr bir şәs kimi mәşhur lmuş, sәbirli, kәrmәtli vә bğışlyn insn simsınd vәsf lunmuşdur. Tәvzökrlıqd misli y idi, ş siyyәtlikdә bәrbәri tpılmzdı. Qurn buyurur:

 

Hәqiqәtәn, Sәn böyük bir әlq shibisәn.

 

Bğışlmq vә güzәştә gtmәkdә tәk idi. İnsnlrın әziyyәt vә isthzsı müqbilindә buyururdu:

 

İlhi! Mәnim ümmәtimi Özün bğışl! Dğurdn d nlr ndndırlr!

 

Hәmişә möminlәrә qrşı rәhimli, bğışlyn vә mhribn di. Gülәrüzlülüyü vә şsiyyәtliliyini hç vt dstlrındn әsirgәmәzdi. Vtşırı nlrı ylyır vә yirhlr hәmişә öz ynınd yr vrәrdi. nun nәzәrindә әn üstün şәs müsәlmnlrın yrini istәyәn idi. Әn әzizi kәslәr idilәr ki, әhliyә kömәk vә hsn tmәkdә öndә gdirdilәr. Mәclislәrdә ylnız, llhın dını çәkmәklә turub-dururdu. Ç vt üzü qiblәyә әylәşәr, üsusi yrdә turmzdı. Müsәlmnlrl lә rәftr dirdi ki, snki әhlinin әn hörmәtlisi ilәdir. Ç dnışmzdı, btil söz şitmәyincә hç kәsin sözünü kәsmәzdi. Hç kәsi mәzәmmәt tmәz, әhlinin zәif cәhәtlәrini üzlәrinә vurmzdı. siyyәti hmının siyyәtindәn üstün idi. Әrәblәrin vә qәriblәrin pis әmәllәrinә sәbr dirdi. Yrdә әylәşәr, fәqir vә miskinlәrlә turub-durrdı. nlrl ymәk yyәr, ymәk vә gyinmәkdә әhlidәn üstün lmzdı. Hәr kәslә qrşılşs slm vrәr vә ilk görüşәn şәs lrdı. Hç kәsin nun müqbilindә yq üstә durmsın iczә vrmәzdi. lm, әlq vә hörmәt shiblәrinin tirini gözlәyirdi. Hmıdn hikmәtli, bilikli, sәbirli, dil , şücәtli vә mhribn idi. Qclr hörmәt, uşqlr mhribnçılıq vә qәriblәrin hlın riyәt dәrdi. Nә qәdәr imknı vrdıs tәk ymәk ymәzdi. Vәft dәrkәn dirhәm vә dinr irs qymdı. Hәzrәtin şücti qәdәr idi ki , Hәzrәt Әli (әlyhәssәlm) buyurur:

 

Hәr zmn döyüş şiddәtlәnsәydi pyğәmbәrә pәnh prrdıq!

 

Әfv vә bәşişi qәdәr ç idi ki, Mәkkә fәth lunrkәn Kәbә vinin qpısındn tutub Mәkkә әhlinә itb dәrәk buyurdu:

 

İndi öz hlınız nә dyirsiniz? Nә fikirlәşirsiniz?

 

Ddilәr: Yşı söz gözlәyir vә yir işә gümnımız vr! Kәrmәtli qrdş vә kәrmәtli qrdş ğlu bizә qüdrәt tpıb, hәr nә istәyirsәn dә bilәrsәn!

 

İslm pyğәmbәri (s) bu sözlәri şitcәk qәlbi riqqәtә gәldi, gözlәrindәn yş mğ bşldı. Mәkkә әhli dә nu görüb ğlşmğ bşldılr. vt Hәzrәt buyurdu:

 

Mәn şyi dyirәm ki, yusif qrdşım dmişdi:

 

Bu gün sizә tdiklәrinizә görә hç bir mәzәmmәt ydur. llh sizi bğışlsın!

 

Blәliklә, nlrın cinyәtlәrini bğışlyıb, cәzlrını vrmir. Snr buyurdu:

 

Gdin ki, siz zd lunmuşlrsınız!

  
İkinci: lmi möcüzә 

lmi möcüzәni mütәlif kitblr mürciәt tmәklә Hәzrәtin sözlәrindә, kәlmәlәrindә, ütbәlәrindә vә nәsihәtlәrindә ydınc görmәk lr.

  
Üçüncü: Әmәli möcüzә 

Qyd tmәk lzımdır ki, Pyğәmbәrin (s) dğulduğu ilk gündәn vәftın qәdәr әmәllәri vә rәftrı özü bir möcüzә idi.

 

hәzrәtin yşdığı mühit, Hicz әhli, nlrın ruhiyyәlәri, üsusilә dövrün әhlisi brәsindә zcıq fikirlәşmәklә nun bütün әmәllәrinin möcüzә lduğu şkr lunr.

 

Bәli! Tiknlr şәhәrindә gül bitir. Nәinki nlrın iyini özünә çәkmir, hәtt, nlrın hmısını dәyişdirir.

 

nlrın mühit vә yşyışın tb lmmql bәrbәr, bşqlrının hәyt vә mühitini özünә tb tdirir.

 

İyirmi üç il әrzindә bütün çәtinliklәrә vә mnәlәrә bmyrq dörd böyük vә әss iş yrinә ytirir. Bu işin hәr birisinin yrinә ytirilmәsindәn ötrü illәrlә vt lzım idi. dörd iş bunlrdır:

 

1. Öz dövründә yyılmış dinlәrin әksinә lrq, tәzә, İlhi dinin әssını qydu vә insnlrı öz dininә inndırdı. Blә ki, bu gün dә nun ruhni nüfuzu yüz milynlrl tәrәfdrını әhtә dir. İnsnlrı zhirdә itәtә gәtirmәk sndır, mm qydsiz-şәrtsiz nlrın qәlblәrini әlә lmq vә rm tmәk, sәmimi qәlblә itәtkr tmәk hç dә sn iş dyil. Hәtt lә insnlr ki, chil vә tәәssübkş lsunlr!

 

2. Bir-biri ilә düşmәn ln vә hәmişә döyüşmәkdә lub bir-birinin qnını içәn mütәlif qәbilәlәrdәn vhid ümmәt vücud gәtirib nlrın rsınd, qrdşlıq, bәrbәrlik, zdlıq vә hәqiqi mәnd birlik әmәlә gәtirir. İllәrdәn snr mütәlif millәtlәrdәn Mәhәmmәd (s) ümmәti dlı bir ümmәt tәşkil dir. lә bir ümmәt ki, bu gün dә qlmqddır vә gtdikcә rtır.

 

3. Hәr biri öz-özünә rәis ln, tәkәbbürә dәt tmiş vә әvvәldәn mәrkәzi hökumәti vә qüdrәti lmyn mütәlif qәbilәlәrin rsındn lә bir dövlәt tәşkil dir ki, tmmilә zdlıq vә müstәqillik әssınd lur. Qüdrәt vә nüfuz cәhәtdәn lә sәviyyәyә gәlib çıır ki, bir әsrdәn snr dünyd ygnә dövlәt vә mütlәq hökumәt lur.

 

Hәzrәt özü bir günün içindә öz zәmnәsinin pdşhlrın ltı mәktub yzıb hmısını İslm dininә dәvәt dir. lә pdşhlr ki, özlәrini әn qüdrәtli snır vә әrәblәri hç hsb dәrdilәr. Blә ki, Hәzrәtin mәktubu İrn şhının әlinә çtır, Hәzrәtin dının nun dındn әvvәl yzıldığını gördükdә dәhşәtә gәlir vә mәmurlrın göstәriş vrir ki, Mәdinәyә gdib nu mәnim ynım gәtirin!

 

Bәli! nlr fikirlәşirdilәr ki, әrәblәr kәslәrdir ki, Hәbәşistndn gәlәn kiçik qşun müqbilindә hç bir әks-әmәl göstәrmәdilәr. Mәkkә şәhәrini, öz vlәrini vә vr-dövlәtlәrini qyub dğ pәnh prdılr. mm, indi nlr bş düşmürlәr ki, nlrın İlhi rәhbәri vә sәmvi kitblrı vr. Dh nlr әvvәlki әrәblәr dyillәr.

 

4. İyirmi üç il әrzindә lә qnunlr vә göstәrişlәr tәyin tdi ki, bu gün vә qiymәtә qәdәr insnlrın bütün htiyclrın cvb vrir vә nlr әmәl tmәklә düny vә irәtdә şbәtliyi әlә gәtirmәk lr. Bu qnunlr hç vt köhnәlib gözdәn düşmәyәcәkdir. Ncә ki, mәsum İmm (әlyhәssәlm) buyurur:

 

Mәhәmmәdin hll tdiklәri qiymәtә qәdәr hlldır vә hrm buyurduqlrı qiymәtә qәdәr hrmdır.

 

Bu qnunlr bu gün dә tәrvәtli lub hәmişә lmi mәrkәzlәrdә böyük din limlәri vsitәsi ilә әmәli vәzifәlәr vә dinin şәlәri dı ilә tәhlil lunub әlә gәtirilir.

  
Dördüncü: Mәnәvi tәsir 

Pyğәmbәrin (s) әbәdi möcüzәsi Qurni-kәrimdir. Bu müqәddәs kitb nun möcüzәsinә qәti sәnәddir. Qurn ki, iyirmi üç il әrzindә Pyğәmbәrә (s) nzil lmuş vә vtdn bu günә kimi mütәlif cәmiyyәtlәrin şәsiyyәtlәri mütәlif cәhәtdәn bu kitbı rşdırmışdır. Bu kitb limlәrin tәәccübünә sәbәb lmuş, uzun әsrlәr byu ynilmәz lub öz rjinllığını hifz tmişdir. Hәr cür dәyişiklik vә tәhrifdәn mnd qlmışdır. Yüzlәrlә tәfsir bu kitbın sözlәrinin mәnlrı vә hәqiqәtlәri brәsinә tәrtib lunmuşdur.

 

llh-tәl Özü bu kitbın hifz lunmsın zәmnәt vrmişdir:

 

Şübhәsiz ki, Qurnı Biz nzil tdik vә sözsüz ki, Biz dә nu hәr cür tәhrif vә tәbdil dәn; rtırıb-әskiltmәdәn qruyub slycğıq.

  
Bşinci: Vücudun tәsiri 

İslm Pyğәmbәrinin (s) möcüzәlәrindәn biri dә nun pk nәsli vә mәsum Әhli-bytidir (әlyhәssәlm). Yәni, tәkcә pyğәmbәrlik mәqmıdır ki, bәşәr cәmiyyәtinә cür pk qız, Hәzrәt Ftimә (sәlmullhi әlyh) vә mәsum İmmlrı (әlyhәssәlm) bәş tmişdir. İnsflı şәs, Әhli-byt (әlyhәssәlm)-ın yşyış, lm, dnışıq vә әmәllәrinә bnd istәr-istәmәz iqrr dәr ki, nlrın hәr birisi Qurn kimi möcüzәdir. nlr d müstәqil möcüzә vә dәlil kimi islm Pyğәmbәrinin (s) pyğәmbәrliyinә dәlildir. Blә ki, әgәr bizim әlimizdә hәzrәtin pyğәmbәrliyinә hç bir dәlil lmsydı blә, Әhli-bytin müqәddәs vücudu bizә kifyәt dәrdi vә höccәt tmm lrdı.

  
İmmәt 

Әhli-byt (әlyhәssәlm) mәktәbinin tәrәfdrlrının әqidә әsslrındn biri dә immәt mәsәlәsidir.

 

Pyğәmbәrlik bәhsindә mәlum ldu ki, dindә immın vücudu pyğәmbәrin vücudu kimidir vә pyğәmbәr llh tәrәfindәn tәyin lunduğu kimi imm d pyğәmbәrin cnişini, dinin qruyucusu vә bәyn dәni lduğun görә llh tәrәfindәn tәyin lunmlıdır. Müsәlmnlrın işlәri, hqqı vә qüdrәti dyil ki, pyğәmbәrdәn ötrü cnişin tәyin tsinlәr. İnsnlrın qüdrәtindәn ricdir ki, ilhi hökmlәri vә pyğәmbәrin şәriәtini bәyn tmәkdәn ötrü özlәri әlifә sçsinlәr. Bu mәsәlәnin dәlillәri hәddәn rtıqdır. nlrdn bәzilәrinә işrә dirik:

 

Birinci: İşrә lunduğu kimi immәt mәrtәbәsi pyğәmbәrlik mәqmı kimi lub nun rdınc gәlir. Blәliklә, pyğәmbәrin göndәrilmәsinә nә cür dәlil gәtirmişdiksә, immın tәyin lunmsın d dәllәt dir. ülsә, immәt dә hәmin dәlillәrlә sübut lunur.

 

İkinci: Hmıy ydındır ki, dinin, Qurnın, ümmәtin mәslәhәtlәrini hәr cür fәsddn qrumqdn ötrü immın vücudu lzımdır. Blәliklә, ilhi rәhmәt vә lütfә әssәn, llh bu immı tәyin tmәk lzımdır. Çünki, immın tәyin lunmmsı, dinin mәslәhәtlәrinin rdn gtmәsindәn әlvә cәmiyyәtdә fәsd bş vrib, İslm pyğәmbәrinin (s) zәhmәtlәri hәdәr lub, din, şәriәt vә Qurnın unudulcğın sәbәb lr. Bu d әssәn, hәdәfin ziddinәdir. llhdn ötrü isә hәdәfin ziddi rәv dyil vә qyri-mümkündür.

 

Üçüncü: İmmәtin dәlillәrindә qyd lunduğu kimi imm, mәsum, insni fәzilәtlәrә mlik, bütün çirkinliklәrdәn pk, ümmәtin htiycı lduğu bütün mәsәlәdә lim vә şübhәlәrә cvb vrmәyә qdir lmlıdır. Nәhyәt, imm hәr cәhәtdәn kmil lmlıdır. Bütün bu işlәr btini mәsәlә lub, ylnız, llhın btindәn әbәrdr lduğunu nәzәrә lsq, ndn bşq hç kәsin immı tәyin tmәyә qüdrәti ydur. Qurn buyurur:

 

llh pyğәmbәrliyi hr kimә göndәrәcәyini Özü dh yşı bilir.

 

İnsnlrın blә bir işi tәyin tmәyә qüdrәtlәri lmdığı kimi dәlәt tmәyә dә hqlrı ydur.

 

llh-tәl buyurur:

 

Rәbbin istәdiyini yrdr vә istәdiyini sçәr. nlrın bәndәlәrin tmәyә hç bir itiyrı ydur!

 

Blәliklә, pyğәmbәrin cnişininin tәyini ylnız llhın itiyrınddır vә insnlrın öhdәsindәn ricdir.

 

Hәmin әss görә, biz Әhli-byt rdıcıllrı innırıq ki, İslm pyğәmbәri (s) özündәn snr immәtçiliyә vә rәhbәrliyә n iki Mәsum (әlyhәssәlm) tәyin tmişdir. İslm Pyğәmbәri (s) hәlә öz dövründә nlrın hmısını dı vә nişnәlәri ilә ümmәtinә tnıtdırmışdır.

  
Birinci imm 

İslm Pyğәmbәri (s) öz dәvәtinin izhr vә insnlrı islm dәvәt tdiyi birinci yığıncğınd özündәn snrkı cnişinini tәyin tdi vә nu әhliyә tnıtdırdı.

 

hәzrәt (s) bsәtin üçüncü ilinә kimi islm gizli şәkildә dәvәt dirdi. Nәhyәt bu yә nzil ldu:

 

Vә әn yın qhumlrını qrut!

 

İslm Pyğәmbәri (s) qır nәfәrә yın qhum-әqrәbsını dәvәt dir. Ymәkdәn snr buyurur:

 

y Әbdül Müttәlibin övldlrı! Әrәblәrin içindә lә bir cvn tnımırm ki, mәnim sizә gәtirdiyim şydәn yşı bir şy öz tyfsın gәtirsin. Mәn sizә düny vә irәt yiri gәtirmişәm. llh mәnә göstәriş vrib ki, sizi bu dinә dәvәt dim. Sizlәrdәn kim bu işdә mәnә kömәk göstәrir, nәhyәtdә mәndәn snr mәnim cnişinim lsun?

 

turnlrın hmısı bu işdәn byun qçırırlr. Ylnız Әli (әlyhәssәlm) hmıdn yşd blc ln hld yğ durub әrz tdi:

 

y llhın pyğәmbәri! Mәn bu yld sәnә yr vә yvәrәm!...

 

Pyğәmbәr (s) әlini Hәzrәt Әlinin (әlyhәssәlm) çiyninә qyub buyurdu:

 

Bu mәnim qrdşım vә sizin rnızd cnişinimdir. nun sözünü şidin vә göstәrişinә itәt din!

 

Cәmiyyәt isthz dib gülәn hld yrindәn qlır vә Әbu Tlibә ddilәr: Sәnә göstәriş vrir ki, ğlunun әmrini şidib n itәt dәsәn!

 

Bu hәdisi sünni limlәrinin çu, cümlәdәn İbni Cәrir, İbni Әbi Htәm, İbni Mәrduviyyә, Әbu Nәim, Byhәqi, Sәlәbi, Tәbәri, İbni Әsir, Әbul-Fәd vә bşqlrı öz kitblrınd nәql tmişlәr.

 

Bu hәdisdәn mәlum lur ki, pyğәmbәrlik vә immәtә dәvәt hәr ikisi birlikdә lmuşdur. Mәlum lur ki, İslm Pyğәmbәri (s) pyğәmbәrliyә diqqәt ytirdiyi kimi immәti dә diqqәt mәrkәzindә slmışdır. Hblә, immәtsiz pyğәmbәrliyi qәbul tmәk İslmın vә İslm Pyğәmbәrinin (s) hәdәfini tәmin tmir.

 

Bu hdisәdәn snr İslm Pyğәmbәri (s) mütәlif münsibәt vә fürsәtlәrdә Hәzrәt Әlinin (ә) immәtini müsәlmnlr әbәr vrmişdir. Bu brәdә yәlәr dә nzil lmuşdur. Nәhyәt hicrәtin nuncu ilindә İslm Pyğәmbәri (s) ziyrәtә gdir, hәcc mәrsimini icr dir. Bu hәcc, Pyğәmbәrin (s) ömrünün snuncu ilinә tәsdüf dir. Bu sәbәbdәn hәmin hәcci, Hәccәtul-vid dlndırırlr. Pyğәmbәrlә (s) bu sәfәrdә ln müsәlmnlrın syı yüz iyirmi min nәfәrә yın lur.

  
Qәdir-um hdisәsinin ülsәsi 

Hәcc mәrsimi qurtrdıqdn snr İslm Pyğәmbәri (s) Mәdinәyә tәrәf üz tutur. Qәdir um dlı yrә çtnd Cәbril-Әmin nzil lub İslm Pyğәmbәrinә (s) bu yrdә dynmsını göstәriş vrir. Pyğәmbәr (s) ynınd lnlr dynmq әmrini vrir. Krvn әhli isti, susuz vә kölgәlәnәcәk lmyn yrdә birdәn dynmq әmrini şitdikdә tәәcüblәnirlәr. Öz-özlәrinә ddilәr: Sözsüz ki, llh tәrәfindәn fәrmn gәlib, bu vt yә nzil lur:

 

Y Pyğәmbәr! Rәbbin tәrәfindәn sәnә ndirilmiş lnı tmmilә insnlr çtdır. Әgәr bunu tmәsәn, llhın rislәtini sәnә hәvlә tdiyi lçilik, pyğәmbәrlik vәzifәsinin yrinә ytirmiş lmzsn. llh sәni insnlrdn qruycq. llh kfir cmtı düz yl yönәltmәz!

 

znçı müsәlmnlrı zöhr nmzın çğırdı. Zöhr nmzındn snr İslm Pyğәmbәri (s) ümmәtini İlhi әbәri şitmәyә dәvәt dir. Dәvә yәhәrlәrindәn mәnbәr düzәlir. Pyğәmbәr (s) mәnbәrә çııb, llh hәmd vә sәn dyәndәn snr buyurdu:

 

Mәn tzliklә sizin rnızdn gdәcәyәm. Mәnim dә mәsuliyyәtim vr sizin dә. ...... İndi bın görәk sizin rnızd qyub gtdiyim iki qiymәtli ydigrl nә dәcәksiniz!

 

Bir nәfәr cәmiyyәtin içindәn sәslәnir: Hnsı iki qiymәtli ydigr? Y Rәsulәllh!

 

Hәzrәt (s) buyurdu:

 

Böyük qiymәtli ydigr llhın kitbıdır. Bir tәrәfi llhın, digәr tәrәfi isә sizin әlinizdәdir. Zәllәtә düşmәmәyinizdәn ötrü ndn әl götürmәyin. mm, ikinci qiymәtli ydigrım Әhli-bytimdir. llh-tәl mәnә әbәr vrmişdir ki, bu iki şy bhiştdә qvuşn qәdәr bir-birindәn yrıln dyil. Bu iki şydәn qbğ düşmәyin, ys hәlk lrsınız. rd d qlmyın ki, ynә hәlk lrsınız.

 

Birdәn әhli görür ki, İslm Pyğәmbәri (s) әtrfın göz gәzdirir. Hәzrәt Әlini (ә) görcәk әyilib әlindәn tutub qldırır. Blә ki, hәr iki qltuğunun ltı görünür. Hmı nu görüb tnıyır. Bu hld İslm Pyğәmbәri (s) uc sәslә buyurur:

 

kimdir ki, müsәlmnlrın ynınd özlәrindәn dә üstündür?

 

Ddilәr: llh vә nun pyğәmbәri (s) üstündür!

 

Pyğәmbәr (s) buyurdu:

 

llh mәnim mövlm vә rәhbәrimdir. Mәn dә möminlәrin rәhbәri vә mövlsıym. Snr buyurur: Hәr kәs ki, mәn nun mövl vә rәhbәriyәm, Әli dә nun mövl vә rәhbәridir!

 

Bu sözlәri üç-dörd dәfә tәkrrlyır. Snr buyurur:

 

İlhi! nun dstlrını dst tut! Düşmәnini düşmәn bil. Hәr kәs nu svsә Sәn dә nu sv. Hәr kәs nu düşmәn tuts Sәn dә nu düşmәn tut. Dstlrın kömәk t. kәslәr ki, n kömәk tmәzlәr, sәn dә nlr kömәk tmә. Hәmişә hqqı nunl t vә nu hç vt hqdn yırm!

 

Hәzrәtin übtәsi (biz nun qıssını әrz tdik) sn ytdi. Bu vt şğıdkı yә nzil ldu:

 

Bu gün dininizi tmmlyıb mükәmmәl tdim. Sizә ln nmәtimi bş çtdırdım vә bir din kimi sizin üçün İslmı bәyәnib sçdim.

 

Bu vt sәk-küy әtrfı bürüyür. Hәzrәt Әmirәl-möminin Әliyә (ә) tәbrik dyirdilәr. Әbu Bәkr vә Ömәr dә әhlinin gözü önündә Әmirәl-möminin Әliyә (ә) itb dәrәk ddilәr:

 

Mübrәk lsun! Mübrәk lsun! y Әbu Tlibin ğlu! Sәn, mәnim vә bütün imnlı kişi vә qdınlrın rәhbәri vә mövlsı ldun!

 

Hәmçinin, İslm Pyğәmbәri (s) ütbәsindәn snr Hәsn ibni Sbit dlı şir iczә lıb Hәzrәtә şr dә ddi.

 

Qәdir um hdisәsinin qıs mәzmunu bu idi. Şiә limlәrindәn әlvә, sünnü limlәrinin әksәriyyәti bu hdisәni öz kitblrınd nәql tmişlәr. Nümunә üçün nlrdn bir dәstәsinin dını qyd dirik:

 

Hfiz Әbu Sәid Sәcistni, Әbu Nәim İsfhni, Әbul Hәsәn Vhidi Nişburi, İbni Әskir Şfi, Fәr Rzi, Hәmviyni, İbni Sәbbğ Mliki, Cәllәddin Süyuti, lusi, Qunduzi, Bәdrәddin Hәnәfi, Şy Mәhәmmәd Әbdәh Misri vә bir çlrı....

 

Qyd tmәk lzımdır ki, bütün bu sünni limlәri Qәdir um hdisәsini nәql tmәlәrinә bmyrq, y qrudn, y mühit vә mövqlәrinә görә y d tәәssübkşlik üzündәn hdisәni mütәlif yrә yzub ç әhәmiyyәtli nәzәrә lmmışlr.

 

llh nlrı öz istәdiklәri vә biz dә öz istәdiyimiz kimsәlәrlә mәhşur lәsin! İnşllh!

 

Bununl blә, әgәr Qәdir um hdisәsini görmәmәzliyә vurslr d İslm Pyğәmbәrinin (s) ilk şkr dәvәti zmnı ddiyi sözlәr, iki qiymәtli ydigr hәdisi, hәmçinin, bşq hәdislәr ki, Әmirәlmöminin Әli (әlyhәssәlm) vә bşq mәsumlrın (әlyhәssәlm) immәtlәri brәsindә, әhli-sünnәt limlәrinin söylәdiklәri hәdislәr bu mәsәlәni sübut ytirir. Bu hәdislәr qәdәrdir ki, hç bir qçmq ylu lmmql ynşı, nlr göz yummq d lmz. Qurn buyurur:

 

llh lcq işi yrinә ytirmәk üçün blә tdi ki, hәlk ln şkr bir dәlillә hәlk lsun, sğ qln d şkr bir dәlillә sğ qlsın.

 

Yrdә qln n bir mәsum İmmlrın (әlyhәssәlm) mübrәk dlrı tәrtiblә bunlrdır:

 

Әlidәn (ә) snr:

 

2-ci hәzrәt imm Hәsәn Müctәb (ә). Hicrәtin 3-cü ilindә dğulmuş vә 5-ci ilindә şәhdәt mәqmın çtmışdır. Dәfn lunduğu yr Mәdinә, Bәqi qәbristnlığı.

 

3-cü hәzrәt imm Hüsyn ibni Әli (әlyhәssәlm). Lәqәbi Syyidüşşühәd. Hicrәtin 4-cü ilindә dğulub, 61-ci ilindә Kәrbәld şәhdәtә çtıb.

 

4-cü hәzrәt imm Әli ibni Hüsyn (әlyhәssәlm). Lәqәbi Zynülbidin. Hicrәtin 38-ci ilindә dğulub, 94-cü ilindә vәft tmişdir. Dәfn lunduğu yr: Mәdinә, Bәqi qәbristnlığı.

 

5-ci hәzrәt imm Mәhәmmәd ibni Әli (әlyhәssәlm). Lәqәbi Bqirül-ulum. Hicrәtin 57-ci ilindә dğulub, 114-cü ilindә vәft tmişdir. Dәfn lunduğu yr Mәdinә, Bәqi qәbiristnlığı.

 

6-cı hәzrәt imm Cәfәr ibni Mәhәmmәd (әlyhәssәlm). Lәqәbi Sdiq. Hicrәtin 83-cü ilindә dğulub, 148-ci ilindә vәft tmişdir. Dәfn lunduğu yr: Mәdinә, Bәqi qәbristnlığı.

 

7-ci hәzrәt imm Mus ibni Cәfәr (әlyhәssәlm). Lәqәbi Kzim. Hicrәtin 128-ci ilindә dğulub, 183-cü ilindә şәhdәt mәqmın çtmışdır.

 

8-ci hәzrәt imm Әli ibni Mus (әlyhәssәlm). Lәqәbi Riz. Hicrәtin 148-ci ilindә dğulub, 203-cü ilindә şәhdәt mәqmın çtmışdır.

 

9-cu hәzrәt imm Mәhәmmәd ibni Әli (әlyhәssәlm). Lәqәbi Cvd. Hicrәtin 195-ci ilindә dğulub, 220-ci ilindә şәhdәt mәqmın çtmışdır.

 

10-cu hәzrәt imm Әli ibn Mәhәmmәd (әlyhәssәlm). Lәqәbi Hdi. Hicrәtin 212-ci ilindә dğulub, 254-ci ilindә şәhdәt mәqmın çtmışdır.

 

11-ci hәzrәt imm Hәsәn ibni Әli (әlyhәssәlm). Lәqәbi Әsgәri. Hicrәtin 232-ci ilindә dğulub, 260-cı ilindә vәft tmişdir.

 

12-ci hәzrәt imm Höccәt ibni Hәsәn Әlmәhdi (ә.c) Hicrәtin 255-ci ilindә dğulub. Hl-hzırd sğdır. Gözlәrә görünmür. Günlәrin birindә llhın әmri ilә zühur dib bütün dünynı әdlәt nurun qәrq dәcәkdir. Dünyd әdlәtli hökumәt qurcq. (llh zühurunu tzlәşdirsin!)

 

Hәmçinin, qyd tmәk lzımdır ki, biz şiәlәr innırıq ki, İslm Pyğәmbәrinin (s) әziz qızı, Әmirәlmöminin Әli (әlyhәssәlm)-ın zövcәsi, immlrın nsı Hәzrәt Ftimә (slmullhi әlyh) immәt vә vilyәtdә böyük rl ynmışdır. Hәr iki dünyd qdınlrın bşçısı Hәzrәt Ftimә (slmullhi әlyh) bütün zmnlrd bütün insnlrın әn böyük nümunәsidir. Mәsumlrdn biri lduğun görә nun sözü, әmәli vә susmğı bizim üçün dәlildir. nun rzılığı llh vә Pyğәmbәrin (s) rzılığı, qәzәb vә әziyyәti isә llh vә Pyğәmbәrin (s) qәzәb vә әziyyәtidir. dlrını çәkdiyimiz bu şәslәr islm Pyğәmbәrinin (s) itrәti vә Әhli-byti dlnır. nlrın hmısı Pyğәmbәrin (s) sifәtlәrinә mlikdir. İslm Pyğәmbәri (s) vә hәzrәt Әli (ә) dәfәlәrlә nlrı tpşırmış, Qurnl birlikdә qәrr vrib әhliyә itb dәrәk buyurur:

 

Mәn sizin rnızd iki qiymәtli ydigr qyub gdirәm: llhın kitbı vә әhli-bytim. Nә qәdәr ki, bu iki şydәn ypışmısınız zәllәtә düşmәzsiniz.

 

llh-tәl nlrın öhdәsinә iki ğır mәsuliyyәt qymuşdur:

 

Birinci: İnsnlr rәhbәrlik, dğru yl göstәrmәk, llh tәrәfindәn ln ilhmlr, İslm Pyğәmbәrinin (s) qnunu vә Qurnın mәtni vsitәsi ilә insnlrı mrif, әlq, düny vә din qnunlrı ilә tnış tmәk.

 

İkinci: Siysi rәhbәr, cәmiyyәtin idrәsi vә bütün zәminәlәrdә İslm hökumәtinin hökmlәrini vә qnunlrını dәqiq icr tmәk.

  
Hәzrәt Mәhdi (ә.c) brәsindә rәvyәtlәrin mәcmuәsi 

Münsib lrdı ki, şiә vә sünni limlәrinin vsitәsi ilә Hәzrәt Mәhdi (ә.c) brәsindә nәql lunn rәvyәtlәrin sttisksın diqqәt dәk:

 

1. İmmlrın n iki nәfәr lub әvvәli Әli (әlyhәssәlm) vә ırıncısı Mәhdi (ә.c) lduğunu bәyn dәn rәvyәtlәr: 91 hәdis.

 

2. Hәzrәt Mәhdinin (ә.c) Pyğәmbәrin (s) nәslindәn lmsı: 389 hәdis.

 

3. Hәzrәt Mәhdi (ә.c) Әli (әlyhәssәlm) nәslindәndir: 214 hәdis.

 

4. Hәzrәt Mәhdi (ә.c) Ftimyi-Zәhrnın (s) övldlrındndır: 192 hәdis.

 

5. İmm Hüsynin (әlyhәssәlm) dqquzuncu övldındndır: 148 hәdis.

 

6. İmm Sәccdın (әlyhәssәlm) nәslindәndir: 185 hәdis.

 

7. İmm Hәsәn Әsgәrin (әlyhәssәlm) ğludur: 188 hәdis.

 

8. Snuncu vә n ikinci immdır: 136 hәdis.

 

9. Dünyy gәlmişdir: 214 hәdis.

 

10. Uzun zmn qybdә lcq: 916 hәdis.

 

11. Zühur dәcәk: 657 hәdis.

 

12. Mәhdi (ә.c) dünynı әdlәtlә dldurcq. 123 hәdis.

 

13. İslm dini nun әli ilә dünyy yyılcq: 48 hәdis.

 

Bütün bunlrın cәmisi: 2953 hәdisdir.

  
Mәd (qiymәt)  

Bütün İlhi dinlәrin vә sәmvi kitblrın qәbul tdiyi әqidә әsslrındn biri dә ruhun bәdәnә qyıtmsı vә irәt lәmidir. Bu mәnd ki, insnın hәytı ölümlә sn ytmir, bәlkә bu dünydn bşq bir düny vr ki, insnlr rd yir vә şәr әmәllәrinin mükftını vә cәzsını lcqlr.

 

llh-tәl Qurnd buyurur:

 

gün insnlr әmәllәrinin özlәrinә göstәrilmәsi üçün qәbirlәrindәn mәhşәrә dәstә-dәstә çıcqlr! Kim dünyd zәrrә qәdәr yşı iş görmüşdürsә nun yirini görәcәkdir. Kim zәrrә qәdәr pis iş görmüşdürsә nun zәrәrini görәcәkdir.

 

Bәli! İnsnın tüğyndici nәfsini şәrdәn vә bşqlrının hüququn tәvcüzdәn qruyn bir şy vrs qiymәtә tiqddır. Bәşәri şәhvәt btqlığındn, fhişәlikdәn vә pis işlәrdәn çәkindirәn ylnız, hsb-kitb gününü qәbul tmәkdir. Bәşәrin әmәllәrini gizlin vә şkrd nәzrәtdә slyn plis, qiymәt vә cәz gününә tiqddır. Qurni-kәrimdә hәr yrdә imn vә möminlәrin vәzifәsindәn bәhs lunur. İmnın әss kökünü iki şy üstündә (Yrdn vә qiymәtә tiqdd) möhkәmlәndiyini qyd dir. Bu işdә tәlәb lunn mәsәlә isә tәqvlı lub slh әmәllәr yrinә ytirmәkdir.

 

Qiymәtә tiqdın müqәddimәsi, yrdn tiqdlı lmqdır. Hәr kim Yrdn iqrr dirsә, qiymәtin tәsdiqi sözsüzdür. Bu әssl, bütün İlhi dinlәr vә hәr hnsı bir pyğәmbәrdәn tәrәfdrlıq dәnlәr qiymәti qәbul dirlәr.

 

Ümumiyyәtlә, Qurn vә rәvyәtlәrdәn әlә gәlәn әqli vә nәqli dәlillәr göstәrir ki, qiymәt zәruridir. Hәr kәs llhı qәbul dirsә, qiymәti, yәni, ynidәn dirilib hsb-kitb, svb vә әzb, bhişt vә cәhәnnәmin lcğını d qәbul dir. Qyd tdiyimiz kimi yә vә rәvyәtlәr, llh imn gәtirmәyi qiymәtin müqәddimәsi bilirlәr. Yrdn vә qiymәtә tiqd birlikdә lub bir kök üstündә möhkәmlәnmişdir.

 

Blәliklә, dәlillәr ki, bizi dinin dörd әsslrını qәbul tmәyә vdr dir, qәti şәkildә qiymәtin dә qәbul dilmәsinә әss vrir. Hәmin dәlillәrә әssәn, qiymәti dә qәbul dib nu llhın yni hikmәt vә әdlәti bilirik.

 

Bur kimi bizim dini tiqdımızın ülsәsi idi. nlrl gniş şәkildә tnış lmqdn ötrü, hәmçinin, bşq dini mriflәri bilmәkdәn ötrü gniş şәkildә yzılmış izhlı kitblr mürciәt dә bilәrsiniz. Hәzrәt Әli (әlyhәssәlm) buyurur:

 

Dinin әvvәli nu tnımqdır. Mәrifәtin kmlı llhın ztını tәdsiq tmәkdir. İlhinin tәsdiqinin kmlı nun ygnәliyinә şәhdәt vrmәkdir. llhın ygnәliyinә şәhdәt vrmәyin kmlı ilsdır.

 

İlhi! Özünü mәnә tnıtdır. Hәqiqәtәn, әgәr Özünü mәnә tnıtdırmsn Rәsulunu tnıy bilmәrәm. İlhi! Öz Rәsulunu mәnә tnıtdır. Hәqiqәtәn, әgәr Öz Rәsulunu mәnә tnıtdırmsn höccәtini tnıy bilmәrәm. İlhi! Öz höccәtini mәnә tnıtdır. Әgәr höccәtini mәnә tnıtdırmsn dinimdә zrm!

 

İlhi! Mәhәmmәd (s) vә Әhli-byt (ә) tirinә bizim işlәrimizin qibәtini yir lә! nlrın hmısın slm vә slvt göndәr! Düşmәnlәrinә isә qiymәtә qәdәr lәnәt t! min!

 

بِسمِ الله الرحمن الرَحِيمِ

 

اَلحَمدُ للهِ رَبِّ العالَمِينَ وَالصَّلَوةُ وَالسَّلاَمُ عَلَى سَيِّدِنَا وَنَبِيِّنَا أَبِى القاسِمِ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطاهِرِينَ وَلَعنَةُ اللهِ عَلَى أَعدَائِهِم أَجمَعِينَ إِلَى يَومِ الدِّينِ

 

 

Bu şәrif rislәyә әmәl tmәk, inşllh, müczidir (әmәllәrin düzgün lmsın kifyәtdir).

  
ÖN SÖZ 

Bir işin hәyt kçirilmәsinә, bşq işdәn әl götürülmәsinә dir insnlrın vәzifәlәrini müәyyәnlәşdirәn İslmın әmәli göstәrişlәrinә әhkm dyilir.

 

İnsnın dәcәyi hәr bir işin İslmd özünәmәsus hökmü vrdır. Bizim işlәr müqbilindә vәzifәmizi müәyyәn dәn hökmlәr bş növdür: vcib, hrm, müstәhәb, mәkruh, mubh.

 

Vcib-görülmәsi lzım (ilzmi), tәrk lunmsı isә ilhi әzb sәbәb ln әmәldir (nmz, ruc vә s. kimi).

 

Hrm-tәrk dilmәsi lzım (ilzmi), görülmәsi isә ilhi әzb sәbәb ln әmәldir (yln dnışmq, zülm tmәk vә s. kimi).

 

Müsәtәhәb-görülmәsi yşı, svbı ln, lkin tәrk dilmәsi ilhi әzb sәbәb lmyn әmәldir (slm vrmәk, sәdәqә vә s. kimi).

 

Mәkruh-tәrk dilmәsi yşı vә svblı, lkin görülmәsi ilhi әzb sәbәb lmyn әmәldir (örәyi üfürmәk, qynr örәk ymәk vә s. kimi).

 

Mübh-görülmәsi vә tәrk dilmәsi yni dәrәcәdә ln әmәldir. nun svbı ydur, ilhi әzb d sәbәb lmur.

  
İCTİHD VӘ TӘQLİD 

İnsn dini hökmlәrә iki yll: y ictihd y d tәqlid ylu ilә әmәl dә bilәr. İctihd din hökmlәrini, nun lzımı qynqlrındn, üsusilә bu qynqlrın әn mühümü ln Qurn vә mәsumlrın (әlyhimüsslm) hәdislәrindәn çırmq, istinbt tmәk üçün prıln trışlr, sәylәrә dyilir. Bu istinbt, dini hökmlәrin әz dilmәsinә kömәkçi l bilәcәk bir sır lmlәri öyrәnәndәn snr mümkün l bilәr. Blә bir lmi bcrığ mlik ln insn mücthid dlnır.

 

Tәqlid lüğәtdә bir kәsin rdınc gtmәk mәnsınddır. Burd isә mücthidә tb lmq, yәni öz әmәllәrini nun fәtvsın uyğun şәkildә yrinә ytirmәk mәnsını dşıyır.

 

Mәsәlә:1. İnsnlrın tәqlid tdiyi mücthidә mәrcәyi tәqlid, mücthidә tәqlid dәn hәr bir insn isә müqәllid dyilir.

 

Mәsәlә:2. Mücthid lmyn vә ilhi hökmlәri, göstәrişlәri lzımi mәnbәlәrdәn әldә dә bilmәyәn hәr bir şәs mücthidә tәqlid tmәlidir. Yәni öz әmәllәrini nun fәtvsın әssәn yrinә ytirmәlidir.

 

Mәsәlә:3. lqın әksәriyyәtinin dini hökmlәrә әmәl tmәkdә vәzifәsi tәqlid tmәkdir. Çünki, әhkmd ictihd dәrәcәsinә çt bilәn şәslәr hәmişә z lur.

 

Mәsәlә:4. lqın tәqlid dәcәyi mücthid:

 

* dil lmlıdır;

 

* Diri lmlıdır;

 

* Kişi lmlıdır;

 

* Bliğ (hәddi-büluğ çtn) lmlıdır;

 

* qil lmlıdır;

 

* Hllzdә lmlıdır;

 

* 12 İmm şiәsi lmlıdır;

 

* Әlәm (bşqlrındn dh bilikli) lmlıdır.

 

Mәsәlә:5. Әgәr bir kәsin tәqlid tdiyi mücthid dünydn gtsә, bu hld nun mәrcәyi-tәqlidi әlәm lrs, n tәqlid tmәkdә qlmlıdır; y, әgәr hәr iki mücthid (snrdn tәqlid tmәk istәdiyi vә vәft dәn mücthid) lmdә bәrbәr lslr, myyitә tәqlid tmәkdә qlmq cizdir. Bu hld diri mücthidә tәqlid tmәyә bşlmq işkl mәhәllidir.

 

Mәsәlә:6. Әlәmәhkmı (nun mәnbәlәrindәn istifdә tmәklә) tәdqiq vә izh tmәkdә, bşq mücthidlәrdәn dh rtıq bilikli, bcrıqlı ln kәsdir.

 

Mәsәlә:7. Mücthidi vә әlәmi üç yll tnımq lr:

 

* İnsnın özü (bir kәsin әlәm lmsın) yәqin tsin vә y tircәmlik tpsın; Mәsәlәn, şәsin özü lm әhli vә bu shәdә mütәәssis lub әlәm mücthidi tnıy bilsin.

 

* Әlәm mücthidi bşqlrındn sçә bilәn iki dil vә lim şәs hәr hnsı bir mücthidin әlәm lmsını tәsdiq tsinlәr; bu şәrtlә ki, bşq iki lim vә dil şәs nlrın ddiklәri ilә mülifәt tmәsin.

 

* Bir mücthidin әlәm lmsı cmt rsınd qәdәr mәşhur lsun ki, insn üçün yәqinlik, yud tircәmlik hsil lsun.

 

Mәsәlә:8. Mücthidin fәtvsını әldә tmәyin yllrı:

 

* Mücthidin özündәn şitmәklә;

 

* İki nәfәr dil şәsdәn şitmәklә;

 

* Sözündәn yәqinlik hsil ln bir nәfәrdәn şitmәklә;

 

* Mücthidin, düzlüyünә yәqin lunn rislәsini görmәklә.

 

Mәsәlә:9. Mücthidin hәr hnsı mәsәlә brәsindә rәyi dәyişdikdә müqәllid yni fәtvy әmәl tmәlidir. Әvvәlki fәtvy ylnız htiytl müvfiq ln hld әmәl tmәk lr.

 

Mәsәlә:10. İnsnın әksәr hllrd htiyc duyduğu mәsәlәlәri öyrәnmәsi vcibdir.

  
MÜSTӘHӘB HTİYT VӘ VCİB HTİYT RSINDKI FӘRQ 

Mәsәlә:11. Müstәhәb htiyt hәmişә fәtv ilә ynşıdır. Yәni bu mәsәlәdә mücthid öz nәzәrini dmәklә ynşı htiyt ylunu d göstәrir. Müqәllid bu mәsәlәdә hәm fәtvy, hәm dә htiyt uyğun әmәl dә bilәr. mm bşq mücthidә mürciәt dә bilmәz. Bu mәsәlә kimi: Nәcis qbı bir dәfә kürr sud yuynd pk lur. mm htiyt budur ki, üç dәfә yuyulsun.

 

Vcib htiyt fәtv ilә ynşı dyildir vә müqәllid lә n әmәl tmәlidir. mm bşq mücthidә dә mürciәt dә bilәr. Bu mәsәlә kimi: htiyt budur ki, üzüm yrpğı tәzә lrs n sәcdә dilmәsin.

  
TӘHRӘT 

Bәdәnin vә yşyış mühitinin pklığı mәsәlәsi islmd böyük әhәmiyyәtә mlikdir. İnsn nәcis şylәri yyib-içmәkdәn pәrhiz tmәlidir. nun bәdәni vә libsı lәmin Pәrvәdigrın pәrәstişin әn gözәl tәzhür ifdәsi ln nmzd pk lmlıdır. Yşısı budur ki, insn nmz vtı libsının әn tәmizini gyinsin. Bun görә dә nәcis şylәri tnımq vә nlrı pk tmәyin yllrını öyrәnmәk lzımdır.

 

Mәsәlә:12. Dünyd hәr şy pkdır. Ylnız 11 şy nәcisdir vә nlrl tәmsdn pk şylәr dә nәcis lur.

 

Mәsәlә:13. Nәcis şylәr şğıdkılrdn ibrәtdir:

 

1-bvl (sidik);

 

2-qit (nәcis);

 

3-mәni (sprm);

 

4-murdr (ölmüş vә y qyri-şәri yll kәsilmiş hyvn);

 

5-qn;

 

6-it;

 

7-dnuz;

 

8-şәrb;

 

9-pivә;

 

10-kfir;

 

11-nәcsәt yyәn dәvәnin tәri.

 

Mәsәlә:14. İnsnın, hblә әti hrm ln vә dmrı kәsilәndә qnı sıçryn hyvnlrın bvl vә qiti nәcisdir.

 

Mәsәlә:15. Hyvnlr iki dәstәdirlәr: bәzilәrinin dmrını kәsәndә qn tәzyiqlә, sıçryışl çıır. Bәzilәrinin isә dmrını kәsәndә qn sıçrmır, tәzyiqlә çımır.

 

Mәsәlә:16. İnәk, qyun vә s. kimi әti hll ln hyvnlrın, hblә qnı sıçrmyn hyvnlrın (iln, blıq vә s. kimi) bvl vә qiti pkdır.

 

Mәsәlә:17. Әti mәkruh ln hyvnlrın (t, ulq vә s. kimi) bvl vә qiti pkdır.

 

Mәsәlә:18. Әti hrm ln quşlrın (qrğ kimi) ifrztı pkdır.

  
MURDRIN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:19. Şәriәt qydlrın uyğun kәsilmәyәn vә y özü ölmüş hyvn murdr dyirlәr.

 

Mәsәlә:20. Qnı sıçrmyn hyvnlrın (blıq kimi) ölüsü pkdır.

 

Mәsәlә:21. Qnı sıçryn murdr hyvnın bәdәninin ruhsuz hissәlәri (buynuz vә tük kimi) pk, ruhu ln hissәlәri isә (әt vә dәri kimi) nәcisdir.

 

Mәsәlә:22. Qurud yşyn it vә dnuzun bütün hissәsiistәr diri, istәrsә dә ölü lsunnәcisdir.

 

Mәsәlә:23. Ölü insnınhәrçәnd tәzә ölüb bәdәni syummış ls ddı q, tük vә diş kimi ruhsuz hissәlәrindәn bşq bәdәninin hәr yri nәcisdir.

 

Mәsәlә:24. Әgәr myyitә qusl vrilsә bәdәni pk lr.

 

Mәsәlә:25. llh ylund vә İslmın qrunmsı ylund vuruşn bir kәs әgәr mühribә vә döyüş mydnınd öldürülsә bәdәni pkdır, qusl vә kәfәnә htiycı ydur.

  
QNIN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:26. İnsnın vә dmrı kәsildikdә qnı sıçryn hyvnlrın (qyun, tyuq vә s. kimi) qnı nәcisdir.

 

Mәsәlә:27. Sıçryn qnı lmyn hyvnlrın (blıq, ğcqnd vә s. kimi) qnı pkdır.

 

Mәsәlә:28. htiyt vcibә görә yumurtnın içindә ln qn nәcisdir. mm әgәr qn yumurtnın srısınd ls, nә qәdәr ki, nun üzәrindәki nzik pәrdә dşilmәyib yumurtnın ğı pkdır.

 

Mәsәlә:29. Dişlәrin dibindәn gәlәn qn, ğız suyu ilә qrışıb rdn gtsә, pkdır. Blә ln hld ğız suyunu udmğın ybi ydur.

  
PK ŞY NCӘ NӘCİS LUR?  

Mәsәlә:30. Әgәr pk şy hәr hnsı nәcislә tәmsd ls vә nlrdn biri digәrinә siryәt dә bilәcәk tәrzdә yş ls, pk şy nәcis lr.

 

Mәsәlә:31. Әgәr insn pk şyin nәcis lub-lmmsını bilmәsә, şy pkdır. Bu brәdә trış prmq lzım dyildirhәrçәnd pk vә y nәcis lduğunu bş düşә bilәrsә dә.

 

Mәsәlә:32. Nәcis şyi ymәk vә içmәk hrmdır.

  
Mütәhhirt (Pk dәn şylәr)  

Mәsәlә:33. Mütәhhirt nәcis şylәri pk dәr. Pkdicilәrin ümdәsi şğıdkılrdır:

 

1-su;

 

2-yr;

 

3-günәş;

 

4-İslm;

 

5-nәcsәtin yninin rdn qldırılmsı (bunlrın izhı snr gәlәcәk).

  
SULRIN HÖKMLӘRİ 

Suyun mütәlif növlәri vrdır. nlrı tnımq, nlr id ln mәsәlәlәri öyrәnmәyimizә kömәk dir.

 

Mәsәlә:34. Su y muzf, y d sf lr:

 

Muzf su suy dyilir ki, nu müәyyәn bir şydәn lırlr (lm vә qrpız suyu kimi), yud bir şylә qәdәr qrışıq lur ki, rtıq n su dyilmir. Mәsәlәn şәrbәt kimi.

 

Mütlәq sumuzf lmyn sudur.

 

Mәsәlә:35. Muzf su:

 

* Çirkili şyi tәmiz dә bilәr, mm nәcis şyi pk tmәz (vә bu cür su pkdici syılmz).

 

* Әgәr nәcsәtlә tәmsd ls, hәtt әgәr nәcsәt z d ls vә suyun rәngi, iyi vә ddı dәyişmәsә dә nәcis lr.

 

* nunl dәstәmz vә qusl btildir.

  
MÜTLӘQ SUYUN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:36 Su:

 

y yrdәn qynyır,

 

y göydәn yğır,

 

y d nә yrdәn qynyır, nә dә göydәn yğır.

 

Göydәn yğn suy yğış suyu dyilir.

 

Yrdәn qynyn su (kәhriz, rtzin vә bulq suyu kimi) cәrәynd lrs n r su, cәrәynd lmzs quyu suyu dyilir.

 

Әgәr su yrdәn qynmzs vә göydәn yğmzs snrkı mәsәlәdә dyilәcәk miqdrd ls n kürr, miqdrdn z ls qәlil (z su) dyilir.

 

Mәsәlә:37. Bir qbın ni, uzunluğu vә hündürlüyü üç qrış yrım ls vә hәmin qb su ilә dlduruls, yud suyun çәkisi 377,419 kq-dn z lms n kürr su dyilir.

  
QӘLİL (Z) SU 

Mәsәlә:38. z su sdәcә lrq nәcis şyә tunmql nәcis lr. mm tәzyiq ltınd nәcisә tuns nd nәcsәtә tunn hissә vә ndn snrkı hissәlәr nәcis lr. Yurıdn nәcis şyin üstünә tökülәn z su kimi. Blә ki, nәcis şyә tunn hissә nәcis, nәcis şyә çtmyn vә qbın içindәki su isә pkdır.

 

Mәsәlә:39. Kürr, yud r su, nәcis lmuş z suy birlәşsә pk lur. htiyt vcib budur ki, kürr, yud r su nunl qrışsın. (Mәsәlәn, әgәr nәcis lmuş z suyun qbını kürr suyunun mәnbәyinә birlәşik ln krntın ltınd qyub suyu çslr vә su n qrışs pk lr.) Lkin әgәr su nәcsәtin rәngini, ddını, iyini özünә götürsә, nunl qәdәr qrışmlıdır ki, nәcsәtin iyi, rәngi vә y ddı rdn gtsin.

  
KÜRR, R VӘ QUYU SULRI 

Mәsәlә:40. z su istisn lmql bütün sf sulr nәcsәtin rәngi, iyi vә y ddını özünә götürmәyincә pkdır. Әgәr nәcsәtә tunmq nәticәsindә nәcsәtin rәngini, iyini vә y ddını götürәrsә nәcis lur. (Dmәli, bu hökmdә r su, quyu, kürr vә hәtt yğış suyu d müştәrәkdir.).

 

Mәsәlә:41. Binlrın su brusu kürr su mәnbәyinә birlәşәrsә r su kimidir.

 

Mәsәlә:42. Yğış suyunun bәzi üsusiyyәtlәri:

 

* Әgәr yğış, üstündә nәcsәtin yni lmyn nәcis şyә, yud nәcis yrә bir dәfә yğs, pk lr.

 

* Әgәr yğış nәcis plz vә pltrın üzәrinә yğrs nu pk dәr. Sımq d lzım (ilzmi) dyildir.

 

* Nәcis lmuş trpğın üzәrinә yğrs, nu pk dәr.

 

* Әgәr yğış suyu bir yrdә yığıls, hәtt nun miqdrı kürr sudn z d ls, yğış yğn hld nәcis bir şyi rd yuslr, nә qәdәr ki, nәcisin rәngini, iyini vә y ddını özünә lmyıb, su pkdır.

  
NӘCİS ŞYLӘRİ NCӘ PK DӘK?  

Mәsәlә:43. Nәcis şylәri pk tmәk üçün әvvәlcә nәcsәtin ynini rdn qldırmq, snr isә gәlәcәk mәsәlәlәrdә qyd dәcәyimiz qydy әssәn nu suy çәkmәk lzımdır.

 

Mәsәlә:44. Nәcis qbı, nәcsәtin ynini rdn qldırdıqdn snr kürr sud bir dәfә suy çәkmәk kifyәtdir. mm z su ilә üç dәfә yumq lzımdır.

 

Mәsәlә:45. Nәcis qblrı şğıdkı kimi suy çәkmәk lr:

 

* Kürr sud: nu bir dәfә suy slıb snr çırtmq lzımdır;

 

* z su ilә: üç dәfә su ilә dldurub snr bşltmq, yud üç dәfә içinә bir qәdәr su töküb hәr dәfә dә suyu lә hәrәkәt tdirmәk lzımdır ki, nәcis yrlәrә çtsın. Snr isә içindәki suyu çölә tökmәk lzımdır.

 

Mәsәlә:46. lç, pltr vә bu kimi suyu özünә hpdurn vә sııl bilәn şylәri z su ilә pklynd hәr dәfә yuyndn snr sımql, yud bşq yll dilindәki su çırılmlıdır. htiyt vcibә görә, kürr vә r su ilә yuynd d sımq lzımdır.

  
YR 

Mәsәlә:47. Әgәr yğın vә y yqqbının ltı yl gdәrkәn nәcis ls yl gtmәklә, yud yğı yrә sürtmәklә pk lr. Bu şәrtlә ki, nәcsәtin yni (özü) rdn gtsin, trpq d gәrәk:

 

* pk lsun;

 

* quru lsun;

 

* qum, dş, döşәnmiş kәrpic vә s. kimi şylәrdәn lsun.

 

Mәsәlә:48. Әgәr yl gtmәklә vә y yğı yrә sürtmәklә yğın vә y yqqbının ltındkı nәcsәt rdn gtsә, pk lr. mm dh yşı lr ki, әn zı 15 ddım yl gdilsin.

  
GÜNӘŞ 

Mәsәlә:49. Günәş (snrdn dyilәcәk şәrtlәr dilindә) bu şylәri pk dәr:

 

* Yri;

 

* Bin vә nun içәrisindәki qpı vә pәncәrә kimi şylәri;

 

* ğc vә bitgilәri.

 

Mәsәlә:50. Günәş şğıdkı şәrtlәrlә pkdicidir:

 

* Nәcis şy qәdәr yş lsun ki, bşq bir şy n tunnd d yş lsun;

 

* Nәcis şy günәşin düşmәsi ilә qurusun; Әgәr rütubәtli qlrs, pk lmz.

 

* Nәcsәtin yni (zәrrәlәri) şyin üstündә lmsın; әgәr lrs, günәşin nun üstünә düşmәsindәn qbq, zәrrәlәr rdn qldırılmış lsun;

 

* Günәş şülrının qrşısını pәrdә, bulud vә s. kimi bir şy lmsın; mm, әgәr ç nzik lub günәşin şülrının qbğını lmzs, ybi ydur.

 

* Günәş tәklikdә nәcis şyi qurutmuş lsun; (Mәsәlәn, külәyin kömәyi ilә qurutmsın.)

 

* Binnın nәcis hpmuş divr vә y yrin dil vә ricini bir dәfәyә qurutsun; dmәli, ricini bu gün, dilini isә sbh qurudrs, tәkcә rici pk lur.

 

Mәsәlә:51. Әgәr yr vә bunun kimi şylәr nәcis ls, mm rütubәtli lms, r bir qәdәr su vә y nu rütubәtli dә bilәcәk bir şy tökmәk lzımdır ki, günәş düşüb pklsın.

  
İSLM 

Mәsәlә:52. Kfir nәcisdir. Әgәr kәlmyi-şәhdәtini, yәni Әşhәdu әn l ilhә illәllh vә әşhәdu әnnә Muhәmmәdәn rәsulullh dsә müsәlmn lr. İslmı qәbul tmәklә bütün bәdәni pk lr.

  
NӘCSӘTİN YNİNİN RDN QLDIRILMSI 

Mәsәlә:53. İki hld nәcsәt rdn qldırılmql nәcis şy pk lur vә dh suy çәkmәyә htiyc ydur:

 

) Hyvnın bәdәni; Mәsәlәn, nәcis yyәn tyuğun dimdiyindәn nәcsәti tәmizlәyәndә pk lur.

 

b) Bәdәnin dili. (ğızın, burunun, qulğın içi kimi.) Mәsәlәn, әgәr dişi fırç ilә sürtәndә nun dibindәn qn gәlsә vә ğız suyund hәll lub itsә, ğızın içi pk lr. nu suy çәkmәk lzım dyil. mm әgәr fırç qn dәysә, htiyt vcibә görә, hәtt ğızın içindә ls d, nәcisdir.

  
DӘSTӘMZ 

Nmz qıln şәs gәrәk nmzdn әvvәl dәstәmz lsın, özünü bu böyük ibdәti yrinә ytirmәk üçün hzırlsın.

 

Bәzi hllrd isә gәrәk qusl tsin. Yәni, bütün bәdәnini yusun. Dәstәmz l vә y qusul dә bilmirsә, gәrәk nlrın yrinә tәyәmmüm dlnn bşq әmәli yrinә ytrisin. Bu hissәdә hәr birinin hökmlәri ilә tnış lcqsınız.

  
DӘSTӘMZI NCӘ LQ?  

Mәsәlә:54. Dәstәmzd insn gәrәk әvvәlcә üzünü, snr sğ qlunu, dh snr sl qlunu yusun, snr әlini yumq nәticәsindә vucund qln rütubәtlә bşın mәsh çәksin. (Yәni әlini nun üstünә çәksin), dh snr isә sğ yğ vә ırd sl yğ mәsh çәksin.

  
DӘSTӘMZ ӘMӘLLӘRİNİN İZHI  
Yumq 

Mәsәlә:55. Dәstәmzd insn gәrәk üzünü bşın tük bitәn yrindәn çәnәnin ırın qәdәr yurıdn-şğı istiqmәtdә yusun. Üzün bu vcib miqdrının tmmilә yuyulmsını yәqin tmәk üçün bir z nun әtrfını d yumq lzımdır.

 

Mәsәlә:56. Üzü yuyndn snr gәrәk sğ әli vә snr sl әli dirsәkdәn brmqlrın ırın qәdәr yusun.

 

Mәsәlә:57. Dirsәyin tmmilә yuyulmsını yәqin tmәk üçün, gәrәk dirsәkdәn bir qәdәr yurı d yuyulsun.

 

Mәsәlә:58. Üzünü yummışdn әvvәl әllәrini bilәyә qәdәr yuyn şәs dәstәmz vtı brmqlrının ucun qәdәr yumlıdır. Әgәr ylnız bilәyinә qәdәr yus, nun dәstәmzı btildir.

  
MӘSH 

Mәsәlә:59. Bşın dörd hissәsindәn biri (lının yurı hissәsi) mәsh yridir.

 

Mәsәlә:60. Bşın mәshi qәdәr lmlıdır ki, görәnlәr , mәsh dir dsinlәr.

 

Mәsәlә:61. htiyt müstәhәb dur ki, bş uzunluğu bir brmq vә ni üç bğlı brmq qәdәr mәsh çәkilsin.

 

Mәsәlә:62. Bşın mәshinin nun dәrisinә çәkilmәsi lzım (ilzmi) dyil; hәtt bşın qbğındkı tükә dә çәkilsә sәhihdir. mm әgәr bşın qbğının tükü ç uzun lrs vә sçını drynd üzünә tökülәrsә vә yud bşın bşq yrinә çtrs, gәrәk bşın dәrisinә vә y tüklәrin dibinә mәsh çәkilsin.

 

Mәsәlә:63. Bş mәsh çәkәndәn snr dәstәmz suyunun әldә qlmış yşlığı ilә yğın üstünәbrmqlrın birinin bşındn yğın üstündәki çııntıy qәdәr - mәsh çәkmәlidir.

 

Mәsәlә:64. Mәshdә әli bş vә yğ çәkmәk lzımdır; Әgәr әli slyıb, bşı vә yğı hәrәkәt tdirsә, dәstәmz btildir. mm әli mәsh üçün çәkәndә bş vә yq zcıq hәrәkәt tsә ybi ydur.

 

Mәsәlә:65. Әgәr mәsh üçün әldә rütubәt qlmzs nu dәstәmz suyundn bşq su ilә isltmq lmz. Әksinә, bşq dәstәmz üzvlәrindәn rütubәt götürüb nunl mәsh tmәlidir.

 

Mәsәlә:66. Әlin yşlığı bşd vә yqd iz qycq miqdrd lmlıdır.

 

Mәsәlә:67. Mәsh çәkilәn yr (bş vә yqlrın üstü) quru lmlıdır. Әgәr yş ls nu qurutmq lzımdır. mm mәsh yrinin rütubәti ç z ls vә mәsh çәkilәndәn snr әlin rütubәti mәsh yrindә görünsә, blә ki, tәkcә әlin rütubәtidir dyilsә, ybi ydur.

 

Mәsәlә:68. Әl ilә bş vә y әl ilә yq rsınd gәrәk çdr vә ppq, yud crb vә yqqbı kimi şylәr, hәrçәnd ç zәrif vә nzik lslr vә rütubәt dәriyә çts d blә, fsilә düşmәmәlidir (mm çrәsizlik hlınd ybi ydur).

 

Mәsәlә:69. Mәsh çәkilәn yr pk lmlıdır. Әgәr nәcis ls vә mәhs üçün nu suy çәkmәk mümkün lms, tәyәmmüm dilmәlidir.

  
DӘSTӘMZIN ŞӘRTLӘRİ 

Mәsәlә:70. Әgәr şğıdkı şәrtlәr mövcud lrs dәstәmz sәhih, әks hld, hәtt nlrdn biri blә lmzs, dәstәmz btildir.

 

1-ci şәrt budur ki, dәstәmzın suyu pk lsun (nәcis lmsın);

 

2-ci şәrt budur ki, dәstәmzın suyu mütlәq lsun (müzf lmsın);

 

3-cü şәrt budur ki, dәstәmzın suyu mübh lsun (qәsbi lmsın);

 

4-cü şәrt budur ki, dәstәmzın suyunun lduğu qb d (snrdn dyilәcәk şәrhә әssәn) mübh lsun;

 

5-ci şәrt budur ki, dәstәmzın suyunun qbı qızıl vә y gümüş lmsın;

 

6-cı şәrt budur ki, dәstәmz üzvlәri pk lsun;

 

7-ci şәrt budur ki, dәstәmzın üzvlәrindә suyun bәdәnә dәymәsinin qrşısını ln mnә lmsın;

 

8-ci şәrt budur ki, qürbәt qәsdi ilә (yәni llh Tәbrәk vә Tәlnın әmrini yrinә ytirmәk üçün) riy tmәdәn dәstәmz lsın;

 

9-cu şәrt budur ki, dәstәmzı (әvvәldә qyd lunn) rdıcıllıql yrinә ytirsin;

 

10-cu şәrt budur ki, dәstәmzın әmәllәri rsınd zmn fsilәsi düşmәsin;

 

11-ci şәrt budur ki, dәstәmzın işlәrindә bşqsındn kömәk lmsın, özü yrinә ytirsin;

 

12-ci şәrt budur ki, sudn istifdә lunmsının şәs üçün hç bir mnәsi vә zәrәri lmsın;

 

13-cü şәrt budur ki, nmz vә y dәstәmz üçün kifyәt qәdәr vt lsun.

  
DӘTӘMZIN ŞӘRTLӘRİNİN İZHI 

Mәsәlә:71. Nәcis vә y müzf su ilә lınn dәstәmz btildir. İstәr suyun nәcis vә y müzf lmsını bilsin, istәrsә dә bilmәsin vә y unutmuş lsun.

 

Mәsәlә:72. Dәstәmz suyu mübh lmlıdır. Bun әssәn, şğıdkı hllrd dәstәmz btildir:

 

* Shibi rzı lmyn su ilә lınn dәstәmz (shibinin nrzılığı mәlumdur);

 

* Shibinin rzı lub-lmmsı mәlum lmyn su ilә lınn dәstәmz;

 

* Hmı üçün dyil, müәyyәn dmlr üçün vәqf dilәn su ilә lınn dәstәmz; (Mәsәlәn, bәzi mәdrәsәlәrin hvuzunun suyu ncq hәmin mәdrәsәdә tәhsil lnlr üçün vәqf dilir, yud bәzi mәscidlәrdәki dәstәmznlr hәmin mәsciddә nmz qılnlr üçün vәqf dilir.)

 

Mәsәlә:73. Böyük rlrd, hәtt әgәr insn shibinin rzı lub-lmmsını bilmәsә blә, dәstәmz lmğın ybi ydur. mm әgәr nun shibi rd dәstәmz lmğı qdğn tsә, htiyt vcib dur ki, su ilә dәstәmz lınmsın.

 

Mәsәlә:74. Әgәr dәstәmz suyu qәsbi qbd ls vә ndn bşq d su lms, tәyәmmüm tmәk lzımdır. Әgәr bir kәs su ilә dәstәmz ls, dәstәmzı btildir.

 

Mәsәlә:75. Dәstәmz әzlrı (yәni üz, әllәr, yqlr) dәstәmz üçün yuynd vә mәsh dәndә pk lmlıdır.

 

Mәsәlә:76. Әgәr üzә vә әlә dәstәmz suyunun çtmsın mn ln bir şy ypışs dәstәmzdn әvvәl nu tәmizlәmәk lzımdır.

 

Mәsәlә:77. Әgәr mәsh әzsının (bş vә yqlrın) üstündә bir şy ls, hәrçәnd suyun bş vә yğ çtmsının qrşısını lms blә, nu tәmizlәmәk lzımdır. Çünki әl ilә mәsh çәkilәn yr rsınd mnә lmmlıdır.

 

Mәsәlә:78. Mürәkkәb, rәng vә yğ-piy lәkәlәri, krm (әgәr rәngin mddәsi lmzs) dәstәmz mn lmur. Әgәr mddәsi lrs vә dәrinin üstünü tutmuş lrs, nu tәmizlәmәk lzımdır.

 

Mәsәlә:79. Әgәr bir şyin dәstәmz üzvlәrinә ypışmsını bilsә, lkin şyin suyun dәriyә dәymәsinin qrşısını lıb-lmdığını bilmәsә, gәrәk nu rdn qldırsın, yud suyu nun ltın çtdırsın.

 

Mәsәlә:80. Dәstәmzın işlәri bu rdıcıllıql yrinә ytirilmәlidir: әvvәlcә üz, snr sğ әl, dh snr sl әl yuyulmlıdır. ndn snr bş vә dh snr yqlr mәsh çәkilmәlidir. htiyt vcibә görә sğ yğ sl yqdn әvvәl mәsh çәkilmәlidir. Әgәr bu tәrtiblә dәstәmz lınmzs, btildir.

 

Mәsәlә:81. Muvlt ddikdә dәstәmzın işlәrini bir-birinin rdınc yrinә ytirmәk, nlrın rsınd fsilә slmmq nәzәrdә tutulur.

 

Mәsәlә:82. Әgәr insn dәstәmz işlәri rsınd ç fsilә sls, blә ki, bir yri yumq, y mәsh tmәk istәdikdә, ndn әvvәl yuduğu, yud mәsh çәkdiyi yrlәrin yşlığı qurumuş ls, dәstәmz btildir.

 

Mәsәlә:83. Özü dәstәmzın әmәllәrini yrinә ytirә bilәn dm bşqsındn kömәk l bilmәz. Dmәli әgәr bşqsı nun әlini, üzünü yus vә y yğın mәsh çәksә, dәstәmzı btildir.

 

Mәsәlә:84. Dәstәmz l bilmәyәn şәs gәrәk bşqsının kömәyi ilә dәstәmz lsın. mm özü vә nun dәstәmzın kömәk dәn şәshәr ikisi dәstәmz niyyәti tmәlidirlәr.

 

Mәsәlә:85. Dәstәmz lcğı tәqdirdә әstәlәnәcәyindәn qrn şәs vcib htiyt әssәn dәstәmz lmmlı, nmz üçün tәyәmmüm tmәlidir. mm әgәr suyun n zәrәrli lmsını bilmәyib dәstәmz ls vә snr zәrәrli lduğunu bş düşsә, dәstәmzı sәhihdir. mm müstәhәb htiyt budur ki, dәstәmzl nmz qılmsın.

 

Mәsәlә:86. Dәstәmz gәrәk qürbәt qәsdi ilә, yәni llhın fәrmnını yrinә ytirmәk üçün lınsın. Dәstәmzd niyyәti dil ilә dmәk, yud qәlbdәn kçirtmәk lzım (ilzmi) dyil. Әksinә, dәstәmz lmsını bilirsә, lә bu kifyәtdir. Blә ki, ndn nә dirsәn? dyә sruşslr, dәstәmz lırm dsin.

 

Mәsәlә:87. Hәrgh vt ç z ls vә dәstәmz lıncğı tәqdirdә nmzın hmısı vә y bir qәdәri nmz vtındn snry (qәzy) düşsә, gәrәk tәyәmmüm tsin. mm әgәr dәstәmz vә tәyәmmümün hәr biri üçün yni miqdrd vt lrs, gәrәk dәstәmz lsın.

  
CӘBİRӘ DӘSTӘMZI 

Yrnın, sınıqlığın üzәrinә qyuln dәrmnlr, nlrın bğlndığı prç vә s. cәbirә dlnır.

 

Mәsәlә:88. Әgәr bir kәsin dәstәmz әzlrının birindә yr, yud sınıqlıq ls, bu hld , di qydd dәstәmz l bilәrsә, lә dә lmlıdır. Mәsәlәn, yrnın üstü çıq ls vә suyun n zәrәri lms; yud yrnın üstünün bğlı lmsın bmyrq nu çmq mümkün ls, suyun d n zәrәri lms, nd di qydd dәstәmz lmlıdır.

 

Mәsәlә:89. Әgәr yr üzdә vә y әllәrdә ls vә üstünü çmq mümkün ls, hblә suyu nun üstünә tökmәyin zәrәri ls, bu hld nun әtrfı yuyulmlı, yş әli çәkmәyin zәrәri lms, htiyt budur ki, yş әllә nun üstünә çәkilsin, snr pk bir prçnı nun üzәrinә qyub yş әllә prçnın d üzәrinә çәkilsin.

 

Mәsәlә:90. Cәbirә dәstәmzı lnd, yumq vә mәsh çәkmәk mümkün ln yrlәri di qydd yumq vә mәsh çәkmәk, mümkün lmyn yrlәrdә isә yş әllә cәbirәyә çәkmәk lzımdır.

 

Mәsәlә:91. Әgәr yr vә y sınıq bşın qbğınd, yud yqlrın üzәrindә (mәsh yrlәrindә) ls vә nun üstü çıq ls, bu hld mәsh çәkә bilmәsә, gәrәk pk bir prçnı nun üstünә qyub әldә qlmış dәstәmz suyunun yşlığı ilә prçnın üstünә mәsh çәksin.

 

Mәsәlә:92. Әgәr üzdә vә әllәrdә bir nçә cәbirә ls, nlrın rsı yuyulmlıdır. Әgәr cәbirәlәr bşd vә y yqlrın üstündә ls nlrın rsı mәsh dilmәli, cәbirә ln yrlәrdә isә cәbirә göstәrişlәrinә uyğun әmәl lunmlıdır.

 

Mәsәlә:93. Әgәr bir kәsin әlinin içindә vә brmqlrınd cәbirә ls, dәstәmz ln zmn yş әllә nun üstünә çәkibsә, bşın vә yqlrın d hәmin rütubәtlә mәsh çәkә bilәr, hәm dә bşq dәstәmz üzvlәrindәn rütubәt götürә bilәr.

 

Mәsәlә:94. Әgәr cәbirә üzün, yud әllәrdәn birinin hәr yrini örtmüş ls, ynә dә cәbirәnin hökmlәri tәtbiq luncq vә cәbirә dәstәmzı kifyәtdir.

 

Mәsәlә:95. Әgәr cәbirә yğın üstünün hmısını örtsә, mm bir z brmqlrın tәrәfindәn, bir z d yğın yurı tәrәfindәn çıq qls, çıq ln yrlәrin özünә, cәbirә ln yrlәrdә isә cәbirәnin üstünә mәsh tmәlidir.

 

Mәsәlә:96. Әgәr cәbirә, yrnın әtrfını di qyddn rtıq tuts vә nu götürmәk mümkün lms, bu hld cәbirә göstәrişlәrinә әmәl tmәli, htiyt vcibә әssәn tәyәmmüm dә lmlıdır. Әgәr cәbirәni götürmәk mümkün ls, götürmәlidir.

 

Mәsәlә:97. Әgәr dәstәmz vә qusul yrlәrinә qprılmsı mümkün lmyn, yud qprıldıqd dözülmәsi mümkün lmyn qәdәr әziyyәti ln bir şy ypışıbs, cәbirәyә әmәl lunmlıdır.

 

Mәsәlә:98. Әgәr cәbirә nәcis ls vә y nun üstünә yş әllә çәkmәk mümkün lms (mәsәlәn, yrnın üstündә әlә ypışn dәrmn lrs), nd yrnın üstünә pk bir prç qyub yş әllә prçnın üstündәn çәkmәk lzımdır.

 

Mәsәlә:99. Cәbirә quslu ynilә cәbirә dәstәmzı kimidir. mm htiyt-vcibә әssәn nu irtimsi dyil, tәrtiblә yrinә ytirmәk lzımdır.

  
DӘSTӘMZ LINMSI VCİB LN İŞLӘR 

Mәsәlә:100. Myyit nmzındn bşq sir nmzlr, Kәbә vinin tәvfı vә bәdәninin hәr hnsı yrini Qurnın yzılrın vә y llhın dlrın vurmq üçün dәstәmz lınmlıdır.

 

Mәsәlә:101. Әgәr nmz vә y tәvf dәstәmzsız yrinә ytirilәrsә, btildir.

 

Mәsәlә:102. Dәstәmzı lmyn şәs bәdәninin hәr hnsı yrini Qurnın yzılrın vurmmlıdır. mm nun tәrcümәsinә vurmğın ybi ydur.

 

Mәsәlә:103. Dәstәmzı lmyn şәs, yşı lr ki, bәdәninin hәr hnsı yrini llhın bşq dillәrdә ln dın (ud, Tnrı vә s.) d vurmsın.

 

Mәsәlә:104. şğıdkı işlәr üçün dәstәmz lmq müstәhәbdir:

 

* Mәscidә vә İmmlr (әlyhimüs-slm)-ın hәrәminә gtmәk üçün;

 

* Qurn umq üçün;

 

* Qurnı özü ilә prmq üçün;

 

* Qurnın cildinә vә hşiyәlәrinә mәss tmәk (әl sürtmәk) üçün;

 

* Qәbiristn әhlinin ziyrәt tmәk üçün.

  
QUSUL 

Bәzәn nmz, hblә dәstәmzl yrinә ytirilmәli ln sir işlәr üçün qusul vcib lur.

  
QUSUL TMӘYİN QYDSI 

Mәsәlә:106. Qusuld bş vә byun vә sinә dә dil lmql bәdәnin hәr yri yuyulmlıdır. İstәr qusul vcib lsun (mәsәlәn, cәnbәt quslu kimi), istәrsә dә müstәhәb (mәsәlәn, cümә quslu kimi). Bşq sözlә, bütün qusullr bir-biri ilә ylnız niyyәtdә fәrqlәnir.

 

Mәsәlә:107. Qusulu iki cür tmәk lr: tәrtibi vә irtimsi.

 

Tәrtibi qusuld әvvәlcә bş vә byun, snr bәdәnin sğ tәrәfi, dh snr sl tәrәfi yuyulmlıdır.

 

İrtimsi qusuld gәrәk su bir nlığ bәdәnin hәr yrini әhtә tsin. Dmәli, bu qusuld su qәdәr lmlıdır ki, insn, bәdәninin hәr yrini bir dәfәyә suyun ltın pr bilsin.

  
QUSLUN SӘHİH LMSI ŞӘRTLӘRİ 

Mәsәlә:108. Muvlt istisn lmql, dәstәmzın sәhih lmsı üçün lzım ln şәrtlәrin hmısı quslun d sәhih lmsınd şәrtdir. mm qusuld bәdәnin (dәstәmzdkı kimi) yurıdn şğı yuyulmsı ilzmi dyil.

 

Mәsәlә:109. Bynund bir nçә vcibi qusul ln bir kәs nlrın hmısını niyyәt dәrәk bir qusul l bilәr,

 

Mәsәlә:110. Cәnbәt quslu ln bir kәs nmz üçün dәstәmz lmmlıdır. mm bşq qusullr ilә nmz qılmq lmz və dәstәmz d lmq lzımdır.

 

Mәsәlә:111. İrtimsi qusuld bәdәnin hәr yri pk lmlıdır. mm tәrtibi qusuld bәdәnin hmısının pk lmsı vcib dyil. Bun әssәn, әgәr hәr hissәsini qusul tmәmişdәn qbq suy çәksә, kifyәtdir.

 

Mәsәlә:112. Cәbirә quslu ynilә cәbirә dәstәmzı kimidir.

 

Mәsәlә:113. Vcibi ruc tutn bir kәs irtimsi qusul dә bilmәz. Çünki, ruc tutn şәs bşının hәr yrini suyun ltın sl bilmәz. mm әgәr unutqnlıq üzündәn irtimsi qusul tsә sәhihdir.

 

Mәsәlә:114. Qusuld bәdәnin hәr yrinin әllә yuyulmsı vcib dyil; әgәr qusul niyyәti ilә suyu bәdәninin hәr yrinә çtdırs, kifyәtdir.

  
VCİBİ QUSULLR 

Mәsәlә:115. Vcibi qusullr yddidir: 1-Cәnbәt quslu; 2-Hyz quslu; 3-Nifs quslu; 4-İstihzә quslu; 5-Myyit quslu; 6-Mәss-myyit quslu; 7-Nәzir, nd içmә s. sәbәbilә vcib ln qusullr.

  
CӘNBӘTİN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:116. Әgәr insndn, hәtt yuud blә mәni ric ls, yud cinsi әlqәdә ls, cünub lur. Blә ln hld nmz vә tәhrәt lzım ln sir işlәr üçün cәnbәt quslu tmәlidir.

 

Mәsәlә:117. Әgәr mәni öz yrindәn hәrәkәt tsә, mm ric lms, cәnbәtә sәbәb lmz.

 

Mәsәlә:118. Әgәr bir kәs mәninin ndn ric lmsını; yud ndn ric ln şyin mәni lduğunu bilsә, bu hld gәrәk qusul tsin.

 

Mәsәlә:119. Әgәr insndn bir rütubәt ric ls vә nun bvl, mәni vә y bşq şy lmsını bilmәsә, bu hld әgәr şәhvәtlә vә sıçryışl çölә gәlsә vә gәlәndәn snr bәdәn süstlәşsә, yşlıq mәnidir. Әgәr nd bu әlmәtlәrdәn hç biri, yud bәzisi lms, mәni hökmündә dyil. mm qdınd vә әstәdә bir әlmәtin lmsı, yәni şәhvәtlә ric lmsı kifyәtdir.

 

Mәsәlә:120. Müstәhәbdir ki, insn, mәni gәlәndәn snr bvl tsin. Әgәr bvl tmәsә vә qusuldn snr mәni vә y bşq bir şy lmsını bilmәdiyi bir rütubәt görsә, mәni hökmündәdir (yәni tәzәdәn qusul tmәlidir).

  
CÜNUB HRM LN ŞYLӘR 

Mәsәlә:121. İnsn cünub lduğu vtdn qusul dәcәyi vә y qusul tmәyә qdir lmdığı hld tәyәmmüm dәcәyi vt qәdәr şğıdkı işlәr n hrmdır:

 

1-Bәdәnin hәr hnsı yrini Qurnın yzısın vә llhın mübrәk dın vurmq; hblә, htiyt vcibә görә pyğәmbәrlәrin vә immlr (әlyhimüs-slm)-ın dlrın d vurmq bu hökmdәdir.

 

2-Mәscidül-Hәrm vә Pyğәmbәr (sәllәllhu әlyhi vә lihi vә sәllәm) mәscidinә gtmәk; hәtt әgәr bir qpısındn dil lub digәrindәn çımq kimi ls d.

 

3-Bşq mәscidlәrdә dynmq; mm bir qpısındn dil lub, bşq qpısındn çıs, yud hәr hnsı bir şyi götürmәk üçün mәscidә dil ls ybi ydur. htiyt-vcib budur ki, İmmlr (әlyhimüs-slm)-ın hәrәmindә dә dynmsın.

 

4-Mәscidә bir şy qymq;

 

5-Vcibi sәcdәsi ln surәlәri, hәtt nlrın bir hәrfini blә umq. surәlәr şğıdkılrdn ibrәtdir:

 

) Sәcdә Surәsi;

 

b) Fussilәt Surәsi;

 

v) Nәcm Surәsi;

 

q) Әlәq Surәsi.

 

Mәsәlә:122. Әgәr bir şәs öz vindә müәyyәn bir yri nmz üçün yırs, r mәscid hökmündә dyil. (Hәmçinin müәssisә vә idrәlәrdәki nmz yrlәri dә bu qәbildәndir.)

 

Mәsәlә:123. Cünub şәsin immzdәlәrin hәrәmindә cәnbәtli hld qlmsının ybi ydur, mm dәtәn hәrәmin kәnrınd tikilәn mәsciddә dynmq hrmdır.

  
MYYİT QUSLU 

Mәsәlә:124. Әgәr bir müsәlmn dünydn gtsә, qusul vrilib kәfәnә bükülmәli vә nmz qılındıqdn snr dәfn dilmәlidir.

  
MӘSS-MYYİT QUSLU 

Mәsәlә:125. Әgәr insn öz bәdәninin hәr hnsı yrini bәdәni syumuş vә hәlә qusul vrilmәmiş myyitә vurs, mәss-myyit quslu tmәlidir.

  
QDINLR VӘ QIZLR MӘSUS LN QUSULLR 

Mәsәlә:126. Vcib qusullrdn üçühyz, istihzә vә nifs ylnız qızlr vә qdınlr üçün vcibdir. Bu vcib qusullrın sәbәbi uşqlıqdn (bәtndәn) ric ln qndır. Hәr birinin özünә mәsus hökmlәri vrdır.

  
HYZ (YBŞI) QUSLU 

Mәsәlә:127. Qdının hyz qnı dyndıqdn snr, nmz, hblә dәstәmz, qusul, yud tәyәmmümlә yrinә ytirilmәli ln sir ibdәtlәr üçün qusul lmlıdır.

 

Mәsәlә:128. Hyz qnı qız uşğı hәddi-büluğ çtmmışdn (dqquz yşı tmm lmmışdn) әvvәl gәlmir. Әgәr bir qız hәddi-büluğ çtmmışdn әvvәl qn görsә, hyz hökmündә dyildir.

 

Mәsәlә:129. Hyzin müddәti üç gündәn z lmz. Dmәli, әgәr qn üç gündәn әvvәl dynrs, qn hyz dyildir.

 

Mәsәlә:130. Hyzin müddәti n gündәn ç lmur. Әgәr n gündәn ç ls, n gündәn snr gәlәn qnlr hyz hökmündә dyildir.

 

Mәsәlә:131. Hyz qnı әksәr vtlrd qtı, isti, tünd rәnglidir. Tәzyiq ilә vә bir qәdәr yndırıcılıql ric lur.

 

Mәsәlә:132. Hyz hlınd ln qdın bir nçә şy hrmdır:

 

1-Nmz qılmq vә Kәbә vinin tәvfı;

 

2-Cünub şәsә hrm ln şylәr. (Mәsciddә dynmq kimi.)

 

Mәsәlә:133. Qdın hyz hlınd nmz vә ruc vcib dyil vә bu müddәtdә qılmdığı nmzlrın qәzsı ydur. mm ruclrın qәzsını tutmlıdır.

 

Mәsәlә:134. Hyz quslu cәnbәt quslu kimidir. Fәrq niyyәtdәdir.

 

Mәsәlә:135. Hyz quslu ilә nmz qılmq lmz, ndn әlvә, dәstәmz d lmq lzımdır.

  
İSTİHZӘ QUSLU 

Mәsәlә:136. Qdınlrın vә qızlrın bәtnindәn bәzi vtlrd ric ln qnlrdn biri dә istihzә qnıdır.

 

Mәsәlә:137. İstihzә qnı dәtәn srı rәngli, syuq lur, tәzyiq vә yndırıcılıq lmdn çölә gәlir. Ç d qәliz dyil. mm l bilsin ki, bәzi vtlr tünd, isti vә qtı lsun, tәzyiqlә vә yndırıcılıql çölә gәlsin.

 

Mәsәlә:138. İstihzә qnı z vә y ç lmsın görә üç qismdir. Әgәr z ls, qusul lınmır, mm dәstәmzı btil dir. Әgәr z lms, qusul d vcib lur. nun qismlәri ilә dh yşı tnış lmq üçün qızlr Tvzihul-mәsil rislәsindә 394-cü mәsәlәyә b bilәrlәr.

  
NİFS QUSLU 

Mәsәlә:139. Nifs quslu uşq dğuşun iddir vә bşq vtlrd qdındn nifs qnı görünmür. Dğuş zmnı bş vrәn qnmdn snr bu quslu yrinә ytirmәlidirlәr. (Tvzihul-mәsil rislәsinin 507-ci mәsәlәsindә bәyn lunub.)

  
TӘYӘMMÜM 

Mәsәlә:140. şğıdkı hllrd dәstәmz vә qusul әvәzindә tәyәmmüm lmq lzımdır.

 

* Dәstәmz vә qusul üçün su lms, yud su әldә dә bilmәsә;

 

* Suyun zәrәri ls; Mәsәlәn, sudn istifdә dәcәyi hld hәr hnsı bir әstәlik vücud gәlәrsә, yud әstәliyi şiddәtlәnәrsә, vә y gc sğlrs;

 

* Әgәr insn suyu dәstәmz vә qusul üçün mәsrәf dәcәyi hld özü, әylı, övldlrı, dstu vә n id ln şәslәr susuzluqdn ölәrsә, yud әstәlәnәrsә, yud d dözülmәsi mәşәqqәtli ln qәdәr susyrlrs (hәtt hyvnlr d susuzluqdn tәlәf lrs);

 

* Bәdәni, yud pltrı nәcis ls vә ylnız nu pklmq qәdәrindә suyu ls, bşq pltrı d lms;

 

* Әgәr vt ç z ls vә dәstәmz, yud qusul lcğı tәqdirdә nmzın hmısı, yud bir miqdrı nmzın vtındn snr qılıncqs (qәz lcqs).

  
TӘYӘMMÜMÜN QYDSI 

Mәsәlә:141. Tәyәmmümdә bş şy vcibdir:

 

1-Niyyәt;

 

2-İki әllәrin içini tәyәmmümün sәhih lduğu şyә vurmq;

 

3-İki әli birlikdә lının hәr yrinә vә әtrfın, tüklәr göyәrәn yrdәn qşlr vә burunun yurı tәrәfinә çәkmәk;

 

4-Sl әlin içini sğ әlin tmmilә üstünә çәkmәk;

 

5-Sğ әlin içini sl әlin tmmilә üstünә çәkmәk (brmqlrın d üstünә çәkilmәlidir).

 

Mәsәlә:142. Әllәrin üstünün hmısın mәss tmәsini yәqin tmәk üçün bir z bilәkdәn yurı d mәss tmәlidir, mm brmqlrın rsın mәss tmәk lzım dyil.

 

Mәsәlә:143. İnsn tәyәmmüm üçün әlindәki üzüyü çırmlı, lnınd, yud әllәrindә mnә ls nu rdn qldırmlıdır.

 

Mәsәlә:144. Tәyәmmümün bütün işlәri qürbәt qәsdi ilә, yәni llhın fәrmnını yrinә ytirmәk niyyәti ilә yrinә ytirilmәlidir. Hәmçinin, niyyәt dәn zmn tәyәmmümün dәstәmz vә y qusul әvәzindәn lmsını müәyyәn tmәlidir. Bu, lә tәyәmmümün niyyәtidir.

  
TӘYӘMMÜMÜN SӘHİH LDUĞU ŞYLӘR 

Mәsәlә:145. Tәyәmmüm trpğ, qum, kәsәyә, dş, bişmiş plçığ (әgәr pk lslr) sәhihdir.

  
TӘYӘMMÜMÜN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:146. Qusul әvәzinә dilәn tәyәmmüm ilә dәstәmz әvәzinә dilәn tәyәmmüm rsınd hç bir fәrq ydur.

 

Mәsәlә:147. Әgәr bir kәs dәstәmz әvәzinә tәyәmmüm tsә vә ndn dәstәmzı btil dәn şylәrdәn biri bş vrsә tәyәmmüm btil lr.

 

Mәsәlә:148. Әgәr bir kәs qusul әvәzinә tәyәmmüm tsә vә quslu btil dәn işlәrdәn biri qrşıy çıs, tәyәmmüm btildir. Mәsәlәn, әgәr cәnbәt quslu әvәzinә tәyәmmüm tsә vә ynidәn cünub ls, tәyәmmümü btil lr.

 

Mәsәlә:149. Tәyәmmüm zmn sәhihdir ki, insn dәstәmz l, yud qusul dә bilmәsin. Dmәli әgәr üzürsüz lrq tәyәmmüm tsә, düz dyildir. Әgәr üzrü ls vә üzrü rdn qls (mәsәlәn, әvvәlcә suyu lms vә snrdn tpıls), tәyәmmüm btil lur.

 

Mәsәlә:150. Әgәr cәnbәt quslu әvәzindә tәyәmmüm tsә, nmz üçün dәstәmz lmsı lzım dyil. mm әgәr sir qusullrın әvәzindә tәyәmmüm tsә, nunl nmz qıl bilmәz vә dәstәmz lmlıdır. Dәstәmz d l bilmәsә, nun әvәzindә bşq bir tәyәmmüm dә lmlıdır.

  
NMZ 

Nmz dinin әn mühüm әmәllәrindәndir ki, әgәr llh-Tәlnın dәrghınd qәbul ls, sir ibdәtlәr dә qәbul lr; y әgәr qәbul lunmzs sir әmәllәr dә qәbul lunmz.

 

Ncә ki, insn gündә bş dәfә çyd çimsә, bәdәni çirkdәn tәmizlәndiyi kimi bşlik tәşkil dәn nmzlr d insnı günhlrdn tәmizlәyir.

 

Dh yşı lr ki, insn nmzı vtın әvvәlindә qılsın. Hәr kәs nmzı lçq vә yüngül sys, nmz qılmynlr kimidir. Pyğәmbәri Әkrәm (sәllәllhu әlyhi vә lihi vә sәllәm) buyurub: Nmz әhәmiyyәt vrmәyәn vә nu yüngül syn kәs irәt әzbın lyiqdir.

 

Yşı lr ki, nmzın svbını zldn işlәri görmәsin. Mәsәlәn, yuulu hld nmz dynmsın, nmzd göylәrә tәrәf bmsın. Әksinә, nmzın svbını rtırn әmәllәri yrinә ytirsin: pk-pkizә pltrlr gysin, özünü әtirlәsin, bşını dryıb, dişlәrini yusun.

  
NMZIN NÖVLӘRİ 

Nmz id ln mәsәlәlәr vә nun hökmlәri ilә tnış lmq üçün әvvәldә tırltmq lzımdır ki, nmz y vcibdir, y d müstәhәb. Vcibi nmzlr d iki qismdir. nlrdn bәzilәri gündәlik vәzifәdir ki, gün әrzindә mәsus vtlrd qılınmlıdır. Digәr qismi isә bәzi vtlrd müәyyәn sәbәblәrә görә vcib lur vә gündәlik vәzifә dyildir.

  
GÜNDӘLİK NMZLRIN VTI 

Mәsәlә:151. Gündәlik vcib nmzlr bşdir vә nlrın mәcmusu 17 rәkәtdir: sübh (iki rәkәt), zöhr vә әsr (hәr biri dörd rәkәt), mәğrib (üç rәkәt), iş (dörd rәkәt).

 

Mәsәlә:152. Zöhr vә әsr nmzının vtı, şәri zöhrdәn mәğrib vtın qәdәrdir. Bu vtın әvvәlindәn dörd rәkәtlik nmz qılmq vtı zöhr nmzının mәsus vtıdır vә mәğribә dә lә qәdәr vt qlnd, әsr nmzının mәsus vtıdır. Mәğrib vә iş nmzının vtı gün btndn gcә yrısın qәdәrdir. Mәğribdәn üç rәkәtlik nmz qılmq qәdәr vt mәğrib nmzının mәsus vtı, gcә yrısın qәdәr dörd rәkәtlik nmz qәdәrindә vt qlnd isә iş nmzının mәsus vtıdır.

  
SÜBH ZNININ VTI 

Mәsәlә:153. Sübh nmzının vtı sübh znındn gün çın vt qәdәrdir ki, bu vt әrzindә qılınmlıdır. Sübh znın nә qәdәr yın vtlrd qılıns, bir qәdәr yşıdır. Sübh znın yın vtlrd günçın tәrәfdәn bir ğrtı yurı tәrәfә hәrәkәt dir ki, bun birinci fәcr dyilir. Bu ğlıq gnişlәnib yyıls, bun ikinci fәcr dyilir ki, sübh nmzının әvvәl vtıdır.

  
ZÖHR 

Mәsәlә:154. Әgәr çubuq vә bu kimi şyi şquli vәziyyәtdә yrә btırslr, sübh günәş çınd nun kölgәsi günbtn tәrәfә düşür. Günәş yurı qldıqc, nun kölgәsi zlır. Çubuğun kölgәsi zldığı istiqmәtdә әn z (minimum) nöqtәyә çtıb snr rtmğ bşldığı vt şәri zöhr vә zöhr nmzının vtının әvvәlidir.

  
MӘĞRİB 

Mәsәlә:155. Mәğrib vtdır ki, günün btmsındn snr mәşriq tәrәfindә yrnn qırmızılıq bşın üstündәn günbtn tәrәf kçmiş lsun.

  
GCӘ YRISI 

Mәsәlә:156. İş nmzının vtının ırı ln gcә yrısını hsblmq üçün htiyt vcib budur ki, gün btn vt ilә sübh znı rsınd ln vt ikiyә bölünsün.

  
NMZ VTININ HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:157. Gündәlik nmzlrdn svyı biri nmzlrın üsusi vtlrı ydur. Bu nmzlr müәyyәn bir zmn (mәsәlәn, yәt nmzı zәlzәlә, y vә gün tutulmlrı), y d müәyyәn bir hdisә (mәsәlәn, myyit nmzı bir müsәlmnın vәft tmәsi) ilә әlqәdr lrq vcib lur.

 

Mәsәlә:158. Әgәr nmzın hmısı vtındn qbq qılıns, yud qәsdәn öz vtındn әvvәl qılmğ bşls, btildir. (Әgәr nmz öz vtınd qılıns, әhkm istilhınd nmz әddır vә әgәr vtı kçәndәn snr qılıns nmz qәzdır dyirlәr.)

 

Mәsәlә:159. İnsn gәrәk nmzı, nun üçün müәyyәn dilmiş vtd qılsın. Әgәr qәsdәn vtd qılms günhkrdır.

 

Mәsәlә:160. Müstәhәbdir ki, nmz әvvәl vtd qılınsın. Nә qәdәr әvvәl vt yın vtlrd qılıns, bir qәdәr yşıdır. mm әgәr tәirә slmq müәyyәn cәhәtә görә yşı ls (mәsәlәn, gözlәyib nmzı cmtl qılmq istәsә), ybi ydur.

 

Mәsәlә:161. Әgәr nmzın vtı z ls vә nun bәzi müstәhәb işlәrini yrinә ytirdikdә nmzın bir hissәsi öz vtındn snr qılınmış lcqs, gәrәk müstәhәbbi işlәri yrinә ytirmәsin. Mәsәlәn, әgәr qunut tutcğı tәqdirdә nmzın vtı kçәcәksә, gәrәk qunut tutmsın.

 

Mәsәlә:162. İnsn әsr nmzını zöhrdәn, iş nmzını isә mәğribdәn snr qılmlıdır. Әgәr qәsdәn әsr nmzını zöhrdәn, iş nmzını mәğribdәn әvvәl qıls, btildir.

  
QİBLӘ 

Mәsәlә:163. Әzәmәtli Mәkkә şәhәrindә, Mәscidül-Hәrmd yrlәşәn Kәbә vi qiblәdir. Nmz qıln nunl üzbәüz durmlıdır.

 

Mәsәlә:164. Mәkkәdәn kәnrd, rdn uzqd ln şәs üzü qiblәyә durs, blә ki, üzü qiblәyә durub, dsәlәr kifyәtdir.

  
NMZD BӘDӘNİN ÖRTÜLMӘSİ 

Mәsәlә:165. Kişilәr vә ğlnlr nmzd vrәtlәrini örtmәlidir. Dh yşı lr ki, göbәkdәn dizlәrә qәdәr dә örtsün.

 

Mәsәlә:166. Qdınlr vә qızlr nmzd bütün bәdәnini örtmәlidirlәr. mm üzünü, dәstәmzd yuyuln miqdrd, әllәrini bilәyә qәdәr, yqlrını tpuğ qәdәr ötrmәsi lzım (ilzmi) dyil, nun örtülmәmәsinin ybi ydur.

 

Mәsәlә:167. Nmz qılnın pltrınd şğıdkı şәrtlәr lzımdır:

 

* Pk lsun (nәcis lmsın);

 

* htiyt-vcibә görә mübh lsun (qәsbi lmsın);

 

* Ölü hyvndn (mәsәlәn, şәriәt qnunlrın müvfiq kәsilmәyәn hyvndn) lmsın. Hәtt ppq vә qyış kimi şylәri dә;

 

* Әti hrm ln hyvnlrdn (pәlәng, tülkü vә s.) lmsın;

 

* Әgәr nmz qıln kişidirsә, pltrı lis ipәkdәn vә y qızıldn tunmuş lmsın.

 

Mәsәlә:168. Nmz qılnın pltrındn әlvә, bәdәni dә pk lmlıdır.

 

Mәsәlә:169. Әgәr insn pltr vә bәdәninin nәcis lmsını bilsә, mm nmz vtı unuts vә nunl nmz qıls, nmzı btildir

 

Mәsәlә:170.şğıdkı hllrd nmz qılnın bәdәni vә y pltrı nәcis ls, nun nmzı sәhihdir:

 

* Bәdәn vә y pltrının nәcis lmsını bilmәsә vә nmz qılndn snr bş düşsә;

 

* Bәdәni vә y pltrı, bәdәnindә ln yr sәbәbilә nәcis ls vә nu suy çәkmәk, dәyişmәk çәtin ls;

 

* Nmz qılnın pltrı vә y bәdәni dirhәm miqdrındn z qn bulşrs;

 

* Nәcis pltr vә y bәdәnlә nmz qılmğ nçr ls (mәsәlәn, suy çәkmәyә suyu lms).

 

Mәsәlә:171. Әgәr nmz qılnın, vrәti örtә bilmәyәn kiçik pltrlrı (crb, әlcәk vә s. kimi) nәcis ls, yud nәcis dәsml cibindә ls, bu hld әti hrm vә y murdr lmuş hyvndn hzırlnmış lms, nunl nmz qılmğın ybi ydur.

 

Mәsәlә:172. Nmzd әb, ğ pltr vә pltrlrın әn tәmizini gymәk, ş iyli әtirdәn istifdә tmәk, әqiq üzük tmq müstәhәbdir.

 

Mәsәlә:173. Nmzd qr, çirkli, dr, üstündә şәkil ln pltr gymәk; hәmçinin pltrın düymәlәrinin çıq lmsı mәkruhdur.

  
NMZ QILNIN YRİ 

Mәsәlә:174. İnsnın nmz qıldığı yrdә şğıdkı şәrtlәr lmlıdır:

 

* Mübh lsun (qәsbi lmsın);

 

* Hәrәkәtsiz, qәrrlşn lsun (mşın kimi hәrәkәt hlınd lmsın);

 

* Yri dr, tvnı lçq ln yrdә qılınmsın ki, nun qiym, rüku, sәcdәsini sәhih tәrzdә yrinә ytirmәk mümkün lsun.

 

* Әgәr nmz qılnın yri nәcis ls, bәdәnә vә y pltr siryәt dәcәk dәrәcәdә yş lmsın;

 

* Nmz qılnın (sәcdәdә) lnının qyduğu yr nәcis lmsın;

 

* Nmz qılnın lnının yri yqlrının qyduğu yrdәn dörd bğlı brmq qәdәr uc, yud lçq lmsın. mm yrin lçq-uclığı ç z ls, ybi ydur.

  
NMZ QILNIN YRİNİN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:175. Çrәsizlik hlınd hәrәkәt dәn yrdә (qtr vә tәyyrә vә s. kimi) vә y tvnı lçq, yud dr (sәngәr kimi), hblә düz lmyn yrdә nmz qılmğın ybi ydur. mm mümkün ln qәdәr hәrәkәt hlınd bir şy ummlıdır (qiblәnin istiqmәti vә muvlt riyәt tmәklә).

 

Mәsәlә:176. İnsn gәrәk әdәb qydlrın riyәt dib Pyğәmbәr (s)-in, immlr (әlyhimüs-slm)-ın qәbrindәn qbqd nmz qılmsın (yәni rsı qәbrә tәrәf lmsın). Әgәr blә nmz qılmsı htirmsızlıq ls bu iş hrm, nmzı d btildir.

 

Mәsәlә:177. Müstәhәbdir ki, insn vcib nmzlrı mәsciddә qılsın. Müqәddәs İslm dinindә nmzın mәsciddә qılınmsın dir çlu tövsiyә lunmuşdur.

  
MӘSCİDİN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:178. Qyd luncq mәsәlәlәrdәn mәscidә gtmәyin vә nd nmz qılmğın әhәmiyyәtini bş düşmәk lr:

 

* Mәscidә ç gtmәk müstәhәbdir.

 

* Nmz qılnı lmyn mәscidә gtmәk müstәhәbdir.

 

* Mәscidin qnşuluğund ln bir kәsin üzrü lmdn mәsciddәn bşq yrlәrdә nmz qılmsı mәkruhdur.

 

* Müstәhәbdir ki, insn mәscidә gtmәyәn bir kәslә çörәk ymәsin, işlәrindә nunl mәşvәrәt tmәsin, nunl qnşu lmsın, n qız vrib qız lmsın.

 

Mәsәlә:179. Mәsciddә bu işlәr hrmdır:

 

* htiyt vcibә görә qızıll zinәt vrmәk;

 

* Mәscidi murdrlmq; Hәr kәs nәcis lduğunu bilsә, dәrhl pklmlıdır.

 

* Mәscidi stmqhәtt rb ls d;

 

* İnsn vә hyvnlrın şәklini çәkmәk;

 

Mәsәlә:180. Mәscidlә әlqәdr ln şğıdkı işlәr müstәhәbdir:

 

* Mәscidә hmıdn tz gdib, hmıdn gc çımq;

 

* Mәscidin işıqlrını yndırmq;

 

* Mәscidә gtmәk istәyәn bir kәs müstәhәbdir ki, özünü әtirlәsin, pk-pkizә, әn yşı pltrını gyinsin;

 

* Mәscidә dil lnd әvvәl sğ yğını, çınd isә sl yğını tsın;

 

* Mәscidә dil lnd müstәhәbdir ki, mәscidә htirm niyyәti ilә iki rәkәt nmz qılsın.

 

Mәsәlә:181. Mәscidlә әlqәdr şğıdkı işlәr mәkruhdur:

 

* Mәsciddә ytmq (әgәr çrәsizlik üzündәn ls, mәkruh dyil);

 

* Mәsciddә nmz qılmdn, sdәcә lrq rnı kçid yri kimi sçmәk;

 

* Düny işlәri brәsindә söhbәt tmәk;

 

* ğızın, burunun suyunu mәscidә tmq;

 

* Sәsi ucltmq, qışqırmq; (mm zn üçün sәsi ucltmğın mnәsi ydur.)

 

* Mәsciddә lvr tmәk;

 

* Srımsq, sğn vә bu kimi şylәr yyib, ğzındn gәlәn qu ilә cmt әziyyәt vrәn şәsin mәscidә gtmәsi.

  
NMZ ÜÇÜN HZIRLIQ 

Dәstәmz, qusul, tәyәmmüm mәsәlәlәrini, nmzın vtı, nmz qılnın mәkn vә pltrın id ln mәsәlәlәri öyrәndikdәn snr nmz hzırlşırıq.

 

Mәsәlә:182. Nmz qıln şәsә müstәhәbdir ki, gündәlik nmzlrdn qbq әvvәlcә zn, ndn snr iqmәni dsin vә snr nmz bşlsın.

  
ZN 

 

llhu әkbәr4 dәfә

 

Әşhәdu әn l ilhә illәllh2 dәfә

 

Әşhәdu әnnә Muhәmmәdәn Rәsulullh2 dәfә

 

Hәyyә әlәssәlt2 dәfә

 

Hәyyә әlәlfәlh2 dәfә

 

Hәyyә әl әyril әmәl2 dәfә

 

llhu әkbәr2 dәfә

 

L ilhә illәllh2 dәfә

 

  
İQMӘ 

 

llhu әkbәr2 dәfә

 

Әşhәdu әn l ilhә illәllh2 dәfә

 

Әşhәdu әnnә Muhәmmәdәn Rәsulullh2 dәfә

 

Hәyyә әlәssәlt2 dәfә

 

Hәyyә әlәlfәlh2 dәfә

 

Hәyyә әl әyril әmәl2 dәfә

 

Qәd qmәtissәlt2 dәfә

 

llhu әkbәr2 dәfә

 

L ilhә illәllh1 dәfә

 

 

Mәsәlә:183. Әşәhәdu әnnә Әliyyәn vәliyyullh zn vә iqmәnin hissәlәrindәn dyil. mm yşı lr ki, әşhәdu әnnә Muhәmmәdәn Rәsulullh ddikdәn snr qürbәt qәsdi ilә dyilsin.

  
ZN VӘ İQMӘNİN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:184. zn vә iqmә nmz vtı dil lndn snr dyilmәlidir. Әgәr nmz vtındn qbq dyilsә, btildir.

 

Mәsәlә:185. İqmә zndn snr dyilmәlidir; әgәr ndn әvvәl dyilsә, sәhih dyildir.

 

Mәsәlә:186. zn vә iqmәnin cümlәlәri rsınd ç fsilә slınmmlıdır. Әgәr nlrın rsınd di hldn ç fsilә düşsә gәrәk ynidәn dyilsin.

 

Mәsәlә:187. Әgәr hәr hnsı cmt nmzı üçün zn vә iqmә dyilmiş ls, cmtl birlikdә nmz qıln bir kәs öz nmzı üçün zn vә iqmә dmәmәlidir.

 

Mәsәlә:188. Әgәr insn nmz qılmq üçün mәscidә gdib rd tәşkil lunn cmt nmzının qurtrdığını görsә, bu cmt nmzı üçün zn vә iqmә dyilmiş ls, nә qәdәr ki, cәrgәlәr pzulmyıb vә cmt dğılışmyıb öz nmzı üçün zn vә iqmә umq lzım dyil.

 

Mәsәlә:189. Müstәhәb nmzın zn vә iqmәsi ydur.

 

Mәsәlә:190. Müstәhәbdir ki, uşğın dünyy gәldiyi ilk gündә sğ qulğın znı, sl qulğın isә iqmәni dsinlәr.

 

Mәsәlә:191. Müstәhәbdir ki, zn dmәk üçün müәyyәn lunn şәs dil, vt tnıyn, sәsi uc lsun.

  
NMZIN ӘMӘLLӘRİ 

Mәsәlә:192. Nmz llhu Әkbәr dmәklә bşlyır, slm dmәklә qurtrır.

 

Mәsәlә:193. Nmzın işlәri y vcibdir, y d müstәhәbdir.

 

Mәsәlә:194. Nmzın vciblәri n birdir. nlrın bәzilәri rükn, bәzilәri isә qyri-rükndür.

  
NMZIN VCİBTI 

* Niyyәt

 

* Qiym

 

* Tәkbirәtul-hrm

 

* Rüku

 

* Sәcdә

 

* Qirәt

 

* Zikr

 

* Tәşәhhüd

 

* Slm

 

* Tәrtib

 

* Muvlt

  
Nmzın rüknlәri 

* Niyyәt

 

* Tәkbirәtül-hrm

 

* Tәkbirәtül-hrm ddiyi vt, hәmçinin rükuy müttәsil ln (rükudn qbqkı) qiym (yәni yq üstә durmq),

 

* Rüku

 

* İki sәcdә.

  
RÜKN İLӘ QYRİ-RÜKNÜN FӘRQİ 

Mәsәlә:195. Nmzın rüknlәri nun әss hissәlәridir. Әgәr insn nlrdn birini yrinә ytirmәsә, yud nmzd rtırs, hәtt unutqnlıq üzündәn dә ls, nmz btil lur. Bәzi vcibtlr isә rükn dyil. nlrın yrinә ytirilmәsinin lzım lmsın bmyrq, qәsdәn yrinә ytirilmәzsә, nmz btil lur. mm sәhvәn, unutqnlıq üzündәn zldılıb-rtırıls btil lmz.

  
NMZIN VCİBTININ  HÖKMLӘRİ 
Niyyәt 

Mәsәlә:196. İnsn nmzın әvvәlindәn ırın qәdәr öz niyyәtindә sbit qlmlı, nә tdiyini bilmәlidir. nu llh-Tәlnın әmrini yrinә ytirmәk niyyәti ilә qılmlıdır.

 

Mәsәlә:197. Niyyәtin dildә dyilmәsi lzım (ilzmi) dyil. mm әgәr dildә dә dsәlәr, ybi ydur.

 

Mәsәlә:198. Nmz hәr növ riy, özünü kimәsә göstәrmәkdәn uzq lmlıdır, yәni ylnız llhın әmrini yrinә ytirmәk üçün qılınmlıdır. Dmәli nmzın hmısı, yud bir hissәsi llhdn qyrisi üçün qılıns, btildir.

  
Tәkbirәtül-hrm 

Mәsәlә:199. Qyd lunduğu kimi nmz llhu Әkbәr dmәklә bşlyır vә bu tәkbir tәkbirәtul-hrm dlnır. (Çünki, bu tәkbiri dmәklә nmzdn qbq hll ln bir ç işlәr (ymәk, içmәk, gülmәk, ğlmq vә s.) nmz qıln hrm lur.)

 

Mәsәlә:200. Tәkbirәtül-hrmı, hblә nmz әsnsındkı sir tәkbirlәri dyәndә әllәri qulqlrın müqbilinә qәdәr qldırmq müstәhәbdir.

  
Qiym 

Mәsәlә:201. Qiymyәni yq üstә durmq. Nmz qıln tәkbirәtül-hrmı vә qirәti qiymd, bәdәnin rm lduğu hld yrinә ytirmәlidir.

 

Mәsәlә:202. Әgәr insn rükunu unuts vә qirәtdәn snr sәcdәyә gtsә, mm sәcdәyә çtmzdn qbq rüku tmәdiyi ydın düşsә, yğ qlıb ynidәn rüku tmәli, snr sәcdәyә gtmәlidir.

 

Mәsәlә:203. Nmz qıln şәsin yq üstә ln vt hәr iki yğın yrdә lmsı vcibdir. mm bәdәnin ğrılığının hәr iki yğın üstünә düşmәsi lzım (ilzmi) dyil, hәtt bir yğın üstünә dә düşsә ybi ydur.

 

Mәsәlә:204. Әgәr bir kәs nmz әsnsınd ümumiyyәtlә hәtt әsy, divr söykәnmәklә dә ls, yq üstә dur bilmәsә, turub üzü qiblәyә nmz qılmlıdır. tur d bilmәsә, uznıb nmz qılmlıdır.

 

Mәsәlә:205. Vcibdir ki, rükudn snr kmil surәtdә qlıb snr sәcdәyә gtsin. Әgәr bu qiymı (durmğı) qәsdәn tәrk tsә nmzı btildir.

  
Qirәt 

Mәsәlә:206. Gündәlik nmzlrın birinci vә ikinci rәkәtindә әvvәlcә Hәmd, snr isә bir Surә (mәsәlәn, Tövhid surәsi) bütöv unmlıdır.

  
Hәmd surәsi 

Bismillhir-rәhmnir-rәhim.

 

Әlhәmdu lillhi Rәbbil-lәmin.

 

Әr-rәhmnir-rәhim

 

Mliki yvmiddin.

 

İyykә nәbudu vә iyykә nәstәin.

 

İhdinәs-sirtәl müstәqim

 

Sirtәl-lәzinә әnәmtә әlәyhim

 

Ğәyril-mәğzubi әlәyhim vәlәzzllin.

  
Tövhid surәsi  

Bismillhir-rәhmnir-rәhim

 

Qul huvәllhu әhәd

 

llhus-sәmәd

 

Lәm yәlid vә lәm yulәd

 

Vә lәm yәkun lәhu kufuvәn әhәd

 

Nmzın üçüncü vә dördüncü rәkәtlәrindә, y tәkcә Hәmd dyilmәlidir, y d üç dәfә tәsbihti-әrbәә. htiyt vcib budur ki, tәsbihti-әrbәә üç dәfә dyilsin.

  
Tәsbihti-әrbәә 

Subhnәllhi vәlhәmdu lillhi vә l ilhә illәllhu vәllhu әkbәr.

  
Qirәtin hökmlәri 

Mәsәlә:207. Nmzın üçüncü vә dördüncü rәkәtlәrindә Hәmd, yud tәsbihti-әrbәә lçqdn, hәstә unmlıdır.

 

Mәsәlә:208. Zöhr vә әsr nmzının 1-ci vә 2-ci rәkәtindә dә Hәmd vә Surә hәstә unmlıdır.

 

Mәsәlә:209. Kişilәr vә ğlnlr sübh, mәğrib, iş nmzının (1-ci vә 2-ci rәkәtindә) Hәmd vә Surәni ucdn umlıdırlr. mm qdınlr vә qızlr nmәhrәm şәslәr sәslәrini şitmәzsә, ucdn qıl bilәrlәr. mm әgәr nmәhrәm nlrın sәsini şitsә, htiyt-vcibә görә hәstә qılmlıdırlr.

 

Mәsәlә:210. Әgәr insn nmzı ucdn qılmlı lduğu yrdә qәsdәn lçqdn vә y lçqdn qılmlı lduğu yrdә qәsdәn ucdn qıls nmzı btildir. mm unutqnlıq, yud mәsәlәni bilmәmәzlik üzündәn ls, sәhihdir.

 

Mәsәlә:211. Әgәr Hәmd vә Surәni uduğu vtd sәhv tdiyini bş düşsә (mәsәlәn, lçqdn qılmlı lduğu yrdә ucdn qıls), uduğu miqdrı ynidәn umsı lzım dyil.

 

Mәsәlә:212. İnsn nmzı öyrәnmәlidir ki, sәhv umsın. Әgәr bir kәs nmzı düzgün şәkildә ümumiyyәtlә öyrәnә bilmirsә, ncә bcrırs, lә dә qılmlıdır vә htiyt-müstәhәb budur ki, nmzı cmtl qılsın.

  
Rüku 

Mәsәlә:213. Nmz qıln hәr rәkәtdә qirәtdәn snr qәdәr әyilmәlidir ki, әllәrini dizinә qy bilsin. Bu әmәlә rüku dyilir. Rükud zikr dmәk vcibdir.

 

Mәsәlә:214. İnsn rükud hәr zikri dsә kifyәtdir. mm htiyt-vcib budur ki, üç dәfә subhnәllh, yud bir dәfә subhnә Rәbbiyәl әzimi vә bi hәmdihdәn z lmsın.

 

Mәsәlә:215. Rükud vcibi zikr dyildiyi vt, bәdәn rm lmlıdır.

 

Mәsәlә:216. Әgәr rüku hәddinә qәdәr әyilmәzdәn vә bәdәn rm lmzdn qbq rükunun zikrini dsә, nmzı btildir.

 

Mәsәlә:217. Әgәr vcibi zikr qurtrmzdn әvvәl qәsdәn bşını rükudn qldırs, nmzı btildir.

  
Sәcdә 

Mәsәlә:218. Nmz qıln şәs vcib vә müstәhәb nmzlrın hәr rәkәtindә rükudn snr iki sәcdә tmәlidir.

 

Mәsәlә:219. Sәcdә әmәldir ki, lın, әllәrin içi, dizlәrin gözü vә iki yğın bş brmğının ucu yrә qyulsun. Sәcdә hlınd zikr dmәk vcibdir.

 

Mәsәlә:220. Sәcdәdә hәr zikr dyilsә, kifyәtdir. Bu şәrtlә ki, nun miqdrı üç dәfә subhnәllh vә y bir dәfә subhnә Rәbbiyәl-әl vә bi hәmdihdәn z lmsın.

 

Mәsәlә:221. Sәcdәnin zikri dyilәn vt bәdәn rm lmlıdır.

 

Mәsәlә:222. Әgәr lnı yrә çtmzdn vә bәdәn rmlşmmışdn qbq qәsdәn sәcdәnin zikrini dsә, nmzı btildir. mm unutqnlıq üzündәn ls, ynidәn, bәdәn rm ln hld zikri dmәlidir.

 

Mәsәlә:223. Birinci sәcdәnin zikri qurtrndn snr qlıb turmq, bәdәn rm lduqdn snr ynidәn sәcdәyә gtmәk lzımdır.

 

Mәsәlә:224. Әgәr nmz qıln şәs zikr tmm lmmışdn qbq qәsdәn bşını sәcdәdәn götürsә, nmzı btildir.

 

Mәsәlә:225. Sәcdәnin zikrini ddiyi vt әgәr yddi sәcdә üzvündәn birini qәsdәn yrdәn qldırs, nmzı btildir. mm zikr dmәdiyi vt lındn bşq sir üzvlәri yrdәn qldırıb ynidәn yrә qys, ybi ydur.

 

Mәsәlә:226. Әgәr nmz qıln yğın bş brmqlrı ilә ynşı bşq brmqlrını d yrә qys, ybi ydur.

 

Mәsәlә:227. Nmz qıln şәs sәcdәdә lnını yrә, yud yrdәn göyәrib gyilәn vә yyilәn lmyn şylәrә (çubuq, ğc yrpğı vә s.) qymlıdır.

 

Mәsәlә:228. Mәdәndәn çırıln әşylrqızıl, gümüşә, әqiqә, firuzәyә vә s. kimi şylәrә sәcdә tmәk sәhih dyil.

 

Mәsәlә:229. Yrdәn göyәrәn vә hyvnlrın ymi ln şylәrә (t, smn kimi) sәcdә tmәk sәhihdir.

 

Mәsәlә:230. Әgәr kğız, sәcdәnin sәhih lduğu şydәn (Mәsәlәn, smn, yud ğcdn) düzәlsә, n sәcdә tmәk sәhihdir. Hblә, pmbıqdn hzırlnn kğız sәcdә tmәyin ybi ydur.

 

Mәsәlә:231. Sәcdә üçün hәr şydәn yşı Hәzrәt Syyidüş-Şühәd İmm Hüsynin (әlyis-slm) türbәtidir. ndn snr di trpq, snr dş vә dh snr bitgilәrdir.

  
Dİ QYDD SӘCDӘ DӘ BİLMӘYӘN ŞӘSLӘRİN VӘZİFӘLӘRİ 

Mәsәlә:232. lnını yrә çtdır bilmәyәn bir kәs bcrdığı qәdәr әyilib möhürü uc bir şyin üstünә qymlı vә sәcdә tmәlidir. mm әllәrin içini, dizlәrini vә yqlrın brmqlrını di qydd yrә qymlıdır.

 

Mәsәlә:233. Sәcdә üçün ümumiyyәtlә әyilә bilmәyәn bir kәs yrә turub bşı ilә (sәcdәyә) işrә tmәlidir. mm htiyt vcib budur ki, mümkün lrs, möhürü qldırıb lnını n qysun.

  
QURNIN VCİBİ SӘCDӘSİ 

Mәsәlә:234. Qurnın dörd surәsindә vcibi sәcdә vrdır. İnsn hәr vt bu yәni us vә y bşqsı uynd n qulq ss, dәrhl sәcdә tmәlidir. Әgәr qulq sms vә sәcdә yәsi qulğın dәysә, htiyt-vcibә görә sәcdә tmәlidir.

 

Mәsәlә:235. Sәcdә yәsi ln surәlәr şğıdkılrdn ibrәtdir:

 

* Nәcm Surәsi;

 

* Әlәq Surәsi;

 

* Sәcdә Surәsi;

 

* Fussilәt Surәsi.

 

Mәsәlә:236. Әgәr sәcdә tmәyi unudrs, hәr vt ydın düşsә, sәcdә tmәlidir.

 

Mәsәlә:237. Әgәr sәcdә yәsini rdi, tlvizr vә y mqnitfndn şitsә, gәrәk sәcdә tsin.

 

Mәsәlә:238. Әgәr sәcdә yәsinin insn sәsini yyn güclәndiricidәn şitsә, sәcdә tmәsi vcibdir.

 

Mәsәlә:239. Bu sәcdәdә zikr dmәk vcib dyil, mm müstәhbdir.

  
TӘŞӘHHÜD 

Mәsәlә:240. Vcibi nmzlrın ikinci vә ırıncı rәkәtindә, ikinci sәcdәdәn snr turub, bәdәnin rm lduğu hld tәşәhhüd umlıdır. Yәni dmәlidir:

 

Әşhәdu әn l ilhә illәllh, vәhdәhu l şәrikә lәh, vә әşhәdu әnnә Muhәmmәdәn әbduhu vә Rәsuluh. llhummә sәlli әl Muhәmmәdin vә li-Muhәmmәd.

  
SLM 

Mәsәlә:241. Nmzın ırıncı rәkәtindә tәşәhhüddәn snr turduğu vә bәdәnin rm lduğu hld slmı dyib nmzı qurtrmq lzımdır. Yәni dyilmәlidir:

 

Әssәlmu әlәykә әyyuhәn-Nәbiyyu vә rәhmәtullhi vә bәrәktuh

 

Әssәlmu әlәykum vә rәhmәtullhi vә bәrәktuh, yud

 

Әssәlmu әlәyn vә әl ibdillhis-slihin. dsin

 

Mәsәlә:242. Әgәr Әssәlmu әlәyn vә әl ibdillhis-slihin dsә, htiyt-vcib budur ki, ndn snr Әssәlmu әlәykum vә rәhmәtulhi vә bәrәktuhu d dsin.

  
TӘRTİB 

Mәsәlә:243. Nmz gәrәk bu tәrtiblә qılınsın: niyyәt, tәkbirәtül-hrm, qirәt, rüku, sәcdә vә ikinci rәkәtdә sәcdәlәrdәn snr tәşәhhüd vә ırıncı rәkәtdә tәşәhhüddәn snr slm.

  
MUVLT 

Mәsәlә:244. Muvltyәni nmzın hissәlәrini bir-birinin rdınc yrinә ytirmәli, rlrınd fsilә slmmlıdır.

 

Mәsәlә:245. Әgәr bir kәs nmzın hissәlәri rsınd bir qәdәr fsilә sls vә dh nmz qılır dyilmәsә, nmzı btildir.

 

Mәsәlә:246. Rüku, sәcdә vә qunutu uztmq, böyük surәlәri umq nmzın muvltın әlәl ytirmir.

  
QUNUT 

Mәsәlә:247. Müstәhәbdir ki, nmzın ikinci rәkәtindә Hәmd-Surәdәn snr vә rükudn qbq qunut tutulsun. Yәni nmz qıln әllәrini qldırıb üzünün müqbilindә tutsun, du vә y zikr dsin.

 

Mәsәlә:248. Qunutd hәr zikr, hәtt bir dәfә subhnәllh dyilsә kifyәtdir. mm dh yşı lr ki, bu du unsun:

 

Rәbbәn tin fid-düny hәsәnәtәn vә fil-irәti hәsәnәtәn vә qin әzbәnnr.

  
NMZIN TӘQİBTI 

Tәqibtyәni nmzın slmındn snr zikr tmәk, du vә Qurn umq.

 

Mәsәlә:249. Dh yşı lr ki, tәqibtı üzü qiblәyә durub usun.

 

Mәsәlә:250. Tәqibtın әrәbcә lmsı vcib dyil. mm dh yşı lr ki, du kitblrınd tövsiyә lunnlrı usun.

 

Mәsәlә:251. Nmzdn snr dh ç sifriş lunn tәqibt Hәzrәti Zәhr (slmullhi әlyh)-nın zikridir ki, bu tәrtiblә dyilmәlidir: 34 dәfә llhu Әkbәr, 33 dәfә әlhәmdu lillh, 33 dәfә subhnәllh.

  
NMZI BTİL DӘN ŞYLӘR 

Mәsәlә:252. Nmz qıln şәs tәkbirәtül-hrmı dyәrәk nmz bşlyndn qurtrn qәdәr bәzi işlәr n hrm lur. Әgәr nmz hlınd nlrın birinә әmәl tsә nmzı btildir. cümlәdәn:

 

* Dnışmq;

 

* Gülmәk;

 

* ğlmq;

 

* Üzü, qiblәdәn bşq tәrәfә döndәrmәk;

 

* Ymәk vә içmәk;

 

* Nmzın surәtini (frmsını) pzmq;

 

* Nmzın rükünlәrini zltmq vә y çltmq.

 

(195-ci mәsәlәdә qyd lunn kimi.)

  
NMZI BTİL DӘN ŞYLӘRİN HÖKMLӘRİ  
DNIŞMQ 

Mәsәlә:253. Әgәr nmz qıln şәs qәsdәn mәnsı ln bir kәlmә dsә (istәr bir hәrfli lsun, istәrsә dә ç hәrfli lsun), nun vsitәsilә müәyyәn mәnnı çtdırmq istәsә, nmzı btildir.

 

Mәsәlә:254. Әgәr sәhvәn (mәsәlәn, nmz hlınd lduğunu unudrq) bir söz dsә nmzı btil lmz.

 

Mәsәlә:255. Öskürmәk, sqırmq nmzı btil tmir.

 

Mәsәlә:256. İnsn nmz hlınd gәrәk bşqsın slm vrmәsin. mm bşqsı n slm vrsә, cvb vrmәsi vcibdir vә lә cvb vrmәlidir ki, slm kәlmәsi әvvәldә lsun. Mәsәlәn, sәlmun әlykum. mm әlykumus-slm dmәmәlidir (slm kәlmәsini ır slmmlıdır).

  
ĞLMQ VӘ GÜLMӘK 

Mәsәlә:257. Әgәr nmz qıln qәsdәn ucdn gülsә nmzı btildir.

 

Mәsәlә:258. Gülümsәmәk (tәbәssüm) nmzı btil tmir. Nmzd llh qrusundn qyri mәqsәdlә ğlmq nmzı btil dәr.

  
ÜZÜ QİBLӘDӘN ÇVİRMӘK 

Mәsәlә:259. Әgәr nmz qıln qәsdәn üzünü qiblәdәn bir qәdәr döndәrsә, blә ki, üzü qiblәyәdir dmәsәlәr, nmzı btildir.

 

Mәsәlә:260. Әgәr qәsdәn, yud sәhvәn rsını qiblәyә çvirsә, yud qiblәdәn sğ vә y sl dönsә nmzı btildir.

  
YMӘK VӘ İÇMӘK 

Mәsәlә:261. Әgәr nmz qıln bir şy ysә vә y içsә, blә ki, n nmz qılır dyilmәsә, nmzı btildir.

 

Mәsәlә:262. Әgәr nmz qıln bir şy ysә vә y içsә, hәtt nmzın surәti pzulms d htiyt vcibә görә nmzı btildir.

  
NMZIN SURӘTİNİ PZMQ 

Mәsәlә:263. Әgәr nmz qıln şәs, nun surәtini pzn (әl çlmq, hvy tullnmq vә s. kimi) bir iş görsә, hәtt unutqnlıq üzündәn ls d nmzı btil lr.

 

Mәsәlә:264. Әgәr nmz әsnsınd, nmz hlındn ric ln qәdәr skit qls, nmz btildir.

 

Mәsәlә:265. İtiyr üzündәn vcibi nmzı pzmq hrmdır, mm çrәsizlik hlınd cizdir. cümlәdәn:

 

* Cn vә mlın hifz lunmsı üçün;

 

* Cn vә ml dәyәn zәrәrin qrşısını lmq üçün.

 

Mәsәlә:266. şğıdkı şәrtlәrlә cmtın brcunu qytrmq üçün nmzı kәsmәyin ybi ydur:

 

* Nmz әsnsınd brcunu vrә bilmәzsә;

 

* Tәlәbkr (brc vrәn) öz brcunu ndn istәyәrsә;

 

* Nmz vtı z lms, yәni brcu vrәndәn snr nmzını vtınd qıl bilәrsә.

 

Mәsәlә:267. mm ç әhәmiyyәti lmyn bir şyi hifz tmәk üçün nmzı pzmq mәkruhdur.

 

Mәsәlә:268. Nmzd mәkruh ln şylәrdәn bәzisi:

 

1-Üzü zcıq sğ vә y sl döndәrmәk (çünki ç döndәrmәk nmzı btil dir);

 

2-Gözlәri yummq;

 

3-Әllәrlә, brmqlrl ynmq;

 

4-ğızın suyunu yrә tmq;

 

5-Qurnın, kitbın, üzüyün yzılrın bmq; hәmçinin, Hәmdi, surәni uynd vә y zikrlәri dyәn vtd bşqsının sözünü şitmәk üçün sәsi lçltmq;

 

Vә ümumiyyәtlә, llh dәrghınd üzu vә üşunu rdn prn hәr hnsı bir işlә mәşğul lmq.

  
ZN VӘ İQMӘNİN TӘRCÜMӘSİ 

* llhu әkbәr llh hәr şydәn vә hmıdn böyükdür.

 

* Әşhәdu әnl ilhә illәllh Şәhdәt vrirәm ki, llhdn bşq hç bir mәbud ydur;

 

* Әşhәdu әnnә Muhәmmәdәn Rәsulullh Şәhdәt vrirәm ki, Hәzrәti Mühәmmәd llhın rәsulu, göndәrdiyi pyğәmbәrdir;

 

* Hәyyә әlәssәlt tәlәs nmz dğru!

 

* Hәyyә әlәl-fәlh tәlәs nict tpmğ dğru!

 

* Hәyyә әl әyril-әmәl tәlәs yir әmәlә dğru!

 

* Qәd qmәtissәlt Nmz bәrqәrr ldu.

 

* llhu әkbәr llh hәr şydәn vә hmıdn böyükdür.

 

* L ilhә illәllh llhdn bşq hç bir mәbud ydur.

  
Hәmd Surәsinin tәrcümәsi 

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ

 

Bismillhir-rәhmnir-rәhimyәni mhribn vә rәhm dәn llhın dı ilә.

 

اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ

 

Әlhәmdu lillhi Rәbbil-lәminyәni hәmd vә sәn ylnız lәmlәrin pәrvәrdigrı ln llh mәsusdur.

 

اَلرَّحْمنِ الرَّحيمِ

 

Әr-rәhmnir-rәhimyәni, llh ki, mhribn vә rәhm dәndir.

 

مَالِكِ يَوْمِ الدّينِ

 

Mliki yvmiddinyәni, llh Qiymәt gününün pdşhı vә itiyr shibidir.

 

إيّاكَ نَعْبُدُ وَ إيّاكَ نَسْتَعِينُ

 

İyykә nәbudu vә iyykә nәstәinyәni, ylnız Sәnә ibdәt dir vә ylnız Sәndәn kömәk istәyirik.

 

اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ

 

İhdinәs-sirtәl müstәqimyәni, bizi dğru yl hidyәt t!

 

صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ

 

Sirtәl-lәzinә әnәmtә әlәyhimyәni, kәslәrin ylun hidyәt t ki, nlr nmәt vrmisәn.

 

غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لاَ الضّآلّينَ

 

Ğәyril-mәğzubi әlәyhim vәlәzzllinyәni, kәslәrin ylun hidyәt tmә ki, nlr qәzәb tmisәn; vә nlrın ylun y ki, yllrındn zıblr.

  
Tövhid Surәsinin tәrcümәsi:  

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ

 

Bismillhir rәhmnir rәhim mhribn vә rәhm dәn llhın dı ilә.

 

قُل‌ هُوَ اللّهُ اَحَدٌ

 

Qul huvәllhu әhәd (y Pyğәmbәr,) d ki: llh ygnә ln llhdır.

 

اَللّهُ الصَّمَدُ

 

llhus-sәmәd llh ki, bütün mövcudtdn htiycsızdır.

 

لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ

 

Lәm yәlid vә lәm yulәd Övldı ydur vә hç kәsin dә övldı dyil.

 

وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً اَحَدٌ

 

Vә lәm yәkun lәhu kufuvәn әhәd Hç kәs nun misli, tyı-bәrbәri dyil.

  
Rükunun zikri:  

سُبحان رَبِّىَ العَظيمِ وَ بِحَمدِهِ

 

Subhnә Rәbbiyәl-әzimi vә bihәmdih Mәnim böyük Pәrvәrdigrımı hәr yb vә nöqsndn pk vә münәzzәh bilib n hәmd-sityiş dirәm.

  
Sәcdәnin zikri 

سُبحان رَبِّىَ الاَعلى وَ بِحَمدِهِ

 

Subhnә Rәbbiyәl-әl vә bihәmdihyәni, mәnim hmıdn uc mәqmlı Pәrvәrdigrımı hәr yb vә nöqsndn pk vә münәzzәh bilib n hәmd-sityiş dirәm.

  
Tәsbihti-әrbәәnin tәrcümәsi 

سُبحَانَ اللهِ وَالحَمْدُ للهِ وَلا اِلَهَ اِلاَّ اللهُ وَاللهُ اَكْبَر

 

Subhnәllhi vәlhәmdu lillhi vә l ilhә illәllhu vәllhu әkbәr Hәr yb vә nöqsndn pk vә münәzzәhdir llh, hәmd, tәrif ylnız llh mәsusdur, llhdn bşq hç bir mәbud ydur. llh hmıdn böyükdür.

  
Tәşәhhüd vә slmın tәrcümәsi:  

اَلحَمدُ للهِ اَشْهَدُ اَن لا اِلََهَ الاَّ اللهُ وَحدَهُ لاشَرِيكَ لَهُ

 

Әlhәmdu lillh, әşhәdu әnl ilhә illәllhu vәhdәhu l şәrikә lәh Sityiş vә hәmd (tәrif) llh mәsusdur. Şәhdәt vrirәm ki, llhdn bşq hç bir, mәbud pәrәstişә lyiq şәs ydur. Tәkdir, şәriki ydur.

 

وَاَشهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

 

Vә әşhәdu әnnә Muhәmmәdәn әbduhu vә RәsuluhŞәhdәt vrirәm ki, Mühәmmәd (sәllәllhu әlyhi vә lihi vә sәllәm) llhın bәndәsi vә nun Rәsulu, göndәrdiyidir.

 

اَللَّهُمَّ صَلَّ عَلىَ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ

 

llhummә sәlli әl Muhәmmәdin vә li-Muhәmmәdy llh! Rәhmәt göndәr hәzrәt Mühәmmәdә vә nun Әhli-bytinә.

 

اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِىُّ وَرَحمَةُ اللهِ وَبَرَكاتُهُ

 

Әssәlmu әlәykә әyyuhәn-Nәbiyyu vә rәhmәtullhi vә bәrәktuh y Pyğәmbәr! llhın slm, rәhmәt vә bәrәkәti Sәnә lsun!

 

السَّلاَمُ عَلَيْنا وَعَلى عِبادِ اللهِ الصّالِحِينَ

 

Әssәlmu әlәyn vә әl ibdillhis-slihin llhın slmı biz nmz qılnlr vә bütün әmәli slh bәndәlәrә lsun!

 

السَّلاَمُ عَلَيكُم وَرَحمَةُ اللهِ وَبَرَكاتُهُ

 

Әssәlmu әlәykum vә rәhmәtullhi vә bәrәktuhllhın slm, rәhmәt vә bәrәkәti siz möminlәrә lsun!

  
NMZIN ŞӘKKİYYTI 

Bәzi hllrd nmz qıln şәs üçün nmzın hissәlәrini yrinә ytirib-ytirmәmәsindә şәkk irәli gәlә bilәr. Mәsәlәn, tәşәhhüdü uyub-ummsınd, bir vә y iki sәcdә tmәsindә şәkk dir. Bәzәn dә qıldığı nmzlrın rәkәtlәrinin syınd şәkk dir. Mәsәlәn, üçüncü vә y dördüncü rәkәtdә lduğunu bilmir.

 

Nmzd irәli gәlәn şәklәrin özünәmәsus hökmü vrdır. nlrın hmısını bu kitbd gәtirmәk lmz, mm yığcm şәkildә şәkkin qismlәri vә nlrın hәr birinin hökmlәrinin bәynın bşlyırıq.

  
NMZIN HİSSӘLӘRİNDӘ ŞӘKK 

Mәsәlә:269. Әgәr bir kәs nmz әsnsınd nun hissәlәrindәn birini yrinә ytirib-ytirmәmәsindә şәkk tsә, (yәni nu yrinә ytirib-ytirmәmәsini bilmәsә) bu hld ndn snr yrinә ytirilmәli ln әmәlә bşlmmış ls (yәni hissәnin mәhәllindәn kçmәmiş ls) şәkk tdiyi hissәni yrinә ytirmәlidir. mm ndn snr yrinә ytirilmәli ln işә mәşğul lndn (yәni nun mәhәlli kçәndәn) snr şәkk hsil ls, öz şәkkinә tin tmәyib nmzı dvm tdirmәlidir vә nmzı d sәhihdir.

 

Mәsәlә:270. Әgәr nmzın hәr hnsı bir hissәsini yrinә ytirdikdәn snr nun sәhih lub-lmmsınd şәkk tsә, yәni yrinә ytirdiyi hissәnin sәhih lub-lmdığını bilmәsә, bu hld öz şәkkinә tin tmәmәlidir. Yәni blә qәrr gәlmәlidir ki, sәhihdir vә nmzı dvm tdirmәlidir.

  
NMZI BTİL DӘN ŞӘKLӘR 

Mәsәlә:271. Әgәr iki rәkәtli nmzd (sübh nmzı kimi) yud mәğrib nmzının rәkәtlәrindә şәkk dәrsә, nmz btildir.

 

Mәsәlә:272. Әgәr bir rәkәtlә birdәn rtıq rәkәt rsınd (mәsәlәn, birlә iki, yud birlә üç rsınd) şәkk dәrsә, nmz btildir.

 

Mәsәlә:273. Әgәr nmz әsnsınd nçә rәkәt qıldığını bilmәsә nmz btildir.

 

Mәsәlә:274. Әgәr btil dәn şәklәrdәn hәr hnsı biri nmzd insnın qrşısın çıs, bir z fikirlәşmәlidir. Әgәr bir şy ydın düşmәsә vә şәkk yrindә qls, nmzı pzub ynidәn bşlmlıdır.

 

Mәsәlә:275. Dörd rәkәtli nmzın rәkәtlәrindәki şәkk:

 

 

Şəkk

 

Qiyam halında

 

Rükuda

 

Rükudan sonra

 

Səcdə

 

Səcdələrdən sonra oturan halda

 

Namaz səhih halda namaz qılanın vəzifəsi

 

1

 

2 və 3 arasında olan şəkk

 

batil

 

Batil

 

Batil

 

Batil

 

Səhih

 

Niyyәti üçә qyrq bir rәkәt dә qılır, slmdn snr bir rәkәt yq üstә, yud turn hld iki rәkәt htiyt nmzı qılır.

 

2

 

2 və 4 arasında olan şəkk

 

batil

 

Batil

 

Batil

 

Batil

 

Səhih

 

Niyyәti dördә qyrq nmzı tmmlmlı, nmzdn snr iki rәkәt yq üstә htiyt nmzı qılır.

 

3

 

3 və 4 arasında olan şəkk

 

Səhih

 

Səhih

 

Səhih

 

Səhih

 

Səhih

 

Niyyәti dördә qyrq nmzı qurtrır, nmzdn snr bir rәkәt yq üstә, yud iki rәkәt turn hld htiyt nmzı qılır.

 

4

 

4 və 5 arasında olan şəkk

 

Səhih

 

Batil

 

Batil

 

Batil

 

Səhih

 

Әgәr qiym hlınd şәkk tsә, rüku tmәdәn yrә turub nmzı qurtrır. Snr d bir rәkәt yq üstә, yud iki rәkәt turn hld htiyt nmzı qılır. Әgәr turn hld şәkk tmişdirsә, niyyәti dördә qyub iki sәcdyi-sәhv yrinә ytirmәlidir. mm әgәr ikinci sәcdәdәn qlmzdn qbq şәkk bş vrmişsә, vcib htiyt görә әvvәldә fәrz lunduğu kimi әmәl tmәli, nmzı d ynidәn qılmlıdır.

 

  
TİN DİLMӘYӘN ŞӘKKLӘR 

Mәsәlә:276. tin dilmәyәn şәklәr şğıdkılrdn ibrәtdir:

 

* Müstәhәb nmzd;

 

* Cmt nmzınd;

 

* Nmzın slmındn snr;

 

* Nmzın vtı kçәndәn snr.

 

Mәsәlә:277. Әgәr şәkkin htiml vrilәn ç tәrәfi nmzı btil dәrsә gәrәk bәn z qyulsun. Mәsәlәn, sübhün nfilәsindә iki rәkәtlә üç rәkәt rsınd şәkk tsә, gәrәk bәnnı iki rәkәt qılmsın qysun. Әgәr şәkkin htiml vrilәn ç tәrәfi nmzı btil tmәzsә, mәsәlәn, iki rәkәtlә bir rәkәt rsınd şәkk tsә, nd şәkkin hәr iki tәrәfini әss tutub әmәl tsә, nmzı sәhihdir.

 

Mәsәlә:278. Әgәr imm nmzın rәkәtlәrinin syınd şәkk tsә, mm mәmum şәkk tmәsә vә imm nçәnci rәkәt lduğunu bş sls, imm öz şәkkinә tin tmәmәlidir. Hәmçinin әgәr mәmum şәkk tsә, mm imm şәkk tmәsә, immın qıldığı kimi qılmlı vә nmzı qurtrmlıdır. Nmzı d sәhihdir.

 

Mәsәlә:279. Әgәr insn nmzın slmlrındn snr nun sәhih lub-lmmsınd şәkk tsә, (mәsәlәn, rüku dib-tmәmәsindә şәkk tsә, yud dörd rәkәtli nmzın slmındn snr dörd rәkәt, yud bş rәkәt qılmsınd şәkk tsә) öz şәkkinә tin tmәmәlidir. mm әgәr şәkkinin hәr iki tәrәfi btil ls (Mәsәlәn, dörd rәkәtli nmzın slmındn snr üç rәkәt, yud bş rәkәt qılmsınd şәkk tsә) nmzı btildir.

 

Mәsәlә:280. Әgәr bir kәs nmzın vtı kçәndәn snr nmz qılıb-qılmmsınd şәkk tsә, yud qılmdığını gümn tsә ynidәn qılmsı lzım dyildir. mm vtı kçmәmişdәn qbq nmz qılıb-qılmmsınd şәkk tsә, yud qılmdığını gümn tsә, nmzı qılmlıdır. Hәtt әgәr qıldığını gümn tsә dә, ynidәn qılmlıdır.

  
HTİYT NMZI 

Mәsәlә:281. htiyt nmzı vcib ln hllrd (mәsәlәn, iki rәkәtlә üç rәkәt rsınd şәkk tsә), slmdn snr nmzın surәtini pzmdn, nu btil dәn işlәrdәn hәr hnsını görmәdәn yğ qlıb zn vә iqmәsiz, tәkbir dyib htiyt nmzı qılmlıdır.

 

Mәsәlә:282. htiyt nmzının sir nmzlrdn fәrqi: nun niyyәti dildә dyilmәmәlidir, Surәsi vә qunutu ydur (hәrçәnd iki rәkәt dә ls) vә hәstә qılınmlıdır. htiyt vcib budur ki, bismillhı d hәstә dyilsin.

 

Mәsәlә:283. Әgәr bir rәkәt htiyt nmzı vcib ls sәcdәlәrdәn snr tәşәhhüd unur vә slm vrilir. Әgәr iki rәkәt vcib ls, birinci rәkәtdә tәşәhhüd vә slm unmz, әksinә bir rәkәt dә (tәkbirәtül hrmsız) qılınıb vә ikinci rәkәtin snund tәşәhhüd vә slm dyilir.

  
SӘCDYİ SӘHV 

Mәsәlә:284. Sәcdyi-sәhv vcib ln hllrd (mәsәlәn, turn hld dörd rәkәtlә bş rәkәt rsınd şәkk tdikdә) gәrәk nmzın slmındn snr sәcdәyә gdib dsin:

 

Bismillhi vә billhi vә sәllәllhu әl Muhәmmәdin vә li-Muhәmmәd, yud

 

Bismillhi vә billhi, llhummә sәlli әl Muhәmmәdin vә li-Muhәmmәd. mm dh yşı lr ki,

 

Bismillhi vә billhi, әssәlmu әlәykә әyyuhәn-Nәbiyyu vә rәhmәtullhi vә bәrәktuh dyilsin. Snr sәcdәdәn qlıb tursun, ynidәn sәcdәyә gdib yurıdkı zikrlәrdәn birini dsin, sәcdәdәn qlıb tursun, tәşәhhüd vә slmlrı dsin.

  
MÜSFİRİN NMZI 

Mәsәlә:285. İnsn sәfәrdә dörd rәkәtli nmzlrı şikәstә (yәni iki) rәkәt qılmlıdır. Bu şәrtlә ki, sәfәri 8 fәrsәdәn (tәqribәn 45 km) z lmsın.

 

Mәsәlә:286. Әgәr müsfir, nmzı tmm qılmlı lduğu yrdәn (mәsәlәn, öz vәtәni kimi) şğısı 4 fәrsә gdib 4 fәrsә dә qyıts gәrәk bu sәfәrdә nmzı şikәstә qılsın.

 

Mәsәlә:287. Sәfәrә gdәn şәs nmzı vt şikәstә qılmlıdır ki, vәtәnindәn şәhәrin divrlrını görmәdiyi, znın sәsini şitmәdiyi qәdәr uzqlşsın. Bu qәdәr uzqlşmzdn qbq nmz qılmq istәsә, bütöv qılmlıdır.

 

Mәsәlә:288. Әgәr bir mәntәqәyә iki yl ls vә nlrdn biri sәkkiz fәrsәdәn z, digәri isә sәkkiz fәrsә, yud ndn ç ls, bu hld bir kәs hәmin yrә sәkkiz fәrsә ln yll gtsә, nmzı şikәstә qılmlıdır. mm sәkkiz fәrsәdәn z ln yll gtsә, nmzı bütöv, dörd rәkәtli qılmlıdır. Mәsәlәn, әgәr vәtәnindәn bir ylu dörd fәrsә, digәr ylu isә üç fәrsә mәsfәdә ln kәndә birinci yll (dörd fәrsәlik) gdib hәmin yll d qyıdrs nmzı yld vә gtdiyi kәnddә şikәstәdir. mm әgәr bu yll gdib bşq yll (üç fәrsәlik) qyıts, yud ikinci yll (üç fәrsәlik) gdib lә rdn d qyıts sәfәrin mәcmusu sәkkiz fәrsәdәn z lduğu üçün yld vә kәnddә nmzı bütöv qılmlıdır.

 

Mәsәlә:289. şğıdkı hllrd sәfәrdә nmz tmmdır:

 

1-8 fәrsә gtmәmişdәn әvvәl öz vәtәnindәn kçsә, yud 10 gün müәyyәn bir yrdә qlmq istәsә;

 

2-Әvvәlcәdәn 8 fәrsә sәfәr tmәk qәsdi lmdn bu qәdәr yl gdәrsә (itirdiyi şyin rdınc gdәn bir kәs kimi);

 

3-Yl әsnsınd (yәni 4 fәrsәә çtmzdn) sәfәr fikrini dәyişsә;

 

4Bir kәsin işi müsfirәt ls; Mәsәlәn, şәhәrlәrrsı qtrlrın sürücüsü, tәyyrәçi, dәnizçi kimi (işlә bğlı ln sәfәrlәrdә).

 

5-Bir kәs hrm sәfәrә gdәrsә. Mәsәlәn, t vә nsının әziyyәtinә sәbәb ln sәfәrlәr kimi.

 

Mәsәlә:290. Bu yrlәrdә dә nmz tmm qılınr:

 

* Vәtәndә;

 

* 10 gün qlmq istәdiyi yrdә;

 

* 30 gün tәrәddüdlә qldığı yrdә. Yәni hәmin yrdә qlcğı vә y gdәcәyindә tәrәddüddә qls vә bu minvll 30 günәdәk vәziyyәtdә qls, bşq bir yrә dә gtmәsә gәrәk 30 gündәn snr, nmzını tm qılsın.

  
VӘTӘN HRDIR?  

Mәsәlә:291. İnsnın yşmq üçün sçdiyi yr nun vәtәnidir: istәr yrdә dünyy gәlmiş lsun vә t-nsının vәtәni lsun, istәrsә dә nu hәmişәlik yşmq üçün sçmiş lsun. Övld vlidynlә birlikdә yşdığı, müstәqil lmdığı vt qәdәr vlidynin vәtәni lә nun d vәtәni syılır-hәrçәnd rd dünyy gәlmәmiş ls d. Hәytınd müstәqil lndn snr bşq bir yri hәmişәlik yşmq üçün sçsә, r nun vәtәni lcq. Misl üçün, bir kәsin vlidyni isfhnlı ls vә işlәmәk üçün Şirz gdib snr qyıtmq fikirlәri ls, bu hld övld Şirzd dğuls İsfhn nun t-nsının vәtәni lduğundn övld nlrl birlikdә yşdığı müddәt әrzindә İsfhn nun üçün dә vәtәn hökmündәdir. Әgәr r gtsә nmzını bütöv qılmlıdır.

 

Mәsәlә:292. İnsnın öz әsli vәtәnindәn bşq bir yrdә hәmişәlik qlmq qәsdi lms r nun vәtәni hsb lunmur.

 

Mәsәlә:293. Әgәr әsl vәtәni lmyn bir yrdә müәyyәn müddәt qlıb snr bşq bir yrә gtmәk istәsә, yr nun vәtәni hsb lunmur. (Tәhsil lmq üçün bir müddәt bşq şәhәrdә qln tәlәbәlәr kimi.)

 

Mәsәlә:294. Әsli vәtәni lmyn bir yrdә hәmişәlik qlmq vә bşq yrә dә gtmәk qәsdi lmyn bir insn yrdә ç qls, nәticәdә cmt rnı nun vәtәni hsb tsәlәr, bu hld yr nun vәtәni hökmündәdir.

 

Mәsәlә:295. Bir kәs әvvәllәr öz vәtәni ln, hzırd isә vәtәni syılmyn (yәni skin lmq üçün ry qyıtmq qәsdindә lmyn) bir yrә gtsә, hәtt özü üçün bşq yri vәtәn sçmәsә dә blә, rd nmzı tmm qılmmlıdır.

 

Mәsәlә:296. Vәtәninә qyıdn müsfir, vәtәninin divrını gördüyü vә zn sәsini şitdiyi yrә çtnd, gәrәk nmzı tmm qılsın.

  
10 GÜN QӘSD TMӘK 

Mәsәlә:297. 10 gün bir yrdә qlmq fikrindә ln müsfir, әgәr rd 10 gündәn rtıq qls, nә qәdәr ki, (rdn bşq yrә) sәfәr tmәyib, gәrәk nmzını tmm qılsın vә ynidәn 10 gün qlmğı qәsd tmәsi lzım dyildir.

 

Mәsәlә:298. Әgәr müsfir 10 gün qlmq mәqsәdindәn dönsә, nd:

 

) Әgәr dörd rәkәtlik bir nmz qılmmışdn qbq fikrindәn dönsә, nmzını şikәstә qılmlıdır.

 

b) Bir dörd rәkәtli nmz qılndn snr öz fikrindәn dönsә, rd lduğu vt qәdәr gәrәk nmzını tmm qılsın.

  
QӘZ NMZI 

Vtı kçәndәn snr qılınn nmz qәz nmzı dyilir

 

Mәsәlә:299. İnsn gәrәk öz vcib nmzlrını nlr üçün müәyyәn lunmuş vtd qılsın. Әgәr üzürsüz sәbәbә görә nmzı qәzy gtsә, günhkrdır; gәrәk tövbә tsin vә nmzının qәzsını d qılsın.

 

Mәsәlә:300. İki hld nmzın qәzsını qılmq vcibdir:

 

) Vcib nmzı vtınd qılms;

 

b) Nmz vtı kçәndәn snr qıldığı nmzın btil lduğunu bş düşsә.

 

Mәsәlә:301. Bynund qәz nmzı ln bir kәs nu qılmqd süstlük, sәhlәnkrlıq tmәmәlidir. mm dәrhl yrinә ytirmәsi vcib dyil.

 

Mәsәlә:302. htiyt vcibә görә gündәlik nmzlrın qәzsını qılnd gündәlik tәrtibә riyәt lunmlıdır. Mәsәlәn, birinci gün әsr, ikinci gün isә zöhr nmzını qәzy vrәn bir kәs, әvvәlcә әsrin qәzsını, snr isә zöhrün qәzsını qılmlıdır.

 

Mәsәlә:303. Әgәr bir kәs, qәz nmzı lduğunu bilsә, mm nlrın syını (mәsәlәn, dörd, yud bş lduğunu) bilmәsә, bu hld (şәkk tdiyi) z miqdrın qәzsını qıls, kifyәtdir.

 

Mәsәlә:304. Әgәr әvvәllәr qәz nmzının syını bilib snr unudubs, htiyt vcib budur ki, ç tәrәfi yrinә ytirsin.

 

Mәsәlә:305. Qәz nmzını cmt nmzı ilә birlikdә qılmq lristәr immın nmzı әd lsun, istәrsә dә qәz. Hәr ikisinin dә (imm vә mәmum) yni nmzı qılmlrı lzım (ilzmi) dyil. Mәsәlәn, sübh nmzının qәzsını immın zöhr vә y әsr nmzı ilә birlikdә qıls, ybi ydur.

 

Mәsәlә:306. Sәfәrdә nmzını şikәstә qılmlı ln bir kәsin zöhr, әsr vә y iş nmzı qәzy gtsә, qәzsını iki rәkәtlә yrinә ytirmәlidirhәtt sәfәrdә lmyn vtlrd d qılmq istәsә blә.

 

Mәsәlә:307. Sәfәrdә ruc tutmq lmz. Hәtt qәz rucu d. mm qәz nmzı qılmğın ybi ydur.

 

Mәsәlә:308. Әgәr bir kәs sәfәrdә lmdığı vt qılmdığı nmzın qәzsını sәfәrdә qılmq istәsә, zöhr, әsr vә iş nmzlrını bütöv qılmlıdır.

 

Mәsәlә:309. Qәz nmzlrını hәr vt yrinә ytirmәk lr, yәni misl üçün, sübh nmzının qәzsını, günrt vә y gcә qılmq lr.

  
T-NNIN QӘZ NMZI 

Mәsәlә:310. Nә qәdәr ki insn diridir, hәtt öz qәz nmzlrını qıl bilmәsә dә, bşqsı (nibi) nun qәz nmzlrını qıl bilmәz.

 

Mәsәlә:311. Böyük ğul vcibdir ki, tnın vәftındn snr, nun yrinә ytirmәdiyi ruc-nmzın qәzsını tsin.

 

htiyt vcib budur ki, böyük ğul nsının d ruc-nmzlrının qәzsını yrinә ytirsin.

  
CMT NMZI 

İslm ümmәtinin vәhdәti İslmın müstәsn әhәmiyyәt vrdiyi mәsәlәlәr sırsınddır ki, nun qrunub dvm tdirilmәsi üçün üsusi prqrmlrı vrdır. nlrdn biri dә cmt nmzıdır. Cmt nmzınd müәyyәn üsusiyyәtlәrә mlik ln bir nәfәr cmtın önündә durur, yrdә qlnlr isә nizmlı cәrgәlәrlә nun rsınd durub nunl hәngdr surәtdә nmz qılırlr.

 

Birlikdә qılınn bu nmzın önündәki şәsә imm-cmt, nun rsınd durn vә nmzd n tb ln şәsә mәmum dyilir.

  
CMT NMZININ ӘHӘMİYYӘTİ 

Rәvyәtlәrdә cmt nmzı üçün çlu svb qyd lunmuşdur. Әhkmın bәzi mәsәlәlәrinә diqqәt tmәklә bu ibdәtin әhәmiyyәtini dәrk dirik. nlrdn bәzilәrini qyd dirik:

 

Mәsәlә:312. Cmt nmzınd iştirk tmәk hmı üçün, mәsusәn mәscidә qnşu lnlr üçün müstәhәbdir.

 

Mәsәlә:313. Müstәhәbdir ki, insn gözlәsin vә nmzı cmtl qılsın.

 

Mәsәlә:314. Cmtl qılınn nmz, әvvәl vtd tәklikdә (furd) qılınn nmzdn dh yşıdır.

 

Mәsәlә:315. Mütәsәr vә qıs şәkildә qılınn cmt nmzı tәklikdә uzun-uzdı qılınn nmzdn dh yşıdır.

 

Mәsәlә:316. İnsnın üzrü lmdn cmt nmzın gtmәmәsi lyiq dyil.

 

Mәsәlә:317. tinsızlıq üzündәn cmt nmzınd iştirk tmәmәk ciz dyildir.

  
CMT NMZININ ŞӘRTLӘRİ 

Mәsәlә:318. Cmt nmzı bәrqәrr lnd şğıdkı şәrtlәrә riyәt lunmlıdır:

 

1-Mәmum immdn qbqd durmmlıdır; htiyt vcib budur ki, zcıq ndn rd dursun.

 

2-İmmın dyndığı yr mәmumun dyndığı yrdәn uc lmmlıdır;

 

3-İmml mәmumun, hblә cәrgәlәrin rsınd ln fsilә ç lmsın; htiyt görә fsilә bir ddımdn rtıq lmmlıdır.

 

4-Mәmuml imm, hәmçinin cәrgәlәrin rsınd rsı görünmәyәn pәrdә, divr vә bu kimi şylәr fsilә slmmlıdır. mm qdınlrl kişilәrin cәrgәlәri rsınd pәrdә vә bu kimi şylәrin lmsının ybi ydur.

 

Mәsәlә:319. İmm cmt hәddi-büluğ çtmış, dil lmlı, nmzı sәhih tәrzdә umlıdır.

  
CMT NMZIN QŞULMQ (İQTİD TMӘK)  

Mәsәlә:320. Hәr rәkәtdә tәkcә qirәtin әsnsınd vә rükud imm iqtid tmәk lr. Dmәli әgәr immın rükusun çtms, snrkı rәkәtdә iqtid tmәlidir vә hәtt immın tәkcә rükusun d çts, bir rәkәt hsb lunr.

 

Mәsәlә:321. Cmt nmzın qşulmğın mütәlif hllrı:

  
BİRİNCİ RӘKӘTDӘ 

1-Qirәt әsnsınd: Mәmum hәmd vә surәni umur, qln әmәllәri imm ilә birlikdә yrinә ytirir.

 

2-Rükud: rükunu vә ndn snrkı әmәllәri imml birlikdә yrinә ytirir.

  
İKİNCİ RӘKӘTDӘ 

1-Qirәt әsnsınd: Mәmum hәmd vә surәni umur, mm imml qunut, rüku vә sәcdәni yrinә ytirir, imm tәşәhhüd uyn vt htiyt vcibә görә, gәrәk yrım turmuş vәziyyәtdә turmlı, nmz iki rәkәtlidirsә, biri rәkәtini dә tәklikdә qılıb nmzı tmmlmlıdır. Әgәr iki vә y üç rәkәtlidirsә, immın üçüncü rәkәti, nun isә ikinci rәkәti lur vә hәmd-surәni umlıdır (hәrçәnd imm tәsbihti-әrbәәni us d). İmm üçüncü rәkәti tmmlyıb dördüncü rәkәti qılmğ bşlynd, , gәrәk sәcdәdәn snr tәşәhhüdü usun. Snr üçüncü rәkәti qılmq üçün yğ durmlı, nmzın ırınd, imm tәşәhhüd vә slmı dyib nmzı qurtrnd, , dh bir rәkәt qılmlıdır.

 

2-Rükud: Rükunu imml birlikdә, qln әmәllәri isә qbqd dyildiyi kimi yrinә ytirmәlidir.

  
ÜÇÜNCÜ RӘKӘTDӘ 

1-Qirәt әsnsınd: Әgәr iqtid dәcәyi hld hәmd vә surәni, yud tәkcә hәmdi umğ vtı lcqs, iqtid dә bilәr. Bu hld hәmd vә surәni, yud tәkcә hәmdi umlıdır. Әgәr fürsәt lmycğını bilsә, htiyt vcibә görә immın rükuy gtmәsini gözlәyib, snr iqtid tmәlidir.

 

2-Rükud: Әgәr rükud iqtid tsә rükunu imml birlikdә yrinә ytirmәlidir vә hәmin rәkәtin hәmd vә surәsi sqitdir. Nmzın qln hissәsini әvvәldә bәyn dildiyi kimi yrinә ytirmәlidir.

  
DÖRDÜNCÜ RӘKӘTDӘ 

1-Qirәt әsnsınd: Üçüncü rәkәtdә iqtid tmәk kimidir. İmm ırıncı rәkәtdә tәşәhhüd vә slm üçün turnd, mәmum hәm yğ qlıb tәklikdә nmzı dvm tdirә bilәr, hәm dә immın tәşәhhüd vә slmı qurtrn qәdәr yrım turn hld gözlәyә, snr yğ durub nmzı dvm tdirә bilәr.

 

2-Rükud: Rükunu vә sәcdәlәri imml birlikdә yrinә ytirmәlidir. (İmmın nmzının dördüncü, mәmumun isә birinci rәkәti lur.) Nmzın qln hissәlәrini dә qyd lunduğu qyd üzrә yrinә ytirmәlidir.

  
CMT NMZININ HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:322. Pişnmz gündәlik nmzlrdn birini qılnd gündәlik nmzlrdn hәr birini n iqtid dib qılmq lr. Dmәli, әgәr imm әsr nmzını qılırs mәmum zöhr nmzını n iqtid dәrәk qıl bilәr. Әgәr bir kәs zöhr nmzını qıldıqdn snr cmt nmzı tәşkil luns әsr nmzını immın zöhr nmzın iqtid dәrәk qıl bilәr.

 

Mәsәlә:323. Mәmum özünün qәz nmzını immın әd nmzın (hәrçәnd bşq gündәlik nmzın qәzsı ls d) iqtid dәrәk qıl bilәr. Mәsәlәn, imm zöhr nmzını qılnd mәmum sübhün qәzsını n iqtid dәrәk qıl bilәr.

 

Mәsәlә:324. İki nәfәr cmt nmzı tәşkil dә bilәrlәr. nlrdn biri imm, digәri isә mәmum. mm iki nәfәr cümә nmzı tәşkil dә bilmәz.

 

Mәsәlә:325. Yğış yğmsı üçün qılınn istisq nmzı istisn lmql müstәhәb nmzlrı cmtl birlikdә qılmq lmz.

 

Mәsәlә:326. Mәmum tәkbirәtül-hrmı immdn qbq dmәmәlidir. Üstәlik htiyt vcib budur ki, imm tәkbirәtül-hrmı qurtrmyınc tәkbir dmәsin.

 

Mәsәlә:327. Mәmum Hәmd-Surә istisn lmql, nmzın qln hissәlәrinin hmısını özü dmәlidir. mm әgәr nun birinci vә y ikinci rәkәti, immın isә üçüncü vә y dördüncü rәkәti ls, Hәmd-Surәni dә umlıdır.

  
CÜMӘ NMZI 

Müsәlmnlrın hәftәlik ictimi tplntılrındn biri cümә nmzıdır. Nmz qılnlr cümә günü günrt nmzının yrindә cümә nmzı qıl bilәrlәr. Bu, zöhr nmzındn dh yşıdır.

 

Cümә nmzının fәzilәtlәrindәn biri dә budur ki, Qurnd nun dın surә gәlmişdir. Bu surә möminlәri cümә nmzınd iştirk tmәyә dәvәt dir.

  
CÜMӘ NMZININ QILINM QYDSI 

Mәsәlә:328. Cümә nmzı iki rәkәtdәn ibrәtdir vә ynilә sübh nmzı kimi qılınır. mm nun iki ütbәsi vrdır ki, imm-cümәnin vsitәsi ilә unur.

 

Mәsәlә:329. Müstәhәbdir ki, cümә nmzınd imm-cümә Hәmd-Surәni uc sәslә usun.

 

Mәsәlә:330. Cümә nmzınd müstәhәbdir ki, birinci rәkәtdә Hәmddәn snr Cümә surәsi, ikinci rәkәtdә isә Münfiqun surәsi unsun.

 

Mәsәlә:331. Cümә nmzınd iki qunut müstәhәbdir. Birinci qunut birinci rәkәtin rükusundn әvvәl, ikinci qunut isә ikinci rәkәtin rükusundn snr yrinә ytirilir.

  
CÜMӘ NMZININ ŞӘRTLӘRİ 

Mәsәlә:332. Cümә nmzınd şğıdkı şәrtlәrә riyәt dilmәlidir.

 

* Cmt nmzındkı bütün şәrtlәr cümә nmzınd d mötәbәrdir.

 

* Cümә nmzı cmt nmzı şәklindә lmlıdır vә fәrdi şәkildә sәhih dyildir;

 

* Cümә nmzının bәrqәrr lmsı üçün lzım ln әn z sy bş nәfәrdir ki, nlrdn biri imm, dördü isi mәmum lmlıdır. İki cümә nmzı rsınd әn zı bir fәrsә mәsfә lmlıdır.

  
CÜMӘ NMZI QILNLRIN VӘZİFӘLӘRİ 

Mәsәlә:333. Vcibdir ki, mәmumlr immın ütbәlәrinә qulq ssınlr.

 

Mәsәlә:334. htiyt müstәhәb budur ki, mәmumlr ütbә unn vtd skit lsunlr vә bir-biri ilә söhbәt tmәsinlәr.

 

Mәsәlә:335. htiyt müstәhәb budur ki, mәmumlr ütbә unnd üzlәri imm-cümәyә tәrәf lub yn-bu yn bmsınlr.

 

Mәsәlә:336. Әgәr insn cümә nmzının birinci rәkәtinә çtms vә özünü ikinci rәkәtә, hәtt nun rükusun çtdırs blә, nmzı sәhihdir. İkinci rәkәti dә özü qılmlıdır. Bu şәrtlә ki, ikinci rәkәtin nmz vtınd vq lcğı üçün vt lduğunu bilsin.

  
YӘT NMZI 

Mәsәlә:337. Vcibi nmzlrdn biri yәt nmzıdır ki şğıdkı hdisәlәrin sәbәbilә vcib lur:

 

* Zәlzәlә;

 

* Günәşin vә yın tutulmsı;

 

* İldırım, şimşәk, qr-qırmızı külәklәr vә s. kimi şylәr ( hld nmz vcib lur ki, cmtın әksәriyyәti qrsun).

  
YӘT NMZININ QILINMSI QYDSI 

Mәsәlә:338. yәt nmzı iki rәkәtdir vә hәr rәkәtindә bş rüku vrdır. Hәr rükudn qbq, әvvәlcә Hәmd surәsi, snr isә bşq bir surә unmlıdır. (Yәni iki rәkәtdә n hәmd vә n surә unur.) mm bir surәni bş yrә bölüb hәr rükudn qbq nun bir hissәsini umq d lr. Bu hld iki rәkәtdә iki hәmd vә iki surә uncq.

 

Burd ils surәsini bölmәklә yәt nmzının qydsını qyd dirik:

 

Birinci rәkәt: Tәkbirәtül-hrmdn snr Hәmdi uyub snr Bismillhir-rәhmnir-rәhim dyib rükuy gtsin.

 

Snr qlıb Qul huvәllhu әhәd dyib ynidәn rükuy gtsin.

 

Snr qlıb llhus-sәmәd dyib rükuy gtsin.

 

Snr qlıb lәm yәlid vә lәm yulәd dyib rükuy gtsin, snr qlıb vә lәm yәkun lәhu kufuvәn әhәd dyib bşinci rükuy gtsin. Rükudn qlıb iki sәcdә tsin, snr yğ qlıb ikinci rәkәti dә ynilә birinci rәkәt kimi yrinә ytirsin, ikinci sәcdәdәn snr tәşәhhüd vә slmlrı dyib nmzı qurtrsın.

  
YӘT NMZININ HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:339. yәt nmzının vcib lduğu şylәr bir şәhәrdә bş vrsә, tәkcә şәhәrin әhlisi yәt nmzı qılmlıdır, bşq yrlәrin әhlisinә isә vcib dyil.

 

Mәsәlә:340. Әgәr yәt nmzının bir rәkәtindә bş dәfә Hәmd-Surә us, biri rәkәtindә isә Hәmd uyub Surәni bş yrә bölsә, sәhihdir.

 

Mәsәlә:341. Müstәhәbdir ki, 2, 4, 6, 8 vә 10-cu rükulrdn qbq qunut tutulsun. Әgәr 10-cu rükudn qbq bir qunut tutuls kifyәtdir.

 

Mәsәlә:342. yәt nmzının hәr rükusu rükndür; әgәr qәsdәn vә y sәhvәn zldılıb-rtırıls, nmz btildir.

 

yәt nmzını cmt nmzı şәkilindә dә qılmq lr. Blә lnd Hәmd vә Surәni tәkcә imm umlıdır.

  
MÜSTӘHӘB NMZLR 

Mәsәlә:343. Müstәhәb nmzlr çdur. nlrın hmısının şәrhi bu kitb sığmz. mm mühüm әhәmiyyәt kәsb dәnlәri qyd dirik.

  
BYRM NMZI 

Mәsәlә:344. Fitr vә Qurbn byrmlrınd mәsus byrm nmzı qılmq müstәhәbdir.

  
BYRM NMZININ VTI 

Mәsәlә:345. Byrm nmzının vtı gün çın vtdn zöhrә qәdәrdir.

 

Mәsәlә:346. Müstәhәbdir ki, Fitr byrmınd gün qlndn snr iftr dib fitrә zәktı vrәndәn snr byrm nmzı qılsınlr.

  
BYRM NMZININ QILINM QYDSI 

Mәsәlә:347. Byrm nmzı iki rәkәtir. Bu nmz dqquz qunutl blә qılınır:

 

* Birinci rәkәtdә Hәmd-Surәdәn snr bş tәkbir dyilmәli, hәr tәkbirdәn snr bir qunut tutulmlıdır. Bşinci qunutdn snr isә bir tәkbir dyib rüku vә iki sәcdәni yrinә ytirmәk lzımdır.

 

* İkinci rәkәtdә isә Hәmd-Surәdәn snr dörd tәkbir dyilmәli, hәr tәkbirdәn snr bir qunut tutub bşinci tәkbirdәn snr rüku, sәcdәni yrinә ytirib tәşәhhüd vә slmı dmәk lzımdır.

 

* Byrm nmzının qunutund hәr hnsı du uns, kifyәtdir. mm dh yşı lr ki, şğıdkı du unsun:

 

llhummә әhlәl-kibriyi vәl-әzәmәti vә әhәl-cudi vәl-cәbәrut. Vә әhlәl-әfvi vәr-rәhmәti vә әhlәt-tәqv vәl-mәğfirәti әsәlukә bi hәqqi hzәl-yvm. Әllәzi cәәltәhu lil-musliminә iyd. Vә li Muhәmmәdin sәllәllhu әlәyhi vә lihi zurәn vә şәrәfәn vә kәrmәtәn vә mәziyd. Әn tusәlliyә әl Muhәmmәdin vә li-Muhәmmәd vә әn tudilәni fi kulli әyrin әdәltә fihi Muhәmmәdәn vә lә Muhәmmәd. Vә әn turicәni min kulli suin әrәctә minhu Muhәmmәdәn vә lә Muhәmmәd. Sәlәvtukә әlәyhi vә әlәyhim. llhummә inni әsәlukә әyrә m sәәlәkә bihi ibdukәs-slihun, vә әuzu bikә mimmәstәzә minhu ibdukәl-mulәsun.

  
GCӘ-GÜNDÜZÜN NFİLӘLӘRİ 

Gcә-gündüz nmzlrın nfilәlәri cümә günü istisn lmql 34 rәkәtdәn ibrәtdir ki, sәkkiz rәkәti zöhrün, sәkkiz rәkәti әsrin, dörd rәkәti mәğribin, iki rәkәti işnın, n bir rәkәti gcә nmzının vә iki rәkәti sübh nmzının nfilәsidir. Bu nmzlrın çlu svbı vrdır.

  
GCӘ NMZI 

Mәsәlә:348. Gcә nmzın n bir rәkәtdir ki, sәkkizi gcә nmzı (dörd dәnә iki rәkәtli), iki rәkәti şәf nmzı, bir rәkәti dә vәtr nmzı niyyәti ilә qılınmlıdır.

  
GCӘ NMZININ VTI 

Mәsәlә:349. Gcә nmzının vtı gcә yrısındn sübh nmzın qәdәrdir. Dh yşı lr ki, sübh nmzın yın vtlrd qılınsın.

 

Mәsәlә:350. Müsfir vә gcә nmzını gcә yrısındn snr qılmğı çәtin ln bir kәs, nu gcәnin әvvәlindә qıl bilәr.

  
ĞÜFYLӘ NMZI 

Mәsәlә:351. Müstәhәb nmzlrdn biri ğüfylә nmzıdır ki, mәğrib vә iş nmzlrı rsınd qılınır.

  
ĞÜFYLӘ NMZININ QYDSI 

Mәsәlә:353. Ğüfylә nmzı iki rәkәtdәn ibrәtdir ki, birinci rәkәtdә Hәmddәn snr bu yәni umq lzımdır:

 

Vә zәnnuni iz zәhәbә muğzibәn fә zәnnә әn lәn nәqdirә әlәyhi fә nd fizzulumti әn l ilhә ill әntә subhnәkә inni kuntu minәzzliminә, fәstәcәbn lәhu vә nәccәynhu minәl-ğәmmi vә kәzlikә nuncil-muminin.

 

İkinci rәkәtdә isә Hәmddәn snr bu yәni umq lzımdır:

 

Vә indәhu mәftihul-ğәybi l yәlәmuh ill hu, vә yәlәmu m fil-bәrri vәl-bәhri vә m tәsqutu min vәrәqәtin ill yәlәmuh vә l hәbbәtin fi zulumtil-әrzi vә l rәtbin vә l ybisin ill fi kitbin mubin.

 

Qunutd isә bu dunı umq lzımdır:

 

llhummә inni әsәlukә bi mәftihil-ğәybillәti l yәlәmuh ill әntә әn tusәlliyә әl Muhәmmәdin vә li-Muhәmmәdin vә әn tәfәlә bi... llhummә әntә vәliyyu nmәti, vәl-qdiru әl tәlibәti, tәlәmu hcәti, fә әsәlukә bi hәqqi Muhәmmәdin vә li-Muhәmmәd, әlәyhi vә әlәyhimussәlm lәmm qәzәytәh li. (Dud nöqtәlәrin yrinә öz hcәt vә istәyini dilәsin.)

  
RUC 

İslmın vcib әmәllәrindәn vә insnlrı kml hәddinә çtdırmq üçün ln göstәrişlәrindәn biri dә rucdur.

 

ruc әmәldir ki, insn llh-Tlnın fәrmnını yrinә ytirmәk üçün sübh znındn mәğribә qәdәr qyd luncq işlәrdәn pәrhiz tsin.

  
RUCUN NİYYӘTİ 

Mәsәlә:353. ruc ibdәtlәrdәn biridir vә gәrәk llhın әmrinә itәt tmәk üçün yrinә ytirilsin. lә bu rucun niyyәtidir.

 

Mәsәlә:354. İnsn gәrәk mübrәk Rmzn yının hәr gcәsindә, sübh çıln zmn günün rucu üçün niyyәt tsin; istәr әvvәl niyyәt tmiş lsun, istәrsә dә tmәmiş lsun.

 

Mәsәlә:355. İnsnın ruc niyyәtini dildә dmәsi vcib dyil. Hәtt әgәr llhın әmrini yrinә ytirmәk üçün sübh znındn mәğribә qәdәr rucu btil dәn işlәri görmәsә kifyәtdir.

  
RUCU BTİL DӘN ŞYLӘR 

356: ruc tutn şәs sübh znındn günbtn qәdәr bәzi işlәrdәn pәrhiz tmәlidir. Әgәr nlrdn birini görsә, ruc btil lur. Bu işlәrin mәcmusun rucu btil dәn işlәr dyilir. cümlәdәn:

 

* Ymәk vә içmәk;

 

* Qәliz tzu bğz çtdırmq;

 

* Bşın hәr yrini suy btırmq;

 

* Qusmq.

  
RUCU BTİL DӘN ŞYLӘRİN HÖKMLӘRİ  
YMӘK VӘ İÇMӘK 

Mәsәlә:357. Әgәr ruc tutn şәs qәsdәn bir şy ysә vә y içsә rucu btil lr.

 

Mәsәlә:358. Әgәr ruc tutn şәs dişlәrinin rsınd qln bir şyi qәsdәn uds rucu btil lr.

 

Mәsәlә:359. ğız suyunu udmqhәtt ç d ls, rucu btil tmir.

 

Mәsәlә:360. Әgәr ruc tutn şәs ruc lduğunu unudrq bir şy ysә vә y içsә rucu btil lmz.

 

Mәsәlә:361. İnsn zәifliyә görә rucunu yyә bilmәz. mm nun zәifliyi hәddindәn rtıq ls vә dәtәn dözә bilmәsә, rucu ymәsinin ybi ydur.

  
İYNӘ VURDURMQ 

Mәsәlә:362. ruc tutn şәs qid mddәlәri әvәzindә iynә vurdurmqdn çәkinmәlidir. mm sir mpullrdn istifdә tmәyin ybi ydur.

  
QӘLİZ TZU BĞZ ÇTDIRMQ 

Mәsәlә:363. Әgәr ruc tutn şәs, qәliz tzu bğzın çtdırs rucu btildir. İstәr yyilәn şylәrin tzu lsun (un kimi), istәrsә dә sir tzlrdn (trpq tzu kimi).

 

htiyt vcibә görә qәliz bur, siqrt vә tәnbәki tüstüsü rucu btil dir.

  
BŞI TMMİLӘ SUY SLMQ 

Mәsәlә:364. Әgәr ruc tutn şәs bşının hәr yrini qәsdәn suy btırs, htiyt-vcibә görә rucu btildir.

 

Mәsәlә:365. Әgәr ruc tutn şәs itiyrsız lrq suy düşsә vә bşının hmısı suy bts; yud ruc lduğunu unudub bşını suy btırs rucu btil lmz. mm bş düşәn kimi, dәrhl sudn çırmlıdır.

  
QUSMQ 

Mәsәlә:366. Әgәr ruc tutn şәs qәsdәn qusshәtt әstәlik sәbәbilә ls d rucu btildir.

 

Mәsәlә:367. Әgәr ruc tutn şәs ruc duğunu bilmәdәn, yud itiyrsız lrq quss, ybi ydur.

  
RUCUN QӘZ VӘ KӘFFRӘSİ  
QӘZ RUCU 

Mәsәlә:368. Әgәr bir kәs Rmzn yının rucunu öz vtınd tutms, yud nu btil tsә Rmzn yındn snr nun qәzsını tutmlıdır.

  
RUCUN KӘFFRӘSİ 

Mәsәlә:369. Әgәr bir kәs üzrlü sәbәb lmdn öz rucunu, rucu btil dәn şylәrin biri ilә btil tsә, nd nun qәzsını tutub, şğıdkı işlәrdәn birini dә tmәlidir. (Bunlr kәffrә dyilir). Rmzn yının rucunun kәffrәsi vcib ln bir kәs:

 

* y bir qul zd tmәlidir;

 

* y iki y ruc tutmlıdır (әvvәldәki 31 günü dlbdl, rd fsilә lmdn tutulmlıdır);

 

* y d 60 fәqiri dyuzdurmlı, yud nlrın hәr birinә bir müdd tәm vrmәlidir. Әgәr bir kәsә kәffrә vcib ls bu işlәrdәn birinә әmәl tmәlidir. mm indiki zmnd özünün fiqhi mәnsınd qul tpılmdığındn ikinciyә vә y üçüncüyә әmәl tmәlidir.

 

Әgәr bir şәs üçün bunlrın hç biri mümkün lms, gәrәk n sәkkiz gün ruc tutsun, yud nçә müddә gücü çtrs qәdәr dә fәqirә tәm vrsin. Әgәr vrә bilmәsә, istiğfr tmәli, htiyt-vcibә görә hәr vt imknı ls, kәffrә vrmәlidir.

  
RUCUN QӘZ VӘ KӘFFRӘSİNİN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:370. Qәz rucunu st tutmq lzım (ilzmi) dyildir, mm vcib htiyt dur ki, növbәti ilin Rmzn yın qәdәr tutsun.

 

Mәsәlә:371. İnsn kәffrәni yrinә ytirmәkdә sәhlәnkrlıq tmәmәlidir. mm dәrhl yrinә ytirmәsi dә vcib dyil. Әgәr bir nçә il nu vrmәsә, üstünә bir şy әlvә lunmur.

 

Mәsәlә:372. Әgәr insn Rmzn yınd müәyyәn üzr sәbәbilә (mәsәlәn, sәfәrә gtmәk kimi) ruc tutms vә Rmzn yındn snr üzrü rdn qls, mm növbәti Rmzn yın qәdәr nlrın qәzsını qәsdәn tutms, gәrәk nlrın qәzsını tmәkdәn әlvә, hәr gün üçün dә bir müdd tәm fәqirә vrsin.

 

Mәsәlә:373. Әgәr insn әstәlik üzündәn rucunu tutms vә әstәliyi növbәti ilin Rmzn yın qәdәr uzns nun qәzsı sqitdir, gәrәk hәr gün üçün fәqirә bir müdd tәm vrsin.

  
MÜSFİRİN RUCUNUN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:374. Dörd rәkәtli nmzlrı sәfәrdә iki rәkәt qılmlı ln müsfir, ruc tut bilmәz. mm nun qәzsını tutmlıdır. Nmzını bütöv qıln müsfir isә (mәsәlәn, işi sәfәr ln şәs) sәfәrdә rucunu tutmlıdır.

 

Mәsәlә:375. Әgәr ruc tutn şәs zöhrdәn snr sәfәr tsә, rucunu tmmlmlıdır vә sәhihdir.

 

Mәsәlә:376. Әgәr zöhrdәn qbq sәfәr tsә, tәrәüs hәddinә (yәni şәhәrin divrlrının görünmәdiyi vә zn sәsinin şidilmәdiyi yrә) çtnd öz rucunu btil tmәlidir. Әgәr hәddә çtmmışdn qbq btil dәrsә, qәzsındn әlvә, htiyt-vcibә görә kәffrә dә vcib lur.

 

Mәsәlә:377. Rmzn yınd sәfәrә çımğın ybi ydur. mm rucdn byun qçırmq üçün sәfәr tmәk mәkruhdur.

 

Mәsәlә:378. Әgәr müsfir zöhrdәn qbq öz vәtәninә, yud n gün qlmq istәdiyi yrә çts, bu hld rucu btil dәn işlәrdәn görmәyibsә, günü ruc tutmlıdır; y әgәr rucu btil dәn işlәrdәn birini görmüşsә günün rucu vcib dyil vә gәrәk snr qәzsını tutsun.

 

Mәsәlә:379. Әgәr müsfir zöhrdәn snr vәtәninә, yud n gün qlmq istәdiyi yrә çts, günü ruc tut bilmәz.

  
FİTRӘ ZӘKTI 

Mәsәlә:380. Mübrәk Rmzn yı qurtrndn snr (yәni Fitr byrmı günündә) insn öz mlının bir miqdrını fitrә zәktı kimi fәqirә vrmәlidir.

 

Mәsәlә:381. İnsn özü vә nun çörәk yyәnlәri syıln hәr nәfәrin tәrәfindәn (yldşı vә övldlrı kimi) bir s (tәqribәn 3 kq) fәqirә vrmәlidir.

  
FİTRӘ ZӘKTININ CİNSİ 

Mәsәlә:382. Fitrә zәktı buğd, rp, urm, kişmiş, düyü, qrğıdlı vә bu kimi şylәrdәn lmlıdır. Әgәr nlrdn birinin pulunu d vrsә, kifyәtdir.

  
UMS 

Müsәlmnlrın iqtisdi mәsәlәlәrindәn biri dә umsdur. Yәni bәzi şylәrin bşdә bir hissәsi müәyyәn dilmiş işlәrә sәrf lunmq üçün İslm hkiminә (mücthidә) vrilmәlidir.

 

Mәsәlә:383. Yddi şydә ums vcibdir:

 

* Qznc mәnfәәti;

 

* Mәdәn;

 

* әzinә;

 

* Hrm qrışmış hll ml;

 

* Suyun dibinә gtmәklә әldә dilәn cәvhirt;

 

* Mühribә qәnimәtlәri;

 

* Zimmi kfirin müsәlmndn ldığı trpq.

 

Mәsәlә:384. umsun vrilmәsi dә ruc vә nmz kimi vcibdir. Bütün qil vә hәddi-büluğ çtmış dmlr bu yddisindәn birinә mlik lslr, gәrәk n әmәl tsinlәr.

 

hllrdn biri vә cmtın әksәriyyәtinә şmil lnı insnın özünün vә ilәsinin illik әrclәrindәn rtıq qln şyin umsudur.

 

İslmd insnlrın kәsb-krın htirm qyulur. nlrın htiyclrının tәmin lunmsı umsdn öncәyә kçirilir. Dmәli, bir insn il byu bütün htiyclrını qzncındn tәmin dirsә vә ilin ırın әlvә hç nә qlmırs, ums n vcib lmz. mm әgәr di, nrml qydd, öz htiyclrı hәddindә güzәrnını kçirsә (mәsrәfdә nә ç ifrt vrs, nә dә ç tәfrit dib çәtinliklә dlns) ilin ırınd öz htiyclrındn rtıq bir şy qlrs, nun bşdә birini ums kimi vrib bşdә dördünü özünә htiyt slsın.

  
UMSUN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:385. Nә qәdәr ki, mlın umsu vrilmәyib, nd tәsәrrüf tmәk lmz. Yәni umsu vrilmәyәn zuqәni yyә bilmәz. Yud umsu vrilmәyәn pull bir şy l bilmәz.

 

Mәsәlә:386. Әgәr bir illik qznc mәnfәәtindәn hәmin ildә mәsrәf luncq zuqә (düyü, yğ, çy vә s.) ls vә ilin ırınd rtıq qls, rtıq qlnın umsunu vrmәlidir.

 

Mәsәlә:387. Әgәr hәddi-büluğ çtmyn (sәğir) uşğın sәrmyәsi ls vә ndn müәyyәn mәnfәәt әlә gәlsә uşğın qәyyumu (t vә t tәrәfindәn ln bb) nun umsunu vrmәlidir.

  
UMSUN ӘRCLӘNMӘSİ 

Mәsәlә:388. Mlın umsu iki yrә bölünmәlidir: bir qismi htiyt-vcibә görә cmüş-şәrit mücthidә, y d nun iczәsi ilә fәqir, ytim, yud d sәfәrdә yld qlmış syyidlәrә vrilmәlidir. Digәr yrısı isә İmm (әlyhis-slm)-ın pyıdır ki, d cmüş-şәrit mücthidә, yud nun nümyәndәsinә vrilmәlidir.

  
ZӘKT 

Müsәlmnlrın mühüm iqtisdi vәzifәlәrindәn biri dә zәkt vrmәkdir. Zәktın әhәmiyyәtindәn biri kimi bunu qyd tmәk lzımdır ki, Qurni Mәciddә nmzdn snr gәlmiş vә imnın әlmәti, nict tpm mili kimi qyd lunmuşdur.

 

Mәsum immlrımızdn (әlyhimüsslm) gәlәn çlu rәvyәtlәrdә buyurulur: Hәr kәs zәkt vrmәkdәn byun qçırs, vrmәsә dindәn çımışdır.

 

Zәktın d ums kimi müәyyәn növlәri vrdır. Bir qismi hәr ildә bir dәfә, Fitr byrmınd vrilir vә ylnız mddi cәhәtdәn vrmәyә imknı lnlr vcibdir. Digәr qismi isә әmvl-ın zәktıdır. mm hç dә bütün vr-dövlәtә zәkt düşmür, ylnız dqquz şyә zәkt düşür.

 

Mәsәlә:389. Zәkt 9 şyә vcibdir: 1-Buğd; 2-rp; 3-urm; 4-Kişmiş; 5-Qızıl; 6-Gümüş; 7-Dәvә; 8-İnәk; 9-Qyun.

 

Mәsәlә:390. Zәkt vt vcib lur ki, zәktı vrilәcәk şylәr nisb hәddinә çtsın. Hәr birinin nisb hәddi snrkı sәhifәdәki cәdvәldә vrilibdir:

 

 

Mlın növü

 

Nisb hәddi

 

Zәktın miqdrıı

 

1

 

2

 

3

 

4

 

 

Buğd

 

rp

 

urm

 

Kişmiş

 

--

 

840 kq

 

--

 

1-10 hissәsi, әgәr yğış vә çy suyu ilә suvrılıbs

 

1-20 hissәsi, әgәr әllә su vrmәklә, vdrә ilә, su nssu ilә suvrılıbs

 

3-40 Әgәr hәr ikisi ilә suvrılıbs

 

5

 

Dәvə

 

1-ci nisab 5 baş dəvə

 

25 qədər

 

26 baş dəvə

 

1 qyun

 

hәr 5 dәvә üçün bir qyun

 

1 dәvә

 

6

 

İnək

 

30 baş dəvə

 

bir yşı tmm lmuş vә iki yşın kçmiş bir buzv (dn)

 

7

 

Qoyun

 

40 baş dəvə

 

1 qyun

 

8

 

Qızıl

 

15 adi misqal

 

1-40

 

9

 

Gümüş

 

105 adi misqal

 

1-40

 

 

Qyd: Dәvә, inәk vә qyunun bşq nisblrı d vrdır ki, nlrl tnış lmq üçün Tvzihul-mәsil rislәsinin 1921-ci mәsәlәsinә b bilәrsiniz.

  
ZӘKTIN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:391. Әgәr hyvn bütün il byu çölün tundn ysә, nun zәktı vcibdir.

 

Әgәr bütün il byu ylnız bir müddәt yığılmış tdn y әkilmiş şydәn ysә zәktı ydur.

 

Mәsәlә:392. Qızıl vә gümüşün zәktı vt vcibdir ki, sikkә hlınd lsun vә nunl mümilә dilsin. Bun әssәn, hzırd qdınlrın bәzәk әşylrı kimi işlәtdiklәri qızıl vә gümüşә zәkt düşmür.

 

Mәsәlә:393. Zәkt vrmәk ibdәtlәrdәndir. n görә dә nu vrәndә, zәkt niyyәti vә qürbәt qәsdi dilmәlidir.

  
ZӘKTIN MӘSRӘF LUNMSI 

Mәsәlә:394. Zәkt 8 yrdә әrclәnә bilәr (y hmısın, y d bәzisinә). nlrın bәzisini qyd dirik:

 

* Fәqirә vә miskin (ksıb);

 

* Zәkt vrilәrsә İslm dininә yönәlәn, yud mühribәdә müsәlmnlr kömәk dәn qyri-müsәlmnlr;

 

* Öz brcunu vrә bilmәyәn brclulr;

 

* llh ylund; yәni mәnfәәti ümumi müsәlmnlr çtn, İslmın yrinә ln hәr bir işә.

  
MÜMİLӘNİN (LVRİN) HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:395. Mümilә hökmlәrini (htiyc duyuln qәdәr) öyrәnmәk vcibdir.

 

Mәsәlә:396. Hrm işlәr üçün vi vә y bşq şylәri icrәyә vrmәk, stmq hrmdır.

 

Mәsәlә:397. Әqidәdәn zdırn kitblrın lvri, slnmsı, nlrı yzmq, umq, nlrdn dәrs vrmәk hrmdır. mm әgәr nlrdn düzgün mәqsәdlә (mәsәlәn, nlrın icd tdiklәri şübhәlәrә cvb vrmәk üçün) ls ybi ydur.

 

Mәsәlә:398. Bşq şy ilә qrışdırıln mlı stmqәgәr qtıln şy mәlum lms (su qtılmış süd kimi), stıcı d lıcıy dmәsә hrmdır vә bu kimi әmәlә mümilәdә ğәşş dyilir.

 

Mәsәlә:399. Mümilәdә lınn vә y stıln mlın üsusiyyәtlәri mәlum lmlıdır. mm nun üsusiyyәtlәrini dyib-dmәmәyin mlın lınmğın rәğbәt vә myl yrnmsın tәsiri lms, dyilmәsi lzım dyildir.

 

Mәsәlә:400. Çәki, yud pymnә ilә stıln mlın müәyyәn miqdrını, hәmin cinsdәn ln rtıq miqdr stslr (Mәsәlәn, bir tn buğdnı 1.5 tn buğdy stslr) sәlәm vә hrmdır.

 

Mәsәlә:401. Müstәhәbdir ki, stıcı, müştәrilәrin rsınd öz mlının qiymәtinә fәrq qymsın. Mlının qiymәtindә (bh stmq üçün) ç isrr tmәsin. nunl mümilә dәn şәs pşmn lub mümilәni pzmq istәsә qәbul tsin (mlı gri götürsün).

 

Mәsәlә:402. lvrdә dğrudn nd içmәk mәkruh, ylndn nd içmәk hrmdır.

  
LVRİN PZULMSI 

Mәsәlә:403. Bәzi hllrd lıcı vә y stıcı lvri pz bilәr. cümlәdәn:

 

1-lıcı vә y stıcı ldnmış lslr;

 

2-lvrdә müәyyәn bir müddәtә qәdәr, nlrdn birinin lvri pz bilmәsini şәrt tsәlәr. Mәsәlәn, l-vrdә şәrt tsinlәr ki, hәr kәs pşmn ls, üç günә qәdәr mlı gri qytr bilәr.

 

3-lvr yrindәn dğılmmış lslr; Mәsәlәn, mğzdn mlı lıb, rdn çımmış gri qytr bilәr.

 

4-lınmış ml ybli ls vә lvrdәn snr bunu bş düşsәlәr;

 

5-Stıcı lıcının görmәdiyi mlın üsusiyyәtlәrini dyәndәn snr, dyildiyi kimi lmdığı mәlum ls. Mәsәlәn, stıcı bu dәftәr 200 vәrәqdir dsә, mm snr dyildiyindәn z lduğu mәlum ls.

 

Mәsәlә:404. Әgәr lvrdәn snr mlın ybli lduğunu bş düşsә vә dәrhl pzmzs, dh snr vcib htiyt әssәn, pzmq hqqı ydur.

  
BRC 

Brc vrmәk müstәhәb işlәrdәndir ki, Qurn yәlәrindә vә hәdislәrdә n dir çlu sifriş dilmişdir. Brc vrәnә Qiymәtdә çlu svb vrilәcәkdir.

  
BRCUN NÖVLӘRİ 

1-Müddәtli; Bu qismdә brc vrәn brcu qytrmsının vtını tәyin dir.

 

2-Müddәtsiz. Bu qismdә brcun qytrılm müddәtini tәyin tmir.

  
BRCUN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:405. Әgәr brc müddәtli ls, htiyt vcibә görә brc vrәn vtındn әvvәl öz brcunu istәyә bilmәz.

 

Mәsәlә:406. Әgәr brc müddәtsiz ls, brc vrәn istәdiyi vtı öz brcunu gri l bilәr.

 

Mәsәlә:407. Әgәr brc shibi öz brcunu istәmәyә hqlı lnd, brclu şәs qytr bilәrsә, gәrәk dәrhl qytrsın. Әgәr tәirә sls, günhkrdır.

 

Mәsәlә:408. Әgәr brc vrәn bir müddәtdәn snr, (mәsәlәn, bir ildәn snr) ldığındn rtıq qytrmsını, yud nun üçün bir iş görmәsini şәrt tsә, rib (sәlәm) vә hrmdır. Mәsәlәn, yüz min tümәn vrib bir ildәn snr yüz iyirmi min tümәn lcğını şәrt tsә.

 

Mәsәlә:409. Әgәr brc vrәn vrdiyindәn ç lcğını şәrt tmәsә, ncq brclu şәs ldığındn ç qytrs, bunun ybi ydur, üstәlik müstәhbdir.

  
ӘMNӘTDRLIQ 

Әgәr insn öz mlını bir kәsә vrib sәnin ynınd әmnәt qlsın dsә vә d qәbul tsә, әmnәtdrlığın hökmünә әmәl tmәlidir.

  
ӘMNӘTDRLIĞIN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:410. Әmnәti sly bilmәyәn bir şәsin htiyt-vcibә görә nu qәbul tmәsi ciz dyil.

 

Mәsәlә:411. Bir şyi әmnәt qyn şәs hәr vt istәsә, gri l bilәr. Әmnәti qәbul dәn şәs dә hәr vt istәsә, nu shibinә qytr bilәr.

 

Mәsәlә:412. Әmnәti qәbul dәn şәsin nu slmq üçün münsib yri lms, gәrәk münsib yr hzırlsın. Mәsәlәn, әgәr әmnәt ldığı şy pul lrs vә vdә sly bilmәzsә, gәrәk bnk qysun.

 

Mәsәlә:413. Әmnәti qәbul dәn şәs gәrәk nu lә slsın ki, cmt әmnәtә әynәt dibdir, yud nu slmqd sәhlәnkrlıq dibdir dmәsin.

 

Mәsәlә:414. Әgәr әmnәt tәlәf lrs, nd:

 

* Әmnәti qәbul dәn şәs nu slmqd sәhlәnkrlıq tsә, әvәzini shibinә qytrmlıdır.

 

* Әgәr sәhlәnkrlıq tmәsә vә tәsdüfәn tәlәf ls (mәsәlәn, sl prs), zmin dyil vә әvәzini vrmәsi lzım (ilzmi) dyildir.

 

Mәsәlә:415. Әmnәtdr әmnәtdәn istifdә dә bilmәz. mm shibinin iczәsi ilә istifdә dә bilәr.

  
RİYӘ 

riyә budur ki, insn öz mlını bşqsın vrsin ki, ndn istifdә tsin vә әvәzindә ndn hç nә lmsın. Mәsәlәn, öz vlsipdini bir kәsә vrsin ki, minib vinә gtsin vә snr qytrsın.

 

Mәsәlә:416. Bir şyi riyә vrәn bir şәs hәr vt istәsә nu gri l bilәr. Vә riyә dәn şәs dә hәr vt istәsә nu gri qytr bilәr. Birinci hld gri lmq lq içindә riyә lnın әsrәtә düşmәsinә sәbәb ls, htiyt-vcibә görә n möhlәt vrilmәlidir.

 

Mәsәlә:417. Әgәr riyә tdiyi ml tәlәf, yud ybli ls, bu hld nu slmqd sәhlәnkrlıq vә y ndn istifdә dilmәsindә hәddi kçmәyibsә zmin dyildir. mm әgәr nu slmqd sәhlәnkrlıq dibsә vә yud ndn istifdә tmәkdә hәddi kçibsә, gәrәk vurduğu әsrәti ödәsin.

 

Mәsәlә:418. Әgәr әvvәlcәdәn ml hәr hnsı zәrәr, әsrәt dәyәrsә riyәyә götürәnin zmin lcğını şәrtlәşsәlәr, gәrәk vuruln zәrәri ödәsin.

  
TPILN ӘŞYLR 

Mәsәlә:419. Әgәr bir şәs bir şy tps, mm nu götürmәsә, nun öhdәsinә üsusi vәzifәlәr düşmür.

 

Mәsәlә:420. Әgәr bir şy tpıb götürsә, nun şğıd izh lunn üsusi hökmlәri vrdır:

 

* Әgәr tpıln şyin qiymәti 12.6 nud sikkәli gümüş dәyәrindәn z ls vә hәmin şyin nişnәsi ls, shibi isә mәlum lmzs, nu özü üçün götürә bilәr. mm hәr vt shibi tpıls, htiyt vcibә görә, nun әvәzini shibinә vrsin.

 

* Әgәr nun qiymәti qyd lunn dәyәrdәn z lms vә shibini mәlum dәn müәyyәn әlmәtlәri ls, bir hәftәyәdәk hәr gün, ndn snr isә hәftәdә bir dәfә ln tsin. Әgәr bir il әrzindә ln tsә, mm shibi tpılms shbini tpsm, n vrәcәyәm dyә niyyәt dәrәk, mlı götürә bilәr. Yud götürüb shibi üçün sly bilәr ki, nә vt tpıls, n qytrsın. Yud d shibinin tәrәfindәn sәdәqә vrә bilәr. mm htiyt müstәhәb dur ki, ml shibinin tәrәfindәn syyid lmyn fәqirә sәdәqә vrsin.

 

Mәsәlә:421. Әgәr ln tmәyin fydsız lduğunu bilsә, yud shibini tpmqdn ümidsiz ls, blә ki, ln tmәk mәnsız lrs ln tmәk lzım dyil.

  
YQQBININ DӘYİŞMӘSİ 

Mәsәlә:422. Әgәr bir kәsin yqqbısını prslr vә yrinә bşqsı qls, bu hld qln yqqbının nun yqqbısını prn şәsin lduğunu vә yqqbını, qәsdәn prdığını vә yqqbının әvәzindә götürülmәsinә rzı lduğunu bilsә, hblә shibini tp bilmәsә vә tpılcğındn d mәyus ls, yud nu tpmq mәşәqqәtli ls, nu öz yqqbısının yrinә götürә bilәr. mm әgәr nun qiymәti öz yqqbısının qiymәtindәn rtıq ls, shibini hәr vt tps qiymәtinin rtıq hissәsini n vrmәlidir. Әgәr shibini tpmqdn nümid ls, rtıq qiymәti nun tәrәfindәn syyid lmyn fәqirә sәdәqә vrmәlidir.

 

Mәsәlә:423. Әgәr nun yqqbısını prn şәs qәsdәn prms, yud qln yqqbının nun yqqbısını prn şәsin mlı lmdığını htiml vrsә vә shibini dә tp bilmәsә vә qiymәti dә 12,6 nud sikkәli gümüş dәyәrindәn z ls özü üçün götürә bilәr. mm ç ls, bir il müddәtindә ln tmәli, bir ildәn snr htiyt-vcibә görә shibinin tәrәfindәn syyid lmyn fәqirә sәdәqә vrmәlidir.

  
QӘSB 

Qәsb dur ki, insn nhq yrә, zülm ilә bşqsının mlın, yud hqqın hkim kәsilsin (әlә kçirsin).

 

Qәsb böyük günhlrdn biridir ki, bu işi görәn şәs Qiymәt günündә ğır әzb düçr lcq.

 

Mәsәlә:424. Әgәr insn bir şyi qәsb tsә, hrm iş görmәsindәn әlvә, shibinә qytrmlıdır. Әgәr tәlәf lrs, әvәzini shibinә vrmәlidir.

 

Mәsәlә:425. Әgәr qәsb tdiyi şyi rb tsә, gәrәk nun (rb lndn әvvәlki vә snrkı) qiymәtlәr fәrqini dә shibinә qytrsın.

 

Mәsәlә:426. Әgәr qәsb tdiyi şydә müәyyәn dәyişiklik tsә vә nәticәdә әvvәlkindәn dh yşı ls (mәsәlәn, әgәr vlsipdi tәmir tmiş ls), shibi әvvәldә lduğu kimi mәnim özümә qytr dsә n qytrmlıdır vә çәkdiyi әziyyәt müqbilindә muzd l bilmәz vә nu әvvvәlki vәziyyәtinә slmğ hqqı ydur.

  
YMӘK VӘ İÇMӘK 

Böyük llh, gözәl tәbiәti, bәzi hyvnlrı, myvәlәri, göyәrtilәri istifdә tmәk üçün insnın itiyrınd qymuşdur ki, nlrdn ymәk, içmәk, gymәk, mәskәn slmq vә özünün bşq htiyclrını tәmin tmәk üçün istifdә tsin. mm insnın cnının qrunmsı, bәdәn vә ruhunun sğlmlığı vә nәslinin dvm tmәsi üçün, bşqlrının hüququn htirm qymq üçün müәyyәn qnunlr qymuşdur. Biz nlrdn bәzilәriymәk vә içmәk qydlrı ilә tnış lcğıq.

 

Mәsәlә:427. Ölümә sәbәb ln şylәri vә yud insn üçün ümumi zәrәri ln şylәri ymәk vә içmәk hrmdır.

 

Mәsәlә:428. Nәcis şylәri ymәk vә içmәk hrmdır.

 

Mәsәlә:429. Gil ymәk hrmdır.

 

Mәsәlә:430. Syyidüş-şühәd İmm Hüsyn (әlyhisslm)-ın türbәtindәn şәf mәqsәdilә bir z ymәyin ybi ydur. (mm yşı lr ki, bir z su ilә qrışdırıb hәll lndn snr içilsin).

 

Mәsәlә:431. Hәr müsәlmn vcibdir ki, clıqdn vә y susuzluqdn ölüm yğınd ln müsәlmn çörәk vә su vrib, nu ölümdәn ils tsin.

  
ÖRӘK YMӘYİN QYDLRI 

Mәsәlә:432. Ymәk yyәndә müstәhәbdir ki:

 

* Ymәkdәn qbq vә snr әllәri yusun;

 

* v shibi hmıdn qbq (ymәyә) bşlyıb hmıdn snr çәkilsin;

 

* Ymәyә bşlynd bismillh, qurtrnd әlhәmdu lillh dsin;

 

* Ymәyi sğ әllә ysin;

 

* Әgәr bir nçә nәfәr bir süfrәnin bşınd turs, hәr kәs öz qbğınd ln ymәklәrdәn ysin;

 

* Tikәlәri kiçik götürsün;

 

* örәyi yşı-yşı çynәsin;

 

* Myvәlәri vә göyәrtilәri ymәkdәn qbq su ilә yusun;

 

Mәsәlә:433. Ymәk vtı bir nçә şy mәkruhdur.

 

* T hlınd ymәk;

 

* Ç ymәk;

 

* Ymәk yyәndә bşqlrının üzünә bmq;

 

* örәyi ç isti, yndır-yndır ymәk;

 

* Ydiyi, yud içdiyi şyi üfürmәk;

 

* Çörәyi bıçql kәsmәk;

 

* Çörәyi ymәk qbının ltın qymq, n hәr növ htirmsızlıq tmәk;

 

* Myvәni tm, ır kimi ymәdәn tmq.

  
SU İÇMӘYİN QYDLRI 

Mәsәlә:434. Su içmәkdә bir nçә şy müstәhәbdir:

 

* Gündüzlәr yq üstә içmәk;

 

* Su içmәkdәn әvvәl bismillh, ırd әlhәmdu lillh dmәk;

 

* Suyu üç dәfәyә içmәk;

 

* Su içәndәn snr İmm Hüsyn (әlyhis-slm) vә nun Әhli-bytini yd dib, qtillәrinә lәnәt göndәrmәk.

 

Mәsәlә:435. Su içmәkdә bir nçә şy mәkruhdur. cümlәdәn:

 

* Ç su içmәk;

 

* Yğlı ymәklәrdәn snr su içmәk;

 

* Gcә yq üstә su içmәk;

 

* Suyu sl әllә içmәk.

  
HYVNIN BŞININ KӘSİLMӘSİNİN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:436. Әgәr әti hll ln hyvnın bğzındkı dörd böyük dmrı hülqumunun şğı tәrәfindәn, snrdn dyilәcәk göstәrişlәrә әssәn tm şәkildә kәssәlәr әti hll, bәdәni pk lur.

  
HYVNLRIN BŞININ KӘSİLMӘSİNDӘKİ LZIM LN ŞӘRTLӘR 

Mәsәlә:437. Hyvnın bşının kәsilmәsinin 6 şәrti vr:

 

1-Hyvnın bşını kәsәn şәs müsәlmn lmlıdır;

 

2-Hyvnın bşı dәmir şylәrlә kәsilmәlidir.

 

3-Hyvnın bşını kәsәndә bәdәninin qbq tәrәfiüzü, yqlrı vә q ı üzü qiblәyә lmlıdır.

 

4-Hyvnın bşını kәsәndә llhın dını zikr tmәlidir. Bismillh dmәk kifyәtdir.

 

5-Hyvn, bşı kәsilәndәn snr diri lmsını mәlum dә bilәcәk qәdәr hәrәkәt tmәlidir, yud qn di qydd çölә gәlmәlidir. (Bu hökm hyvnın bşının kәsildiyi vt diri lmsınd şәkli lduğu hlddır. mm şәkk lmzs, lzım dyil.)

 

6-Hyvnın öldürülmәsi bş kәsilәn yrdәn (qbqdn) lsun. htiyt vcibә görә bynun r tәrәfindәn kәsilmәsi ciz dyildir.

  
SİLH İLӘ V TMӘ 

Mәsәlә:438. Әgәr әti hll ln vәhşi hvnı şğıd dyilәcәk şәrtlәrlә, silhl vlyıb öldürsәlәr, pk vә hll lcq:

 

* v silhı bıçq vә qılınc kimi kәsici, iti lsun, yud nizә vә kimi iti lsun ki, hyvn bәdәnini prçlsın.

 

* Hyvn vlyn kәs müsәlmn lsun.

 

* Silhı v üçün işlәtsin, әgәr bşq yri nişn ls vә tәsdüfәn hyvn dәysә, (vә özü ölsә) hll dyil.

 

* Silhı işlәdәndә (mәsәlәn, güllә tnd) llhın dını çәksin.

 

* Hyvnı vurndn snr tәlәsәn hld hyvnın ynın gtsin, nun ynın vt çtsın ki, rtıq hyvn ölmüş lsun, yud әgәr ölmәmiş ls, bşını kәsmәk üçün vt qlmmış lsun. Dmәli, әgәr ölmәmiş ls vә bşını kәsmәk üçün vt qlmış ls, nd bşını kәsmәsә vә özü ölsә, hrm lur.

  
BLIQ VU 

Mәsәlә:439. Әgәr pullu blığı sudn diri tuts vә sudn kәnrd ölsә, pkdır vә nu ymәk hlldır. mm әgәr sud ölsә, bәdәninin pk lmsın bmyrq, yyilmәsi hrmdır. ncq әgәr suyun içindә blıqçının trund ölsә nu ymәk hlldır.

 

Mәsәlә:440. Pulu lmyn blıqlrı, sudn diri çırslr vә kәnrd ölsә dә hrmdır.

 

Mәsәlә:441. Blıq tutnın müsәlmn lmsı vә llhın dını çәkmәsi lzım (ilzmi) dyildir. nu sudn diri çırtdığını vә kәnrd öldüyünü bilsә kifyәtdir.

  
BMQ VӘ İZDİVC (VLӘNMӘ)  

llhın insn vrdiyi nmәtlәrdәn biri dә görmәk qüdrәtidir. İnsn gәrәk bu böyük nmәtdәn özünün vә bşq insnlrın kmlı, mәnәvi tәrәqqisi ylund istifdә tsin, nu nmәhrәmә bmqdn slsın. Tәbiәt vә nun gözәlliklәrinә, bşqlrının hüququn tәcvüz tmәdәn bmğın ybi ydur. mm gözlәrini bşqlrın bmqdn vә özünü dә nmәhrәmlәrin, ydlrın bışlrındn qruyub hifz tmәyin üsusi hökmlәri vrdır. Biz nlrdn bәzilәri ilә tnış lcğıq.

  
MӘHRӘM VӘ NMӘHRӘM 

Mәsәlә:442. Mәhrәm kәsdir ki, n bmqd bşqlrın nisbәtәn mövcud mәhdudiyyәt ydur vә nunl vlәnmәk hrmdır.

 

Mәsәlә:443. Bu dmlr ğln vә kişilәrә mәhrәmdirlәr:

 

* n vә nәnә;

 

* Qız vә övldın qızı (qız nәvәsi);

 

* Bcı;

 

* Bcının qızı;

 

* Qrdşın qızı;

 

* Bibi (öz bibisi vә t nsının bibisi);

 

* l (öz lsı vә t-nsının lsı).

 

Bu kәslәr nәsәbi-qhumluq sәbәbi ilә bir-biri ilә mәhrәmdirlәr. Bәzilәri dә vlәnmәk sәbәbi ilә kişilәrә vә ğlnlr mәhrәm lurlr. cümlәdәn:

 

* Hәyt yldşı;

 

* Hәyt yldşının nsı (qynn) vә nun nәnәsi;

 

* tnın rvdı (ögy n);

 

* ğulun rvdı (gәlin);

 

* Qrdşın rvdı vә rvdın bcısı (kişiyә) nmәhrәmdirlәr.

 

Mәsәlә:444. şğıdkı şәslәr qız vә qdınlr üçün mәhrәmdirlәr.

 

* t vә bb;

 

* ğul vә ğulun ğlu (nәvә);

 

* Qrdş;

 

* Bcığlu;

 

* Qrdşğlu;

 

* Әmi (öz әmisi vә t-nsının әmisi);

 

* Dyı (öz dyısı vә t-nsının dyısı).

 

Bu kәslәr nәsәbi (nәsillik) qhumluğ görә mәhrәmdirlәr. Bәzilәri dә vlәnmәk sәbәbi ilә qızlr vә qdınlr mәhrәm lurlr, cümlәdәn:

 

* Әr;

 

* Qynt vә әrin bbsı;

 

* Qızının әri (kürәkәni);

 

* Bcının әri vә әrin qrdşı (qdın) mәhrәm dyillәr.

 

Qyd lunn şәslәrdәn bşq izdivc sәbәbi ilә vә üsusi şәrtlәrlә bir-birinә mәhrәm l bilәr. Bu fiqh kitblrınd müfәssәl dyilmişdir.

 

Mәsәlә:445. Әgәr qdın fiqh kitblrınd göstәrilәn şәrtlәrlә bir uşğ süd vrsә, uşq hәmin qdın vә bәzi bşq şәslәrә dә mәhrәm lur ki, әlvә mәlumt üçün Tvzihul-mәsil rislәsinә bın.

  
BŞQLRIN BMQ 

Mәsәlә:446. Әr-rvd istisn lmql, bir kәsin bşqsının bәdәninә lәzzәt qәsdi ilә bmsı hrmdır. İstәr yni cinsdәn lsunlr (mәsәlәn, kişinin bşq kişiyә bmsı kimi), istәrsә dә mütәlif cinsdәn (kişinin qdın bmsı kimi); İstәr mәhrәm lsunlr, istәrsә dә nmәhrәm (bәdәnin hәr yri dә ls yni hökmdәdir.)

 

Mәsәlә:447. ğlnlr vә kişilәr nlr mәhrәm ln qdınlrın vrәtindәn bşq bәdәnin sir yrlәrinә (lәzzәt qәsdi lmdn) b bilәrlәr.

 

Mәsәlә:448. Kişilәr vә ğlnlrın nmәhrәm qdının bәdәninә vә sçın bmsı hrmdır. mm üzünә (dәstәmzd yuyuln qәdәr) vә әllәrinә (bilәyә qәdәr) bmlrınınlәzzәt qәsdi lmzs - ybi ydur.

 

Mәsәlә:449. Qdınlr vә qızlr nmәhrәm kişinin bşın, üzünә vә bynunun dәtәn örtülmәyәn yrlәrinә b bilәrlәr.

  
VLӘNMӘ 

Mәsәlә:450. Hәyt yldşının lmmsı üzündәn hrm düşәn (mәsәlәn, nmәhrәmә bn) şәsә vlәnmәk vcibdir.

 

Mәsәlә:451. Nikhd mәsus siyğә unmlıdır. Qız vә ğlnın sdәcә rzılıqlrı, mәhәbbәtlәri kifyәt dyildir. Bun әsәsәn, nә qәdәr ki, nikh әqdi unmyıb, sdәcә lçilik mәhrәmliyә sәbәb lmz vә ğlnın vlәnmәk istәdiyi qızın sir nmәhrәm qızlrl hç bir fәrqi ydur.

 

Mәsәlә:452. Әgәr nikh әqdindә bir hәrfi sәhv uslr vә nun mәnsı dәyişsә, әqd btildir.

  
SLM VRMӘYİN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:453. Bşqlrın slm vrmәk müstәhәb, mm vrilәn slmın cvbını lmq vcibdir.

 

Mәsәlә:454. Nmz hlınd ln şәsә slm vrmәk mәkruhdur.

 

Mәsәlә:455. Әgәr bir kәs nmz qıln slm vrsә, gәrәk ncә slm vrilibsә, lә dә cvb vrsin. Mәsәlәn, sәlmun әlykum dsә, d slmun әlykum dmәlidir. mm әlykumus-slm dyә slm vrsә, cvbınd sәlmun әlykum dmәlidir.

 

Mәsәlә:456. İnsnın nmz hlınd bşqsın slm vrmәsi ciz dyil.

 

Mәsәlә:457. Slmın cvbı dәrhl vrilmәlidir.

 

Mәsәlә:458. Әgәr iki nәfәr yni nd bir-birinә slm vrsә, hәr birinә vcibdir ki, digәrinin cvbını qytrsın.

 

Mәsәlә:459. Kfirә slm vrmәk mәkruhdur. Әgәr , müsәlmn slm vrsә, htiyt vcibdir ki, cvbınd әlykә vә yud tәkcә slm dsin.

  
SLM VRMӘYİN QYDSI 

Mәsәlә:460. Müstәhәbdir ki, süvri piydy, yq üstә ln turn, syc z ln dәstә syc ç ln dәstәyә vә kiçiklәr böyüklәrә slm vrsinlәr.

 

Mәsәlә:461. Müstәhәbdir ki, nmzdn bşq hllrd slmın cvbı, vrildiyindәn dh yşı şәkildә vrilsin. Mәsәlәn, әgәr bir kәs sәlmun әlykum dyә slm vrsә, cvbınd sәlmun әlykum vә rәhmәtullh dyilsin.

 

Mәsәlә:462. Kişinin qdın, üsusilә dә cvn qdın slm vrmәsi mәkruhdur.

  
QURNIN HÖKMLӘRİ 

Mәsәlә:463. Qurn hәmişә pk vә tәmiz lmlıdır. nun yzısını, vәrәqlәrini nәcis tmәk hrmdır. Әgәr nәcis lrs, gәrәk dәrhl suy çәkilsin.

  
QURN YZILRIN LӘMS TMӘK (TUNMQ)  

Mәsәlә:465. Dәstәmzı lmyn şәsin Qurnın yzılrın mәss tmәsi (yәni bәdәnin hәr hnsı bir hissәsini nun yzılrın vurmsı) hrmdır.

 

Mәsәlә:466. Qurnın yzılrın tunmqd nun yә, kәlmә, hәrf vә hәtt hәrәkәlәrinә blә әl vurmq rsınd hç bir fәrq ydur.

 

Mәsәlә:467. Qurnın kğız, trpq (yr), divr vә y prç üzәrindә yzılmsının hç bir fәrqi ydur.

 

Mәsәlә:468. Qurnın yzılrınd qәlәm, çp, tәbşir vә y bşq şylә yzılmsı rsınd fәrq ydur.

 

Mәsәlә:469. Әgәr Qurn yzısı Qurnd lms d n (dәstәmzsız) tunmq hrmdır. Dmәli, әgәr Qurnın bir yәsi bşq kitbd yzıls, hәtt nun bir kәlmәsi kğız üzәrindә ls, yud kәlmәnin yrısı Qurn vәrәqindәn, yud bşq kitbdn qprılmış ls, ynә dә dәstәmzsız n tunmq hrmdır.

 

Mәsәlә:470. şğıdkı hllrd Qurn yzısın tunmq syılmır vә hrm dyildir:

 

* n şüşә vә y plstikin rsındn tunmq;

 

* Qurnın (yzılrın dyil) vәrәqlәrinә, cildinә vә yzılrın әtrfın (hşiyәlәrinә) әl vurmq (bunlr hrm dyil, mm mәkruhdur);

 

* Qurn tәrcümәlәrinәhәr dildә lurs lsun. mm llhın dı bu hökmdәn istisn lunur. Blә ki, nun dın hәr dildә ls, dәstәmzsız dmın әl vurmsı hrmdır. (Mәsәlәn, ud, Tnrı vә s. kimi.)

 

Mәsәlә:471. Әgәr yzıçı hәm Qurn, hәm dә Qurndn bşq yrlәrdә müştәrәk şәkildә işlәnәn bәzi kәlmәlәri (mәsәlәn, mömin әllәzi vә s.) Qurn niyyәti ilә yzıbs, dәstәmzsız n tunmq hrmdır.

 

Mәsәlә:472. Qurnın yzılrın tunmq cünub şәsә hrmdır.

 

Mәsәlә:473. Cünub şәs sәcdә surәlәrini uy bilmәz. (Bunun tәfsiltı 111ci mәsәlәdә kçdi.)

  
ND İÇMӘK 

Mәsәlә:474. Әgәr insn müәyyәn işi görmәk vә y tәrk tmәk üçün llhın dlrındn birinә, (mәsәlәn, Tnrı llh kimi) nd içsә (mәsәlәn, iki rәkәt nmz qılcğın nd içsә), n әmәl tmәsi vcibdir.

 

Mәsәlә:475. Әgәr qәsdәn öz ndın әmәl tmәzsә gәrәk kәffrә vrsin. Kәffrә şğıdkı üç şydәn biridir.

 

* Bir qul zd tmәk;

 

* n fәqiri dydurmq;

 

* n fәqiri gyindirmәk.

 

Әgәr bunlrdn hç birini yrinә ytirә bilmәzsә gәrәk üç gün dlbdl ruc tutsun.

 

Mәsәlә:476. Düz iş üçün nd içmәk mәkruh, ylndn nd içmәk hrmdır vә böyük günhlrdn birdir.

  
MÜTӘLİF MӘSӘLӘLӘR 

Mәsәlә:477. Әgәr insn sillә ilә, yud hәr hnsı bir şylә bşqsının üzünә vurs vә nun sifәti qızrs, gәrәk 1,5 şәri misql; әgәr göyәrsә, 3 şәri misql; vә әgәr qrls, 6 şәri misql sikkәli qızıl vrsin. (Hәr şәri misql 18 nud bәrbәrdir.)

 

Mәsәlә:478. Әgәr bir şәsin üzündәn bşq, sir yrlәri döymәk (vurmq) vsitәsilә qızrs, yud göyәrsә vә y qrls әvvәlki mәsәlәdә dyilәnlәrin yrısı qәdәr vrmәlidir.

 

Mәsәlә:479. Shibi lmyn vә insn әziyyәt vrәn hyvnı (iln, әqrәb vә s. kimi) öldürmәyin ybi ydur.

 

Mәsәlә:480. Әgәr usty düzәltmәk üçün bir şy vrilsә, shibi dә gәlib nu prms, bu hld ust nu trıb tp bilmәsә vә tpmqdn ümidsiz ls, vcib htiyt görә gәrәk shibinin niyyәti ilә syyid lmyn fәqirә sәdәqә vrsin.

 

Mәsәlә:481. İki nәfәrin mlı ln divrın (iki mәnzilin müştәrәk divrı kimi) shiblәrinin hәr biri digәrinin rzılığı lmdn nu düzәldә, yud üstünә dirәk qy vә y n mı çl bilmәz. mm şәrikinin rzı lduğu mәlum ln işlәrin (divr söykәnmәk, üstünә pltr smq vә s. kimi) ybi ydur. mm әgәr şәriki bu işlәrә rzı dyilәm dsә, nlrı tmәk ciz dyildir.

 

Mәsәlә:482. Әgәr qnşunun ğcının kökü bşqsının mülkünә (trpq, bğ, v vә s.-yә) girsә, mülk shibi, hәmin ğcın shibindәn nu çırtmsını, yud kәsmәsini istәyә bilәr. Әgәr ğcın shibi bu işi tmәk istәmәzsә, özü bu işin qrşısını l bilәr. ğcın kökündәn n zәrәr dәyәrsә, әvәzini ğcın shibindәn l bilәr.

 

Mәsәlә:483. Bir kәs shibinin rzı lub-lmdığını bilmәsә budqlrı bğın divrındn çölә çın ğclrın myvәsini yığ bilmәz. Әgәr nun myvәlәri yrә tökülsә dә yrdәn yığ bilmәz. mm bğ yl kәnrınd ls (fiqhi kitblrd dyilәn şәrtlәr dilindә), insn ndn istifdә dә bilәr.

 

Mәsәlә:484. Әgәr bnk pul qyn şәsә bnkdn, qbqcdn şәrtlәşmәklә dyil, әksinә, cmtı tәşviq tmәk mәqsәdi ilә mükft vrilәrsә vә bu iş bir kәsә zәrәr ytirmәzsә, hlldır.

 

Mәsәlә:485. Sqqlı dibdәn qırmq vә mşınl dibdәn qırmq syıln dәrәcәdә qırmq htiyt vcibә görә hrmdır. Bu hökm bütün cmt üçün ynidir. Cmtın mәsәrә tmәsi bәhnәsi ilә llhın hökmü dәyişilmir. Dmәli, tәzә hәddi-büluğ çtn, yud sqqlını qırmzs cmtın mәsәrәsinә mәruz qln bir kәs üzünü qırs, yud dibdәn qırılmq syıln dәrәcәdә mşınl vurs, htiyt vcibә görә bu iş hrmdır.

 

Mәsәlә:486. İstimn tmәk (yәni insnın mәnini çölә gәtirmәk üçün müәyyәn bir iş görmәsi) hrmdır.

 

Mәsәlә:487. Çlıb-ynm, ty mәclislәrinә mәsus ln tәrnәlәr, mhnılr ğin vә hrmdır. Әgәr növhә, yud rvzә vә y Qurn ğin ilә uns, hrmdır. mm әgәr yşı sәslә, ğin tmәdәn uns ybi ydur.

 

Mәsәlә:488. Şhmt ynmq qumr mәqsәdilә dyil, ncq bynin idmnı, mәşğuliyyәti mәqsәdi ilә ls, udub-uduzmql ynşı lms, hrm dyildir. Әgәr bu şәrtlәrdәn biri lmzs, hrmdır.

 

Mәsәlә:489. Mәşhid (şәhdәt yri, mәqbәrә) vә hüsyniyyәlәr istisn lmql, bşq yrlәrdә kiminsә çıışınd vә y byrm mәclisindә әl çlmğınәgәr şәri (qnuni) işlәrә tәşviq üçün ls vә bşq hrm işlәrlә ynşı lmzs mnçiliyi ydur.

  
QYD 

Bu kitbd qyd lunnlr şәri hökmlәrin hmısı dyil, әksinә gәnclәrin vә yniytmәlәrin ilk növbәdә bilmәli lduqlrı, htiyc duyduqlrı mәsәlәlәrdir. htiyc duyuln sir mәsәlәlәr üçün Tvzihul-mәsil rislәsinә mürciәt dә bilәrlәr.

 

 
 
     Rum, 30.    Rәd, 28.    Dәhr (vә y insn) surәsi, 7-dәn 9- qәdәr.   İslm Pyğәmbәrinin (sәllәllhu әlyhi vә lihi vә sәllәm) İslm dini ilk zühuru zmnı ddiklәrindәn.   Nәhcül-bәlğә, ütbә 224.    Nәhl, 97.   li-İmrn, 103.    Nәhl, 90.   Midәsurәsi -2.    Yәni, Nmz, ruc, Hәcc, ums, Zәkt, Cihd, Әmr b mәruf vә nәhy әz münkәr, tәvәll vә tәbәrr.   Bütün din limlәrinin nәzәriyyәsi.    İbrhim, 10.   Әnkәbut, 30.   Rum, 30.     Rәd surәsi-16.   li-İmrn surәsi-190.    Şy Sәduqun ill kitbı. 4-cü bb, 87-ci hәdis.   Nәhcül-bәlğә 1-ci ütbә.   Möminun surәsi-91.    Әnbiy surәsi-22.   li-İmrn surәsi-18.   İls surәsi   Nәhcül-bәlğә 31-ci mәktub     Әnbiy-47.    Böyük mәqmlı pyğәmbәrlәr     Qәlәm surәsi-4.     Yusif surәsi-92.    Üsuli-Kfi 1-ci cild, sәh. 8.    Hicr surәsi-9.    Әnm surәsi-124    Qәsәs surәsi-68.   Şüәr surәsi-214    Syyid Şәrfәddinin Әl-Mürciәt vә Şuştәrinin qqul-Hәqq kitblrı.    Midә surәsi-67.    Midә surәsi-3.   Әllmә Әmininin Әl-qәdir kitbı.    Әnfl surәsi-42.     Bihrül-әnvr, 5-ci cild, sәh. 68.    Mәhdi mövlud, sәh-5.   Zәlzәlә surәsi-5-8  Nәcsәtin yniöz-özlüyündә nәcis ln şylәrә dyilir. (Qn vә bvl kimi)  Mәnicinsiyyәt üzvindәn (bvl knlı ilә) cinsi әlqә, yud yuud ikәn ric ln mysprmdır.  Myyitin hökmlәri ilә әtrflı tnış lmq üçün Tvzihul-mәsil rislәsinin 542-ci mәsәlәsinә bın.  Bunlrdn әlvә, bir nçә iş dә hrmdır ki, әlvә mәlumt lmq üçün Tvzihul-mәsil rislәsinin 451-ci mәsәlәsinә b bilәrsiniz.           mm bәzi şәhәrlәrdә (Mәkkә kimi) bәzi vtlr zöhr lnd çubuğun kölgәsi tmmilә y lur. Kölgә ynidәn görünmәyә bşlynd mәlum lur ki, zöhr lmuşdur.  Tәminәn zöhr znındn 11 st 15 dәqiqә kçәndәn snr mәğrib vә iş nmzının ır vtı lur. Mәsәlәn, Әgәr zöhr znı 1215-dә ls, gcә yrısı st 1105-dә lcqdır.  Bu mәsәlәdә bir nçә istisn hl vrdır ki, Tvzihul-mәsil rislәsinin 867-ci mәsәlәsinә b bilәrsiniz.  Sir şәrtlәr Tvzihul-mәsil rislәsinin 878-ci mәsәlәsindә qyd lunmuşdur   Nmzı btil dәn sir şylәrlә tnış lmq üçün Tvzihul-mәsil rislәsinin 1148-ci mәsәlәsinә b bilәrsiniz.  llhın әzәmәtini dәrk tmәk nәticәsindә insnd yrnn vf.  Bun tәcfi dyilir.  Müstәhәb nmzlr nfilә dyilir.  Fitrә zәktı mli vciblәrdәndir ki, Fitr byrmı günü vrilmәlidir.  Gcә-gündüzün nfilәlәri ilә dh rtıq tnış lmq üçün Tvzihul-mәsil rislәsinin 764-cü mәsәlәsinә bın.  Tәqribәn 750 qrm.  İslm hökumәti ilә pymn bğlyıb müәyyәn mәblәğdә mliyyә vrәn vә fiqhi kitblrd dyilәn vә s şәrtlәri qәbul dәn, bunun müqbilindә cnlrı vә mllrı mnd qln mәsihi, yәhudi vә zәrdüştlәr zimmi kfirdir.  Sir yrlәrlә tnış lmq üçün Tvzihul-mәsil rislәsinin 1936-cı mәsәlәsinә b bilәrsiniz.